Fiskerimagasin. frå Austevoll

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Fiskerimagasin. frå Austevoll 2008-2010"

Transkript

1 Fiskerimagasin frå Austevoll

2 Innhald Arbeidsjernet Anders 5 Anders Våge Med hjarta for havet 9 Birger Drønen Forliset av Møgsterøy 11 John Hanøy forel I Njords nåde 14 Olav Endre Drønen På jomfrujakt med Østerbris 17 Frå matjes-sesongen 2010 Eit stykke Austevoll kilometer unna 23 Austevoll Seafood sitt anlegg i Peru Frå tomme hender til reiar 26 Lars Einar Sandtorv Fiskeriteikningar 28 Teikna av May Linn Clement Den havgåande fiskeflåten i Austevoll 30 Oversikt Annonsar 32 Utgjevar: Opplag: Grafisk formgjeving: Tekst og foto fiskarportretta: og reportasjar: Fiskeribilete: Framsidebilete: Austevoll Forlag AS / Marsteinen, 5392 Storebø 1000 stk Linda Økland, Austevoll Forlag AS / Marsteinen Trond Hagenes, May Linn Clement (Marsteinen) Marsteinen, Jermund Skår, Otto Eriksen, Olav Endre Drønen, Magnus Fagervik, Knut Helge Drønen. Norderveg. Foto: Jermund Skår 2

3 3

4 4

5 Arbeidsjernet Anders Sjøen vart livet til Anders Våge (93). Han lenar seg over bordet og fortel med innleving om englandsfart og utrulege stormar i Norskehavet. Det var eit anna liv for 80 år sidan. Kvar dag kunne vera ein kamp for å få mat på bordet. Anders Våge (93) fortel om korleis det var å mønstra på fiskebåt like etter konfirmasjonen. Eg hadde ikkje noko glede av fisket. Den fyrste turen vart bomtur. Eg reiste ut med nokre få kroner, og kom heim att heilt blakk, seier 93-åringen og ristar på hovudet. Dei fyrste turane var berre sorga, men me mista ikkje motet av den grunn, slår den gamle mannen fast. Året var 1932 og han fiska med Thomas Årland sin Våren var derimot eit godt år, då reiste han på island. Stor barneflokk Anders sit lent framover i lenestolen i stova på Austevollshella, og snakkar høgt og ivrig om dei fyrste åra på fiske. Det gjekk mange år før det vart noko skikkeleg avkasting. Elles vart det mykje slit - og moro var det slett ikkje. Han reiser seg brått, og uventa spenstig og hentar eit av mange fotografi som heng ramma inn på veggane inne i den gule tomannsbustaden like ved kyrkja på øya. Det er eit falma bilete av heile familien. Dette er den einaste gongen me var samla alle saman! Det må ha vore under krigen ein gong. Me var elleve barn. Åtte gutar og tre jenter, og det var 16 år mellom yngste- og eldstemann. Eldst var Absalon, seier Anders og peikar. Det verkar som eldstebroren vart retteleg sett opp til. Sjølv var Anders nummer sju i den store barneflokken. Familien hadde ein liten jordlapp på Våge på Stolmen der dei hadde to kyr, ein gris og ei handfull sauar til å brødfø seg. Faren var spesialist på nòt og garn, og hadde ein part i ei verksemd frå Brandasund. Gjennom hardt arbeid fekk dei endane til å møtast. Idrettsmann Anders var fødd med open gane, og hadde problem med å tala slik at folk forstod han. Eg fekk lida mykje for det, og dei mobba og herma etter meg. Det var ikkje kjekt å høyra. Det er så mykje at eg ikkje vil snakka om det. Det vart mange harde stunder, fortel den gamle mannen. Som ungdom tok han det igjen på andre frontar. Har var arbeidsam, sterk og hadde kondisjon som ein langdistanseløpar. Når arbeid skulle utførast, vende folk seg ofte til sprekingen frå Våge. Du veit, eg hadde ikkje noko problem med å springa etter sauene heile dagen. Dessutan pleidde me å løfta kampesteinar over hovudet for gøy, seier Anders og kopierer rørslene frå ungdomen. Mor var drivande. Ho hadde heile barneflokken, heimen og floren og sjå til. Og dei einaste gongane ho hadde taus var i samband med barnefødsel. Vêret utanfor Florø Eit av minna som har brent seg fast var då han var med Havøy 1. Det var ein kald januarkveld, og dei fiska like ved Florø, då det bles opp til ein frykteleg storm. Det var mørkt og kring midtnatt. Dei hadde kasta på ein sundag, og den religiøse båtsmannen tørna ikkje ut. Så kom vinden. Sjøane vart større og større, og medan Anders sat i den eine doryen, måtte dei prøva å få dei to båtane akterut, samstundes som dei søkte naudhamn. Anders tok ei viktig avgjerd. Han måtte forsøkja å koma seg om bord i Havøy 1. Det klarte han. Eg hadde ikkje vore om bord i mange minutt då tampen til den andre doryen rauk. Nòta og alt fòr på sjøen, fortel den gamle mannen med ei dramatisk armrørsle. Denne turen kunne fort ha kosta menneskeliv. Hadde eg sitte i den andre doryen, hadde eg ikkje vore her i dag, seier Anders. Dagen etter var det finevêr. Dei klarte å finna att nòta, men doryen som slitna var for evig borte. Dramatisk under krigen Den tyske krigsmaskinen kom rullande over landet. For den unge stolmaren vart det om å gjera å klara seg best mogleg, men å arbeida for tyskarane, det ville han slett ikkje. I 1943 skjedde det. Det var akkurat på same tida Telavåg-tragedien. Det var ein kamerat av meg som ring- 5

6 Her gjeld det å ta i. Tunge tak om bord i doryen. Med Våren Frå venstre: Anders Våge, bas Thomas Aarland, bergensaren Jim, Hans Aarland og Jan Våge i ferd med å ta opp eit godt sildekast. de og ville ha meg som mannskap på ein liten båt, som skulle gå til Trondheim. Då eg kom til Bergen, viste det seg at båten tilhøyrde tyskarane, og eg nekta å vera med. Då vart me sende til Gestapo-kontoret ved teateret. Me vart arresterte då me nekta å gå for tyskarane. Då sende dei oss vidare til krigsfengselet. Dei kua oss, let oss bæra tunge møblar opp til fjerdeetasje, medan dei skreik og spende bein på oss. I 14 dagar var me der, og eg vil seia at det var jævleg. Dei fann på all slags påfunn. Men me stod på vårt, og dei forstod at dei kunne ikkje trumfa oss. Til slutt vart me sette fri att, seier Anders på den typiske avmålte måten sin. Kapring Krigens dramatikk var slett ikkje over. I februar 1945 låg stolmabåten Havøy 1 ved Haugesund ei helg. Skipper var Nils Johan Stangeland, som vart lagt inn på sjukehus før båten hans vart kapra. Til gjengjeld gjekk deleigar Edvard Stangeland, bestefar til Edvard Johannes Stangeland, om bord. Me vart kapra. Det kom to karar om bord og insisterte at me skulle ta dei til Storbritiannia. Alle måtte fram i lugaren, og det var uro om bord. Dei var trass alt væpna. Den einaste som var sett i land var ein ungdom frå Sogn og Fjordane, som slett ikkje var sjøsterk. Den eine karen var frå Oslo, men hadde røter i Steinevik, og eg kjende han frå dans på ungdomshuset på Stolmen, seier Anders. Den andre karen hadde høgare skipparutdanning og var frå Haugesund. Anders trur at han var frå marinen, men karane sa minst mogleg om seg sjølve. Seint om kvelden sette Havøy 1 kursen for Shetland, og så fekk dei nordvestkuling midt i mot. Då det lysna dagen etter var dei berre 30 mil frå Norskekysten. Anders 6 passa på litt på maskinen, men hadde frivakt og i fire-fem-tida hadde han lagt seg. Då kom ein av desse karane og purra meg. Han sa det kom eit fly. Eg tenkte at viss det er eit tysk fly, er me ferdige uansett, så eg tørna ikkje ut. Ti minutt seinare kom han attende og sa at det lukkelegvis hadde vore eit britisk fly, smiler Anders. Han må ha hatt nervar av stål. Ein av kaprarane kunne morse, og hadde kommunisert med piloten. Dagen etterpå fekk dei òg fly over seg. Det runda dei to gongar og vippa med halen. Då forstod me at dei følgde med oss. Morgonen etter kom me til Shetland. Så kom det ein stor krigsbåt og henta oss. Me måtte berre fylgja etter inn til Lerwick. Der var me ei veke, og me var under forhøyr heile tida. Deretter reiste nordmennene til det skotske fastlandet med Havøy 1. Saman med fleire krigsseglarar tok dei tog storbyen London. Her vart det endå meir forhøyr. Norsk militære og styresmakter i eksil ville ha informasjon om kven som sympatiserte med nazistane, men mannskapet frå austevollbåten kjente ikkje til noko. Austevollingen fortel om ei spent stemning i London. Tyskarane sende rakettane sine over til England, og dei slo ofte ned i nærleiken av militærleiren der Våge var forlagd. Det var store mengder nordmenn i leiren. Så fekk dei melda seg til teneste. Eg ville helst til handelsflåten. Harald Aarland og Mons Vaage melde seg til marinen. Sistemann frå Havøy 1, ein sogning, gjekk om bord i handelsflåten og vart torpedert og omkom i Atlanteren på fyrste turen. Sigrid tonnaren Sigrid frå Trondheim gjekk med all slags last rundt Storbritannia. Skipet vart heimen til Anders i nesten to år. Liknande lasteskip gjekk saman med dei i konvoi frå Lands End, til Liverpool, Belfast og andre hamnebyar. Ved eitt høve vart eit skip i konvoien torpedert utanfor Liverpool, men Sigrid vart aldri angripe direkte. Skipet hadde to britiske skipparar om bord, som dei bante og steikte då den andre båten gjekk ned. Det var ein gut frå Mosterhamn med Sigrid, og dei to sunnhordlendingane fann snart tonen, og vart kameratar. Mange av krigsseglarane sleit med nervane, og drakk så mykje at dei måtte stela frå skipskameratane for å finansiera alkoholen. Anders vart sjølv fråstelt pengar, mat- og kledekupongar. Det er tragisk når du tenkjer på det. Mange kom heimatt etter krigen utan så mykje som eitt øre. Dei sa at eg lever i dag, i morgon er eg død, seier Våge og minnast gamle skipskameratar og sjøfolk. Som ei slags lagnaden sin ironi kom livets mest dramatiske oppleving til havs seglande på eit isfjell etter krigen. For Anders heldt fram om bord. 500 kroner i månaden var gode pengar på den tida. I oktober 1945 skulle Sigrid gå til Svalbard med forsyningar. Det vart den hardaste turen eg var vore med på i heile livet mitt til sjøs, seier Anders. Sigrid var komen seg til kai i Longyearbyen, og klokka fem gjekk hamnearbeidarane og dei av mannskapet som ville sjå seg om, på land. Anders vart attende om bord. Han hadde sett seg til med heilskjegg og ville sleppa å barbera det bort. Det vart brått full storm, og det isen kom flytande inn fjorden og dei måtte få tampane lause. Dei kom seg så vidt ut på reia, men skipet hadde fått så mykje tau på propellen at dei måtte sleppa ankeret. Det gjekk ikkje lenge før du såg det eine svære isfjellet etter det andre kom

7 Havøy 1. Foto utlånt av Selbjørn Fiskerisogelag. Etter den dramatiske stormen i Norskehavet og påfylgjande grunnstøytting, låg Sigrid i seks månadar på verft i København for reparasjon. drivande i full fart innover fjorden. Mindre isflak kom og slo bunkar i skroget... Så kom eit isfjell på fleire hundre tonn og la seg over ankeret - det var høgare enn brua vår, fortel Anders medan augo slår gnistar av dei 65-årgamle minna. Lukkelegvis hadde iskolossen grunnstøytt samstundes med at det trefte ankeret. Framleis var Sigrid eksponert for vêr og vind, og snøen lava ned. Lukene til lasterommet måtte lukkast, slingringa gjorde det nesten umogleg å festa dei tunge jernstokkane som skulle helda dei på plass. Heimvegen Dagen etter vart det bra vêr att. Ankeret var ikkje til å rikka. Isfjellet sytte for det. Det måtte ingeniørar med fjellklatringsutstyr og dynamitt til for å fjerna isfjellet. Dei bora hol og skaut den gigantiske isklumpen i bitar, slik at Sigrid kunne heva ankeret. Trass i dramatikken, trekkjer Anders på smilebande òg når han tenkjer på turen som verkeleg innprenta seg i minnet hans: På vegen oppover hadde dei grisar med seg, og ein dag hadde grisungane kome seg lause nede i lasterommet. Det vart eit valdsamt liv. Eg og styrmannen måtte bruka alle slags knep og tricks for å tak i dei. Han bante og steikte, og grisungane skreik og bar seg. Dei skulle ha vist det på kino. Nei eg gløymer det aldri, skrattar stolmaren. Om isfjellet hadde sett ein støkk i dei, skulle det straks verta endå verre ver. Dei sette kursen sørover, og uvêret vart kasta på dei som ein ilter djevel. Me heldt på å driva på Bjørnøya. Det var mykje nordlys om kvelden før. Brått vart det heilt stille. Styrmannen sat at eg måtte ned og snakka med losen. Losen som hadde gått i farvatnet heile livet sitt, vart redd for eit isbelte, og me endra kurs. Eg gjekk og la meg, og nokre timar seinare tørna eg ut. Det var eit fæla vêr. Eg opna berre ei dør, og då såg eg Bjørnøya. Sjøen braut ved det stupbratte fjellet. Og øya for urovekkjande nær, seier Anders. På brua stod dei med hendelen og slo ut maskinen for kvar gong propellen slo tørt, og me vart redde for maskinen. Det var panikk om bord. Me hadde med oss 30 passasjerar, like mange kvinner som menn. Dei var redde og skulle ta skipperen. Det var berre ein ting å gjera: Sigrid sette alle klutar til, og dei klarte såvidt å komma seg klar av Bjørnøya. Men det var på håret. Me hadde fart på båten, men orkanen tok tak i båten og pressa han sidevegs i stor fart, seier Anders. Etter den harde turen, der dei til og med grunnstøytte utanfor Narvik, venta det seks månadar med reparasjonar på verft i København. Både isfjell og grunnstøytting gjorde at mange plater måtte skiftast på Sigrid. Eg opplevde meir om bord i det skipet, enn eg gjorde resten av livet på havet, konstaterer den gamle sjømannen. Fiskeri Med Snurp 7 reiste han sidan på fiske med, og var mellom anna med på å levera salta sild til Hamburg i Nord-Tyskland. Folk var svolte, og effekten av krigen var enno særs synleg. Seinare reiste Anders til sjøs på mellom anna tankbåtar, og fekk sjå store delar av verda. Han gifta seg med Kristi, og flytta til Austevollshella, men fekk ingen barn. Ein skipskamerat fortalde korleis det var når han skulle reisa ut. Den treårige sonen gret og klamra seg til beinet hans heile dagen. Det var tungt å ha familie og vera sjømann på den tida. Du kunne vera ute i fleire år om gongen, og når du kom heim att, kjende ikkje barna deg att og var redde deg, seier Anders. Han kjem brått på at han har samla ei rekkje fotografi frå og 50-talet i ein album, og reiser seg og går raskt og medviten for å henta han. I ein brun, sliten bok viser han journalisten fotografi frå både Havøy I, Sigrid og seinare då han var om bord tankbåtar. Nordisk brorskap på verft i København, bilete frå staden han let seg tatovera, og bilete av unge damer han vart kjend med som sjømann. Dessutan er det ingen tvil om at unge Våge var ein skikkeleg stram og atletisk kar. Anders reiste ei årrekkje på fiske med legendariske austevollbåtar som Ståløy som fiskar og Ole Bakk, då som styrmann. Folk som kjenner Andres karakteriserer han som eit arbeidsjern og som ein stolmar med stor s. Likevel vil ikkje 93-åringen ha noko skryt. Eg har aldri fått skryt, og eg har heldt meg i bakgrunnen og har villa vera ven med alle, seier den gamle sjøulken, framleis ivrig framoverbøygd. Likevel er den enorme arbeidskapasiteten hans godt kjent. Mange har hatt vondt for å forstå kvifor eg kunne gjera så mykje meir enn andre, seier arbeidsjernet. Det er ikkje tvil; ei knipe om bord i eit skip eller fiskebåt, må det ha vore ei enorm styrke å ha ein mann av Anders sitt kaliber ved si side. Trond Hagenes 7

8 8

9 Med hjarta for havet Ei kraftig, men lun røyst ropar kom inn, kom inn! før eg har rukke å trykka på ringeklokka. Døra går opp, og ein stram, smilande mann ynskjer meg velkomen inn i heimen sin på Hundvåkøy. Ståløy unge menn med hatten på snei, derav seks Drønen-brør. Fotografiet som heng i gangen til Birger Drønen (82) seier mykje om kva som er viktig i livet i hans; fiskeri og familie. Størje og dory Yngst av sju brør og tre systrer, står Birger no att som den siste gjenlevande. Han hadde eit nært forhold til syskena sine, då spesielt brørne. Me var ein særs samansveisa gjeng. Sjølvsagt kunne me vera høgrøysta mot einannan, men det stakk aldri djupt, fortel Birger, som måtte på fiske like etter han var konfirmert i Då var det brørne som tok hand om veslebroren. Birger reiser seg og går bort til ein massiv treskjenk frå 50-talet. Der finn han fram ei stor bok som han tek med seg bort att til journalisten. No skal eg visa deg noko eventyrleg, seier Birger i det han opnar boka og blar. Bileta i boka er på alder med treskjenken, og viser fiskar større enn menneske. Fiskane vert halne om bord i fiskebåtar som ligg på halv åtte grunna tyngdeskilnaden. Sjå så fint det er, størjefisket! Sjå på all den fisken! Birger blar ivrig. Heile andletet hans smiler, og leppene vibrerer som om han heile tida skal til å seia noko. Det... Det var eit eventyrfiske! Heilt utruleg. Så var det jo dory me fiska med, held han fram og strekkjer ut armane for å demonstrera korleis fisket gjekk føre seg. Nok ein gong går Birger bort til skjenken, no for å finna ei bok om dei små hjelpebåtane. Sjå på desse båtane! Er det ikkje flott? Birger fortel om korleis fiskarane måtte bruka handmakt for å få fangsten om bord, og kor revolusjonerande det var då ringnôta kom midt på 60-talet. Eg hugsar det så godt, seier han og ser mimrande ut stovevindauga. Kalla opp etter faren Sidan 1941 har Drønen-familien eigd Ståløy, og i 1963 kjøpte dei Storeknut òg. I byrjinga vart Storeknut leigd ut, og vart mellom anna nytta som vêrvarslingsskip i Nordsjøen. Båtane vart på denne tida delte på dei seks brørne, som før hadde eigd dei saman. Rasmus og Kristoffer fekk Ståløy, og Nils, Ole, Knut og Birger Storeknut. I 1967 vart den fyrste Storeknut bygd om til ringnôtar, og har sidan den tid vore brukt til fiske, fortel Birger. Det har til no vore tre Storeknut -ar. Namnet kjem frå far til Birger og brørne, som enkelt nok heitte Knut og var ein stor mann! Då lyset kom Det ringer på døra, og inn kjem Anna Dorthea, eldste dottera til Birger. Han lyser opp. Sjå kor ho liknar på mor si, seier Birger og snur seg i stolen slik at han ser rett på eit foto av kona si, Kjellaug Lilly. Birger har heilt rett; det fyldige, mørke håret, og dei klåre, store augo har nok Anna Dorthea frå mor si! Eg har vore enkemann i fire år no, seier Birger roleg. Han minnast alt han har opplevd saman med Kjellaug, som kom til Hundvåkøy for å tena hjå tanta si på førtitalet. Me vart saman i 1947, men gifte oss ikkje før i 1951, fortel Birger. Året etterpå kom Anna Dorthea til verda, same år som lyset kom til Austevoll. Det var heilt fantastisk. Alle var ute den kvelden og stod på haugane rundt forbi for å sjå lyset som kom i hus og stolpar. Dagen etter skulle Anna Dorthea døypast, og me venta med å stryka dåpskjolen til etter lyset var kome. Birger ler, og Anna Dorthea smiler og nikkar; denne historia har ho høyrt før. På godt og vondt Som fyrste barn av seks, hugsar Anna Dorthea godt tidene då faren reiste på fiske og var vekke fleire månadar om gongen. Ho fortel om isandsfisket, og om Birger og brørne som reiste fram og tilbake over Norskehavet heile seks gongar på ein haust. Så hugsar eg i 1959, då tvillingane vart fødde, held ho fram. Birger lyttar på dottera. Dei vart fødde her i stova som me sit i no. Far var på fiske, og kom ikkje heim att før Bjørn og Lillian var to månadar gamle, fortel Anna Dorthea. Birger snur seg i stolen igjen, og ser ut av det store stovevindauga og mot barndomsheimen sin. Eller Drønshuset, som det vert kalla. Birger og Kjellaug gifta seg i 1951, og fekk seks barn. 9

10 Alle Drønen-brørne, frå venstre nede: Arne, Kristoffer, Rasmus, Nils. Oppe frå venstre: Ole, Knut og Birger. Biletet som heng i gangen til Birger, som sjølv er nummer fem i andre rekkje. Den stakkar stuerten, som sit i kvit framme, er pressa inn mellom Kristoffer og Rasmus. Den fyrste Storeknut vart bygd om til ringnotar i Tenk, ein dag for åtte år sidan sat eg her i stova og snakka med Bjørn. Berre to timar etterpå ringte dei. Birger vert stille, og eg høyrer han pustar tungt. Son hans, Bjørn, hadde fått hjartestopp, berre 42 år gamal. Gullbryllaupsfeiringa til Birger og Kjellaug vart erstatta med gravferda for son deira. Det er då det er godt å vera ein stor familie, seier Anna Dorthea. Ho sit med folda hender og ser på far sin. Det var så tungt å missa Bjørn. Birger tek ein pause. Eg har levd eit rikt liv, på godt og vondt. Dageleg på internett Det er noko kaldare i lufta når Marsteinen vitjar Birger for andre gong. Birger og bilen hans står ved vegen dryge hundre meter unna huset hans, der postkassen er. Han drøsar med ein sambygding, men er rask med å koma seg bak rattet når han ser journalisten kjører forbi! Kontrasten mellom den kalde lufta ute og den varme, lune stova er tydlegare i dag. Eg måtte berre ha meg ein kjøretur, skjønar du, seier ein smilande Birger, medan han tek av seg hatten, skjerfet og jakka. Det er til Storebø og Sentrumsbygg han plar kjøra for å treffa folk no, seier han. Før var det i butikken på Austevollshella me møttes. Eg trur eg snakkar for mange når eg seier at eg saknar den butikken, held han fram. Der vart alltid siste døgerets fangstar diskuterte, og ein kunne gå med litt meir heva hovud om ein hadde slått 10 naboen i mengd fisk! Birger humrar. Men det er vennskaplege konkurransar, det har alltid vore litt slik. Birger tek journalisten med opp i andreetasje i huset. Like ved trappa, står ei datamaskin. Her sit eg kvar morgon og sjekkar dagens fangstar på internettskjermen. Så smilar eg litt breiare når Storeknut gjer det godt, skjemtar den blide mannen, og me trekkjer ned att i stova. Folkeglad bestefar Birger har i dag ein son og tre barnebarn som jobbar om bord på Storeknut. Ein av barnebarna, er Anders Douglas (24), som er på veg inn i stova til bestefaren. Han er styrmann på ringnotaren. Birger ser stolt bort på sonesonen, som akkurat har kome heim for jul. Eg synest det er svært at barnebarna mine er interessert i fiske og vil vera med å driva det vidare. Det gledar meg å sjå dei unge på fiskebåtar, seier Birger. I haust fekk Anders Douglas oppleva eit kast med Storeknut som gav dei heile 700 tonn hestmakrell. Det er sånt ein berre får oppleva eit par gongar i livet, seier den unge styrmannen. Bestefaren er alltid blant dei fyrste han ringer til dersom det skjer noko stort om bord. Det er takka vera han der og syskene hans at det er blitt ein arbeidsplass for oss, seier Anders Douglas og nikkar bort på Birger. Han fortel vidare om bestefaren si evne til å snakka med folk, og korleis dei alltid måtte stoppa opp når dei var på turar saman, fordi Birger alltid møtte folk han ville prata med. Huska du ikkje den gongen me skulle på båtmesse i Bergen? Du snakka så mykje, at me ikkje fekk tid til å sjå på ein einaste båt. Ja, ja, sånn kan det gå! Birger ler, og Anders Douglas har vanskar med å halda seg han òg. Lyset og bruene Anders Douglas må reisa igjen, og me vert aleine i den store stova. Birger seier han er takksam for livet, og for familien han har rundt seg. 14 barnebarn og tre oldebarn har han rukke å få - førebels. Det er eit stort sprang mellom dei djupe sorgene og dei store gledene han har opplevd, likevel smilar han der han sit og ser ut mot Drønshuset. Det største eg har opplevd i livet, er då lyset kom i 1952 og alle bruene som har kome i Austevoll. Tenk å få oppleva å kjøra over til Storebø! Det er framleis dagslys på Hundvåkøy når journalisten forlét den varme heimen for andre gong - mange gode historier rikare. Det vesle av frost som har lagt seg på bilen, tinar lett når Birger vinkar frå døra. May Linn Clement

11 Forliset av Møgsterøy Aldri kjem John Hanøy (70) til å gløyma morgonen den 6. april Seksten år gamal, fekk han arbeid på Lars Olai Møgster si nye inntektskjelde; Møgsterøy. Eventyret om bord skulle visa seg å verta kortare enn venta. 11

12 Eventyret som enda brått Etter eit vellukka sildefiske vinteren 1957, reiser Møgsterøy direkte nordover på lodda i mars same år. Loddefiske er noko heilt nytt, og den ganske nyrenoverte Møgsterøy er utstyrt med siste skrik innanfor fiskeri; to dorybåtar, to lettbåtar på dekk og to svære bomullsnøter; ei på 15 og ei på heile 23 famn djup. 31. mars. Møgsterøy er på veg nordover, og plukkar opp 13 mann i Sigerfjord, og ein mann pluss stuerten i Tromsø. På kaien står òg ein tynn og spe fjorten-femtenåring og spør etter jobb. Skipper Birger Sandtorv stussar. Guten er ung, og munnbruken hans går ikkje akkurat hand i hand med den kristelege skipperen sine normar. Men stuerten treng ein messegut, så la gå. 21 mann luffar vidare nordover. Kastar og lossar I Honningsvåg bunkrar fiskebåten olje før han går vidare til Porsangerfjorden i Finnmark. Dei kastar og kastar, til Møgsterøy er full med fisk; hektoliter. Fyrste last reiser dei til Honningsvåg for å lossa. Deretter går turen til Varangerfjorden. På same måte, er mannskapet på jobb heile dagen til båten er full. Andre lasta går til Vadsø sildoljefabrikk. Her sym lodda heilt inne ved kaien. Ein annan fiskebåt, Uran, ligg til og med og kastar medan han lossar! Dårleg vêrmelding 5. april. Møgsterøy går ut frå Vadsø, og mannskapet kastar til båten igjen er full. Men grunna stor pågang i Vadsø, må dei til Honningsvåg for å lossa. Vêret er fint og stille, men på radioen melder dei nordleg, liten til full storm. Basen og skipperen diskuterer om dei skal bli i Vadsø eller om dei skal gå vestover mot Honningsvåg. I åtte-nitida fredagskvelden set Møgsterøy kursen mot Honningsvåg. Klokka sju laurdagsmorgon går John på vakt. Ikkje har 17-åringen kome inn i styrhuset, før ein kraftig sjø kjem. Båten vert slengd over på babord side. Skipper Birger Sandtorv skjønar at Møgsterøy må evakuerast. Han gjev ordre til John og ein nordlending. 13 mann hoppar om bord i den eine doryen. John og ein nordlending, som begge står att i Møgsterøy, slår kvar si øks mot brøkene, stroppene som held doryen fast i dårleg vêr. John treff, nordlendingen bommar - doryen vert hengande skeivt og alle mann i nôtbåten fell ned i baugen. Skipper Sandtorv tek affære. Han får øksa i hende, og hogg av brøka bak; doryen er endeleg laus. Brått brekk aktermasta og fell rett mot doryen på sjøen. Antennekrossen treff baugen, og masta vert liggjande og pressa båten ned. Med rein handmakt, klarer mennene i båten å pressa masta vekk. Møgsterøy rettar seg opp att. I løpet av berre nokre minuttar er lettbåtane, som var ekstra godt knytte fast, knuste vekk. Berre motorane ligg att på dekk. Hent øksene i livbeltekassane bak på båtdekket! 12

13 Skipper Birger Sandtorv ropar at alle må henta livbelta sine i lugarane. Når John går inn mot lugaren sin har han vatn til livet. Plutseleg kjem livbeltet flytande mot han. I gongen på veg opp att møter John den unge messeguten. Han har berre underklede på. Han er i sjokk, og ler og gret om ein annan. Mannskapet pakkar ungguten inn i skinnfrakken til basen og kastar han mot doryen i sjøen. Heldigvis treff dei båten. Ta tak i livbøyen! Møgsterøy dett ned på styrbord side, og mannskapet får lausna den andre doryen. Mannskappet kjem seg om bord i notbåten - berre skipperen og styrmann Kristoffer Blænes står igjen i det som er att av Møgsterøy. Styrhuset er det einaste av Møgsterøy som er over vassoverflata. Etter boka, skal skipperen vera han siste som forlet eit farty. Slik er det ikkje denne gongen. Skipperen hoppar ut i sjøen, og kjem seg om bord i den fyrste doryen. Ein stor sjø tek Møgsterøy. Styrmann Blænes vert med i fallet. Like før dragsuget kjem, får mannskapet i den andre doryen drege Kristoffer om bord. No er dei sju mann i eine doryen og 14 i han andre. Alle er i live. Dei to notbåtane driftar etter kvart frå einannan. Doryen med flest folk i, held på å søkkja, og må kasta alt utstyr dei har om bord, på sjøen. Når snøen lettar, ser mannskapet i doryane kvarandre igjen. I fem timar ligg dei to nôtbåtane i havet, før Vikheim og Bondøy kjem og reddar dei. Det var fem austevollingar som opplevde forliset av Møksterøy. Skipper Birger Sandtorv, styrmann Kristoffer Blænes, Reidar Heggholmen, Njål Møgster og John Hanøy. Mista luten I solveggen heime i Kolbeinsvik, sit John og kona Annlaug. Begge hugsar dei episoden på kvar sin måte; medan John var oppi det heile, opplevde Annlaug forliset via radioen. Det var palmelaurdag alt hende. Me var ikkje kome saman på den tida, men eg var veldig begeistra for John, seier ho og ser på mannen sin. John fortel om då dei kom seg til land att, om fiskarheimen som tok imot mannskapet med suppe og varme klede. På Hurtigruta Erling Jarl frå Båtsfjord og ned att til Bergen, fekk dei eta restane etter middagen om kveldane. Me fekk fem kroner dagen i kostpengar, og middagen om bord kosta fem kroner. Så me hadde jo brukt opp kostpengane allereie då me kom til Tromsø. Grunna tapet av alle eigendelane dei hadde med seg om bord i Møgsterøy, hadde ingen av mannskapet noko ekstra å rutta med. Eg mista mellom anna heile luten min på kroner frå sildefiske, fortel John. I Bergen tok Halvard Møgster, som då gjekk på skipperskulen der, i mot karane. Han gav dei reisepengar til rutebåten heim til Austevoll. Ei veke etter forliset, laurdag 15. april, klokka var dei tilbake i Kolbeinsvik. Var unge Historia om Møgsterøy er ikkje vorte skrive om i media før, og dette er fyrste gong John går i detaljar og fortel korleis forliset skjedde. John og kameraten Reidar Heggholmen er dei einaste av austevollingane om bord som framleis lever. Begge var dei unge då hendinga gjekk føre seg. Eg vart 17 år i løpet av turen. At eg var så ung, trur eg gjorde meg meir uredd. I motsetnad til mange av dei andre om bord, hadde eg ikkje kone og barn å tenkja på då, seier John, som i dag har fire barn og sju barnebarn. Han har fleire gongar i ettertid vore i området der forliset av Møgsterøy fann stad. Det kjem alltid fram igjen, avsluttar John. May Linn Clement 13

14 I Njords nåde Munin er ute på oppdrag. Er havguden Njord i godlune, vil han kanskje lata Olav Endre Drønen og Marsteinens utsende smaka på godbitar frå spiskammerset sitt. Skoltafjorden ligg nesten speglblank. Det er tidleg om morgonen. Klokka er berre sju. Om eg gnir meg i augo, har eg ingen ting å klaga på. Allereie har Olav Endre Drønen vore vaken i fleire timar. Munin tøffa sørover frå Kvaløy ved Bakkasund allereie i halvsekstida. Ukristeleg tidleg. No ligg båten ved kai i Kvalvåg og ventar på bladfyken som skal vera med og bisna på trål, reker og bifangst. Feltet, som er eit av berre ein dryg handfull blant øyane våre, ligg parallelt med Ystaneset i Skoltafjorden. Det er eigentleg feil årstid for å fanga store mengder reker frå djupet, men etterspurnaden er stor. I dag vonar han å fiska ferdig ei av førehandstingingane sine, og kanskje ha nokre kilo att til faste, sjømathungrige kundar. Ved Kandeloskjeret har måsane etablert kolonien sin. Eit par vengjeslag unna ligg tyskarane sine fiskebåtar. Her vert det nok sløya fisk til å halda unge, vonefulle kjuklingar trinne nok til å klara barnetilvêret. Uvêr, drag og store, kalde bråttsjøar er langt unna. Når Olav Endre gjer reketrålen klar, er det krusingar som knapt kunne skapt storm i eit vassglas på fjorden. Nokre av dei svoltnaste måsane er med oss, og padlar i moderat dorgefart etter oss. Å tråla er drepande keisamt, seier Olav Endre. Før trålen er på veg ned mot botnen, er det likevel hektisk aktivitet om bord. Trålen vert slengd ut frå trommelen sin, dei tunge tråldørene vert hekta på, og så er han laus. Reketrålaren brukar kubein for å løysa wiretromelen. Trålkulene er brått forsvunne under overflata. Trålen, med ei maskevidde på 35 millimeter, er på veg ned mot djupna for å henta opp dei små, raude krepsdyra som kystganane set så stor pris på. Brukskonflikt Det går sakte med oss. 1,1 knop står det på gps-en. Ekkoloddet visar omlag 180 meter, og botnen har eit gul-grønt skin. Det betyr at det er sediment eller leire under oss. Hadde det vore raudt, eller stein, ville trålen sett seg fast. Og det kan vera farleg for ein liten fiskebåt. Stort sett er det problemfritt å tråla på dei faste felta. Ein stad er det gamle krigsflyrestar som kjem i trålen, men andre stadar kan det vera meir prekært. 14 På ein av dei beste felta våre, veit eg at mange store fiskefartøy slengjer frå ser wire og tungt skrap. Dette er livsfarleg. Set du deg fast i desse, er det ikkje berre til skade for bruket, men det kan godt gå som med Stokkøy, som sakk på få sekund. Lærlingen, som var på dekk klarte å koma seg vekk utan problem, men skipperen måtte knusa ei rute på styrhuset. Hadde han sett seg fast kunne det gått ille, seier Olav Endre. Han har telefonisk kontakt med Tor Heine Drivenes, som er langt meir rutinert på rekefelta enn det han sjølv er. Det er forventninga til fangsten som loddast fiskarane seg i mellom, og ikkje minst luftar dei frustrasjonen over at andre er i ferd med å leggja beslag på felta deira. Krepseteiner og djuptvassgarn er vanskeleg å hanskast med. Fastståande reiskapar har føretrinn. Det er årsak til gråe hår hos ei som driv med reketråling i Austevoll. Me har ingen andre stadar å gå. Ein ting er at me kan ha planlagt å tråla ein stad, og har brukt mange timar på å gå til staden, berre for å måtta finna ein annan stad fordi det står utstyr der. Eit anna poeng er at alle som set krepseteiner bør satsa på å setja dei i hellinga like ved rekefelta. Der er her krepsen står, og me kjem ikkje i vegen for kvarandre om dei gjer det på den måten, seier Olav Endre. Krepsefiskefeberen er i ferd med å breia om seg i Austevoll, og rekefiskarane fryktar at dei så og seia vil bli stengde ute frå felta sine. Olav Endre kunne godt tenkt seg at folk merka utstyret sitt så godt, at det berre var å ta ein telefon for å vita korleis bruket er sett på felta. Gudar i havet Munin trekkjer framleis tålmodige måsar til det grøne skroget sitt. Ute på Skoltafjorden er det klare teikn til at fellesferien for lengst er unnagjort. Sola skin på den vesle øya forut, som forvirrande nok heiter Slåtterøy. Olav Endre fortel om reka. Det er for tidleg til at me kjem til å få særleg mykje. Ein av kollegane hans har sett kursen langt vestom land. Får han mykje i trålen sin der ute, kan det vera eit teikn på innsig av dei små, raude godbitane. Sjølv synest skipperen at rognreka du får i januar er den beste. Den beste tida er i perioden tre dagar før og tre dagar etter fullmåne. Dessutan er solskin gode greier. Om vinteren er marginane mindre under tråling. I ille vêr, med mykje drag og store bylgjer, kan det vera direkte farleg med motorstogg eller andre tekniske problem når ein har tung trål ute bak båten. Men Munin gjer jobben sin utan problem i dag. Det er kjekt å ha ein stålbåt. Med ein vinkelslipar og eit sveiseapparat, kan du tilpassa det meste du treng sjølv, seier Olav Endre. Munin er truleg ein hamnebåt, bygd tidleg på 1980-talet. Og kjekk å ty til når det er så som så med aktivitet på ringnôtbåten Storeknut, der Olav Endre er styrmann. Dessutan har austevollingen vore ute av spel ei stund etter ein infeksjon i ryggen. Då var det forfriskande å kara seg ned i båten å ha noko å hengja fingrane i. Tidlege morgonar og lange tråleseansar plagar ikkje den stoiske austevollingen. Med seg om bord har han tidtrøye i form av tidsskiftet Historie. Eg likar historie, og tek heller for meg dette bladet enn til dømes Illustrert vitenskap, seier skipperen. Dessutan har han sansen for norrøn mytologi. Båten er døypt

15 opp etter ein av dei vise ramnane til Odin. Svigerfar sin sjark heiter Hugin. Helst ville eg kalla båten opp etter Njord, hav- og sjøfartsguden. Men dei fleste båtane som er blitt kalt opp etter han, ligg no på havets botn, seier Olav Endre, som innrømmer at han er ein smule overtruisk iblant. Njord er guden ein må blota til for å få lukke med fiske og trygg seglas. Tru Med meir tiltru til positivismen og vitskapen enn metafysiske kjensler har bladfyken ikkje ofra verken til Njord eller måsen på holmen ved Kvalvågen. Trua på at trålen sakte vert fylt med reker, kreps og bifangst i torskefamilien er til stades. Me tek fire hal på langs. I løpet av dei nesten fem timane me held på, held måsen oss under oppsyn. Kvar gong me snur trålen, halar vinsjane opp trålen, slik at han nærast ligg heilt i overflata bak oss. Bakdelen med denne manøveren, seier Olav Endre, er at me fiskar manet og ikkje dei små delikatessane me eigentleg er på jakt etter. Sola skin mellom skyene. Ein makrelldorgar snik seg inn gjennom Fugløysundet og brummar forbi oss. Kanskje for å levera fangsten sin på Storebø. Hevrøy ser forlatt ut, og Slåtterøya som ein liten openbaring der sola varmar opp dei grøne tustane på den siste utposten mot Nordsjøen. Telefonrapportane frå reketrålingskompisen der vest er nedslåande. Det er ikkje noko teikn på storinnsig av reker enno. Meir oppløftande er det når dei faste kundane er på telefonen. Fleire vil ha rekene til bakkasundaren. Kanskje er det den hemmelege saltblandinga som gjer susen. Kanskje er det nedkjølingsmetoden. Eg fattar ikkje kvifor folk vil ha nykokt reke. Ho er mykje betre etter å ha vore på is eit døgers tid, slår Olav Endre fast før han startar opphalinga av nôta. Kokeapparatet er på full muggings. Klar for å vera banestaden til dei raude godbitane i trålen som er på veg opp til bakken av båten. Eg står på styrhustaket og fylgjer med. Tråldørene vert hekta på plass, og trålposen heist opp ved skutesida. Ein stor raud ball er å sjå gjennom den finmaska nota. Men sjølv eg forstår at det ikkje er nokon storfangst. Olav Endre opnar sekken. Reker, maneter, kolmuler, lyr, sjøkreps og nokre flatfiskar fin vegen ned i sorteringsbehaldaren. Småfisken endrar over bord. Måsane skrik i beste Odd Børretzen-stil Skal ha, skal ha, og kjempar ein innbiten kamp, nebb mot nebb, vengje mot vengje for å sikra seg dagens porsjon av protein. Rekene går vidare til sorteringsmaskinen. Dei nokså få sjøkrepsane til ein eigen balje. Fisk i ein annan. Totalt fyller Olav Endre to av korgene sine med sjølve rekefangsten. Eg tippar 11, 5 kilo, seier eg når fangsten vert vegd. 12 kilo... Du får fagbrevet på den, konstaterer Olav Endre. No har han nok reker både til eige bruk, til å komplettera førehandstingingane og den aller ivrigaste faste kunden. Nøgd kan han setja kursen dei knappe metrane inn mot Kvalvågen for å setja meg av. Han let meg prøva både nykokt og nedisa reke. Eg fell i kategorien som likar det ferskaste produktet best. Eg stegar nøgd i land, med ein pose i kvar hand. Sprell levande sjøkreps til middag og nykokt reke til lunsj. Livet er best når det smakar salt og sjø. Trond Hagenes 15

16 På jomfrujakt m 16

17 ed Østerbris Klar til kast, klar til kast høyres over radioen. Berre minutt etterpå er mannskapet påkledde. Det raude, levande feltet på asdicen skal snart vera det som gjer Østerbris 150 tonn nordsjøsild rikare. 17

18 Asdicen viser nota og silda. Frå styrhuset har Trond oversikta. VM og avslapping i messa. Bas Christian Østervold og sjefsmaskinist Arne Gunnar Møgster er dei fyrste som tek imot nòta 18 Klokka er halv elleve ein fredagskveld i juni. Det som har vore av matjesfiske i år, er snart over. Langs kaien ved Egersund Seafood ligg Østerbris. Dei kom inn tidlegare på dagen og fekk silda si seld for 6,21 kroner kiloet - den høgaste summen i år. Vêrmeldinga for laurdagen er så som så, men mannskapet på ti lét seg ikkje venta på; med det same journalisten har klatra om bord, legg båten frå kai. Jomfru I styrhuset på ringnôtsnurparen frå 1999, er bas Christian Østervold og bror hans, skipper Trond Østervold. Dei har levert sin matjeskvote, og er på veg ut att i Nordsjøen for å henta ny sild signert Hundvåkøy. Då fiskebåten havarerte tidlegare i år, er det nemleg Østerbris som fiskar kvota deira. Christian seier det har vore ein dårleg sesong for matjessild, eller jomfrusild, som ho heiter på godt norsk. Ho skal ikkje vera for lita, men heller ikkje for stor. Likevel skal ho det vera godt med feitt i henne. I stor grad vert jomfrua seld til våre nederlandske vener, kor ho går for over to euro stykk. I Nederland har dei matjes-buer i staden for våre hot dog-buer. Det er populært, og vert rekna som reine helsekosten, fortel basen. Det gyngar godt dei påfylgjande timane, noko som ikkje gjer særleg utslag i nokon andre enn journalisten. Sjøsjukemat Det bankar på døra til lugaren min, og Christian kjem inn med eit fat med to doble flatbrød med smør på og ein youghurt. Det er dette me kallar sjøsjukemat. Eg tenkte du måtte vera dårleg sidan du ikkje har kome opp i messa og ete noko enno. Eg ser på klokka Dryge tolv timer søvn er unnagjort i eit bylgjekast. Sjøsjuketabletten frå kvelden før er ikkje til å spøka med, det skal vera sagt. De har ikkje kasta vel, spør eg i frykt for å reisa heim att med tom skriveblokk. Neida, vêret er ikkje heilt på vår side i dag. Truleg vert det ikkje kasta før i morgon. Du høyrer det godt over radioen når det fyrst skjer, svarar Christian smilande. Det kjem i alle fall ikkje på tale å reisa tilbake utan fisk. Stuerten Lukta av biff og eit mannskap oppslukt av fotball-vm på fjernsynet møter meg i messa når eg fyrst har kome meg på beina. Klokka nærmar seg halv seks, og middagen står for døra.

19 Stuert Valter Andorksen. når ho vert trekt om bord att. Christian forsyner seg. Ver så god, berre forsyn deg, seier stuert Valter Andorksen. Tre gongar for dagen, klokka 7.30, og 17.30, syt han for at det står mat på bordet. Han fortel at mannskapet set pris på nokre faste rettar, som biff på laurdagskvelden og komler og saltkjøt på torsdagen. Dei ber ikkje preg av å vera underernærte, akkurat, seier han og ler. Valter, som kjem frå Steigen i Nordland, har vore stuert på mellom anna Virando, Gerda Marie og gamle Hardhaus før han byrja på gamle Østerbris for 13 år sidan. Austevollingane er eit heilt eineståande folk. Dei står i, og er skikkelige arbeidarar, rosar han. Det vert rolegare på sjøen utpå kvelden, men det er enno ikkje kome sild i tankane. Ordet går om at Møgsterhav har fått ei fin sild eit stykke unna. Så no set me kursen der til, men me vil ikkje vera der før tidleg i morgon, seier Christian. Avbrote Klar til kast, klar til kast høyres over radioen. Klokka er Mannskapet får oljekleda på seg i ein fart. I styrhuset fylgjer Trond og Christian med på asdicen, som viser all aktivitet innanfor meter radius. Eit raudt felt - silda - er målet. Ho strekkjer seg ut. Det vert for dårleg. Trond tek avgjerda og klokka gjev Christian signal til mannskapet ute om at kastet vert avbrote. Han ristar noko motvillig på hovudet. Det er heilt stille i styrhuset. Stemninga er intens. Trond tek seg til andletet fleire gongar og han tenkjer høgt. Me skulle berre peist i. Søren og, seier han med ei bitter røyst. Christian smiler litt, men seier ingenting. Eit nytt raudt felt vert tydlegare og tydlegare. Brørne tek ei rask avgjerd. Klokka gjer mannskapet seg klare igjen. No er det berre å venta i spenning. Trond er framleis litt skeptisk - vert det nok sild i kastet? Mellom 60 og 70 Den 900 meter lange nota dannar ein større og større sirkel ved styrbord side. Ho går heilt ned til havbotnen på 120 meter. Når stimen er fanga inne i nota, byrjar snurpinga frå botnen av. Christian er kome seg ut. Som bas har han ansvaret for at arbeidet på dekk går riktig føre seg. Saman med sjefsmaskinist Arne Gunnar Møgster, er han den fyrste som tek imot nôta når ho vert trekt om bord att. 19

20 Styrmann Rune Sangolt. Journalisten får snart sympati med fiskane som har gjort eit forsøk på å symja gjennom nôta, men er litt for feite. Liva deira vert tidleg avslutta i det nôta vert strekt og pressa saman gjennom tromlar og eit rør, før ho kjem ut att bak på dekk. Der tek fiskarane Edvin André Skår, Inge Marius Skår og Torbjørn Klyve saman med maskinistlærling Lars Olav Østervold imot henne og legg ho til rette for neste bruk. Fyrst når nesten heile nôta er kome om bord att, kjem havets sølv til syne like ved båten. Eg tippar det er mellom seksti og sytti, seier Torbjørn idet han tek det fyrste blikket ned på fangsten. Nokon meiner han tek godt i. Nøyaktig to timar etter fyrste kast vart sett i gong, er Østerbris klar for kast nummer to. Vil slå H dn Sundagskveld går kursen mot Egersund igjen. Det går noko fortare enn dei tolv knoppa me reiste ut i - me har nemleg ein auksjon å rekkja. Auksjonen er om elleve timar, men dei har sagt at dei ventar på oss om me kjem litt for seint, opplyser Trond. Når eg spør kva dei håpar å få for silda, slår konkurranseinstinktet fort inn. Berre me slår H dn, er me nøgde, seier Christian med ein noko spøkjande tone. Eat as matjes you can Like før klokka seks måndagsmorgonen, er me i Egersund. Mannskapet må stega seg over både H. Østervold og Harvest for å koma seg i land. I eit lite lokale står fire kassar med sild; to frå Østerbris og ein kvar frå dei to andre ringnôtsnurparane frå Austevoll. Eit dusin nederlendarar, representantar frå Sir Fish i Sirevåg, Fonn Egersund og Egersund Seafood, går laus på kassane. Me sjekkar feittkvaliteten i magen på silda. Har ho ete nok plankton, er feittet bra, seier ein av dei medan han spretter opp ei sild med nevane, tek ut nokre tarmar og luktar intenst på dei. Mannskapet på Østerbris står ute med kvar sin kaffikopp og ventar på dommen. Christian har teke på seg ei t-skjorte med passande påskrifta: Eat as matjes you can. Klokka halv sju er det klart; Østerbris og H dn får begge seld til Egersund Seafood for 5,12 kroner kiloen, medan Harvest må ta til takke med 4,10 hjå Fonn. Siste gong Medan sola kjem fram over Rogaland, lossar Østerbris sine dryge 150 tonn. Ikkje før utpå ettermiddagen, åtte-ni timar seinare, er tankane tømde. Måndagskvelden reiser Østerbris igjen på jomfrujakt i Nordsjøen, for siste gong i år. May Linn Clement Nederlendarane sjekkar ut silda. Morgonkaffi i Egersund. Mannskapet på Østerbris 20

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no. Omslagsillustrasjon: Christian Fjeldbu Omslagsdesign: Laila Mjøs

Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no. Omslagsillustrasjon: Christian Fjeldbu Omslagsdesign: Laila Mjøs Om denne boka kvar sommar reiser Ea og mora til campingplassen Frøppeldunk for å fiske, bade og ikkje minst treffe alle dei andre feriegjestane igjen. Men denne sommaren skjer det noko uventa: fargane

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte Personalia: Testpersonens namn:... Fødselsdato:... Norm:.. Skule/Institusjon:... Klasse:.... Testleiar:... Dato:.. Merknadar: 1. Leseflyt og leseforståing

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

M/S NYBAKK SI HISTORIE

M/S NYBAKK SI HISTORIE M/S NYBAKK SI HISTORIE M/S Nybakk vart bygd på Vaagland Båtbyggeri, rett nord for Kristiansund N, i 1961. Nybygget vart tildelt kallesignalet JXPH då kjølen vart strekt. Bueland Det var brødrene Jakob,

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1 Nynorsk Lundefuglnettene av Bruce McMillan Hvert år besøker svarte og hvite fugler med orangefarget nebb den islandske Kvart år besøkjer øya Heimøy.

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

Jon Fosse. Andvake. Forteljing

Jon Fosse. Andvake. Forteljing Jon Fosse Andvake Forteljing 2007 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Omslag: Stian Hole/Blæst design Printed in Denmark Trykk og innbinding: Nørhaven Paperback AS, 2008 Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia,

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN Oppsummering/ evaluering av månaden Også denne månaden har me vore mykje ute. Prøver å komma oss ut to gonger i løpet av dagen om veret er nokon lunde ok. Det er mykje sykling

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

VELSIGNING AV HUS OG HEIM

VELSIGNING AV HUS OG HEIM KR 15.4/12 VELSIGNING AV HUS OG HEIM 1 Denne liturgien kan brukast når folk bed presten eller ein annan kyrkjeleg medarbeidar om å koma og velsigna den nye heimen deira. 2 Dersom presten blir beden om

Detaljer

I N N H O L D. Forord

I N N H O L D. Forord BOKVENNEN 2012 I N N H O L D Forord Annlaug Selstø «Aläng» Ero Karlsen «Slutten på nysgjerrighet» Kjersti Kollbotn «Rom null-trettiåtte: Trøyst» Kristian Bjørkelo «Spegelen» Siri Katinka Valdez «Alle er

Detaljer

Tormod Haugland Straumen går Dikt FORLAGET OKTOBER 2012

Tormod Haugland Straumen går Dikt FORLAGET OKTOBER 2012 Tormod Haugland Straumen går Dikt FORLAGET OKTOBER 2012 Straumen går Vatnet kom som regn frå skyene det kom inn frå havet i tunge mørke skyer dei drog seg lågt inn over kysten og lét dropane falle det

Detaljer

Setring ved Håbakkselet Hareid

Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet. Erling Hovlid og Einar Jacobsen Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet Steinar Hovlid (f. 1926) fortel til Leif Arne Grimstad om Håbakkselet i Vikebladet/Vestposten laurdag 22. desember

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 3, 4, 7 og 8 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Hallo i nedslagsfeltet!

Hallo i nedslagsfeltet! Hallo i nedslagsfeltet! Her i Valdres flyg tida av stad, og eg har det supert! Kvar dag skjer det nye og spanande ting, og eg har storkosa meg dei siste vekene, sjølv med ribbeinsbrudd. Logisk nok har

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Trude Teige. Lene seg mot vinden. Roman

Trude Teige. Lene seg mot vinden. Roman Trude Teige Lene seg mot vinden Roman Om forfatteren: Trude Teige (f. 1960) har jobbet som politisk reporter, nyhetsanker og programleder i TV2. I 2002 debuterte hun med Havet syng, oppfølgeren Lene seg

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 2 og 5 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett svar

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette?

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette? Norsk etnologisk gransking Desember 1955 Emne nr. 53 TRESKING II I 1. Kva tid på året var det dei til vanleg tok til å treskja? Var det visse ting dei i så måte tok omsyn til, t. d. om kjølden var komen?

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad Først i denne delen om Giske OS står skrive om korleis vi bygde stasjonsbygninga. Der står nemnt at vi rekna med

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź marit kaldhol det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź roman Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2014 ISBN 978-82-521-8437-2 Om boka

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv...

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv... Innhald 1. Fritid og bibliotek... 1 2. Hos legen... 7 3. Høgtider... 12 4. Mattradisjonar... 18 5. Sunnheit og kosthald... 25 6. Arbeidsliv... 30 7. Jobb i sikte... 35 8. Skule og utdanning... 40 9. Familie

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Velkomsthelsing. Leiar: Forsamlinga skal i dag ta imot dette barnet (bruk gjerne namnet). Vi gjer dette med glede og i bevissthet om det ansvaret dette legg på

Detaljer

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no tidebøn Efrem Forlag 2009 Rune Richardsen Boka er laga i samarbeid med Svein Arne Myhren (omsetjing) etter mønster av Peter Halldorfs og Per Åkerlunds Tidegärd, Artos 2007. Med løyve. Bibeltekstane er

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Brødsbrytelsen - Nattverden

Brødsbrytelsen - Nattverden Brødsbrytelsen - Nattverden 1.Kor 11:17-34 17 Men når eg gjev dykk desse påboda, kan eg ikkje rosa at de kjem saman til skade, og ikkje til gagn. 18 For det fyrste høyrer eg at det er usemje mellom dykk

Detaljer

Geitekillingen som kunne telje til ti av Alf Prøysen

Geitekillingen som kunne telje til ti av Alf Prøysen Geitekillingen som kunne telje til ti av Alf Prøysen Det var ein gong ein liten geitekilling som hadde lært å telje til ti. Da han kom til ein vasspytt, stod han lenge og såg på spegelbiletet sitt i vatnet,

Detaljer

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 1 PREPOSISJONAR Vi deler preposisjonane inn i ulike grupper etter kva dei fortel om: Stad: Tid:

Detaljer

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Kjære foreldre, føresette, søsken og vener! I 8 månader har de fått rapport etter rapport frå Nordfjordeleven dykkar. Om flotte fjelltoppar. Store bølgjer. Hav

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

Alfabetisk ordliste 55 Kort grammatikk 60

Alfabetisk ordliste 55 Kort grammatikk 60 Personalia 1 Familie 5 Samtalar 8 På skulen 11 Kva er klokka? 13 Daglege rutinar 16 Måltid 18 Butikk og klede 20 I nærmiljøet 25 Bustad og møblar 28 Transport og reiser 32 Vêr og årstider 38 Kropp og helse

Detaljer

ARBEIDSPRØVEN Nynorsk ELEVHEFTE

ARBEIDSPRØVEN Nynorsk ELEVHEFTE ARBEIDSPRØVEN Nynorsk ELEVHEFTE LESEKORT 1 A D Å B O V N F G I P L Y Ø U M S T Æ R E H J K a d å b o v N f g i p l y ø U m s t æ r e h J k LESEKORT 2 sa Vi ål du ør våt dyr syl klo båt lys tak Hest føle

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Lars Ove Seljestad Isberg. Roman

Lars Ove Seljestad Isberg. Roman Lars Ove Seljestad Isberg Roman 2012 H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard), Oslo www.aschehoug.no Tilrettelagt for ebok av Type-it AS, Trondheim 2012 ISBN 978-82-03-35312-3 Bibliotekutgave - kun til utlån gjennom

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer