Knut Tobias Steinarsson Bjørneset ( )

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Knut Tobias Steinarsson Bjørneset (1880-1909)"

Transkript

1 Knut Tobias Steinarsson Bjørneset ( ) Av Gunnar Heltne Knut Tobias Steinarsson Bjerneset rakk å oppleve mykje i sitt korte liv. Denne artikkelen freistar å formidle inntrykk frå eit aktivt liv; som strekte seg frå gardsdrift på Sunnmore - via fiskeri langs kysten på strekninga Sunnmore - Lofoten til landmåling og vardebygging i Troms, før det enda opp med jarnvegbygging i Canada. Truleg var også sesongarbeid i Fyr- og Merkevesenet ein del av Knut Tobias si livs- og arbeidserfaring Utreise I slutten av mai 1907 drog 27 år gamle Knut over til Canada for å ta seg arbeid. Han drog frå Trondheim til Hull i England 30. mai 1907 med dampskipet "S/S Salmo" av Hull (Wilson Line), via Kristiansund og Ålesund. Ankomst Hull 2. juni. Passasjerlista syner at Knut drog saman med sambygdingen Ole Zakarias Severinsson Årvik ( ). Knut og Ole drog vidare frå Liverpool i England til Montreal i Canada 6. juni med dampskipet "S/S Kensington" av Liverpool (Dominion Dampskipet "S/S Kensington" av Liverpool som Knut reiste med i 1907 frå Liverpool i England til Montreal i Canada. Kjelde: Forumet "Norway Heritage" på Internett. 31

2 Line), via Quebec i Canada. Ankomst Montreal 15. juni. Reisemålet for både Knut og Ole var oppgitt til å vere Winnipeg i provinsen Manitoba i Canada. Knut stod oppført som fiskar i passasjerlista for "S/S Sal mo" og som tømmermann ("lumberman") i passasjerlista for "S/S Kensington". Dødsbod Knappe to år etter at Knut reiste ut kom det eit brev frå Canada til sokneprest Johannes A. Barstad ( ) i Volda. Brevet var datert 25. februar 1909, og var skrive av presten i Den norske evangelisk-lutherske kyrkja i Port Arthur i Ontario i Canada, S.R. Christensen: 32 Herr Sogneprest Johannes A. Barstad, Volden, Søndmøre, Norge. Kjære Pastor! De bedes godhedsfuldt meddele følgende Sørgebud til forældrene af Knud Tobias Steinarsen Bjørnesæt, Volden. Jeg formoder at hans forældre fremdeles er i live. Moderen vides-i alfald at være det. Knud Bjørnesæt reiste til Amerika 30. Mai 1907, så Jeg antager De kjender man den og hans familie. Han var født 4de Marts Han har i den senere tid arbeidet ved anlægget af den Nye Transcontinentale Jernbane 135 engelske Mil, ca 20 norske, nord for Nepigon Jernbanestation der igjen ligger ca 50 engelske Mil fra Port Arthur. Under arbeidet i en fjeldskjæring gik et Dynamitskud af under Ladningen hvorved de 2 mand der laddede blev dræpte samt 5 mand, deriblandt Knud Bjørnesæt, blev begraven af de nedstyrtende stenmasser. Det tog 2 dage at få ligene gravet ud. Dette skede 15de Februar. De afdøde blev alle gjenkjendte af de 2 overlevende Kamerater og lagt i Kiste, samt bragt den lange vei 135 mil ned til Nepigon hvor Kompaniet bor, som de arbeidede for. Nepigon Konstruktion Kompani gav dem alle en vakker begravelse. Jeg blev anmodet om at forrette Begravelsen. Der var en Nordmand Knud Bjørnesæt og 6 svensker. Det var en gribende stund, da disse 7 kister kjørt på en stor Slæde, blev ført igjennem Byen, medens et anseligt følge, for at vise sin Sympati for afdøde fulgte og Kirkeklokken den hele tid klemtede. Jeg holdt først en mindetale i kirken, der var fyldt til trengsel af en anseelig skare af Arbeidskamerater, samt af Byens folk, så mange der var plads til. Ved graven forrettedes Jordfæstelsen efter den norske kirkes Rettual, således som brugeligt. Det var en alvorlig stund da disse 7 kister en for en sænkedes ned i sine Varekasser i graven og lågene skruedes på og vi sang salmen: "Her mødes alle veie". Gud give at denne Stund de 7 kister ikke må glæmmes af de mange Arbeidskamerater, der sædvanligvis lever sit liv ude i leiren uden nogensinde at høre et Guds ord. Jeg benyttede derfor anledningen om Aftenen til atter at holde en norsk Gudstjeneste for en talrig Tilhørerskare af norske og svenske Arbeidere. Kjære Pastor - det er alt - Jeg har intet at kunne meddele om Knud, hverken til Glæde eller sorg, har såvidt Jeg ved aldrig mødt ham, kan derfor ikke sige nogenting om ham.

3 Gud give at hans sjæl må være salig hjemme hos Herren. Samtidig hermed skriver Jeg til Hr. Steinar Botnen. FOl"bliver med broderlig Hilsen Eders i Christi forbundne: S.R. Christensen, Norsk. Ev.luth. Prest. Slekt og gard Knut Tobias Steinarsson Bjørneset ( ) vart fødd 4. mars 1880 på Storebakken (b.nr. 5) på Bjørneset (g.nr. 86) i Kilsfjorden i Volda. Knut sine foreldre var Steinar Elias Knutsson Bjørneset ( ) og Berte Jakobine Jonsdotter Storebotn ( ), gifte i Knut sine to syskjen var: 1) Marte Karine ( ), gift i 1897 med Hans Peter Rasmusson Mek ( ), artikkelforfattaren sine oldeforeldre. Dei hadde 11 bom. 2) Johanne Andrine ( ), gift i 1909 med Ola Sveinsson Fylsvik ( ). Dei hadde 5 born. Knut Tobias ca Bildeutlån: Lars Inge H. Bjorneset. Signaturutlån: Helge K. Bjerneset. Far til Knut døydde i 1886 og mora gifte seg opp att i 1889 med Lars Olai Larsson Høydalsvik ( ). Dei hadde 3 born: 1) Cecilie Elisa ( ), gift i 1925 med Jakob Daniel Sivertsson Engjaberg ( ). Dei hadde 4 born. 2) Ingeborg Kanutte ( ) - tvilling - ugift. 3) Lars Olai ( ) - tvilling - gift i 1936 med Severine Marie Andersdotter Søvik ( ). Dei hadde ingen bom saman. Storebakken er eit av dei gamle hovudbruka på Bjørneset. Utslåtten inkluderte bergmark, setermark og fjellslått. Storebakken hadde i 1865 hamnegang med seter i Brundalen, skog til husbruk, salsskog og lauvskog, fiskeri, tang, vassfall og moldlager. Avlinga på Storebakken var i 1865: 5 tønner blandakorn, 20 tønner havre, 18 tønner poteter og 40 lass høy = 40 skippund høy = 6,5 tonn høy.! I Jfr. Beskrivelse over de matrikulerede eiendommer i Woldens herred (1866). 33

4 I 1875 hadde Steinar Elias Knutsson Bjørneset ( ) på Storebakken ein buskap på 1 hest, 6 kyr, 4 kal var, 31 sauer, 8 geiter og 1 gris, samt eit lager på Y2 tønne blandakorn til såing, 4 tønner havre til såing og 4 tønner settepoteter." Frå 1875 til 1883 bygsla Steinar og kona Berte bruket av Ørskog kyrkje. Storebakken har vore i sjølveige sidan Steinar Elias fekk skøyte på bruket i 1883 etter å ha kjøpt garden for kr ,-. I 1886 døydde Steinar og i 1888 kjøpte Steinar Nikolai Steinarsson Storebotn ( ) - Berte sin halvbror - Storebakken for kr ,-. Frå 1888 til 1911 bygsla så Berte og mannen Lars Bjømeset bruket. I 1908 døydde Steinar Nikolai Steinarsson Storebotn og i 1911 kjøpte Lars og kona Berte bruket av arvingane. Far til Knut, Steinar K. Bjorneset, i åra under eksis på Nordfjordeid. Bildeutlån: Lars Inge H. Bjerneset. Il Jfr. Folketeljinga i Mor og stefar til Knut: Berte Jakobine Lars L. Bjerneset. Bildeutlån: Johanne 1. Strømme. og

5 Storebakken i Foto: Nor flyselskap AlS. Bildeutlån: Johan Ottesen. Fiske langs kysten frå Sunnmøre til Lofoten I byrjinga på si fiskarkarriere var Knut truleg mest i lag med stefaren sin på vintersildfiske. Trottig brevkorrespondanse med heimen fortel ein del om kvar Knut oppheldt seg medan han var på fiske. Det er grunn til å tru at Knut var om bord i båtar frå både Kilsfjorden og Herøy før han fekk sin eigen båt i Brevkorrespondansen til og frå Knut syner at han i desse åra var på sildefiske på sunnmørskysten og på torskefiske på kysten av Sunnmøre, Helgeland og Lofoten. I brev a kan ein lese at Knut sine basar, frå siste halvdel av 1890-talet til og med våren 1907, mellom anna var: Sævikja på Remøya (før og etter hundreårsskiftet), Haramsøya i Haram (1902), Valdersund på Fosenhalvøya i SØr-Trøndelag (1904), Nordøyvågen på Dønna på Helgeland (1907), Myken på Helgeland (1904,1907), Værøy og Røst i Lofoten (1907) og Nusfjord på Flakstadøya i Lofoten (1904). På Bjørneset, og i Kilsfjorden elles, har båt og fiske i urninnelege tider vore ein viktig del av kvardagen. Slik var det også då Knut vaks opp, og båtane bygde folk sjølve kring om på gardane. Kilsfjorden har lange og solide båtbyggjartradisjonar. På slutten av 1800-talet og på byrjinga av 1900-talet kom inntektsgrunnlaget for dei aller fleste på sunnrnørskysten frå fiske og gardsdrift. Året 1895 er for øvrig kalla det store sildeåret på sunnmørskysten.' 35

6 Slik såg det ut når sildeflåten låg ved Myken (1915 J. Bildeutlån: Bjørn Skaug e, Myken. Brevkort til HI: Knud S. Bjernesæt, Sævik, Fosnavaag: Nu er baaden [ærdig med rekkestotter og nu maa de sætte den ud og nu er jeg tænkt paa at faa den tilses da de ikke kan faa den ind i skotet hans Anders og til at lade den staa ude synes jeg er ikke bra. Skriv snart og lad mig faa høre din mening derom. Jeg tænker at vi faar snart sage. Alt vel med os. Stromshavn 5/3 06 Elias. Utlån av original: Helge K. Bjorneset... ".' Annonse i Lofotposten 28. mars 1907, der Knut annonserte motorbåten sin "Torstein" for sal. Kjelde: Nasjonalbiblioteket sitt arkiv i Mo i Rana. 36

7 Inkludert i Knut sin brev korrespondanse var også brev til og frå Knut P. Voldsund Sævik ( ) i Herøy. Knut P. Voldsund Sævik etablerte seg i Sævikja kring hundreårs skiftet og vart på den tida parteigar i fiskebåt. Knut P. Voldsund Sævik var far til dei kjende fiskebåteigarane Peter (Petter), Arthur, Peder, Knut og Ingolf Sævik. I følgje eit arkivert brev til Knut Bjørneset i Sævikja, datert Strørnshavn 5. mars 1906, kjøpte truleg Knut den nybygde båten "Torstein" av Elias S. Bjørneset i I brevet skriv Elias at båten er klar for sjøsetting og avhenting. Elias Steinar Steinarsson Bjørneset ( ) var forutan båtbyggjar også fyrarbeidar og vardebyggjar. Eit brev frå "Fosnavaag" adressert til "Knut Bjørneset, adr. motorbaat Torstein, Myken, Helgeland" er poststempla 27. februar Dette tyder at Knut då var på torskefiske på Helgeland og at den nybygde båten hadde namnet "Torstein". Noko seinare, 28. mars 1907, annonserte Knut båten for sal i Nord-Norge si største avis på den tida - "Lofotposten" i Svolvær. Annonsa vart spora opp grunna ei arkivert rekning frå "Lofotposten", datert 15. mai 1907, adressert til Knut Bjørneset. Og i eit arkivert brev, datert Vardø 1. april 1907, viste forretningsmannen Axel Jacobsen i Vardø til salsannonsa og synte interesse for Knut sin båt. Det er ikkje utenkjeleg at båten "Torstein" vart seld til Axel Jacobsen i Vardø våren IlI Som ein ser av annonsa så var motorbåten til Knut Bjørneset ein slu P (slupp) - 32 fot lang, 10 fot brei og 60 tommar djup. Det tyder nok at det var ein kutter (hekksbåt) med utfallande akterende, samt at skroget gjekk beint ned framme. Slike hekksbåtar hadde vanlegvis ei mast for storsegl, men kunne også ha ei ekstra mast bak for mesanen (mesanseglet). Mellom baugen og hovudmasta på slike fiskebåtar fann ein fokka (fokkseglet), som var eit trekantsegl. Arbeid i Fyr- og Merkevesenet I perioden frå 1825 til 1932, samt etter andre verdskrigen, arbeidde særs mange frå Volda kommune for Fyr- og Merkevesenet. Særleg kom desse arbeidarane frå Dalsfjorden, Folkestad, Kilsfjorden og Høydalen. Det kan i den samanheng nemnast at under gjenoppbygginga etter krigen på kysten av Nord-Troms og Finnmark, frå 1946 til 1949, kom om lag 200 av 300 fyrarbeidarar frå Volda og distriktet rundt.!" Det er sannsynleg at Knut arbeidde litt for Fyr- og Merkevesenet på byrjinga av 1900-talet tilliks med nokre av sine slektningar, vener og naboar, som til dømes Elias S. Bjørneset (parteigar av båten "Bjørn Viking", populært kalla "Pjæskå", i lag med Knut sin stefar), Hans R. Mek (svoger), Odin J. Følsvik (syskenbarn), Johannes O. Bjørneset (tremenning og granne), Sivert O. Bjørneset (tremenning og granne), Hans D. Bjørneset (granne) og Peder ("Gote-Per") Folkestad (granne) - arbeidsformann. III Jfr. Helge K. Bjørneset sitt brevarkiv. IV Jfr. Kjell Viken ved Fyrmuseet på Dravlaus idalsfjorden. 37

8 Arbeid for Norges geografiske oppmåling (NGO) På byrjinga av 1900-talet arbeidde Knut for Norges geografiske oppmåling (NGO) - Norges eldste offentlege etat frå 1773 (omdøypt til Statens kartverk i 1986). Under arbeid for NGO på kysten av Troms i 1904 var Knut med som assistent på trianguleringsarbeid for kaptein Kåre S. Klingenberg i tillegg til at han også var med på vardebyggingsarbeid. Arbeids- og dagbokrapporten til Kåre S. Klingenberg syner at Knut tok del i aller siste del av arbeidet på fjelltoppen Store Blåmannen (1044 m.o.h.) - på Kvaløya i noverande Tromsø kommune - onsdag 3l. august Rapportane til Klingenberg fortel vidare at Knut i perioden frå og med laurdag 3. september til og med torsdag 8. september 1904 arbeidde på Helvetestinden (676 m.o.h.) - på Rebbenesøya på grensa. mellom noverande Tromsø kommune og noverande Karlsøy kommune. På Store Blåmannen vart den gamle samanrasa varden frå 1866 heilt nedriven av arbeidslaget frå NGO i slutten av august 1904 og bygd opp att då. Denne nye varden hadde ei høgd på 1,68 meter over høgste terrengpunkt ved vardefoten og ein diameter ved vardefoten på 1,94 meter. På Helvetestinden vart den gamle varden frå 1895 restaurert av arbeidslaget frå NGO 8. september I samband med arbeidet på Store Blåmannen på Kvaløya i 1904 står det å lese i rapportane til Kåre S. Klingenberg at dei, for å kome til Store Blåmannen, tok båt frå Tromsø til Kaldfjordeidet på Kvaløya (13 km), vidare landtransport over Kaldfjordeidet til Kaldfjordbotn (3 km) og derifrå båttransport til Varden på Helvetestinden (676 m.o.h.) på Rebbenesoya i Troms. Bildeutlån: Margitta T Kampman, Tromsø. 38

9 Blåmannvik ved Kaldfjorden (10 km). Frå Blåmannvik starta gåinga til toppen av Store Blåmannen (1044 m.o.h.). I samband med arbeidet på Helvetestinden på Rebbenesøya står det å lese i rapportane til Klingenberg at dei, for å kome til Hel vetestinden, tok båt frå Tromsø til Melvik (Mjølvik) på Sandøya (pris: kr. 1,05 pr. person). Frå Melvik fekk dei ro-skyss 5 km austover til Engvik på Rebbenesøya (pris for 3 mann: kr. 1,50). Frå Engvik var det. om lag 2-3timars gåing til toppen av Helvetestinden (676 m.o.h.), avhengig av veret og av kor mykje dei hadde å bere. Dei byrja ofte arbeidsdagen før klokka 7 om morgonen. I rapportane til Klingenberg står det også at arbeidslaget Foto av "Olsens lille 10 sekunds universalinstrument", Det var eksakt denne teodolitten som vart nytta på triangulering i Troms i Bildeutlån: Håvard Kolstad, Statens kartverks museum, Hønefoss. vart hefta av dårleg ver med regn og skodde på Helvetestinden dei 3 fyrste dagane frå og med laurdag 3. september til og med måndag 5. september. Denne nye varden hadde ei høgd på 2,39 meter over høgste terrengpunkt ved vardefoten og ein diameter ved vardefoten på 2,58 meter. Begge vardane vart bygde på høgste topp. Itillegg til vardebyggingsarbeid vart det gjennomført trianguleringsarbeid på både Store Blåmannen og Helvetestinden i august og september I kaptein Kåre S. Klingenberg sine rapportar står det å lese at Knut på arbeidet i Troms også arbeidde i lag med sin sambygding Maurits Sigurd Olsson Følsvik ( ) frå Brauta i Fylsvikja. I rapporten står det at Knut som assistent på triangulering fekk utbetalt ei dagløn på kr. 3,50 og at han fekk utbetalt ei tilleggsløn på kr. 2,00 pr. dag for vardebygging og matlaging. Assistentane hadde i tillegg fri kost, fritt losji og fri transport hadde 1. assistentar i NGO ei dagløn på kr. 3,00 og 2. assistentar hadde då ei dagløn på kr. 2,00. I 1904 hadde ein sjølvstendig vardebyggjar ei dagløn på kr. 4,00. Som referanse til daglønene i NGO i 1898 og 1904 kan det nemnast at prisen på ein dampskipsbillett på strekninga Ålesund-Straumshamn i 1898 var kr. 1,60 og i 1904 kr. 2, september drog Knut med dampbåt frå Tromsø attende til Harstad, der han kom frå 30. august." Knut var altså med på triangulerings- og vardebyggingsarbeid for NGO i lag med den seinare så legendariske vardebyggjaren Maurits O. Følsvik, Knut og Maurits var begge fødde i Kilsfjord i 1880 og gjekk for presten i lag. Boka "Ein gløtt i Noregs fjellheim" 39

10 ~ + -; 'c.. Maurits O. Folsvik: Kjelde: "Ein gløtt i Noregs fjellheim" av M. O. Felsvik (1963). tek for seg den anerkjende vardebyggjaren Følsvik sine 18 sesongar ( ) på arbeid for NGO som vardebyggjar og som 1. assistent og 2. assistent på vardebygging og på triangulering. I løpet av desse sesongane arbeidde Følsvik kring om i heile Norge. Særs mange av desse 18 sesongane arbeidde Følsvik som sjølvstendig vardebyggjar. Vardebyggingsarbeidet inkluderte fyrstegongsbygging av vardar, restaurering av vardar og fullstendig oppattbygging av vardar, slik som til dømes i Troms i 1904 på Store Blåmannen og på Helvetestinden. I følgje den nemnde boka arbeidde i alt 22 mann frå Kilsfjorden for NGO med triangulerings- og vardebyggingsarbeid i perioden Knut sitt namn er nemnt i Maurits O. Følsvik si bok frå Følsvik var på arbeid i Troms fylke i 6 sesongar i perioden , dei 2 fyrste sesongane -;-; ~f~;';- o ~~""- >< ~.,:'..~~~~'-' Artikkelforfattaren Gunnar Heltne bak den sveitsiskproduserte teodolitten "Wild T3" i 1983, under arbeid for NGO i det same området som Knut Bjorneset arbeidde i Assistent lanatle Guttorm, til venstre i bildet, skriv ned vinkelverdiane iobservasjonsboka. Yttersida av Senja i bakgrunnen. Bildeutlån: Gunnar Heltne.' 40

11 som assistent på triangulet~ng og dei 4 siste sesongane som vardebyggjar. Det var då Maurits var assistent på triangulering for kaptein Klingenberg på Store Isskartind på Lyngenhalvøya itroms at kapteinen utbraut: "Fra nu av vil jeg bare ha sunnmøringer til assistenter"! v Arbeid med bygging av "Den Transkontinentale jarnvegen" i Canada I Canada fekk Knut arbeid på den nye "transkontinentale jarnvegen" (The Transcontinental Railway), som på byrjinga av 1900-talet var under bygging på tvers av det canadiske kontinentet. Anleggsfirmaet som han fekk arbeid hjå heitte "Nepigon Construction Company" og administrasjonen heldt til i byen Nipigon (Nepigon) i provinsen Ontario i Canada. I 1908 sende Knut eit foto heim frå anleggslivet den sommaren. Bildet skal vere distribuert av entreprenørselskapet som hadde ansvaret for anleggsarbeidet på den strekninga av den nye jarnvegtraseen der dei arbeidde. Lengst nede på fotografiet står følgjande påført med handskrift: "TCR Construction" = "Transcontinental Railway Construction". Knut sitt arbeidslag på "den trans kontinentale jarnvegen" i Knut Tobias er markert med ni: 10, med svart hatt, i bakgrunnen litt til høgre for midten av bildet (delvis skjult). Dei var 14 arbeidskollegaer, frå følgjande land: Finland (nr. 4, 5, 6, 13), Canada (nr. 3 og 9), Sverige (nr. 2 og 8), Norge (nr. 10 og 11), Galicia/Nordvest-Spania (ni: 1 og 7), England (nr. 12), Danmark (nr. 15) og Frankrike (ni: 14). Bildeutlån: Johanne 1. Strømme. V Jfr. boka "Ein gløtt i Noregs fjellheim" av Maurits O. Følsvik (1963) og jfr. "Busetnadssoga for Volda", band 2 (2006). 41

12 På nyåret i 1909 arbeidde Knut ved anlegget nord for innsjøen Lake Nipigon, med entreprenørfirmaet Nepigon Construetion Company som arbeidsgjevar. Kor lenge han då hadde arbeidd for denne arbeidsgjevaren er ukjent. Medan han arbeidde i ei 15 fot (4,6 meter) djup fjellskjering på jarnvegstraseen ved Cross Lake nord for Lake Nipigon, 15. februar 1909 klokka 4 om ettermiddagen, gjekk eit dynamittskot av før tida, og 7 mann omkom." Ulukka er skildra i detalj i to canadiske aviser 22. februar Daily Times- Journal skriv: Med lika av 7 menn, som fekk liva sine blåst vekk på ein augneblink av ein framskunda og sjølvutløyst eksplosjon på den transkontinentale jarnvegen, kom ein enkel hesteslede, følgt av tre trøytte og reiseprega menn, til Nipigon sist laurdag etter å ha transportert si grusomme bør meir enn 135 engelske mil (rneir enn 217 km) over innsjøar, elver og buskekledde åsryggar. Sidan sist tysdag, dagen etter eksplosjonen, har desse 3 mennene vore på ei av dei mest forferdelege ferder som ein kjenner til i dette distriktet. Medan det vart arbeidd i ei fjellskjering, om lag 15 fot djup, sist måndag vart ei ladning med dynamitt utløyst ved eit uhell av den svenske arbeidsformannen Nils Maansson. Maansson var formann for eit arbeidslag på 9 mann. Etter at støvskya etter eksplosjonen hadde lagt seg vart det klart at berre to av arbeidslaget hadde overlevd. Fire menn låg gravlagde under tonn av jord og stein, medan tre menn hadde vorte lc EYE FORT WlLLIA.M, ONT. MONDAY, FEBRUARY GRUfSOME JOURNEY :0YERI50 MILES OF ICE AND SNOW W1TH 7 DEAD 'MEN ~mo IS t.'be terror o.f Gn)',YC';Ll'iJ. ann 'n ~'~ilril bchind \ 1.l'll1trMltly. DetaiIs of the Accident on the Transconttnental North of Nlplgon-«JnquestHeld Saturday Atternoen Daily Times-Journal i Fort William, 22. februar Kjelde: Thunder Bay Museum, Thunder Bay, Ontario, Canada. 42

13 lemlesta nesten til det ugjenkjennelege. Heile framsida av fjellskjeringa, like ved der alle 9 mennene stod, fall sarnan, Følgjande melding er skriven for avisa "Daily Times-Journal" av regjeringsadvokat Langworthy, som sist natt returnerte frå rettsundersøkinga (likskuet) saman med offentleg liksynsmann Brown: Nils Maansson, Knut Lundqvist, Knut Bjorneset, Anton Gustafson, Magnus Andersson, Oscar Lundgren og Oscar Sjoblom var alle svenskar med unnatak av Knut Bjorneset som var nordmann, Desse mennene, saman med to andre menn som heitte John Svensson og Axel Bengtsson, danna eit arbeidslag som arbeidde for "McCaffery and McQuaig", som var underentreprenør under entreprenørfirmaet "Nepigon Construction Company", Då ulukka hende var mennene opptatt med å sprenge ut ei fjellskjering som var om lag 15 fot djup, Formannen Nils Maansson og hans hjelpar Knut Lundgvist, som stod ved kanten på toppen av fjellskjeringa, var i ferd med å lade eit hol med dynamitt for å førebu sprenging, medan resten av karane var nede i skjeringa og reingjorde fjellet etter den førre sprenginga. Dei einaste overlevande vitna til ulukka er Svensson og Bengtsson, og dei fortalde si historie om hendinga, Dei sa at det låg om lag 4 fot med mold oppå fjellgrunnen og ei grop hadde vorte gravd ut på toppen av skjeringa slik at dei kunne kame ned til fjellgrunnen, Gropa (holet) hadde vorte gravd ut to dagar tidlegare [laurdag]. Om lag eit minutt før eksplosjonen såg dei overlevande opp mot toppen av skjeringa, men dei var då ikkje i stand til å sjå mennene som lada holet sidan dei sjølve var nede i grava, Dei kunne derimot sjå at ladestonga av tre gjekk opp og ned, noko som synte at formannen og hjelparen hans var opptekne med å skubbe ned dynamitten, Utan noko åtvaring kom det ein frykteleg eksplosjon som bokstavleg tala bles dei to mennene som lada holet opp i fragment og som også drap fem av mennene i skjeringa ved at dei fekk dei fallande og sprengde fjellmassane over seg, Heile framsida av fjellskjeringa fall ned som eit resultat av eksplosjonen og mennene døydde momentant. Dei to overlevande unnslapp mirakuløst den nervepirrande hendinga, Ulukka hende berre nokre få meter frå leiren og i løpet av få minutt var ei stor gruppe menn i arbeid med å flytte sprengmassane og leggje vinn på å frigjere dei nedgravde mennene, Men det var langt utpå natta før sprengmassane kunne verte flytta og kroppane gravne fram, Dokteren var i anleggsleiren og var på åstaden for ulukka i løpet av fem minutt, men mennene Vatt drepne momentant. Alle mennene var erfat'ne anleggsfolk og hadde arbeidd i dette same fjellmassivet i nokre månader, Dei synte alle varsemd og var dei beste til å handsame eksplosivar, Ingen av deira gjenlevande kollegaer er i stand til å forklare årsaka til ulukka, Dei to overlevande seier at dei hadde det beste av verkt y og utstyr til arbeidet og dynamitten var av beste sort. Dei hadde den beste form for lagerhus og dei klandrar ingen for ulukka, Både formannen og hjelparen hans, som utførde stappinga av dynamitten, var vande med å bruke dynamitt. Verktyet som vart nytta var nytt og i orden, Dei seier vidare at dette var ei av desse uforutsette ulukkene 43

14 St. Marys Anglican Church, bygd i Bildeutlån: Betty Brill, Nipigon Museum. som kan hende i tilknyting til dynamitt. Entreprenørane gjorde alt dei var i stand til under dei uheldige tilhøva. Dei hadde kister laga for mennene og frakta dei den lange ferda ned til Nipigon engelske mil (217 km) over vatn og elvar. Gravferda foregjekk frå den engelske kyrkja i Nipigon 22. februar og vart forretta av den norsk-lutherske presten frå Port Arthur. Der var ingen slektningar til stades. Sju graver på rekke vart laga på den engelske kyrkjegarden. Daily News i Port Arthur hadde følgjande hovudoverskrift 22. februar 1909: SJU DREPNE AV DYNAMITT PÅ JARNVEGBYGGING. Underoverskrifta var som følgjer: Frykteleg ulukke i fronten på den transkontinentale jarnvegen 135 engelske mil nord for Nepigon. Regjeringsoffiserar etterforskar. Mykje av innhaldet i dei to canadiske lokalavisene er om lag likt.' Betty Brill ved Nipigon Museum, som har lese dei to avisartiklane, har informert om at det truleg var to hestar som drog sleden med dei 7 døde mennene og at desse to hestane var utstyrte med særeigne is- og snøsko, Ulukkesstaden Cross Lake vert i dag kalla Auden og ligg ved nordaustenden av Lake Nipigon. Innsjøen Lake Nipigon har eit areal på om lag 4800 kvadratkilometer. Betty Brill har også informert om at den mest sannsynlege ruta frå Cross Lake (Auden) til Nipigon i februar 1909 var som følgjer (langs austsida av Lake Nipigon): Cross Lake - Ombabika Riverrnouth - Poplar Point - Polly Lake - Lake Helen - Nipigon. Nipigon Museum hadde ikkje informasjon om eksplosjonsulukka frå 1909 i sine arkiv, men synte stor interesse for dei ukjende opplysingane som hadde vorte samla inn om hendinga og som også vart send til museet vlbetty Brill. Ho var særs hjelpsam og sende fleire fotografi, mellom anna eit fotografi av den engelske kyrkja i Nipigon, St. Marys Anglican Church, der gravferdsseremonien vart gjennomført 22. februar 44

15 Nipigon i år Bildeutlån: Betty Brill, Nipigon Museum Kyrkjegarden ved denne kyrkja, der Knut Bjørneset vart gravlagd, er kalla "St. Marys Anglican Cemetery'" Småbyen Nipigon, som i dag har om lag 1750 innbyggjarar, ligg i nordenden av den store innsjøen Lake Superior. Lake Superior, som ligg både i Canada og i USA, er med sine kvadratkilometer, verdas nest største innsjø etter Det kaspiske Nipigon i år Bildeutlån: Betty Brill, Nipigon Museum. 45

16 hav. Nipigon, som ligg der elva Nipigon River renn ut i innsjøen Lake Superior, er det eldste samfunnet på nordkysten av innsjøen med fast busetnad attende til midten av I600-talet. Nipigon vart kjend som eit sportsfiskarparadis frå midten av I880-talet, med fangst av rekordstor aure. Jarnvegsbrua over Nipigon River vart bygd i Traseane for begge dei to canadiske jarnvegsselskapa, Canadian Pacific (stifta i 1881) og Canadian National (stifta i 1918), kryssar kvarandre i Nipigon. Dei viktigaste næringsvegane i Nipigon har vore handel, gruvedrift, papir- og trevareindustri, klesindustri, forretningsdrift og turisme. Langs Nipigon River (48 km), som renn frå Lake Nipigon til Lake Superior, finst det i dag fteire kraftstasjonar, Nipigon ligg om lag 100 km nordaust for byen Thunder Bay ( innbyggjarar), som i 1995 stod som arrangør for Verdsmeisterskapen på ski i nordiske greiner. Byen Thunder Bay vart grunnlagt i 1970 som eit resultat av samanslåinga av dei to tidlegare byane Port Arthur og Fort William. Nipigon fekk bystatus 1. januar I høve Knut Tobias sin død og gravferd ved den engelske kyrkja i Nipigon 22. februar 1909, kom det også brev til Knut sin familie v/steinar Botnen, Knut sitt syskjenbarn. I brevet datert 25. februar 1909, skriv presten S.R. Christensen: Herr Steinar Botnen, Volden, Søndrnøre. Det er en sørgelig Begivenhed som i dag giver mig Anledningen at tilskrive Dem - nemlig at Knud Tobias Bjørnesæt ved et Ulykkestilfælde er bortkaldt fra dette liv. Jeg har samtidig hermed tilskrevet Hen Sogneprest Barstad og anmodet ham om at meddele det til de sørgende forældre. Knud arbeidede på den Transkontinentale Jernbane her. Under arbeidet i en Skjæring sprang/en mine under ladningen med den følge,.at de 2 Mand der laddede blev dræbte samt 5 Mand, deriblandt Knut, begravet under Sten massen. Det tog 2 dage med at grave dem ud - 2 Mand undgik Døden. Der var kun en norsk - Knut - de øvrige var svensker. Ligene blev bragt ned til Nepigon den 135 engelske Mil lange vei - hvor de blev begravne på den engelske kirkegård. Jeg pleier imellem at prædike i Nipigon, men vi har der ennu ingen Norsk kirke. Jeg forrettede Begravelsen efter Norsk Retual. Der var stor deltagelse. Begravelsen foregik Mandag 22. Februar 1909 Kl 2 Y2. Der kan ikke sees at være Penge efter Knud. Vi har ikke blandt de fåe Efterladenskaber fundet nogen Bankbog - muligens har han sendt sine Penge hjem efter hvært. Derimod har vi fundet en kvitering fra et Hotel i Winnipeg, hvor der henstår en kuffert. Der blir endel Penge at få af Nepigon Construktion Co i Nepigon. Såsnart Contrakten blir færdig vil disse blive opgjort for. Skal da lade Dem vide hvormeget det blir. Der henstår som sagt en Kuffert i Winnipeg på et Hotel der, muligens Jeg kan få Presten der eller den norske Consul til at besørge den hjemsendt. De bedes godhedsfullt tale med de gamle om denne sag. De efterladenskaber som han havde med sig ude på arbeidet beror indtil videre hos Companiet i Nepigon. 46

17 Ingeniør Krumm og Jeg undersøgte det, men fandt det alt udslidt og værdiløst. Jeg har henvendt mig til Dem om disse Ting fordi Jeg fandt Deres adresse blandt hans Papirer. Vær god at bevidne de gamle Forældre min hjærtelige Deltagelse. Forbliver med Høiagtelse Ærbødigst S.R. Christensen, Norsk-Luth. Prest, 240 Van Normann Street, Port Arthur, Ontario - Canada. Minnestund 100 år etter Søndag 15. februar 2009 var det eksakt 100 år sidan den tragiske eksplosjonsulukka, og i det høvet hadde Nipigon Museum teke initiativ til at det akkurat denne dagen vart arrangert ei minnestund i St. Mary's Anglican Church i Nipigon. Minnestunda var ein del av den ordinære høgmessa denne søndagen og noko av innhaldet i minnestunda var ei svensk bøn på engelsk frå Magnus Andersson si heimekyrkje i Gunnarskog og ei norsk bøn på engelsk frå Knut Bjørneset si heimekyrkje i Volda. I tillegg vart det presentert eit minneord om Knut Bjørneset på engelsk, signert Gunnar Heltne. Desse engelske tekstane vart tillaga etter førespurnad frå Nipigon Museum. Den canadiske presten bad under minnestunda for dei 7 som omkom i ulukka nord for Lake Nipigon. Under denne hundreårs minnegudstenesta var fire av dei sju trekorsa frå 1909 plasserte ved alteret saman med ein blomedekorasjon og eit fotografi med Frå alteret ved minnegudstenesta , i St. Mary s Anglican Churcli i Nipigon, med bildet frå anleggsarbeidet i 1908 og med fire av dei sju korsa frå Bildeutlån: Betty Brill, Nipigon Museum. 47

18 motiv frå arbeidet med den transkontinentale jarnvegen som syner Knut Bjørneset og arbeidslaget hans i Knut sende dette fotografiet heim til Norge sonunaren Etter minnegudstenesta vart det arrangert ein kyrkjelunsj. 30. juni 2009 omtala lokalavisa "Nipigon-Red Rock Gazette" hundreårsmarkeringa av ulukka i ei spalte som Betty Brill ved Nipigon Museum hadde skrive: Nipigon Museum starta byen Nipigon sitt hundreårsjubileurn i 2009 med ei minnestund for dei sju mennene som døydde IS. februar Denne minnestunda var for ein stor del eit resultat av ein innsats gjort av Gunnar Heltne frå Ørsta i Norge. Knut Tobias Steinarsson Bjørneset ( ) var den einaste nordmannen som saman med seks unge svenskar døydde i ein eksplosjon under bygginga av den nordlege transkontinentale jarnvegen i nærleiken av staden som i dag kallast Auden. Gunnar er oldebarn av Knut si syster. Knut si historie (ei t kort minneord) vil denne sommaren verte inkludert i Nipigon Museum sitt hundreårshefte, "TEN DECADE BOOKLET - NIPIGON ", i høve Nipigon sitt hundreårsjubileum som by. [...] Den norske slektningen av Knut Bjørneset, Gunnar Heltne frå Ørsta i Norge, har brev veksla via e-post i fire år med Betty Brill, konservatoren ved Nipigon historiske museum. Under minnestunda las museet sin styreleiar, Evelyn Maedel, om ulukka og rettsundersøkinga etterpå, frå ei canadisk avis framskaffa av Gunnar Heltne. Gunnar Heltne hadde skreve eit kort minneord om Knut Bjørneset som vart lese av Betty Brill. Dette vart etterfølgt av ei bøn frå den norske kyrkja i Volda, Knut Bjørneset si heimekyrkje, som uttrykte "fred over hans minne", lese av Evelyn Maedel." Merknaderlsluttnotar l) Kvennavikja, mellom Kvalsund og Kvalsvik på Nerlandsøya i Herøy, var mykje nytta som base for fiskarane frå Kilsfjordområdet. Kvennavikja ligg berre drygt 2 km i luftline sørvest for Sævikja på Remøya. Når vindretninga var nordleg var Sævikja den beste basen, rnedan Kvennavikja var meir høveleg når vindretninga var sørieg, Dette i følgje Ola J. Bjømeset frå b.nr, 6 Lisjebakken på Bjørneset. Rasmus Andreas Hansson Rusten ( ) - også kalla "Gamle-Dalen" - som vaks opp på Rusten i Høydalen, og tidlegare hadde vore gift i Høydalsdalen, busette seg på Straurnshamn frå om lag Jfr. Voldasoga, band 3, av Per Aarviknes, Han vart, som enkemann, gift i 1895 med systera til Knut Tobias si mor - enka Samonie Marta Jonsdotter ( ). På Straumsharnn bygde Rasmus Andreas kai og var postopnar og båtekspeditør og dreiv skysstasjon. Rasmus Andreas flytte i 1883 den gamle "Dalestova" frå 1748 frå Høydalsdalen til K vennavikja og nytta denne stova som losjihus for fiskarane der i perioden (ca. 20 år). I dette losjihuset kunne det vere opptil 6-8 fiskelag (ca. 40 mann) som var på vinterfiske. Etter 1902 vart losjihuset flytta frå Kvennavikja til Voragarden på Kleppane i Leikong på Gurskøya, På Voragarden vart trestokkane frå det store losjihuset nytta til å byggje den nye stova på garden i tillegg til fleire mindre hus. Jfr. Kåre K. Kvalsvik. Knut si syster, Johanne Andrine, kokte ei tid mat til fteire notlag i Kvennavikja. Jfr. Helge K. Bjørneset. 48

19 2) Landmålingsinstrumentet som vert nytta til vinkel måling på t:riangulering kallast teodolitt. TeodoLitten som vart nytta under trianguleringa på tromskysten i 1904 var "Olsens lille 10 sekunds universalinstrument". Jfr. Kåre S. Klingenberg sine rapportar. "Olsens lille 10 sekunds universalinstrurnent" vart produsert av Christian Holberg Gran Olsen - "Kikkert-Olsen" - ( ) i Kristiania (Oslo) i 1863, og var den fyrste norskproduserte teodolitten. Olsen vart fødd i Valestrand (Sveio) i Hordaland. 3) I juni 1983 arbeidde artikkelforfattaren for same arbeidsgjevar - Norges geografiske oppmåling - på kysten av Troms, nærare bestemt på strekninga frå Andenes til Nord-Fugløy (heile tromskysten). Dette arbeidet gjekk ut på å bestemme grunnlina langs kysten av Troms ved å måle inn 8 grunnlinepunkt og posisjonsbesternme desse. Grunnlina vert definert som ytre avgrensing av ein stat som grensar mot havet. Dei fleste nasjonale sjøgrenser baserer seg på grunnlina. Eit grunn linepunkt er eit knekkpunkt på grunnlina. Totalt finst det 103 grunnlinepunkt langs norskekysten. Artikkelforfattaren Gunnar Heltne arbeidde som landmålar for NGO (Statens kartverk) i 20 sesongar i perioden , mange av desse sesongane på triangulering. Ei kort presisering av det viktigaste om vardebygging, triangulering, teodolitt og trigonometriske punkt: Vardebygging er naudsynt signalering i forkant av triangulering og triangulering er naudsynt vinkelmåling i forkant av kartkonstruksjon. ettet av trigonometriske punkt (trekantnettet) er "skjelettet" i kartkonstruksjonen og dette nettet er heilt avgjerande for å oppnå korrekt kartmålestokk og korrekt kart. Triangulering (vinkelmåling) vert utført ved hjelp av ein teodolitt (landmålingskikkert). Under triangulering vert ein teodolitt stasjonert i eit trigonometrisk punkt og det vert derifrå vinkel målt mot andre trigonometriske punkt. Vardar har fungert som tilsiktingssignal i trigonometriske punkt på fjelltoppar. 4) Artikkelforfattaren vart fyrst merksam på at anleggsfotografiet frå 1908 og dei to prestebreva frå 1909 eksisterte under ei vitjing i Hovdebygda hjå Johanne Ingeborg Strømme (f. Engjaberg) i 2003 i samband med ei framvising av eit slektshefte som hadde vorte laga. Det var gjennom desse breva at artikkelforfattaren fyrst vart klar over kvar, når og korleis Knut Tobias døydde, Johanne Ingeborg Strømme (f. 1930) er dotter av Cecilie Elisa Larsdotter (f. Bjørneset) og Jakob Daniel Sivertsson Engjaberg. Johanne Strømme var hjelpsarn og gav løyve til å kopiere fotografiet og dei to breva. Seinare tok artikkelforfattaren kontakt via e-post med Thunder Bay Museum i Thunder Bay i Ontario, for å prøve å skaff~ avisartiklar om ulukka. Då museet sine folk vart informert om ulukkesdatoen sende dei kopiar av to avisartiklar frå dei to lokalavisene "Daily Times-Journal" i Fort William og "Daily News" i Port Arthur. I tillegg sende Thunder Bay Museum kopi av gravferdslista av dei omkomne frå Gravferdslista var skriven på norsk av den norske presten S.R. Christensen i "The First Norwegian Ev. Luth. Church" ("Den fyrste norske evangelisklutherske kyrkja") i Port Arthur. I denne gravferdslista står det oppgitt namn, fødselsdato og fødes tad for dei døde. I tillegg står namnet på ulukkesstaden oppgitt til å vere Cross Lake. 5) Daily News skriv mellom anna: "Dei to overlevande fortel historia som menn som hadde vore gjennom "dødsskuggens dal". Dei fortel at ei veldig steinblokk, som vog mange tonn, kom tordnande ned og knuste tre av mennene til gele. Desse tre mennene var på førehand i praksis kjenslelause av all ristinga. Den same steinblokka dekte ein av dei to overlevande, men akkurat der han låg kvilte den veldige blokka på nokre andre steinblokker som hindra ho frå å knuse denne mannen. Bortsett frå å verte bedøva og litt sår såg han ut til å vere uskadd. Kyrkjetenar (gravferdsleiar) Morris vart bodsend. Han kom med kister og mennene vart 49

20 gravlagde på den engelske kyrkja sin kyrkjegard i Nepigon. Det vart streva med å finne narnna på slektningane til dei døde mennene. Juryen til regjeringsadvokaten konkluderte med at ingen person kunne klandrast for ulukka. Juryen inkluderte følgjande personar: J.J. Barker (formann), S. Flatt, A.G. Williamson, Jas. S. Lothian, J.A. Fife, J.c. Keenan, W. McKirdy, I.S. Armstrong, P.A. Leiteh, James F. Langan, G. Blair, J.c. Krurnm (ingeniør)". 6) Lista over dei 7 omkomne frå ulukka IS. februar 1909 ved Cross Lake nord for Lake ipigon er som følgjer (sortert etter fødselsår): 1. Anton Wilhelm Gustafson, f Heimstad: Mariestad i Sverige. 2. Nils Sten Månsson, f Heimstad: Hassleholm i Sverige. 3. Magnus Andersson, f Heimstad: Gunnarskog i Sverige. 4. Knut Alfred Lundqvist, f Heimstad: Tingsryd i Sverige. S. Knud Tobias Bjørnesæt, f Heimstad: Volda i Norge. 6. Oscar Emanuel Sjoblorn, f Heimstad: Stockholm i Sverige. 7. Oscar Emanuel Lundgren, f Heimstad: Sundsvall i Sverige. Dei to arbeidskollegaene, som mirakuløst overlevde, var svenskane Axel Bengtsson og John Svensson. Etterord For meg har det vore ei stor ære å få skrive denne forteljinga om min slektning og landmålarkollega Knut Tobias Steinarsson Bjørneset ( ). Den stolte og dramatiske livssoga hans fortel om ein aktiv og allsidig friskus som må ha vore full av energi, eventyrlyst og mot. Samstundes tok han ansvar og tente pengar for seg og sine næraste. I følgje systrene sine, Matte Karine og Johanne Andrine, så skal Knut ha vore ein særs snill og hjelpsam bror. Det har vorte sagt at Knut drog til Canada for å tene pengar slik at han kunne kjøpe attende garden Storebakken til mor si. Stor takk til Jon-Arild Kvamme Sollid for godt samarbeid med scanning av bilde, redigering av artikkelen og avgjerande rettleiing! Stor takk også til Helge Knutsson Bjørneset som har innhenta mange sentrale opplysingar til denne artikkelen! Av andre viktige bidragsytarar må nemnast Johanne J. Strømme, Betty Brill og Lars Inge H. Bjørneset. Stor takk til dei! For øvrig - takk til alle andre som har hjelpt til med informasjon og gjort det mogleg for meg å skrive denne artikkelen! Ørsta, Gunnar Heltne, oldebarn av Knut Tobias Steinarsson Bjørneset si syster - Matte Karine Steinarsdotter Bjørneset, gift Mek. Kjelder Johanne Ingeborg J. Strømme, Hovdebygda. Helge K. Bjørneset, Nordfjordeid. Betty Brill, Nipigon, Ontario, Canada. 50

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

TIDSUR. Svartedauden. Dei første norske byane vert grunnlagt. Dei første menneske kjem til Noreg. Julius Cæsar

TIDSUR. Svartedauden. Dei første norske byane vert grunnlagt. Dei første menneske kjem til Noreg. Julius Cæsar TIDSUR Dei første norske byane vert grunnlagt Julius Cæsar 10 11 Svartedauden 12 Dei første menneske kjem til Noreg 1 2 9 8 Jordbruk vert innført i Noreg Pyramidane i Egypt vert bygd Skriftspråk vert 7

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 -------------------------------------------------------------------------------- DATO: LOV-1950-12-08-3 OPPHEVET DEPARTEMENT: AID (Arbeids- og inkluderingsdepartementet)

Detaljer

Notat om historie og kulturlandskap

Notat om historie og kulturlandskap Notat om historie og kulturlandskap på del av g.nr. 40, br.nr. 1 og 13 Hauge i Kvinnherad planlagt regulert til bustadføremål. Tunet 2012 Hatlestrand november 2012 Karin Rabben Vangdal og Svein-Åge Vangdal

Detaljer

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette?

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette? Norsk etnologisk gransking Desember 1955 Emne nr. 53 TRESKING II I 1. Kva tid på året var det dei til vanleg tok til å treskja? Var det visse ting dei i så måte tok omsyn til, t. d. om kjølden var komen?

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no tidebøn Efrem Forlag 2009 Rune Richardsen Boka er laga i samarbeid med Svein Arne Myhren (omsetjing) etter mønster av Peter Halldorfs og Per Åkerlunds Tidegärd, Artos 2007. Med løyve. Bibeltekstane er

Detaljer

NOEN VIKTIGE INFORMASJONER OM NORGE

NOEN VIKTIGE INFORMASJONER OM NORGE NOEN VIKTIGE INFORMASJONER OM NORGE Noreg er eit land i Nord-Europa. Noreg er eit nordisk land. Noreg, Danmark, Sverige, Finland og Island vert kalla dei nordiske landa. Noreg, Danmark og Sverige har òg

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Nordlendingen Elias Blix var ordets sølvsmedkunstnar. Han kristna landsmålet og gjorde sitt til at den norske kyrkja blei ei folkekyrkje.

Nordlendingen Elias Blix var ordets sølvsmedkunstnar. Han kristna landsmålet og gjorde sitt til at den norske kyrkja blei ei folkekyrkje. LEIESTJERNA Nordlendingen Elias Blix var ordets sølvsmedkunstnar. Han kristna landsmålet og gjorde sitt til at den norske kyrkja blei ei folkekyrkje. Han var med og omsette Bibelen til nynorsk, skreiv

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer leseser ie Nynorsk Julius Cæsar Norsk for barnetrinnet slaget Ved alesia Den mest berømte av motstandarane til Cæsar under gallarkrigen var gallarhovdingen

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

M/S NYBAKK SI HISTORIE

M/S NYBAKK SI HISTORIE M/S NYBAKK SI HISTORIE M/S Nybakk vart bygd på Vaagland Båtbyggeri, rett nord for Kristiansund N, i 1961. Nybygget vart tildelt kallesignalet JXPH då kjølen vart strekt. Bueland Det var brødrene Jakob,

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 2 og 5 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett svar

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 1. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 3, 4, 7 og 8 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Å dyrke rettferd. Ragnhild Henriksen

Å dyrke rettferd. Ragnhild Henriksen Å dyrke rettferd. Manden kommer gående mot nord. Han bærer en sæk, den første sæk, den indeholder niste og nogen redskaper. ( ) Hvad går han efter? Efter land, efter jord? ( ) Han kom en dag med sin tunge

Detaljer

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad Først i denne delen om Giske OS står skrive om korleis vi bygde stasjonsbygninga. Der står nemnt at vi rekna med

Detaljer

VELSIGNING AV HUS OG HEIM

VELSIGNING AV HUS OG HEIM KR 15.4/12 VELSIGNING AV HUS OG HEIM 1 Denne liturgien kan brukast når folk bed presten eller ein annan kyrkjeleg medarbeidar om å koma og velsigna den nye heimen deira. 2 Dersom presten blir beden om

Detaljer

Setring ved Håbakkselet Hareid

Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet. Erling Hovlid og Einar Jacobsen Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet Steinar Hovlid (f. 1926) fortel til Leif Arne Grimstad om Håbakkselet i Vikebladet/Vestposten laurdag 22. desember

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

PROTOKOLL. Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009

PROTOKOLL. Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009 1 PROTOKOLL Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009 L01/09 Oppnemning av møteleiar, referent, tellekorps og to personar til å skriva under landsmøteprotokollen.

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

Tormod Haugland Straumen går Dikt FORLAGET OKTOBER 2012

Tormod Haugland Straumen går Dikt FORLAGET OKTOBER 2012 Tormod Haugland Straumen går Dikt FORLAGET OKTOBER 2012 Straumen går Vatnet kom som regn frå skyene det kom inn frå havet i tunge mørke skyer dei drog seg lågt inn over kysten og lét dropane falle det

Detaljer

S.f.faste Joh. 12. 20-33 1 Familiemesse

S.f.faste Joh. 12. 20-33 1 Familiemesse S.f.faste Joh. 12. 20-33 1 Familiemesse Maria hadde gledet seg til å være med til kirken! Det var familiemesse, og i kirken var det helt fullt av mennesker. Presten hadde lest om de som var grekere, og

Detaljer

Bruk av reiserekning i Agresso

Bruk av reiserekning i Agresso Bruk av reiserekning i Agresso Generell saksgang: 1. Reiserekning på web skal fyllast ut av den tilsette. 2. Når reiseregning er ferdig utfylt, skal den tilsette skrive ut reisebilag og stifte kvitteringar

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune.

Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Førde, 24.02.2015 NVE Konsesjonsavdelinga Postboks 5091 Majorstua 0301 OSLO Høyringsfråsegn: Søknad om løyve til bygging av Marka kraftverk i Førde kommune. Vi viser til NVE sitt høyringsbrev av 19.11.2014

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne?

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne? Norsk etnologisk gransking Desember 1956 Emne 61 TURKESTOVA 1. Var det vanleg i Dykkar bygd å ha eit hus som dei kalla turkestova, tørrstugu, tørrstua, tørrstoga, trøstogo, tørrstugu, trystugu, trysty,

Detaljer

6. trinn. Veke 24 Navn:

6. trinn. Veke 24 Navn: 6. trinn Veke 24 Navn: Takk for ei fantastisk fin førestilling i går! Det var veldig kjekt å sjå dykk, både på formiddagen og på ettermiddagen. Eg vart veldig stolt! No må vi få rydda opp og pakka litt

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 1 PREPOSISJONAR Vi deler preposisjonane inn i ulike grupper etter kva dei fortel om: Stad: Tid:

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Eit friminutt frå sorga

Eit friminutt frå sorga Lokalavisa for Seljord - Kviteseid - Nissedal - Fyresdal - Tokke - Vinje Telemarks største lokalavis Nr. 61 42. årgang Laurdag 7. juni 2014 www.vtb.no Kr 20,- Totaks strender: Det har blitt mange og lange

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

KARTLEGGING AV MILJØPROBLEM I REGULERTE ELVAR I LUSTER

KARTLEGGING AV MILJØPROBLEM I REGULERTE ELVAR I LUSTER Indre Sogn Vassområde Gaupne 31.01.2014 Aurland kommune v/ Bjørn Sture Rosenvold 5745 Aurland KARTLEGGING AV MILJØPROBLEM I REGULERTE ELVAR I LUSTER Me har fått opplyst at miljøproblem knytt til vassdragsutbygging

Detaljer

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Velkomsthelsing. Leiar: Forsamlinga skal i dag ta imot dette barnet (bruk gjerne namnet). Vi gjer dette med glede og i bevissthet om det ansvaret dette legg på

Detaljer

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Kjære alle! Gratulerer alle med dagen. Dette er ein merkedag for bevaringstenestene både her i fylket og nasjonalt! Hordaland

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Folketalsutviklinga i PANDA vert bestemt av fødselsoverskotet (fødde minus døde) + nettoflyttinga (innflytting minus utflytting). Fødselsfrekvensar og dødsratar

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Kulturhistoriske registreringar

Kulturhistoriske registreringar Kulturhistoriske registreringar Kultur og idrettsavdelinga, seksjon for kulturminnevern og museum Kulturminneregistreringar på Vetlebotn Gnr 272 og 275 Myrkdalen Voss kommune Rapport 7 2004 Rapport om

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

RANDA Slekt- henta frå Gaularsoga bygdebok for Sande (side 395 397)

RANDA Slekt- henta frå Gaularsoga bygdebok for Sande (side 395 397) RANDA Slekt- henta frå Gaularsoga bygdebok for Sande (side 395 397) Baltzer Ivarson Sande, som var lensmann, hadde ein del av Randa på slutten av 1600-talet. Han var fosterson til lensmann Anders Sivertsson.

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Foredrag med Kjell Magnus Økland?

Foredrag med Kjell Magnus Økland? Foredrag med Kjell Magnus Økland? Innhald/tema: (fullt mogleg å blanda fleire element frå denne lista) Oselvar som tradisjonell båt 1. Oselvar den levande båten oversyn over Norges Nasjonalbåts soge 2.

Detaljer

Tokke kommune. Kontrollutvalet. Medlemmar og varamedlemmar Dato 07.05.2015. Tokke kommune - kontrollutvalet. Det vert med dette kalla inn til møte:

Tokke kommune. Kontrollutvalet. Medlemmar og varamedlemmar Dato 07.05.2015. Tokke kommune - kontrollutvalet. Det vert med dette kalla inn til møte: Vår ref. 15/537-2 033 /KASB Medlemmar og varamedlemmar Dato 07.05.2015 Tokke kommune - kontrollutvalet Det vert med dette kalla inn til møte: Dato: 11.05.2015 Tid: kl 10.00 12.00 Sted: Møterom Kultur,

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A Skriftlig eksamen i Matematikk 1, 4MX15-10E1 A 15 studiepoeng ORDINÆR EKSAMEN 19. desember 2011. BOKMÅL Sensur faller innen onsdag 11. januar 2012. Resultatet blir tilgjengelig på studentweb første virkedag

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Eksamen 27.05.2013. SAM3023 Rettslære 2. http://eksamensarkiv.net/ Nynorsk/Bokmål

Eksamen 27.05.2013. SAM3023 Rettslære 2. http://eksamensarkiv.net/ Nynorsk/Bokmål Eksamen 27.05.2013 SAM3023 Rettslære 2 Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel Bruk av kjelder Vedlegg Informasjon om oppgåva Informasjon om vurderinga Eksamen varer i 5 timar.

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

10. Arkiv. Kulturstatistikk 2010 Statistiske analysar 127. Riksarkivet og statsarkiva leverer ut færre arkivstykke

10. Arkiv. Kulturstatistikk 2010 Statistiske analysar 127. Riksarkivet og statsarkiva leverer ut færre arkivstykke Kulturstatistikk 200 Statistiske analysar 27 0. Arkiv Riksarkivet og statsarkiva leverer ut færre arkivstykke Auke i lesesalbesøka ved dei statlege arkiva 0.. Nokre resultat Arkivverket består av Riskarkivet,

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes

Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes Anne og Thomas på flyttefot Flyttemønster blant ungdom/unge vaksne i Møre og Romsdal, 1980

Detaljer

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN SOGN & FJORDANE FYLKESKOMMUNE KULTURAVDELINGA RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN I SAMARBEID MED FLORA HISTORIELAG FLORA KOMMUNE Torleif Reksten og Hermod Seim ved skiltet på rutekaia.

Detaljer

* * * F O T O K O R T * * *

* * * F O T O K O R T * * * FAKf-0338.00001 MOTIV: Slåttonn, gruppeu8, kvinner, menn, barn, hest, høylass, rive, seter, Kommune: Aure Datering: 1943- Distrikt: Aursundet Format: 5.5 x8.0 cm Stad: Heimsetra, Myran Tilstand: Nokså

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Torkjell Ljone Torgeir Døssland Torgeir Døssland 1. BAKGRUNN OG SYNFARING... 1 2. TILHØVE OG STABILITET... 2 3. TILTAK... 2

Torkjell Ljone Torgeir Døssland Torgeir Døssland 1. BAKGRUNN OG SYNFARING... 1 2. TILHØVE OG STABILITET... 2 3. TILTAK... 2 NOTAT nr 1 Gjelder: Volda Prosj.nr. : 2011117-1 Revisjon : Dato : 16.11.2011 Utført av: Kontrollert av: Godkjent av: Torkjell Ljone Torgeir Døssland Torgeir Døssland INNHALD Side 1. BAKGRUNN OG SYNFARING...

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Bergen CK C laget sykler Vänern rundt Av Eiliv Vinje

Bergen CK C laget sykler Vänern rundt Av Eiliv Vinje 1 Bergen CK C laget sykler Vänern rundt Av Eiliv Vinje Tidleg morgon i mai. Sol over messeområdet i Örebro, Sverige. Ti Bergen CK- veteranar klare til start, pent oppstilte på to linjer, alle i oppdaterte

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Rapport. Rydding av gammalt søppel i stiane til Fannaråken og ved Skautehaugane. August månad 2010

Rapport. Rydding av gammalt søppel i stiane til Fannaråken og ved Skautehaugane. August månad 2010 Rapport Rydding av gammalt søppel i stiane til Fannaråken og ved Skautehaugane. August månad 2010 Sak: Jotunheimen nasjonalpark. Rydding av gamalt søppel i Fannaråken-området. Rapport. Frå oppsynsmann:

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA LEVELD SOKN 2. Gudsteneste utan nattverd

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA LEVELD SOKN 2. Gudsteneste utan nattverd ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA LEVELD SOKN 2. Gudsteneste utan nattverd I. SAMLING Klokkeringing Informasjon om gudstenesta i dag. (Evt. Korte kunngjeringar) Informasjonen blir avslutta med: Lat oss vera

Detaljer

Informasjon og brukarrettleiing

Informasjon og brukarrettleiing Informasjon og brukarrettleiing Om kartløysinga Kartløysinga er tenarbasert. Alle operasjonar blir utførde av ein sentralt plassert tenar (server). Dette inneber at du som brukar berre treng å ha ein pc

Detaljer

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte Personalia: Testpersonens namn:... Fødselsdato:... Norm:.. Skule/Institusjon:... Klasse:.... Testleiar:... Dato:.. Merknadar: 1. Leseflyt og leseforståing

Detaljer

SENTRUMSOMRÅDE I HORDALAND 2003-2004

SENTRUMSOMRÅDE I HORDALAND 2003-2004 HORDALAND FYLKESKOMMUNE SENTRUMSOMRÅDE I HORDALAND 2003-2004 Hordaland fylkeskommune, Arbeidslaget Analyse, utgreiing og dokumentasjon, juli 2004. www.hordaland.no/ru/aud/ Innleiing Ved hjelp av automatiske

Detaljer

UTGIVELSESDAGAR AVIS. Motta korrektur på mail, godkjenn for trykk eller korriger evt. feil.

UTGIVELSESDAGAR AVIS. Motta korrektur på mail, godkjenn for trykk eller korriger evt. feil. UTGIVELSESDAGAR AVIS 1 2 3 Fyll ut bestillingsskjema www.mrfylke.no/annonse minst 3 virkedagar før innrykk. Motta korrektur på mail, godkjenn for trykk eller korriger evt. feil. Annonsekostnadar fakturerast

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Årsmelding for O-gruppa 2015

Årsmelding for O-gruppa 2015 HOVUDSTYRET Årsmelding for O-gruppa 1. ADMINSTRASJON OG LEIING 1.1 Styreverv Leiar Nestleiar Skrivar Kasserar Styremedlem Trude Bråten Pål Augland Bernt Heggøy Ann Merete Handegård Lars Andreas Een 1 år

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

m j ø s o r m e n leseserie Nynorsk Norsk for barnetrinnet Wenche Hoel Røine Illustrert av Anette Grøstad

m j ø s o r m e n leseserie Nynorsk Norsk for barnetrinnet Wenche Hoel Røine Illustrert av Anette Grøstad Wenche Hoel Røine Illustrert av Anette Grøstad leseserie Nynorsk m j ø s o r m e n og andre uhyre Norsk for barnetrinnet 15795_Mjosormen_M_NN.indd 1 09-11-07 13:04:28 Mjøsa er den største innsjøen i Noreg.

Detaljer

Vedlegg 1: Heimelsoverføring og krav om deling Side 1 av 19

Vedlegg 1: Heimelsoverføring og krav om deling Side 1 av 19 Vedlegg: 1. Brev frå advokat Louis Anda av 12.9.2008 2. Brev frå advokat Louis Anda av 21.11.2008 3. Brev til advokat Louis Anda av 19.11.2008 4. Brev til advokat Louis Anda av 5.12.2008 5. Brev frå advokat

Detaljer