GRATULERER VELKOMMEN TIL BARSEL

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "GRATULERER VELKOMMEN TIL BARSEL"

Transkript

1 GRATULERER VELKOMMEN TIL BARSEL

2 INNHALD side tema 4 BARNET FRÅ TOPP TIL TÅ 11 STELL OG BADESTELL 16 AMMESTART 26 MOR Foto: colourbox

3 DET ER EI STOR OMVELTING I LIVET Å FÅ BARN Særleg i den første da kan det dukke opp mange spørsmål. I denne brosjyren har vi samla ein del ny g informasjon ut frå det vi erfarer er dei mest vanlege spørsmåla i barsel da. Barsel da er definert som dei seks første vekene e er fødsel. Vi ønskjer at du eller de som foreldre bruker d på å sjå gjennom denne brosjyren. DEN FØRSTE TIDA Vi anbefaler at du kviler deg, bruker tid på å bli kjent med barnet ditt og forsøker å få i gong produksjonen av morsmjølk dei første dagane etter fødselen. Dette kan ta litt tid, men går seg som regel til etter kvart. Barnet gir frå seg små signal om at det vil ha mat. Teikn på dette kan vere at barnet gliper med auga, retter ut tunga eller strekkjer på beina. Den første tida er det normalt å amme like mykje om natta som på dagen, og når du ammar blir det frigjort stoff i kroppen din som verkar avslappande på deg. Det er lurt å kjenne etter på denne effekten slik at du kviler deg når du kan, både på dagen og om natta. Om du klarer å kvile på dagtid vil du tole betre å amme om natta. Vi veit av erfaring at det kan vere lurt å unngå mykje besøk og mobilbruk i starten av barseltida. Er du oppteken med besøk eller mobiltelefonen, kan du gå glipp av signala frå barnet, som igjen kan føre til at det tek lengre tid å komme i gong med mjølkeproduksjonen. Hugs at personalet er her for å hjelpe deg. Ta kontakt med oss om det er noko du lurer på eller noko du treng hjelp til. 3

4 BARNET FRÅ TOPP TIL TÅ Auga Auga til barnet kan vere klistrete og/eller fylt med tårer like etter fødselen. Du kan vaske med lunka kokt vatn på ein bomullsdott og tørke frå yttersida inn mot augekroken. Blir auga hovne og/eller det kjem rikeleg med gulgrøn væske frå dei, må det bli tatt bakterieprøve for å undersøkje om det er ein infeksjon som krev antibiotikabehandling. 4

5 Øyrene Ikkje vask inne i øyrene på barnet, tørk berre i ytre del av øyret. Raping Alle barn har ulike rapevanar fordi enkelte barn svelgjer meir luft enn andre. Om du held barnet inntil deg med barnet sitt hovud mot skuldra di, gir du barnet sjanse til å rape etter eit måltid. Luft som skal opp kjem etter få minutt, men hugs at ikkje alle barn MÅ rape. Hikking Ein del barn hikkar mykje og har ofte gjort det inne i livmora òg. Det er heilt normalt og ikkje farleg. Varme føter og eventuelt ein liten skvett brystmjølk kan hjelpe til med å stoppe hikkinga. Nysing Nyfødde barn nys mykje, men er ikkje forkjøla av den grunn. Dei nys for å reinske opp i litt tronge nasekanalar. Trøske Trøske er ein vanleg soppinfeksjon som viser seg som eit kvitt belegg på tunga til barnet og/eller på innsida av kinna. Dette kan smitte til brystknoppen og føre til at det å amme blir smertefullt for deg. Det er ikkje farleg, men krev behandling med soppdrepande middel som du får på resept hos legen. Urin og avføring Den første avføringa til nyfødde barn er grønsvart og blir kalla barnebek. Den er seig og har inga lukt fordi bakteriedanninga i tarmen til barnet ikkje har starta enno. Etter kvart som barnet får råmjølk frå mor i tarmsystemet, vil den normale tarmfloraen bli etablert. Dette kan medføre litt uroleg mage hos barnet dei første par dagane. Når barnet får i seg meir mjølk, vil avføringa skifte farge - frå grønsvart til brun - for deretter å bli sennepsgul når mjølkeproduksjonen hos deg er vel i gong. Barnet bør ha avføring dagleg den første veka, då dette er eit godt teikn på at barnet ditt får i seg nok 5

6 mjølk. Det er viktig å følgje med på vekta til barnet og sjå det i samanheng med kor mykje avføring som kjem. Går barnet fint opp i vekt, betyr det at det tek til seg mjølka den får og berre har sjeldnare avføring. Så lenge vekta er fin er det ingen grunn til å bli bekymra. Når mjølkeproduksjonen hos deg er godt i gong etter den første veka, kan det vere like normalt for barn å ha avføring ti gongar dagleg som kvar tiande dag. Dette gjeld barn som berre får morsmjølk. Det hender at du kan sjå oransje/raude flekker i bleia til barnet dei første dagane etter fødselen. Dette er eit stoff frå nyrene som heiter urat, og er heilt normalt. Etter kvart som mjølkeproduksjonen kjem i gong og gjennomstrøyminga i nyrene til barnet blir større, vil spor av urat i bleia forsvinne. Eit anna godt teikn på at barnet ditt får nok mat, er at det har fem til seks våte tissebleier kvar dag. Navlen Hald navlestumpen til barnet tørr og rein. Kjem det væske frå navlen, kan du vaske han med reint vatn eller saltvatn som du kjøper på apoteket. Navlestumpen dett av etter om lag tre til ti dagar etter fødselen. Det er normalt at det kan lukte litt frå navlestaden, men blir det mykje kliss og huda rundt blir raud og irritert, bør du kontakte helsestasjonen. Tørk forsiktig rundt navlestaden med bomull etter bad. Negler Neglene til barnet er ofte lange og skarpe, og gjer at barnet stadig klorer seg i andletet. Du kan rive av neglene forsiktig (ikkje klippe) når du ser at dei fliser seg litt opp. Du kan òg bruke tynne bomullsvottar på barnet for å unngå at det klorer seg sjølv. Hender og føter Spedbarn har ofte litt blåleg farge på hender og føter dei første dagane etter fødselen. Dette er på grunn av litt dårlegare blodsirkulasjon i dei områda av kroppen som er lengst frå hjartet. Då kan varme sokkar vere godt for barnet. Om du skal vurdere 6

7 om barnet er passeleg varmt, kan du kjenne på det i nakken. Eit barn som er for varmt er ofte raud i andletet og irritabel. HUDA Milier Dei små kvite prikkane i andletet på barnet, spesielt på nasen, heiter milier. Desse prikkane er forstørra talgkjertlar og dette er heilt normalt. Det tar gjerne nokre veker før dei forsvinn av seg sjølv. Varmeutslett Varmeutslett kjem når barnet har det for varmt. Det artar seg som små raude nuppar som forsvinn ved avkjøling. Heksemjølk Både gutar og jenter kan få litt opphovna brystkjertlar etter fødselen. Dette kjem som følgje av hormonpåverknad frå mor i svangerskapet og vil forsvinne etter nokre dagar. Det kan vere litt ømt for barnet, så ver forsiktig når du er borti området. Spedbarnsutslett Spedbarnsutslett artar seg ofte som små lyseraude flekkar, eller litt større område spesielt på hals, bryst og underarmar. Ofte kan ein sjå ein liten hard og kvit prikk inne i flekken/området. Dette utslettet kjem fort og forsvinn fort. Årsaka er hormonell påverknad frå mor. Storkebitt Om barnet ditt har eit raudt merke på augelokk, i panna eller nakken, kallar vi det gjerne storkebitt. Desse merka blir mindre synlege eller forsvinn etter kvart, helst innan første leveår. Iblant ser du at dei kjem fram igjen hos barnet når det anstrengjer seg. Fødselsmerke Det er vanleg med fødselsmerke hos nyfødde og dei fleste er godarta og ufarlege. 7

8 UNDERSØKING AV HØRSEL Helsedirektoratet har bestemt at alle nyfødde skal få undersøkt hørsla før dei reiser heim frå sjukehuset etter fødselen. Dette gjer vi for å oppdage tidleg om det er tap av hørsel, slik at hjelpetiltak kan bli sett inn så raskt som mogleg. Barnet blir undersøkt ved at vi plasserer ein liten plugg i øyret. Pluggen gir ein svak knitrelyd inn i øyret og vi måler lyden som kjem tilbake frå det indre øyret. Under undersøkinga må barnet vere roleg (gjerne sovande), og det må vere stille i rommet. Dersom testen ikkje blir godkjend, blir barnet tilvist til Høresentralen på Haukeland universitetssjukehus. Ein mislykka test betyr som regel at barnet framleis har fostervatn i mellomøyret, noko som vanlegvis forsvinn av seg sjølv etter kort tid. Høresentralen kallar uansett barnet inn til ny test i løpet av få veker. Vi reknar med at om lag fem prosent av alle nyfødde må ha ein ny test, men berre ein til to prosent treng behandling for hørselstap ved fødsel. Enkelte barn får svekka hørsel i åra etter fødselen. Det er derfor viktig at du observerer utviklinga til barnet, og følgjer kontrollane på helsestasjonen. NYFØDD GULSOTT Gulsott er ein vanleg og som regel ufarleg tilstand som oppstår hyppig hos nyfødde barn. Dei fleste nyfødde blir litt gule i huda og inne på augekviten frå andre til sjuande dag etter fødselen. Det forsvinn som regel av seg sjølv i løpet av kort tid og har ingenting med smittsam gulsott å gjere. Dei fleste nyfødde barn som får gulsott, får det fordi leverfunksjonen enno ikkje er heilt moden. Vanlegvis fjernar levra vår BARN MED GULSOTT kan bli slappe og treng o e drikke 8

9 det gule fargestoffet bilirubin - frå blodet vårt. Det gule fargestoffet er eit avfallsstoff som kjem frå dei raude blodlekamane våre som ikkje er levedyktige. Når raude blodlekamar døyr, blir blodfargestoffet hemoglobin frigjort og gjort om i levra til bilirubin, som blir fjerna frå blodet vårt via levra. Fram til leverfunksjonen er moden vil det i dei første levedøgna skje ei opphoping av bilirubin i blodet. Det er då du ser gul farge i huda og i det kvite i auga på den nyfødd. Nærare halvparten av alle nyfødde får normal gulsott, og hos dei aller fleste vil tilstanden ikkje bli behandla. Barn som får nyfødd-gulsott kan bli trøytte, slappe og lite villige til å die. Ved gulsott treng barnet mykje væske og du bør amme hyppig. Du kan gjerne late barnet liggje i dagslys, men ikkje i direkte sollys. Om du er usikker på gulfargen til barnet veka etter heimreise, kan du ta kontakt med oss på Barseltelefonen: , slik at vi kan vurdere situasjonen. 9

10 Foto: colourbox

11 STELL Vask barnet med lunka vatn som måler om lag 37 grader. Du kan bruke ein mjuk tynn klut eller berre hendene dine. Hald gjerne barnet under springen, men kjenn først på vatnet med innsida av handleddet. Tørk godt i alle hudfaldar og smør gjerne huda til barnet med brystmjølk, eventuelt lufttørk dersom huda er litt sår. Viss huda til barnet er tørr, kan du eventuelt massere det tørre området inn med litt babyolje. Barnet treng vanlegvis ingen salve eller krem. Gutar: Ein treng ikkje trekkje forhuda tilbake for å halde det reint. Jenter: Vask underlivet først framme og dra kluten bakover. Dette for å unngå å tilføre bakteriar fram mot urinrøyret. Det er ikkje nødvendig å vaske innanfor kjønnsleppene med mindre det er tilgrisa med avføring. Hos jentebabyar kan det kome ein del slim frå skjeden nokre gonger blanda med blod. Dette er vanleg og skjer som følgje av hormonpåverknad frå mor. Miljø Kvar dag blir vi utsett for helse, - og miljøskadelege stoff i såpe, hudkrem, bleier, leiker etc. Mange av dei produkta vi smør på huda til barna kan innehalde allergi- og kreftframkallande stoff, òg stoff som kan forstyrre hormonbalansen i kroppen. Vi anbefaler at du bruker så lite såpe og sjampo som mogleg på barnet, unngår parfymerte produkt, bruker salve berre ved behov, bruker bleie utan parfyme og hudkrem, unngår produkt med bakteriedrepande stoff, og alltid vaskar nye klede og sengetøy før bruk. 11

12 BADESTELL Dersom du er førstegongsfødande vil vi gjerne hjelpe deg med å bade barnet ditt første gong, men nokon gonger er det dessverre ikkje mogleg for oss å prioritere dette før du og barnet reiser heim. Det er ikkje nødvendig å bade barnet kvar dag og eit godt alternativ til bad er ein grundig kroppsvask dagleg. Rommet skal vere behageleg varmt, slik at barnet ikkje frys når det kjem opp av vatnet. Finn fram alt utstyr du treng på førehand: klede, bleier, handklede mm. Gå aldri frå barnet på stellebordet. Har du gløymt noko, så HUGS øving gjer meister :) ta barnet med deg for å hente det. Eventuelt kan du leggje barnet i eit handklede på golvet. Vask av eventuell avføring før badet startar. Start med å vaske dine eigne hender. Pass på riktig arbeidsstilling for deg sjølv. Fyll i badekaret til barnet med passe varmt vatn, om lag 37 grader. Kontroller med underarmen din for å kjenne at vatnet er behageleg varmt. La skuldra/nakken til barnet kvile på den venstre underarmen din, og hald med eit fast grep slik: tommel, peikefinger og langfinger rundt barnet sin venstre overarm. Ta den høgre handa di under rumpa til barnet og senk det rolig ned i vatnet slik at det når barnet til halsen. Hald barnet godt med venstre hand under heile badet, og vask med høgre hand, eventuelt med en mjuk klut. Dersom barnet sklir på underarmen under badet, må du ta eit fastare grep. 12

13 Barnet kviler mot venstre underarm og du held rundt barnet sin venstre overarm Foto: colourbox

14 Barnet liker dine kjærlege hender Start ovanfrå med å vaske andletet med ein mjuk klut. Unngå å la vatn renne ned i auga. Vask så håret til barnet med få dråpar sjampo utan parfyme. Skyll forsiktig med handa. Du treng ikkje snu barnet vask med handa eller ein mjuk klut ovanfrå og ned. Hugs å vaske alle foldane på huda; under haka, bak øyra, under armane og i lysken. Hald barnet under rumpa med høgre hand igjen og løft det opp av vatnet. Legg barnet på handduken godt innpå stellebordet eller på golvet. Tørk forsiktig med eit mjukt handklede eller ei tøybleie. Hugs alle foldane. Tørk eventuelt gammalt fosterfeitt utover, ikkje lat det bli liggjande feitt i klumpar på kroppen til barnet. Eventuelt størkna blod kan vaskast varsamt vekk med bomullsdottar. Kjenn etter med tørr hand i alle foldane på huda. Navlen skal lufttørkast før du kler på barnet igjen. Foto: colourbox

15 Foto: colourbox LA BARNET LIGGJE PÅ RYGGEN NÅR DET SØV Å liggje på magen eller på sida aukar risikoen for krybbedød. Du kan lese meir om førebygging av krybbedød på 15

16 AMMESTART Mange nybakte mødrer er bekymra for korleis dei skal få l å amme. Her freistar vi å gi deg ei innføring i ammestart, og nokre råd om amming. Kanskje opplever du at det å amme ikkje er så le som du hadde tenkt deg? Du er ikkje aleine om de e. Mange mødrer møter på u ordringar ved ammestart - fram l amminga er godt etablert. Anten det er første gongen du ammar eller du har amma før, kan det vere ny g å lese gjennom denne teksten i løpet av den første barsel da. Vi som jobbar med å re leie kvinner l å amme, ønskjer å hjelpe deg med å få ein best mogleg ammestart. Dersom det er spesielle område du uroar deg for, eller du har dårleg erfaring med amming frå dlegare, ønskjer vi at du fortel de e l oss. Det vil òg vere ny g for oss å vite om du er operert ( l dømes brystreduksjon/- implantat) i brysta dine. Vi veit mykje om fordelane ved det å amme. Men vi vil gjerne også påpeike at i enkelte lfelle kan det å slu e og amme, eller eventuelt velje å ikkje amme, vere det beste alterna vet for deg og barnet di. Kvifor er det bra å amme? Morsmjølka inneheld alle dei viktige næringsstoffa barnet ditt treng. Morsmjølka inneheld antistoff som beskyttar barnet mot sjukdom og allergi dei første leveåra. Amming gir viktig og nær kontakt mellom mor og barn. Morsmjølk er lettvint (når amminga først er etablert) og billeg. 16

17 Hud og nærkontakt Det er viktig at du bruker så mykje tid som mogleg saman med barnet ditt. De vil då bli raskare og betre kjent med kvarandre og du vil kjenne deg meir trygg ved heimreise frå sjukehuset. Ha barnet i senga di så mykje som mogleg og la det få mykje hudkontakt. Hudkontakt vil òg kunne bidra til at mjølkeproduksjonen din kjem raskare i gong. Som barselkvinne er det frå naturen si side normalt at du har ein lett søvn med mange avbrot fordi du har eit nyfødd barn å ta hand om. Hyppighet Å amme hyppig i starten stimulerer mjølkeproduksjonen din. Jo meir barnet ditt syg, jo meir mjølk produserer du. Enkelte barn ønskjer å få mat ti til tolv gonger per døgn, medan andre barn drikk mindre og nokon meir. er det nok til å roe barnet. Eit barn som er fullboren, frisk og syg godt, treng vanlegvis ikkje morsmjølktillegg. MOR TRENG: Vatn, mat, kvile og li oppmuntring.) Sugeteikn Legg barnet til brystet så snart det viser teikn til at det vil suge. Desse teikna kan vere at barnet strekkjer på beina/kroppen, rekkjer ut tunga og gliper med auga. Ikkje vent til barnet begynner å skrike, dette er eit seint signal frå barnet om at det er svoltent. Ammestilling Det er viktig å finne ei god ammestilling og vi anbefaler at du bruker tid på å finne den stillinga som er rett for deg slik at du slappar av i heile kroppen. Sjølv om du ikkje trur at du har mjølk, er det gull verdt med dei få dråpane du har og ofte 17

18 Vi anbefaler deg å sjå video av fleire ulike ammestillingar på våre nettsider Sugetak La barnet sitt ansikt vere vendt mot deg med kroppen mot brystet ditt, slik at det slepp å vri hovudet for å nå fram. Nasen skal vere i høgde med brystknoppen. Barnet får då riktig sugetak når det strekkjer seg mot brystet ditt og bøyer hovudet lett bakover for å ta brystknoppen. Då blir haka pressa mot brystet og nasen blir frigjort slik at barnet kan puste medan det diar. Suge- og gaperefleksen blir stimulert ved å forsiktig stryke brystknoppen mot leppene til barnet. Når barnet gaper blir det ført til brystet. Du bør ikkje dytte brystknoppen mot barnet. Få mest mogleg av brystet inn i munnen l barnet. Prøv å sikte mot ganen med brystknoppen. Det er der refleksen for å suge blir utløyst. Om nasen blir klemt saman mot brystet ligg barnet kanskje for høgt på brystet, og med bøygd nakke. Trekk barnet li ned, med hovudet le strekt bakover. Hald barnet sin kropp te inn l deg. Trykk helst ikkje på brystet med fingrane for å halde nasen l barnet fri. De e kan stengje mjølkegangane dine. Normalt bør barnet suge l det slepp brystet sjølv. Viss du tar barnet frå brystet, må du hugse å oppheve undertrykket ved å pu e veslefingeren din i munnen på barnet, og så erne brystet frå munnen. De e er for å unngå såre brystknoppar hos deg. Teikn på feil sugetak Barnet har smilehol i kinna medan det sug. Barnet su ar på brystknoppen/lagar trutmunn. Svært lang suge d, over 30 minu på ei bryst. Barnet drar i brystet eller må sjølv vri på hovudet for å suge. Brystknoppen er skeiv e er amming. Det er smertefullt for deg å amme. 18

19 Feil sugetak: Barnet su ar på brystknoppen og lagar trutmunn. Foto: colourbox

20 DEN FEITASTE mjølka kjem l slu Fem teikn på rett sugetak 1. Barnet gaper høgt, ingen trutmunn. 2. Underleppa er krølla litt utover. 3. Munnen er full av bryst. 4. Kjevemusklane arbeider rytmisk, heilt bak til øyra. 5. Etter å ha amma vil forma på brystknoppen vere rund. Suge d Det er vik g at barnet tømmer brystet di heilt før du lbyr det andre brystet. De e er for å s mulere mjølkeproduksjonen, og fordi den feitaste mjølka kjem l slu. Barnet syg først for å sløkkje tørsta, dere er for å bli me. Det er den siste mjølka som er mest næringsrik og det er derfor vik g at barnet får i seg denne. Dersom barnet syg på begge bryst under ei mål d, er det vik g at du først lbyr det brystet som ikkje blei heilt tømt under førre mål d. Barnet bør bli lagt l brystet når det viser teikn l svolt. Enkelte barn vil die l tolv gonger per døgn, andre er nøgde med mindre. Om barnet di søv mykje dei første dagane, bør du vekkje det for å amme om lag kvar tredje l erde me. Brystspreng Hormonpåverknad hos deg medfører auka blod- lførsel sam dig som mjølkeproduksjonen s g. De e er mest vanleg mellom andre l femte døgn e er fødselen, og varer som regel frå ei l to døgn. De e er årsaka l at mange kvinner kjenner at brysta er hovne og ømme e er fødselen. O e blir de e kalla mjølkespreng, utan at det er det. Ein kan lindre brystspreng ved å ta varme omslag på brystet og ta ein varm dusj. 20

21 Rett sugetak: Munnen er full av bryst. Foto: colourbox

22 Mjølkespreng Mjølkespreng oppstår gjerne når mjølkeproduksjonen startar for fullt, men det kan òg førekomme gjennom heile ammeperioden. Mjølkespreng er o e kombinert med brystspreng dei første dagane e er fødselen. Når brystet er hardt og sprengt, kan det vere vanskeleg for barnet å ta tak i brystknoppen. Det kan òg vere problema sk å få tømt brystet skikkeleg. Du kan førebyggje mjølkespreng ved å starte amminga raskt e er barnet er fødd, samt amme hyppig, gjerne kvar andre me. Om mjølkespreng oppstår, kan følgjande råd vere l hjelp: Varme omslag (varme klutar eller ein varmepose) og varm dusj. S mulere brystet le under ein varm dusj for å få i gong utdrivingsrefleksen og få mjølka l å renne. Le massasje av brysta når mjølka renn. Her må du vere forsik g, så du ikkje øydelegg vevet i mjølkekjertlane og mjølkegangane. Husk å varme opp først og å s mulere brystknoppane, før du masserer sjølve brystet. Tømme brystet ved å la barnet die, eller ved handmjølking. NB: Å tømme brystet heilt med elektrisk pumpe kan forverre mjølkesprengen. Te e mjølkegangar Blir ein mjølkegang te, vil brystet di bli ømt og raudflamma. Du kan få feber og føle deg på same måte som når du har influensa. Då er det vik g å lføre brystet varme og å amme hyppig, helst kvar andre me. Det kan vere lurt å late barnet ha ei slik ammes lling at haka vender mot det ømme området av brystet. Nokon gonger går denne lstanden over l å bli brystbetennelse. Brystet blir verre og du kan få høg feber (over 39,5 grader), og dårleg allmenn lstand. Du må då ta kontakt med fastlegen din, eller den 22

23 lokale legevakta. Sjølv om de e skulle skje, er det framleis vik g å amme hyppig - for det er like vik g at brystet blir tømt for mjølk no. Handhygiene For å unngå infeksjonar er det vik g med god handhygiene. Å vaske hendene før amming er spesielt vik g dersom brystknoppane dine er såre. Ver forsik g med å ta direkte på brystknoppen om du er sår. De e er spesielt vik g når de er på sjukehuset, fordi det er fleire bakteriar her og dermed større risiko for infeksjon. Å handmjølke Dersom barnet di er lite villig l å suge dei første dagane e er fødselen, kan det vere ny g for deg å komme i gang med å handmjølke. Å handmjølke er o e eit betre alterna v enn å pumpe seg, spesielt dei første dagane e er fødselen. Det er ein fordel om du lærer deg å handmjølke før du reiser heim frå barselavdelinga. Om du ikkje kan det frå før, vil vi gjere vårt beste for å vise deg det før du reiser heim. Vi anbefaler at du ser denne videoen av korleis ein handmjølker seg sjølv. Sjå våre nettsider Gode råd mot såre brystknoppar Det er le are å førebyggje såre brystknoppar enn å behandle dei. Her er nokre gode råd: Ver nøye med handhygienen. S muler med reine fingertuppar på det brune området rundt brystknoppen. Det s mulerer utdrivingsrefleksen. Unngå å ta på sjølve brystknoppen. Få mjølka l å piple ut av brystknoppen før du legg barnet l. Hugs at det er vik g med rik g sugetak. Varier mellom ulike ammes llingar. 23

24 Når barnet skal bli erna frå brystet, kan du oppheve undertrykket ved å s kke veslefingeren din inn i barnet sin munnvik mellom gommane, og så lø e brystkoppen ut av munnen. Då unngår du å slite barnet av brystet. La morsmjølka lu tørke på brystknoppen kvar gong du har amma. Når du har amma vil det vere li mjølk igjen på brystknoppen, og de e let du la det tørke inn før du tar på deg klede igjen. Fuk ge sår kan bli påført li nøytral brystsalve. Det er ikkje nødvendig med salve på heil, frisk hud. Eit vik g prinsipp å hugse på her er: Tørt på tørt, vå på vå Dusj dagleg og ha på deg mjukt tøy nærmast brystet. Unngå tøy som gnissar og irriterer brystknoppen. Unngå ammeinnlegg av papir den første da. Unngå bruk av såpe på brysta, det tørkar ut huda. Unngå stram BH som gjer at brystknoppen blir klemt innover i brystet. De e kan lage fuk ge groper rundt brystknoppen, noko som aukar førekomsten av bakteriar og dermed gir større risiko for infeksjon. Det er normalt at brystknoppane er ømme dei første orten dagane e er ein fødsel. Om du har sår eller sprekker på brysta dine, kan du reinse såra med saltvatn eller natriumklorid e er å ha amma. De e får du kjøpt på apoteket. Ta li på ein kompress, hald ei lita stund mot brystknoppen, mjølk ut morsmjølk og lat det lu tørke. Ammeinnlegg av ull Ammeinnlegg av ull er med på å halde brysta dine varme. Det kan vere lurt å kjøpe to par slik at du all d har eit reint par lgjengeleg. I llegg bør du tenkje over kor du legg frå deg innlegga, med tanke på hygiene. For å unngå at hud eller skorper følgjer med når du tar av deg ullinnlegg eller BH, kan du bruke små bomullslappar inne i ammeinnlegga og ski e desse kvar gong du ammar. Ammeinnlegg som sit fast i brystet kan le gi sår. Er du bli li sår og innlegget heng fast, skal du 24

25 ikkje rive det av, men bløyte det godt med vatn, eller mjølk ut li morsmjølk slik at det blir fuk g før du ernar det. Ammeinnlegg av papir har le for å gnisse på huda og hengje fast utan at du ser det. Legg derfor små bomullslappar inni innlegget og bløyt med vatn eller morsmjølk om det heng fast. Å røykje medan du ammar Niko n går over i morsmjølka. Det beste for barnet di og deg sjølv vil vere om du slu er å røykje. I alle fall må du avgrense røykinga så mykje som mogleg, og om du må røykje er det best å gjere det like e er at du har amma. Då vil det gå lengst mogleg d frå niko ninntak l du skal amme igjen. Brys mplantat/-reduksjon Dersom du har brys mplantat eller har redusert storleiken på brysta dine, kan du likevel amme barnet di. Det er vik g at du er ekstra observant på at du får lstrekkeleg god mjølkeproduksjon, då vi veit at de e kan vere ei u ordring. Vi ønskjer at du informerer oss som jobbar på barselavdelinga om du har vore gjennom ein slik operasjon. Ammehjelp På Kvinneklinikken har vi ein Ammepoliklinikk der det arbeider jordmødrer og barnepleiarar med spesialkompetanse på amming. Vi tek i mot kvinner som opplever problem i starten på amminga. Sjå Rådgivningssenteret for mor og barn på for meir informasjon. Ammehjelpen er ein frivillig humanitær organisasjon som består av mødrer som sjølv har erfaring med å amme. Dersom du får problem med å amme når du kjem heim, kan du kontakte denne organisasjonen for råd og re leiing. Vi anbefaler deg å gå inn på deira ne sider, her finn du mykje ny g informasjon: 25

26 Foto: colourbox MOR Det skjer mange endringar med kroppen din og i kjenslelivet ditt når du nettopp har blitt mamma. 26

27 Fødsel og ammestart er krevjande for kroppen din og den første tida kan det vere godt å få litt avlasting. Det er ikkje alltid like lett å finne den rette balansegongen, men kanskje nokon av dine nærmaste kan hjelpe til med å lage mat til deg eller ta ein trilletur med barnet? Poenget vårt er at det er ikkje meininga at du skal klare alt sjølv! Ver flink å be om hjelp når du kjenner at du treng det. Ernæring Sjølv om det er mykje som dreier seg om barnet den første tida etter fødselen, er det viktig at du ikkje gløymer deg sjølv. Ein god mjølkeproduksjon er avhengig av at du tek deg tid til å ete med jamne mellomrom og drikke godt med vatn. Du treng ikkje så mykje ekstra mat, men pass på å ete sunn mat utan mykje sukker. Søvn Som nybakt mor vil du raskt oppdage at døgnrytmen din no er avhengig av ein annan person. Kanskje vil barnet helst sove om dagen og vere vaken om natta, særleg den første tida. Då kan det vere lurt at du tenkjer nytt og heller søv på dagen samstundes med barnet. Vi anbefaler at du prioriterer å få sove godt og nok framfor å til dømes gjere husarbeid, det kan vente. Kanskje familie eller venner kan låne syskena til babyen ei stund slik at de som foreldre får sove litt ekstra? Renselse Det er normalt med frisk bløding dei første dagane etter fødselen. Dette kallar vi renselse. Ho vil raskt bli mindre og bli brunleg på farge. Det er individuelt kor lenge denne blødinga varer, men vanlegvis gir den seg i løpet av dei første seks vekene. Om lag ti til tolv dagar etter fødselen kan du igjen få ei litan bløding med friskt blod, som vanlegvis varer to dagar og nokon gonger litt lengre. Dette er heilt normalt. Reinsinga inneheld mykje bakteriar. Ver derfor nøye med god hygiene. Vi anbefaler ikkje at du 27

28 tar karbad eller badar i offentlege basseng så lenge renselsen pågår. Dersom blødinga skulle bli illeluktande, eller om du begynner å blø rikeleg, bør du kontakte Kvinneklinikken via Barseltelefonen på telefon , eller oppsøkje lege. Du skal òg kontakte lege dersom du får feber og magesmerter. Sting Eit tørt og reint sår gror raskast. Bruk lunka vatn, eventuelt litt Lactacyd når du vaskar deg nedantil. Det er viktig å skifte bind ofte. Ved smerter kan du trygt ta smertestillande tablettar med anbefalt dose av Paracet. Det er vanleg at ein del rifter og epistomiar (klipp) gjer vondt dei første vekene etter fødsel. Om smertene aukar og ikkje forsvinn gradvis, kan du ta kontakt med Kvinneklinikken på Barseltelefonen, tlf.: mellom kl og Barseltårer Det skjer store omveltingar med deg når du får barn. Foreldre og barn skal bli kjende med kvarandre, det er mykje nytt å lære og du opplever kanskje å vere både trøytt og sliten. I denne første tida er det ikkje uvanleg å føle seg sårbar psykisk. Tårene kjem fort og det skal lite til før ein blir sint og ute av seg. Dette er heilt normale humørsvingingar, som òg far kan oppleve å kjenne på. Du skal vere på vakt dersom denne tilstanden held fram og du kjenner deg trist og nedstemt over lengre tid. Då er det viktig å ta kontakt med lege eller snakke med helsesøster. Etterkontroll Etterkontroll av deg sjølv etter fødsel er frivillig, og du må bestille kontroll hos den legen du har gått til under svangerskapet. Vi anbefaler at du tek ein etterkontroll innan åtte veker etter fødselen. På etterkontrollen sjekkar legen at alt har normalisert seg. Her kan du òg ta opp med legen dersom du ønskjer å starte på prevensjon. 28

29 Samleie etter fødselen Det er individuelt når ein ønskjer å ha samleie igjen etter ein fødsel. Dei første vekene kan det være ubehag og sårt å ha samleie dersom du har rift eller epistomi (klipp) som skal gro. Det er òg vanleg at lysta til å ha samleie let vente litt på seg etter ein fødsel. Vent til du er klar og kjenner lyst. Husk eventuelt prevensjon, du kan bli gravid sjølv om du ammar. På veg heim frå barselavdelinga Barselavdelingane ved Kvinneklinikken sender ei melding til helsestasjonen i ditt distrikt om at du har fått barn. Helsesøster vil etter kort tid (vanlegvis innan ei veke) ta kontakt med deg for å avtale vidare kontrollar eller heimebesøk. Helsesøster følgjer opp barnet i fleire år framover, og kan gi råd og rettleiing om blant anna amming og ernæring. Ved behov kan du kontakte helsestasjonen din. Foto: colourbox 29

KVINNEKLINIKKEN TIL deg som skal TIL operasjon av skjede/livmor

KVINNEKLINIKKEN TIL deg som skal TIL operasjon av skjede/livmor KVINNEKLINIKKEN Til deg som skal til operasjon av skjede/livmor VELKOMMEN TIL KVINNEKLINIKKEN Dette er informasjon til deg som skal til operasjon for framfall av skjede/livmor (descensoperasjon) I denne

Detaljer

Gratulerer med den nyfødde

Gratulerer med den nyfødde Gratulerer med den nyfødde - og velkommen heim i barseltida. JordmorHeim i Fjell i samarbeid med Helse Bergen, Kvinneklinikken - tilbyr deg og din familie oppfølging i barseltida. JordmorHeim i Fjell er

Detaljer

KVINNEKLINIKKEN OPERASJON I NARKOSE

KVINNEKLINIKKEN OPERASJON I NARKOSE KVINNEKLINIKKEN OPERASJON I NARKOSE FØR OPERASJONEN Faste Du skal faste frå klokka 24.00 kvelden før operasjonen. Det betyr at du ikkje kan ete, røyke, bruke snus, ete drops eller tygge tyggegummi. Du

Detaljer

Avdeling for urologi

Avdeling for urologi Avdeling for urologi Informasjon om TUR-blære Kjære pasient I denne brosjyra finn du informasjon om operasjonen du skal til og litt om dei fyrste dagane etterpå. Før du vert operert vil du få ein samtale

Detaljer

OPERASJON I MAGE ELLER TARM

OPERASJON I MAGE ELLER TARM OPERASJON I MAGE ELLER TARM KJÆRE PASIENT Velkommen til avdeling for gastro og akuttkirurgi. Dette er informasjon til deg som er operert på grunn av akutt stopp i fordøyinga. ILLUSTRASJON AV MAGE OG TARM

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

OPERASJON I TARM ELLER ENDETARM

OPERASJON I TARM ELLER ENDETARM OPERASJON I TARM ELLER ENDETARM KJÆRE PASIENT Velkommen til Avdeling for gastro- og akuttkirurgi. Dette er informasjon til deg som er operert på grunn av svulst i tarm eller endetarm. ILLUSTRASJON AV MAGE

Detaljer

OPERASJON VED BETENNELSE I TARM

OPERASJON VED BETENNELSE I TARM OPERASJON VED BETENNELSE I TARM KJÆRE PASIENT Velkommen til Avdeling for gastro- og akuttkirurgi. Dette er informasjon til deg som er operert på grunn av betennelse i tarm. ILLUSTRASJON AV MAGE OG TARM

Detaljer

SJUKE BARN I BARNEHAGEN

SJUKE BARN I BARNEHAGEN SJUKE BARN I BARNEHAGEN INFORMASJON TIL FORELDRE SOM HAR BORN I SEIM BARNEHAGE BA SJUKE BARN I BARNEHAGEN Du kjem sikkert mange gonger til å stille deg sjølv spørsmålet: Er barnet mitt friskt nok til å

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus

Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus Revidert august 2014 Gratulerer med barnet! Du har no lagt ein kjempeinnsats bak deg! Eit menneske er fødd eit nytt lite individ som er heilt unikt. Foreldre

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Velkomen til barselopphald ved Volda Sjukehus

Velkomen til barselopphald ved Volda Sjukehus Velkomen til barselopphald ved Volda Sjukehus Gratulerer med barnet! Du har no lagt ein kjempeinnsats bak deg! Eit menneske er fødd eit nytt lite individ som er heilt unikt. Foreldre og barn skal no bli

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN OG UNGDOM SINE REAKSJONAR I denne brosjyra finn du nyttige tips for deg som er innlagt, og har barn under 18 år. Når ein i familien vert alvorleg

Detaljer

PYELOSTOMIKATETER SLIK TAR DU VARE PÅ PP- KATETERET

PYELOSTOMIKATETER SLIK TAR DU VARE PÅ PP- KATETERET PYELOSTOMIKATETER SLIK TAR DU VARE PÅ PP- KATETERET KVA ER EIT PYELOSTOMIKATETER? Pyelostomikateter (PP-kateter) blir brukt når urinen ikkje kan passere gjennom urinleiar og ned i blæra på grunn av eit

Detaljer

Velkomen til barselopphald ved Volda Sjukehus

Velkomen til barselopphald ved Volda Sjukehus Velkomen til barselopphald ved Volda Sjukehus Gratulerer med barnet! Du har no lagt ein kjempeinnsats bak deg! Eit menneske er fødd eit nytt lite individ som er heilt unikt. Foreldre og barn skal no bli

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

HJARTEAVDELINGA MEDIKAMENTELL STRESS-EKKOKARDIOGRAFI

HJARTEAVDELINGA MEDIKAMENTELL STRESS-EKKOKARDIOGRAFI HJARTEAVDELINGA MEDIKAMENTELL STRESS-EKKOKARDIOGRAFI Foto: www.colourbox.com 1 HELSE BERGEN Haukeland universitetssjukehus VELKOMMEN TIL OSS I denne brosjyren finn du informasjon om undersøkinga du skal

Detaljer

Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus

Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus Revidert september 2013 Gratulerer med barnet! Du har no lagt ein kjempeinnsats bak deg! Eit menneske er fødd eit nytt lite individ som er heilt unikt.

Detaljer

nynorsk fakta om hepatitt A, B og C

nynorsk fakta om hepatitt A, B og C nynorsk fakta om hepatitt A, B og C Kva er hepatitt? Hepatitt betyr betennelse i levra. Mange virus kan gi leverbetennelse, og dei viktigaste er hepatitt A-viruset, hepatitt B-viruset og hepatitt C-viruset.

Detaljer

Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet

Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet Nynorsk 2016 Vaksine for å førebyggja livmorhalskreft tilbod til jenter i 7. klasse Informasjon til barn og foreldre Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet 1 Vaksine mot humant papillomvirus (HPV)

Detaljer

Informasjon til pasient med. brudd i øvre lårbein. Kristiansund sjukehus Molde sjukehus Volda sjukehus Ålesund sjukehus

Informasjon til pasient med. brudd i øvre lårbein. Kristiansund sjukehus Molde sjukehus Volda sjukehus Ålesund sjukehus Informasjon til pasient med brudd i øvre lårbein Kristiansund sjukehus Molde sjukehus Volda sjukehus Ålesund sjukehus Kva er eit lårhalsbrudd? Med lårhalsbrudd meiner vi vanlegvis eit brot i øvre del av

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

INNHALD I PERMEN. Velkommen til barselhotellet 2. Viktige telefonnummer. 3. Faste rutinar ved barselhotellet. 4. Matsal/Kantine..

INNHALD I PERMEN. Velkommen til barselhotellet 2. Viktige telefonnummer. 3. Faste rutinar ved barselhotellet. 4. Matsal/Kantine.. INNHALD I PERMEN side Velkommen til barselhotellet 2 Viktige telefonnummer. 3 Faste rutinar ved barselhotellet. 4 Matsal/Kantine.. 5 Viktige praktiske opplysningar. 7 Barselinformasjon/Innkomssamtale.

Detaljer

Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus

Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus Gratulerer med barnet! Du har no lagt ein kjempeinnsats bak deg! Eit menneske er fødd eit nytt lite individ som er heilt unikt. Foreldre og barn skal no

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

KYSTHOSPITALET I HAGEVIK

KYSTHOSPITALET I HAGEVIK KYSTHOSPITALET I HAGEVIK Kneartroskopi Denne faldaren inneheld informasjon for pasientar som skal få utført artoskopisk kirurgi i kne. Sjå i tillegg faldar med generell informasjon om innlegging eller

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź marit kaldhol det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź roman Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2014 ISBN 978-82-521-8437-2 Om boka

Detaljer

Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus

Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus Velkommen til barselopphald ved Ålesund Sjukehus Revidert mai 2012 Gratulerer med barnet! Du har no lagt ein kjempeinnsats bak deg! Eit menneske er fødd eit nytt lite individ som er heilt unikt. Foreldre

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Om morsmelk, amming og tidlig kontakt med spedbarnet

Om morsmelk, amming og tidlig kontakt med spedbarnet VEDLEGG III STUDIEOPPLEGG TIL VIDEOEN "BRYST ER BEST" Om morsmelk, amming og tidlig kontakt med spedbarnet Denne undervisningsvideoen fra Helsetilsynet(tidligere Statens helsetilsyn) er blitt svært positivt

Detaljer

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Formål med pasienthotelllet: Hovudoppgåva er å vere eit tilbod for at pasientane skal behandlast på beste

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

KYSTHOSPITALET I HAGEVIK

KYSTHOSPITALET I HAGEVIK KYSTHOSPITALET I HAGEVIK Åpen behandling av femoracetabulær impingement gjennom kirurgisk luksasjon av hofteleddet Sjå i tillegg foldar med generell informasjon om innlegging på sjukehuset. Side 1 Totalprotese

Detaljer

Morsmelk, amming og pumping

Morsmelk, amming og pumping Morsmelk, amming og pumping -for deg som har barnet på nyfødtintensiv seksjon Det oppleves ofte som en vanskelig situasjon når barnet overflyttes til Nyfødtintensiv seksjon, og du selv er på barsel et

Detaljer

MAMs ammeinformasjon. Amming et samspill. Fødselen og den første ammingen

MAMs ammeinformasjon. Amming et samspill. Fødselen og den første ammingen MAMs ammeinformasjon Amming et samspill Når du ammer barnet ditt er det ikke bare mat det handler om. Det handler også om nærhet, kjærlighet og tillit, men noen ganger også uro, smerte og sorg. For noen

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Om vestibularisnevritt

Om vestibularisnevritt svimmel - vestibularisnevritt - langvarig svimmelheit Om vestibularisnevritt Vestibularisnevritt er ein sjukdom i det indre øyret og er ei av dei vanlegaste årsakene til svimmelheit. Tilstanden kan bli

Detaljer

Informasjonsperm, Barselenheten, KK, UNN 26.02.2007 INFORMASJONSPERM BARSEL

Informasjonsperm, Barselenheten, KK, UNN 26.02.2007 INFORMASJONSPERM BARSEL INFORMASJONSPERM BARSEL Gratulerer med den nyfødte! Ved barselenheten jobber det jordmødre og barnepleiere. Vi er tilgjengelig for dere døgnet rundt. På hver vakt vil det alltid være en fast pleier som

Detaljer

JORDMOR HEIM I FJELL. Helsesøsters erfaringer før og etter Jordmor Heim

JORDMOR HEIM I FJELL. Helsesøsters erfaringer før og etter Jordmor Heim JORDMOR HEIM I FJELL Helsesøsters erfaringer før og etter Jordmor Heim FØR JORDMOR HEIM Fødselsmeldingen. Informasjonsflyten Hjemmebesøket. Helsesøstre ser denne som en viktig del av barselomsorgen. Blir

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING

HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING HYPERBAR OKSYGENBEHANDLING (HBO) Ved Seksjon for hyperbarmedisin behandlar vi pasientar med ulike sjukdomstilstander med 100 % oksygen under auka omgjevnadstrykk

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Det har vore mykje tvil og ulike beskjedar kring spørsmål om når barn bør vere heime frå barnehagen.

Det har vore mykje tvil og ulike beskjedar kring spørsmål om når barn bør vere heime frå barnehagen. Seljord kommune Helsestasjon - og skulehelsetenesta Helsesenter: 350 65 250 Helsestasjonen: 350 65 256 INNLEIING Det har vore mykje tvil og ulike beskjedar kring spørsmål om når barn bør vere heime frå

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING

HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING HYPERBAR OKSYGENBEHANDLING (HBO) Ved Seksjon for hyperbarmedisin behandlar vi pasientar med ulike sjukdomstilstander med 100 % oksygen under auka omgjevnadstrykk

Detaljer

Bambus tekstilar frå BadaBoom

Bambus tekstilar frå BadaBoom Bambus tekstilar frå BadaBoom Intelligente tekstilar laga av Bli kjend med BadaBoom Bambus tenkte eg, og såg for meg skistavane eg hadde som jentunge. Eg låg alltid 10 meter bak far min som hadde grøn

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

HJARTEAVDELINGA BEHANDLING AV PFO/ASD

HJARTEAVDELINGA BEHANDLING AV PFO/ASD Foto: Dreamstime HJARTEAVDELINGA BEHANDLING AV PFO/ASD INNHALD Side 1 Kva er PFO? 1 Kva er ASD? 2 Illustrasjon av hjarte 3 Aktuelle behandlingsformer 3 Førebuingar 4 Polikinisk undersøking 4 Behandlingsdagen

Detaljer

HJARTEAVDELINGA BEHANDLING AV PFO/ASD

HJARTEAVDELINGA BEHANDLING AV PFO/ASD Foto: Dreamstime HJARTEAVDELINGA BEHANDLING AV PFO/ASD VELKOMMEN TJIL HJARTEAVDELINGA Du er innkalla til behandling av ei opning i skiljeveggen mellom forkamra i hjartet (PFO eller ASD). Planen er at opninga

Detaljer

Lag riktige setningar

Lag riktige setningar Smittsomme sjukdommar Lag riktige setningar Set saman setningane slik at dei gir meining. Bakteriar og virus Når bakteriar og virus kjem inn i kroppen, Friske menneske har ein kroppstemperatur Når vi har

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Fakta om hiv og aids. Nynorsk

Fakta om hiv og aids. Nynorsk Fakta om hiv og aids Nynorsk Hiv og aids Aids er ein alvorleg sjukdom som sidan byrjinga av 1980-talet har spreidd seg over heile verda. Aids kjem av eit virus, hiv, som blir overført frå person til person

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet

Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet Nynorsk 2012 kmål Vaksine for førebygging av livmorhalskreft tilbod til jenter i 7. klasse Informasjon til barn og foreldre Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet 1 Frå hausten 2009 får alle jenter

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Jæren Distriktspsykiatriske Senter Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv

Jæren Distriktspsykiatriske Senter Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv Opne førelesingar M44 20. Januar 2011 Christiane Weiss-Tornes Presentert av Tine Inger Solum Disposisjon: 1. Korleis blir eg utmatta? 2. Varselsymptom

Detaljer

KYSTHOSPITALET I HAGEVIK

KYSTHOSPITALET I HAGEVIK KYSTHOSPITALET I HAGEVIK Meniskskade Denne foldaren inneholder informasjon til pasientar som skal få behandla meniskskade i kne. Sjå i tillegg foldar med generell informasjon om dagkirurgi på sjukehuset.

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Liv Mossige. Tyskland

Liv Mossige. Tyskland Liv Mossige Tyskland Ha langmodighet, o Herre, Med oss arme syndens børn! Gi oss tid og far med tål Før du tender vredens bål, Og når hele verden brenner, Rekk imot oss begge hender! (Salme 647, Landstad,

Detaljer

INFORMASJONSPERM BARSELHOTELLET

INFORMASJONSPERM BARSELHOTELLET INFORMASJONSPERM BARSELHOTELLET Gratulerer med den nyfødte! Ved barselhotellet jobber det jordmødre og barnepleiere. Vi er tilgjengelig for dere døgnet rundt. På hver vakt vil det alltid være en fast pleier

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Side 1 Tingvoll, 21. september 2013 NVE FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Naturvernforbundet har gått langs elva på den planlagde utbyggingsstrekninga 15.9.2013. Vi har ikkje gått traseen

Detaljer

Høgskolen i Ålesund Helsesøsterutdanning med folkehelseprofil

Høgskolen i Ålesund Helsesøsterutdanning med folkehelseprofil Høgskolen i Ålesund Helsesøsterutdanning med folkehelseprofil JordmoraHeim mødrene sine erfaringar 3. august 213 Randi Bergem Møreforsking/Høgskulen i Volda Bakgrunn VRI midlar (Virkemiddel for regional

Detaljer

Taubruer. Leik med tau Utvikla av Friluftsrådet for Ålesund og omland ved Christer Lundberg Nes, fagleiar aktivitet. - 1 -

Taubruer. Leik med tau Utvikla av Friluftsrådet for Ålesund og omland ved Christer Lundberg Nes, fagleiar aktivitet. - 1 - Taubruer Leik med tau Utvikla av Friluftsrådet for Ålesund og omland ved Christer Lundberg Nes, fagleiar aktivitet. - 1 - Forord Dette kompendiet vart skrive då Friluftsrådet for Ålesund og omland vart

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

Til deg som har fått barn

Til deg som har fått barn Til deg som har fått barn SØ-9003 3 4 6 8 13 16 Innhold Kjære barselkvinne Barseltiden Amming Ammeteknikk Bra å vite om barnet Generell informasjon Kjære barselkvinne Gratulerer med det nye barnet! Vi

Detaljer

Informasjonsbrosjyre SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE

Informasjonsbrosjyre SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE Informasjonsbrosjyre SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE Sogndal Studentbarnehage er ein privat barnehage, som vert driven av Studentsamskipnaden i Sogn og Fjordane (SISOF), velferdsorganisasjonen

Detaljer

Til deg som har fått barn

Til deg som har fått barn Til deg som har fått barn SØ-109003 3 4 6 8 13 16 Innhold Kjære barselkvinne Barseltiden Amming Ammeteknikk Bra å vite om barnet Generell informasjon Kjære barselkvinne Gratulerer med det nye barnet! Vi

Detaljer

Tor Arve Røssland. Oslo

Tor Arve Røssland. Oslo Tor Arve Røssland Svarte-Mathilda Oslo Om denne boka Ei ung jente blir funnen knivdrepen i heimen sin. Mordet blir aldri oppklart. Leilegheita som var åstaden for mordet, står tom i 20 år. Når Elisabeth

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Til... Frå... God Jul, Kald Kaffi Sauen!

Til... Frå... God Jul, Kald Kaffi Sauen! Til... Frå... God Jul, Kald Kaffi Sauen! Eit lite julekorthefte! Eg gleder meg til jul. Kanskje er eg ikkje aleine om det. Famile, julefilmar, julebrus, kakemenn og ikkje minst julehefte. Eg har i ei årrekkje

Detaljer

Innhald. Arme riddarar AV grovt brød Sandwich

Innhald. Arme riddarar AV grovt brød Sandwich oppskrifter frå jord til bord Innhald baketips Ostesmørbrød Arme riddarar AV grovt brød Sandwich grove horn Baketips Forkortingar dl = desiliter 1 dl = 100 ml g = gram ts = teskei ms = matskei pk = pakke

Detaljer

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Lesing er grunnlaget for suksess i neste alle skulefag. Lesesvake elevar får ofte problem med å fullføre vidaregåande skule. Lesesvake vil møte mange stengte dører

Detaljer

Rapport fra den elektroniske Mor-barn-vennlig reevalueringen og registrering av bruk av tillegg utført i oktober 2014.

Rapport fra den elektroniske Mor-barn-vennlig reevalueringen og registrering av bruk av tillegg utført i oktober 2014. Rapport fra den elektroniske Mor-barn-vennlig reevalueringen og registrering av bruk av tillegg utført i oktober 2014. Gratulerer med godkjenningen på alle punkter! Her følger evalueringsrapporten for

Detaljer

Til venstre, der hjartet er

Til venstre, der hjartet er Til venstre, der hjartet er Fagstoff MARIT KALDHOL Listen [1] Handa held den store saksa. Ho klipper sakte. Bildet fann ho i eit vekeblad og kjente seg straks igjen. Eit myrlandskap, frostrøyk over gule

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

KONTSTRIKKING. Dersom det skal vere lue, genser, jakke eller skjørt, kan det vere naturleg å starte med ein høveleg kant og halve ruter.

KONTSTRIKKING. Dersom det skal vere lue, genser, jakke eller skjørt, kan det vere naturleg å starte med ein høveleg kant og halve ruter. KONTSTRIKKING I kontstrikking strikkar ein rute for rute omgangen rundt frå kant til kant i plagget ruterekkje for ruterekkje. Maskane på ei strikka rute blir verande på siste pinne og ein går rett over

Detaljer

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv...

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv... Innhald 1. Fritid og bibliotek... 1 2. Hos legen... 7 3. Høgtider... 12 4. Mattradisjonar... 18 5. Sunnheit og kosthald... 25 6. Arbeidsliv... 30 7. Jobb i sikte... 35 8. Skule og utdanning... 40 9. Familie

Detaljer