reint sagt Bellona: Sogningar er ekstra opptekne av miljø! Infoblad frå SIMAS INFORMASJON

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "reint sagt Bellona: Sogningar er ekstra opptekne av miljø! Infoblad frå SIMAS INFORMASJON"

Transkript

1 INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr Desember Bellona: Sogningar er ekstra opptekne av miljø! Dette skal du gjera med julesekken Tips til restemat Slik sorterar du plast Infoblad frå SIMAS

2 Reint sagt Der det er menneske er det avfall. Gjennom tida har avfallet stort sett vorte handsama på ein av fem måtar; det har vorte oversett, kasta, brent, forsøkt unngått eller gjenvunne. I vår del av verden har god økonomi ført til utvikling og vekst, og me har utvikla oss til reine forbrukarmenneske. Me kjøper og kastar stadig meir, og dermed får vi ei utfordring med handtering av både ressurssituasjon og avfallsprodukt. I framtida vert det kanskje slik at dei ser med stor undring på at me i dag brenn so mykje av desse ressursane? Korleis kast-og-bruk-samfunnet påverkar jorda vår er ekspertane ueinige om. Vinteren 2010/11 var den fyrste kalde vinteren på 13 år. Etter den kalde vinteren fikk me ein våt sommar. I Lærdal er det i perioden november oktober 2011 registrert 683 mm nedbør, noko som er 38 % meir enn det normale. I juni kom det i Lærdal, på ein dag, 32,4mm nedbør, noko som er det same som normalen for heile juni. Er dette normalt? Er det naturlege variasjonar me no registrerar? Fasiten på dette får me vel aldri, men spørsmålet er om me er villige til å ta sjansen på om det er vår bruk av ressursane som gjev desse klimavariasjonane? Internt i verksemda har SIMAS gjennomført to risikovurderingar som går på helse, miljø og sikkerheit. I desse kartleggingane tek me føre oss alle tenkelege uønska hendingar, konsekvensane og kor truleg det er at dette skal hende. Me skal med andre ord vere føre var. Bør ikkje det også vera slik me tenkjer om avfallet vårt? Alle må i det daglege sikre god handtering av avfallet, og ikkje forvente at komande generasjonar skal rydde etter oss. Alle må i det daglege sikre god handtering av avfallet, og ikkje forvente at komande generasjonar skal rydde etter oss. REDAKSJON Ansvarleg redaktør: Hallvard Thomassen Opplag: Redaksjonen avslutta: 30.november 2011 Foto: André Kalstad og SIMAS Design: Gasta design & kommunikasjon Trykk: Natvik Prenteverk Me har i dette nummeret av Reint sagt lagt fokus på framtida. Uansett kva ein syslar med, både privat og i jobbsamanheng, er det viktig å vera klar over at dei handlingane me gjer har konsekvensar framover. I dette nummeret av Reint sagt finn du også litt om kva tankar andre har om dette. Det er heilt klart at SIMAS aleine ikkje kan løyse alle utfordringane, men me vil gje vårt bidrag! Det er heilt klart at SIMAS aleine ikkje kan løyse alle utfordringane, men me vil gje vårt bidrag! Papir: 100% resirkulert papir Me i SIMAS ønskjer alle ei god jul og eit godt nytt år! Hallvard Thomassen direktør 2

3 Julesekken! Alle kan setje ut ein ekstra sekk med gåvepapir i samband med julefeiringa. Denne vert henta ved første restavfallshenting etter julehelga, og er utan ekstra kostnad for husstanden. Bruk den sekken som du ellers nyttar til plast, og legg sekken oppå restavfallsdunken. Sorteringstips til jul Gjer klar til kjeldesortering før de pakkar opp gåvene. Bruk den største øskja under juletreet til å samla all anna kartong i. Fjern eventuelle plastvindauge på gåveøskjene med ein gong. Ha klar avfallssekken til restavfall (glansa gåvepapir og band) og plastsekk til plastemballasjeavfall. Då får de gjort sorteringsjobben med ei gong. Ikkje brenn papir, papp og kartongar. Dette aukar luftforureininga og kan føra til høg varmeutvikling. Varmen kan skada pipa og aukar faren for pipebrann. Visste du at. Gåvepapir inneheld mykje fargestoff og leire, og er difor ikkje eigna for gjenvinning! Utdeling av biposar til husstandane 2012 Utdeling av bioposar vil skje i veke 16 og 17. Ved tømming av våtorganiske dunkar på dei forskjellige rutene desse vekene vert det lagt ut 2 rullar biposar på dunkane. Dette er berekna for 1 års behov. Det er difor viktig å hugse på å setje ut dunken med brunt lok desse vekene. Dersom ein har behov for fleire rullar kan ein få kjøpt desse hjå kommunen, SIMAS eller i daglegvarebutikkar Velkommen på miljøstasjonen! SIMAS har åtte miljøstasjonar, ein i kvar kommune som inngår i renovasjonsområdet til SIMAS. På desse kan du levere alle typar avfall, bortsett frå matavfall. Dei tilsette har god kunnskap om avfallssortering og vil kunne gi god informasjon om sortering. Alt avfallet må sorterast og kastast på rett plass på miljøstasjonen. Det lønner seg å sortere avfallet allereie når bilen eller hengaren vert lasta opp. Gjer deg kjent med kva slags conteinerar som er plassert kvar so vert turen på miljøstasjonen enklare NB! Lat borna sitja i bilen! Ved sortering av avfall på våre miljøstasjonar må sikkerheita ivaretakast. Eit besøk kan i den mest hektiske tida opplevast kaotisk med mange besøkande, kryssande trafikk, maskiner og stor høgdeforskjell mellom rampe og container. Lat difor borna sitje i bilen medan du sorterer! Dyr har ikkje tilgjenge i det heile! 3

4 Sogningar er ekstra opptekne av miljø! «Sogningar er ekstra opptekne av miljø. Kanskje det er fordi dei bur der dei bur?» Dette sa Karl M. Kristensen i Bellona til ordførarane i regionen på Sogndal Hotell 28. september. SIMAS hadde samla politikarar og leiarar til seminar for å setje fokus på lokal verdiskapning og vidareforedling av bos. Karl M. Kristensen frå Bellona var hyra inn for å setje dagsorden og for å dra nokre historiske linjer rundt avfallshandtering og verdiskapning. I tillegg skisserte han vegen vi må gå for å få til eit sokalla «kastelaust samfunn». Etterpå fekk ordførarane og dei andre bryne seg med kvarandre i ein «dialogkafé». Dette var eit tiltak for å bringe fram tankar og idear til korleis ein kan skape næringsutvikling på vidareforedling av bos. Kristiansen i Bellona åpna med å skryte av sogningane og SIMAS. Sjølv om vi alltid kan gjere det betre så er sogningar generelt flinke med miljø og attvinning. Regionen har gode løysingar på avfallshandtering og er mellom landets fremste på sorteringsgrad. Kristensen lanserte tanken om at me sogningar er ekstra opptekne av miljø sidan me bur der me bur. Han sikta sjølvsagt til at me held hus midt i storslått natur. Dette gjer kanskje sogningane ekstra medvitne når det kjem til miljø. Bellona skisserte nokre globale utviklingstrekk, og innleia med å opplyse om at «Trash Hill», bosplassen utanfor New York, i dag er høgare en Himmelbjerget, Danmarks største fjell. Det er dramatisk, og vi treng å tenkje nytt når det gjeld avfallshandtering. Ingen kastar pengar - og om vi gjer noko med perspektivet vårt så ser vi at avfall også er ressursar, sa Kristensen. I eit globalt perspektiv ser vi ei dyster utvikling med enorm befolkingsvekst, 4

5 forbruksvekst, auka urbanisering og ørkenspreiing, klimaendringar vi ikkje kan føreseie, auka spreiing av miljøgifter, redusert biologisk mangfold, knappheit på vatn, energi og materialressursar. «Avskaffing av det eksisterande kastesystemet er ein føresetnad om vi skal kunne snu trenden. Skal vi klare det må det skje på ein måte som er samfunnsøkonomisk og bedriftsøkonomisk lønsamt» sa Kristiansen og viste til nokre overordna prinsipp for vegen mot eit kastelaust samfunn: Innsamlings- og sorteringssystem med høg utnyttingsgrad Materialattvinningsteknologi som gjev høg kvalitet på produkt Attvinning med industrielle løysingar i stor skala for miljø- og kostnadseffektivitet Internasjonal samordning og transport over landegrenser Utvida produsentansvar med krav til miljøeffektivt design, innsamlings- og returordningar, og kasserte produkt må nyttast som råstoff i nye produkt Utfordre motkrefter som NIMBY (not in my backyard) og framandgjering i henhold til industriell produksjon Kristiansen la fram den logiske prioriteringa for å få kontroll på avfallssystemet, i prioritert rekkjefølge etter grad av miljøeffektivitet: 1. Hindre at avfall oppstår 2. Gjenbruk 3. Materialgjenvinning 4. Energigjenvinning 5. Forbrenning utan energigjenvinning 6. Deponering Vi treng eit livsløpsbasert produsentansvar. I dette ligg det krav om produktdesign med lang levetid, enkel reperasjon og moglegheit for gjenbruk, enkel innsamling, sortering og defraksjonering. Vi konsumentar må ta inn over oss det faktum at forbruk er utgangspunktet for alt avfall. Ei bevisstgjering må resultere i at vi reduserar vårt luksus-forbruk. Hugs at vi er globale borgarar, også her i Sogn. Spør deg sjølv, kva kan eg gjere for å redusere mengde avfall? Visste du at. For ein gjennomsnittleg hushaldning er 0,4 % av utgiftene i året knytt til renovasjon. Til samanlikning brukar me 3 % på å gå ut og eta og å bu på hotell! I 1928 kom eiga lov om reinholdsavgift. Kommunane kunne no innføre obligatorisk renovasjon! I 1388 vart det forbode å kaste bos i grøftene i London! I renovasjonsreglane frå 1595 i Oslo vart det sett inn tiltak mot forureining av byen sitt vatn, gatereinhald og plassering av doar! 5

6 Skal du levere asbest må du tenke på di eiga og vår helse! Viktig informasjon om hyttecontainerane! Asbest skal vere pakka på pall emballert i skikkeleg plast både over og under og på sidene, slik at pakken er heilt tett og asbesten ikkje kan støve. Om uemballert asbesthaldig avfall vert levert til SIMAS vil kunden verta fakturert for kostnaden med å sikre asbest. Det er no totalforbod for bruk av asbest i Noreg. Men fram til midten av 1970-talet var dette eit materiale som vart mykje bruk, spesielt i isolasjons- og bygningsmateriale. Det vart delvis innført forbod om bruk i 1977, og totalforbodet kom noko seinare. Mykje av asbesten finst framleis i bruk og er i liten grad sanert. Asbest er eit naturlig forekommande mineral som består av fibrøse, krystallinske silikatmateriale. Asbest støvar lett, og ved innanding kan støvet medføre kreft. Asbest og asbestholdige materiale, inkludert eternit, er farleg avfall. Ved innanding vil asbestfibrane kunne vandre til ulike organ, og vert verande i kroppen. Sjølv med låge eksponeringsdosar vil risikoen over tid kunne gi helseskade. Asbest er motstandsdyktig mot mellom anna kjemikaliar og har isolerande og gode branntekniske eigenskapar. Asbest vart dermed mykje brukt til dømes i fasadeplater, himlingsplater, isolasjon rundt røyr, røyrbend, flisar og flislim med meir. Asbest og asbestholdige materiale skal emballerast slik at spreiing av asbeststøv kan hindrast. SIMAS skal i utgangspunktet ikkje handtere uemballert asbest. Hyttecontainerane er for dei som betalar fritidsabonnement i regionen vår, og skal ta hand om deira hushaldningsavfall og kun det. Hytteabonnentar som har bygge- og riveavfall, impregnert treverk, farleg avfall, elektrisk og elektronisk avfall og større gjenstandar må levere dette på miljøstasjonane, som elles for innbyggarane i regionen vår. Det er svært viktig at avfallet vert plassert oppi containeren. Me opplever at det vert sett avfall utanfor containerane som ikkje er fulle. Dette må ikkje skje, då det er lett for nestemann å tru at containeren er full, og held fram med å plassere avfallet på utsida. Bruken av hyttecontainerane rundt i regionen er eit tilbakevendande problem. Spesielt i løpet av sommarsesongen får SIMAS meldingar om overfylte hyttedunkar og hyttedunkar som er fulle av bygningsmateriell, elektriske artiklar og liknande. Me finn også i fleire høver slakteavfall og mange typar farleg avfall. Dette kan medføre alvorleg forureining og er til stor fare for helsa til dei som skal handtere dette. Slik kan det ikkje fortsette. SIMAS skiftar no ut gamle hyttecontainere med nye som har mindre innkastluker. Dette for å hindre at ein kastar store bossekker og gjenstandar i desse containerane. Me håpar at alle vert med å halde det reint og fint i området vårt. På heimesida vår, finn du meir informasjon om kvar hyttecontainerane er plassert i din kommune. 6

7 Kva er det i restavfallet? Restavfallet er satt saman av mange avfallstypar, eller avfallsfraksjonar som me ofte brukar internt i bransjen. Fram til i fjor vart restavfallet lagt på deponi medan no går dette til forbrenning. For SIMAS-regionen sin del vert dette avfallet sendt til Sverige. Det er ulike oppfatningar om dette er rett ressursbruk og om ein til dømes skal søke å få ut mest mogeleg av nyttbare avfallsfraksjonar før ein brenn restproduktet. SIMAS er med i eit stort forskingsprosjekt i regi av Avfall Norge. I dette prosjektet vert det utført praktiske forsøk med handsaming av restavfall frå fem ulike regionar på fire ulike måtar. Prosjektet går ut på å ta i bruk teknologi for å etablere mekanisk biologisk avfallsbehandling i Norge (MBT). SIMAS har den oppfatninga at dette kan verta ein aktuell prosess for å kvalitetssikre ein framtidig brenselfraksjon. Etter kvart som ein set meir fokus på effektane i forbrenningsanlegga vil dette kunne gi betre økonomi for avfallsselskap. I samband med gjennomføring av dette prosjektet vart det gjennomført ein detaljert plukkanalyse av restavfallet frå husstandane i vår region. Denne viser følgjande; 50,0 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 SIMAS Nye typar farleg avfall Det kjem stadig fleire typar produkt, spesielt bygningsmateriale, som vert klassifisert som farleg avfall. Farleg avfall er avfall som kan føre til forureining eller skade på menneske og dyr dersom det ikkje vert teke forsvarleg hand om. Farleg avfall oppstår når produkta med farlege eigenskapar vert kassert. I nokre tilfelle kan det ta svært lang tid før kroppen blir skada, for eksempel i tilfelle med asbest eller PCB. Avfall som har slike eigenskapar er ofte merka med eit eller fleire oransje symbol, men andre symbol finst også. Ikkje alle produsentane har krav til å oppgi om produkta deira inneheld helseog miljøskadelige stoff. Du har likevel krav på å få slike opplysningar dersom du spør forhandlaren, importøren eller produsenten. Retten til informasjon om innhaldet finn du i produktkontrollova 10 og miljøinformasjonslova 12. På nettstaden finn du ein brevmal slik at du kan sende eit brev til forhandlar, importør eller produsent på ein enkel måte for å få desse opplysingane. Her finn du også informasjon om kva produkt som er farleg og kva det er viktig å ta omsyn til. 0,0 Papir Matavfall Plast emballasje Glass og metall emb. Heile klede Farleg avfall Restavfall På miljøstasjonen vil du få vite meir om kva produkt og materiale du må sortere ut. Dette vil då seia at det er kun 46,2 % av restavfallet som skulle vore sendt til brennning i Sverige. Dei andre fraksjonane kunne med andre ord vore nytta til andre formål. 7

8 Mat til overs? Mykje god mat og drikke høyrer med til den føreståande julehøgtida. Dette er tradisjonelt den tida då me skal ha rikeleg av alt. Julebordet skulle i historien bugne over av alle slags godsaker. Denne tradisjonen kan me vel sei å halde i hevd og vel so det. Meir enn mykje og endå meir og resultatet vert at vi ikkje heilt veit kvar vi skal gjere av restane. Her er det berre ein ting å gjere: Ver måteholden på handleturen, og så kan du heilt sikkert få påfyll i romjula om det skulle verta tomt. Det er kanskje ikkje så rart at vi går heilt av skaftet når juleribba flyt over i kjøledisken og feit skrift med smiler mot deg. Kva i all verda er det som skjer; når festmaten - julekveldsmat for mange - vert dumpa til denne prisen? Dette er ein uting med liten respekt for maten og matprodusenten! Mange klagar over høge prisar, trass i at det kun er 10% av inntekta som går til mat. Vi treng ikkje dumpingprisar, og i alle fall ikkje på ribbe som vi et 2-3 gonger i året. Då ville det vera betre om butikkjedene gav oss eit godt nyårstilbod på matvarer som me et til dagleg; grønsaker, frukt og godt grovbrød. Det kunne monne både for helsa og lommeboka. Kven veit, kanskje kjem det på nyåret eller blir det som å tru på julenissen? God jul - Gry Tokvam Kalkun er er vorte del av vår matkultur siste tiåra. Den kan ofte bli i største laget, men då er det mange gode måltid som kan tryllast fram utpå nyåret. Her er eit par tips: KALKUNSALAT g restar av kalkun, skore i strimlar 5-6 sprøsteikte baconskiver, i små bitar ½ Agurk, i skiver 2 avocado, i skiver og dyppa med sitronsaft 1 romanosalat, riven i små bitar Brødkrutongar (sjå oppskrifta til høgre) Bland alt saman og server gjerne med ein sennepsaus: ¼ l lettrømme 1 ms sennep 2 ms sitronsaft Hakka dill eller kjørvel Salt og pepar Du kan gjerne lage salaten med dei grønsaksrestane du har. eller prøv den velkjende Cæsarsalaten med kalkunkjøt i. PAI 125 g smør 200 g kveitemjøl 2 ss vatn Køyr dette saman i ei matmølle, lat det kvile kaldt medan du lagar klart fyllet Fyll: 200 g restar av kalkunkjøt, bacon eller andre påleggsrestar 5 egg 3 dl mjølk 1 ts salt 1/2 ts pepar 6 cherrytomater eller andre restar, 200 g reven ost 2 ss hakka urter Kjevle ut deigen eller trykk han direkte ut i paiforma. Prikk deigen med ein gaffel. Steik botn på 200 ºC i minutt. Skjær kjøttrestane i bitar og legg i paiskalet. Bland egg, mjølk, salt og pepar og hell over fyllet. Dryss over ost og legg cherrytomater i skiver på toppen. Steik vidare ved 180 C i ca. 25 minutt til eggeblandinga har stivna. Server paien med ein frisk salat attåt. Nokre tips til bruk av halvgamle brødrestar: ARME RIDDARAR 8 skiver julebrød, loff eller anna brød 4 egg 5 dl mjølk 1 ts kardemomme ½ ts kanel (litt sukker om du har usukra brød) Visp egg lett saman med mjølk og krydder og slå det i eit fat med kantar. Legg brødet i røra og lat det bli gjennombløytt. Ta opp loffskivene og steik dei i litt smør i ei steikepanne på middels varme. Steik på begge sider til dei er gulbrune. Server arme riddarar med rørde bær eller syltetøy. BRØDKRUTONGAR ( du treng ikkje kjøpe halvgammalt tørka brød) Skjær opp brødet i terningar (1 cm). Lag krydderblanding etter eige ynskje, eks salt, pepar, kvitløk, oregano. Ha krydderet i ei nøytral olje, (rapsolje/solsikkeolje, ca ½ ss pr skive) og fordel dette utover brødterningane. Bland godt før du har det i ei langpanne i omn ca 20 min på 180 C. Snu i det under tørkinga. Dette er garantert populært hjå den yngre garde. 8

9 Har du mykje restavfall? Hugs at du kan sortere ut mykje plastemballasje! Nesten alt av emballasje i plast frå husholdninga kan attvinnast så lenge det ikkje har innehalde oljeprodukt, brannfarlege eller giftige stoff. Plastemballasje kan væra både mjuk og hard plast. Kva som skal sorterast ligg i navnet: er det emballasje, og laga av plast, kan det attvinnast til nye plastprodukt. Ja takk :) Dette er plastemballasje me vil ha (skyll reint i kaldt vatn): Plastflasker og - kanner Plastøskjer, - boksar og - beger Plastfolie og bæreposar Blomsterpotter Nei takk :( Dette vil vi ikkje ha: Tilgrisa plast Plastemballasje som inneheld restar av farleg avfall Plast som ikkje er emballasje (t.d. leiker, hagemøblar, kulepennar, bestikk, kjøkkenreiskapar) For at ein skal kunne gjenvinne plasten er det viktig at all plastemballasjen me mottek er rein og tørr. Bruk gjerne oppvaskebørsten for å få det reint, men hugs å berre bruke kaldt vatn. Nyttar du varmt vann, så bruker du energi. Då går vinninga opp i spinninga. Bruk fornuften: Er plastemballasjen for vanskeleg å reingjere, kast det i restavfallet! Bruk utdelt sekk Legg den reingjorte plastemballasjen i sekken du har fått. Knyt sekken godt att! Sett seken med plastemballasje ut saman med papirbeholdaren på din vanlege tømmedag for papir. Nye sekker til plastemballasje kan hentast på daglegvarebutikkar eller på alle våre miljøstasjonar. 9

10 barna si side Svara kan finnast i artiklar og tekstar i denne utgåva av Reint sagt Om lag, kor høg er bosplassen utanfor New York? A) På høgde med eit gjennomsnittleg juletre B) Så høgt som Eiffel-tårnet i Paris C) Høgare enn Danmarks Høgaste fjell, Himmelbjerget Kva er de viktigaste vi kan gjere for å få kontroll på avfallssystemet? A) Hindre at avfall oppstår B) Unngå å køyre bil C) Bruke mindre varmt vatn Kva sjukdom kan innanding av asbeststøv føre til? A) Kreft B) Nakkesleng C) Depresjon Kvifor er det viktig at asbest vert grundig emballert i plast før levering? A) Fordi det er svært helseskadeleg B) Fordi det er svært verdifullt og ikkje må skadast C) Fordi det er kjekt å pakke inn presangar Kva skal fritidsabbonentar hjå SIMAS gjere med alt som ikkje er hushaldningsavfall? A) Sette det ved hyttecontaineren B) Lagre det i boden C) Levere det på miljøstasjonen 6 7 Kvifor bør du skylle plastemballasje i kaldt vatn? A) Fordi det ikkje toler heitt vatn B) Fordi det er godt med kaldt vatn på hendene C) Fordi varmt vatn krev energi og då går vinninga opp i spinninga Kor tid vert Julesekken (gåvepapiret) henta? A) Til påske B) Når nettene blir lange og kulda setter inn C) Ved første restavfallshenting etter julehelga Riktige svar: 1c, 2a, 3a, 4a, 5c, 6c, 7c 10

11 Sorteringsguide Matavfall: Dette er avfall som skal komposterast. Bruk bioposar til matavfallet, og kast det i dunken med brunt lok. Unngå lukt og frosen dunk, sjå Matavfall Papir tilgrisa av matavfall Serviettar Tørkepapir Papirbrødposar Teposar Kaffifilter/grut Blomster Blomsterjord Barnebleier Farleg avfall: Farleg avfall er avfall som kan føre til ureining eller skade på menneske og dyr dersom det ikkje vert forsvarleg handsama. Farleg avfall leverar du på miljøstasjonen. Spillolje Maling, lim, lakk Sprayboksar Løysemiddel, frostveske, kjøleveske Vaskemiddel Batteri Syrer, basar Plantevernmiddel Lysstoffrøyr, sparepærer, lyspærer PCB Asbest og eternit Pant: Panting av flasker er også kjeldesortering. Pant flaskene i butikken! Papir, papp og drikkekartong: Dette skal leggjast i den blå dunken. Aviser Vekeblad Reklame Skrivepapir Konvoluttar Gråpapir Bøker utan stive permar Drikkekartongar skal leggjast i ein plastpose øvst i dunken Emballasjekartong Alt anna papir som ikkje er plastbelagt Telefonkatalogen Papp Brunt papir Restavfall: Noko til overs? Restavfallet er det som vert att etter at du har sortert ut alle dei andre fraksjonane. Dette skal kastast i dunken med grått lok eller leverast på miljøstasjonen. Plastartiklar (ikkje emballasjeplast) Porselen (leverast miljøstasjon) Keramikk (leverast miljøstasjon) Tilgrisa plastfolieemballasje Steikefolie Gåve/innpakningspapir Tomme/inntørka målingsboksar av plast Papir og papp som er tilgrisa av olje eller anna ureina ting som ikkje let seg bryte ned i ein komposteringsprosess Øydelagde kle og sko Oske ha oska oppi ein pose og knyt att,før du kastar den i dunken. Plastemballasje: Plastemballasje skal sorterast i plastknytesekken, og vert henta saman med papir og papp. Plastflasker Plastkanner Plastøskjer og boksar Plastbeger Folie og bæreposar Chipsposar Kaffiposar Glas og metall-emballasje: Glas og metallemballasje frå mat- og drikkevarer. Desse kan leverast på miljøstasjonen eller ved ulike returpunkt i ditt nærområde. Sjå vår heimeside for å finne ditt returpunkt Brukte klede og sko: Det du ikkje lenger brukar, kan andre ha nytte av. Brukte klede og sko kan leverast på miljøstasjonen eller ved ulike returpunkt i ditt nærområde. Sjå vår heimeside for å finne ditt returpunkt. EE-avfall: Elektriske produkt som treng straum eller batteri for å fungera, vert EEavfall når dei skal kastast. Desse kan du levera på miljøstasjonen eller hjå forhandlaren. 11

12 RETURADRESSE: SIMAS IKS Amla 6854 Kaupanger Informasjon NB! Ruteendringar: Hugs å sjå etter ny avfallskalendar for 2012 i posten i veke Me ber spesielt abonnentane i Sogndal på rute 409, 410 og 504 om å merke seg at her skjer det ei flytting av abonnentar frå ei rute til ei anna. Les ruteskildringa på kalenderen. Spesielt til abonnentar på Gurvin byggjefelt (Kringla, Storeåkeren og Stullahaugen) i Sogndal; Det vert utført ekstra henting av rest- og våtorganisk avfall den Dette pga at endringar i renovasjonsrutene ved årsskiftet medfører for lang henteintervall for desse abonnentane Heimesida SIMAS har endra litt på heimesida Endringane går på at det skal vera lettare å finne fram informasjon. I tillegg ligg det no ein informasjonsfilm som viser kva oppgåver SIMAS utfører i sitt daglege arbeid, sjå på den i julehelga so får du også nokre fine bileter frå Sogn. Opningstider for miljøstasjonane i jule- og nyttårshelga Aurland: Torsdag : Balestrand: Torsdag : Høyanger: Torsdag : Leikanger: Torsdag : Vik: Torsdag : Lærdal: Tysdag : Luster: Onsdag : Sogndal: Torsdag : Kontortid for SIMAS i jule- og nyttårshelga: : Me ynskjer alle våre kundar og samarbeidspartnarar ei riktig god jul og godt nyttår! gasta.no

La meg få ein sjanse til...

La meg få ein sjanse til... La meg få ein sjanse til... Frå 10. oktober Vi vil ha plastemballasjen din! Du gjer ein viktig miljøinnsats når du sorterer ut plasten du har brukt. La oss gjenvinne meir. Kvifor skal eg sortere ut plastemballasjen?...og

Detaljer

Innhald. Arme riddarar AV grovt brød Sandwich

Innhald. Arme riddarar AV grovt brød Sandwich oppskrifter frå jord til bord Innhald baketips Ostesmørbrød Arme riddarar AV grovt brød Sandwich grove horn Baketips Forkortingar dl = desiliter 1 dl = 100 ml g = gram ts = teskei ms = matskei pk = pakke

Detaljer

reint sagt Avfall er ein ressurs -til material og energi Infoblad frå SIMAS

reint sagt Avfall er ein ressurs -til material og energi Infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2012 - Mars/April Avfall er ein ressurs -til material og energi Farlege stoff i forbrukarprodukt Kom i gang med vårryddinga Kast i rett dunk!

Detaljer

reint sagt NYTTIG GJENBRUK Infoblad frå SIMAS Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS

reint sagt NYTTIG GJENBRUK Infoblad frå SIMAS Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt infoblad frå SIMAS OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 2. 2013 - Desember NYTTIG GJENBRUK Sorteringsguide for avfall Miljønytte Avfall 2020 Infoblad frå SIMAS Reint sagt Miljøvenleg jul Nok eit år der

Detaljer

Forbruk og avfall. 1 3 år Aktiviteter. 3 5 år Tema og aktiviteter

Forbruk og avfall. 1 3 år Aktiviteter. 3 5 år Tema og aktiviteter Foto bleie: LOOP Forbruk og avfall Kildesortering: Det er lurt å sortere! Hvis vi er flinke til å sortere avfallet vårt kan det brukes på nytt. På den måten slipper vi å lage nye materialer hver gang.

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Straume gjenvinningsstasjon INFORMASJONSGUIDE LONAVEGEN 20

Straume gjenvinningsstasjon INFORMASJONSGUIDE LONAVEGEN 20 Hard eller mjuk plast? Glas eller porselen? Impregnert trevirke? Klorparafin eller PCB? Farleg avfall? Kuldemøblar eller kvitevarer? Kvifor...og kva blir det til? INFORMASJONSGUIDE Straume gjenvinningsstasjon

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Ute mat Korleis laga god mat UTE

Ute mat Korleis laga god mat UTE Ute mat Korleis laga god mat UTE Sigrid Henjum- 03. desember 2013 1 Taco - ein favoritt også på tur. 4 pers Ingrediensar: 600-800 g kjøtdeig av storfe, hjort, kylling eller svin 1 boks mais 1 paprika i

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

Nytt system. for husholdningsrenovasjon i Råde

Nytt system. for husholdningsrenovasjon i Råde Nytt system for husholdningsrenovasjon i Råde Nytt innsamlingssystem I denne brosjyren finner du alt du trenger å vite om det nye innsamlingssystemet. Dette skal fortsatt kildesorteres: Papp, papir og

Detaljer

STRATEGISK PLAN SØRE SUNNMØRE REINHALDSVERK IKS (SSR) (2011-2014)

STRATEGISK PLAN SØRE SUNNMØRE REINHALDSVERK IKS (SSR) (2011-2014) STRATEGISK PLAN SØRE SUNNMØRE REINHALDSVERK IKS (SSR) (2011-2014) Vedtatt av styret 7. juli 2011. Vedtatt av representantskapet 31. august 2011 2 Innholdsfortegnelse: 1. Strategisk utgangspunkt innleiing

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Fakta Framtidas skulebrød. 5. Framtidas skulebrød

Fakta Framtidas skulebrød. 5. Framtidas skulebrød Fakta Framtidas skulebrød 5. Framtidas skulebrød Fakta/oppgåve/oppskrift Framtidas skulebrød Innhald produktutvikling Framtidas skulebrød grove rundstykke Fakta Framtidas skulebrød Produktutvikling Å lage

Detaljer

Til... Frå... God Jul, Kald Kaffi Sauen!

Til... Frå... God Jul, Kald Kaffi Sauen! Til... Frå... God Jul, Kald Kaffi Sauen! Eit lite julekorthefte! Eg gleder meg til jul. Kanskje er eg ikkje aleine om det. Famile, julefilmar, julebrus, kakemenn og ikkje minst julehefte. Eg har i ei årrekkje

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

plastavfall papiravfall restavfall

plastavfall papiravfall restavfall KJØKKENAVFALL plastavfall I hovedsak gjelder dette kjøkkenavfall som f.eks.: middagsrester, kjøtt, fisk, potetskrell, eggeskall, rester av grønnsaker, frukt, teposer, mel og bakevarer, kaffefilter, samt

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Oversiktskalender for hushaldningsrenovasjon i Lom og Skjåk 2009

Oversiktskalender for hushaldningsrenovasjon i Lom og Skjåk 2009 i Lom og Skjåk 2009 Det henta dagar det Januar Februar Mars April Mai Juni Veke: 1 2 3 4 5 Veke: 5 6 7 8 9 Veke: 9 10 11 12 13 14 Veke: 14 15 16 17 18 Veke: 18 19 20 21 22 Veke: 23 24 25 26 27 Måndag 2

Detaljer

Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger.

Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger. Farleg avfall på Voss og i Hardanger Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder på Voss og i Hardanger. Juni, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking hjå

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! www.vor.no OFFENTLEG INFORMASJON

Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! www.vor.no OFFENTLEG INFORMASJON Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop Måndag - fredag kl. 08.00-15.30 Tysdag kl. 08.00-19.00 Merk! Laurdagsope gjeld frå veka etter påske, til midten av oktober, med unntak av juli mnd. Laurdag kl. 09.00-12.00

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop. Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall!

Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop. Miljøstasjonen. Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! Foto: VØR, Shutterstock, istock, Loop Miljøstasjonen Det skal vere enkelt for deg å sortere og levere avfall! Du startar på vekta God informasjon på førehand er ofte det du treng for å kome hit. I denne

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

3 dl havregryn 3 ss kakao ¼ ts kanel Ei klype salt 1 ts vaniljesukker 200 g kesam 5 ss honning Kokos

3 dl havregryn 3 ss kakao ¼ ts kanel Ei klype salt 1 ts vaniljesukker 200 g kesam 5 ss honning Kokos På veg inn i påskedagane planlegg eg gode ting ein kan kose seg med. Ein god marmelade, "sunt" påskegodteri og to deilige dessertar får du servert av meg i dag. Sjokolade er det klassiske påskesnopet,

Detaljer

RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR

RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR RÅD OG TIPS TIL BU OG VEDLIKEHALD AV KOMMUNALE BUSTADAR Det er viktig å ha eit godt innemiljø i eit hus. Eit godt innemiljø omfattar alle fysiske og kjemiske forhald som påvirker oss inne. Godt innemiljø

Detaljer

N Ø K K E L H U L L E T

N Ø K K E L H U L L E T OPPGÅVER 5. 7. ÅRSSTEG 1 (7) NØKKELHULLET Oppgave 1 Kryssord 6 2 5 7 10 3 4 1 11 9 12 8 N Ø K K E L H U L L E T 1 Magert kjøttpålegg 2 Sunt brød i matpakka 3 Grov pasta 4 Kvit blomstergrønsak «cauliflower»

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender SANDE. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender SANDE. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 2014 SANDE Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Røldal. Informasjon. Leilegheit 101 & 103. Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no

Røldal. Informasjon. Leilegheit 101 & 103. Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no Røldal Leilegheit 101 & 103 2011 Informasjon Ve og Vel V/Turid Tveit 53 49 68 18/97 53 02 55 turid.tveit@stord.kommune.no Innhaldsliste Prisar:... 3 Litt om leilegheitane... 4 Røldalsterrassen... 4 Utstyr...

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Fra 31. oktober sorterer vi plastemballasje i Sandefjord. Her finner du alt du trenger å vite om den nye ordningen.

Fra 31. oktober sorterer vi plastemballasje i Sandefjord. Her finner du alt du trenger å vite om den nye ordningen. nå SORTERER VI og Fra 31. oktober sorterer vi plastemballasje i Sandefjord. Her finner du alt du trenger å vite om den nye ordningen. Visste du at......vi sparer to kilo råolje ved å gjenvinne en kilo

Detaljer

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer!

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Vi treng ressursane i framtida Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Kvifor skal vi kjeldesortere avfallet vårt? Ved å kjeldesortere tek vi vare på dyrebare ressursar for framtidige

Detaljer

reint sagt MILJØFARLEG AVFALL Infoblad frå SIMAS Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall OFFENTLEG INFORMASJON

reint sagt MILJØFARLEG AVFALL Infoblad frå SIMAS Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall OFFENTLEG INFORMASJON OFFENTLEG INFORMASJON reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2014 - April MILJØFARLEG AVFALL Slamrenovasjon Handtering av miljøfarleg avfall Sorteringsguide for avfall Infoblad frå SIMAS Reint sagt Den

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender HAREID. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender HAREID. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 204 HAREID Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

BIOAVFALL. Husk å legge posen forsiktig ned i beholderen slik at vi reduserer luktproblemer Bioavfall hentes hver uke!

BIOAVFALL. Husk å legge posen forsiktig ned i beholderen slik at vi reduserer luktproblemer Bioavfall hentes hver uke! BIOAVFALL Dette er bioavfall: kaffefilter matrester planterester, som for eksempel små mengder gress, løv og blomster servietter småbein teposer tørkepapir vått papir Dette er ikke bioavfall: aske (restavfall)

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Introduksjon til undervisningsmateriellet

Introduksjon til undervisningsmateriellet Introduksjon til undervisningsmateriellet Undervisningsmateriellet har fem modular: Kornartane, frå jord til bord, grove kornprodukt. Måltida og framtidas skulebrød. Kvar modul inneheld fakta, oppgåver

Detaljer

oppskrifter kornartane Innhald Baketips Kornblanding Di ega Kornblanding Fine rundstykke

oppskrifter kornartane Innhald Baketips Kornblanding Di ega Kornblanding Fine rundstykke oppskrifter kornartane Innhald Baketips Kornblanding Di ega Kornblanding Fine rundstykke oppskrifter kornartane Baketips Forkortingar dl = desiliter 1 dl = 100 ml g = gram ts = teskei ms = matskei stk

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Velkommen som abonnent hos Innherred Renovasjon. Hovedkontoret vårt på Verdal

Velkommen som abonnent hos Innherred Renovasjon. Hovedkontoret vårt på Verdal Velkommen som abonnent hos Innherred Renovasjon Hovedkontoret vårt på Verdal Hvem er Innherred Renovasjon Interkommunalt selskap Eies av 9 kommuner Er kommunenes redskap for å oppfylle pålegget om renovasjonstjeneste

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Hentekalender 2016. I dette heftet finner du informasjon om renovasjonstjenester og hentedager for husholdningsavfall i Bærum

Hentekalender 2016. I dette heftet finner du informasjon om renovasjonstjenester og hentedager for husholdningsavfall i Bærum Hentekalender 2016 I dette heftet finner du informasjon om renovasjonstjenester og hentedager for husholdningsavfall i Bærum Offentlig informasjon Du sorterer, vi gjenvinner! Ved å kildesortere kan hver

Detaljer

Avfallshandtering - korleis bidra til eit betre miljø?

Avfallshandtering - korleis bidra til eit betre miljø? Avfallshandtering - korleis bidra til eit betre miljø? Annegrete Bruvoll forskar Vista Analyse As www.vista-analyse.no Kva miljøproblem er knytte til avfall og kor store er disse? Kva ressursproblem kan

Detaljer

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll Etablere felles standard innan service og kundehandsaming i Askvoll Guiden tek for seg grunnleggande og enkle reglar - enkelte vil hevde at

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

MATEMATIKKVERKSTAD Mona Røsseland. GLASSMALERI (bokmål) Utstyr: Rammer (A3) i farga papp, pappremser, silkepapir, saks og lim

MATEMATIKKVERKSTAD Mona Røsseland. GLASSMALERI (bokmål) Utstyr: Rammer (A3) i farga papp, pappremser, silkepapir, saks og lim MATEMATIKKVERKSTAD Mona Røsseland GLASSMALERI (bokmål) Utstyr: Rammer (A3) i farga papp, pappremser, silkepapir, saks og lim Slik går du frem: 1. Velg deg en ramme. 2. Du skal nå lage et vakkert bilde

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

oppskrifter Grove kornprodukt Innhald havrerundstykke eplerundstykke gulrotrundstykke myslirundstykke glutenfrie eplerundstykke

oppskrifter Grove kornprodukt Innhald havrerundstykke eplerundstykke gulrotrundstykke myslirundstykke glutenfrie eplerundstykke oppskrifter Grove kornprodukt Innhald Baketips havrerundstykke eplerundstykke gulrotrundstykke myslirundstykke glutenfrie eplerundstykke Baketips Forkortingar dl = desiliter 1 dl = 100 ml g = gram ts =

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

reint sagt Betre sortering på miljøstasjonane! Infoblad frå SIMAS

reint sagt Betre sortering på miljøstasjonane! Infoblad frå SIMAS reint sagt Infoblad frå SIMAS - nr. 1. 2011 - April Betre sortering på miljøstasjonane! Dette bør du vita om farleg avfall Renovasjon for hytte og fritidshus Restemat i påsken? Infoblad frå SIMAS Reint

Detaljer

Skjema for HMS-GJENNOMGANG I BALESTRAND KOMMUNE Godkjent av: Arbeidsmiljøutvalet i møte XXXXX, sak XXXX. UTKAST AV 08.10.2013

Skjema for HMS-GJENNOMGANG I BALESTRAND KOMMUNE Godkjent av: Arbeidsmiljøutvalet i møte XXXXX, sak XXXX. UTKAST AV 08.10.2013 Skjema for HMS-GJENNOMGANG I BALESTRAND KOMMUNE Godkjent av: Arbeidsmiljøutvalet i møte XXXXX, sak XXXX. UTKAST AV 08.10.2013 Vernerunde er den mest kjende metoden for generell kartlegging av arbeidsmiljøet.

Detaljer

Kildesorteringskalender

Kildesorteringskalender Renovasjonsselskapet 2014 Kildesorteringskalender HUSK! Ønsker du neste års kalender, må du bestille den. Les mer på baksiden. Informasjon om hentedager får du også i RfD-appen «Hentedager» eller som SMS-varsling.

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN Oppsummering/ evaluering av månaden Også denne månaden har me vore mykje ute. Prøver å komma oss ut to gonger i løpet av dagen om veret er nokon lunde ok. Det er mykje sykling

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Sørigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei og hå! I månaden som er gått har vi leika oss ute i snøen, så nær som kvar dag. Vi sila i bakkane og mala på snøen

Detaljer

Nytt system for husholdningsrenovasjon i Vestby

Nytt system for husholdningsrenovasjon i Vestby Nytt system for husholdningsrenovasjon i Vestby Nytt innsamlingssystem I denne brosjyren finner du alt du trenger å vite om det nye innsamlingssystemet. Dette skal fortsatt kildesorteres: Papp/papir og

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer!

Vi treng ressursane i framtida. Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! Vi treng ressursane i framtida Avfall er ein nyttig ressurs! Takk for at du kjeldesorterer! MATERIAL GJENVINNI Lage nytt av b Kvifor skal vi kjeldesortere avfallet vårt? Ved å kjeldesortere tek vi vare

Detaljer

Rådgjevarkonferanse 2009

Rådgjevarkonferanse 2009 Rådgjevarkonferanse 2009 Vidaregåande opplæring Sogn og Fjordane fylkeskommune Opplæringsavdelinga Inntak og formidling Askedalen 2 6863 Leikanger Telefon 57 65 62 99 etter Vg2 Design og duodji Gravørfaget

Detaljer

Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE. Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage

Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE. Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage Velkomen til LONEVÅG BARNEHAGE Informasjon til foreldre ved Lonevåg barnehage Kjære foreldre/føresette Me ynskjer dykk og barnet dykkar hjarteleg velkomen til Lonevåg barnehage! Barnet dykkar har no fått

Detaljer

Bruk handlenett. Send e-post. Skru tv-en helt av

Bruk handlenett. Send e-post. Skru tv-en helt av Bruk handlenett Det er greit å ha noe å bære i når man har vært på butikken. Handlenett er det mest miljøvennlige alternativet. Papirposer er laget av trær, plastposer av olje. Dessuten går posene fort

Detaljer

KOMMISJONSVEDTAK. av 3. februar 1997

KOMMISJONSVEDTAK. av 3. februar 1997 Nr. 27/66 NORSK utgave KOMMISJONEN FOR DEI EUROPEISKE FELLESSKAPA HAR - med tilvising til traktaten om skipinga av Det europeiske fellesskapet, med tilvising til europaparlaments- og rådsdirektiv 94/62/EF

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

Nå er det din tur! Spørsmål om kildesortering i Oslo? Ring 02 180. This information is available in other languages at www.renovasjonsetaten.

Nå er det din tur! Spørsmål om kildesortering i Oslo? Ring 02 180. This information is available in other languages at www.renovasjonsetaten. This information is available in other languages at www.renovasjonsetaten.no Nå er det din tur! Foto: Torkil Stavdal, Karl Henrik Børseth, Frode Larsen, Scanpix, Renovasjonsetaten. Innføringen skjer gradvis,

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

KJELDESORTERINGSkalender ULSTEIN. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall

KJELDESORTERINGSkalender ULSTEIN. Saman tek vi vare på ressursane. Tema: Miljøfarleg avfall Tema: Miljøfarleg avfall KJELDESORTERINGSkalender 201 ULSTEIN Saman tek vi vare på ressursane SORTERINGSGUIDE Plastemballasje Plastemballasje er mellom anna plastflasker og -kanner, plastesker, -boksar

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Avfallspolitikk og miljøeffekter

Avfallspolitikk og miljøeffekter Avfallspolitikk og miljøeffekter Annegrete Bruvoll forskar Vista Analyse As www. Kva miljøproblem er knytte til avfall og kor store er disse? Kva ressursproblem kan gjenvinning bidra til å løyse og kva

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1. Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1. Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1 Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing TILRÅDING: Saka blir lagt fram utan tilråding frå administrasjonen.

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Kva er økologisk matproduksjon?

Kva er økologisk matproduksjon? Nynorsk Arbeidshefte om økologisk landbruk for elevar i grunnskulen Nynorsk Arbeidsheftet er utarbeidd av og utgjeve av Norsk senter for økologisk landbruk med økonomisk støtte frå Fylkesmannens landbruksavdeling

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

------------------------------------------------------ klipp ut

------------------------------------------------------ klipp ut Avsender: HIM IKS, Haraldseidvågen, 5574 Skjold, telefon: 52 76 50 50 www.him.as B MILJØMERKET 241 600 Trykksak HIM jobber for avfallsreduksjon og ombruk på Haugalandet I tillegg til å stimulere til økt

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Lærarrettleiing 1. Kornartane

Lærarrettleiing 1. Kornartane Lærarrettleiing 1. Kornartane Om modulen Modulen skal gje elevane oversikt over kva slags kornartar vi dyrkar i Noreg, kva dei blir brukt til, og kva rolle korn har i kosthaldet vårt. Kornartane ris og

Detaljer

Mat til. Eit samarbeid med Fiskeriket UB frå Måløy VGS

Mat til. Eit samarbeid med Fiskeriket UB frå Måløy VGS Mat til Eit samarbeid med Fiskeriket UB frå Måløy VGS Vi serverer Åsen-meny Hjortekarbonade med potetpuré Steikte grønsaker Fjellmat Campsnurrar Grove snurrar med ost og skinke Rødstranda Grillspyd med

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

Saksframlegg. Sakshandsamar: Bente Bakke Arkiv: 400 Arkivsaksnr.: 10/401-1. Retningslinjer for uønska deltid. * Tilråding:

Saksframlegg. Sakshandsamar: Bente Bakke Arkiv: 400 Arkivsaksnr.: 10/401-1. Retningslinjer for uønska deltid. * Tilråding: Saksframlegg Sakshandsamar: Bente Bakke Arkiv: 400 Arkivsaksnr.: 10/401-1 Retningslinjer for uønska deltid * Tilråding: Administrasjonsutvalet vedtek retningslinjer for å handsame uønska deltid, dagsett.11.02.2010.

Detaljer