Å kome først DOKUMENTAR Å KOME FØRST. Ungdommar fraktast vekk av helsepersonell etter terrorangrepet på Utøya. Foto: Morten Edvardsen / Scanpix

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Å kome først DOKUMENTAR Å KOME FØRST. Ungdommar fraktast vekk av helsepersonell etter terrorangrepet på Utøya. Foto: Morten Edvardsen / Scanpix"

Transkript

1 Ungdommar fraktast vekk av helsepersonell etter terrorangrepet på Utøya. Foto: Morten Edvardsen / Scanpix Silje PILEBERG Å kome først Dei jobbar med å redde liv - men skal dei gjere alt for å hjelpe oss? I etterkant av 22. juli kjem det nye rutinar for nødetatane i Noreg. 10 magasinet plot VÅREN

2 Han stod nede ved fjorden i Lærdal då alarmen gjekk, var i ferd med å løfte ein slagramma pasient over i helikopteret. Ein rutinejobb, på det som til no hadde vore ein rutinedag. Den høge, velkjende pipelyden braut inn i novemberettermiddagen. Det hadde skjedd ei ulykke. Dei var ein fem minutts flytur frå ulykkesstaden. Pasienten på båra var stabil, og kunne ta turen til Bergen på hjul i staden for i lufta. Dei let det bli slik. I helikopteret på veg mot Årdal veksla Pål-Christian Nesfossen og dei to kollegaene frå luftambulansen berre få setningar. Nokre handla om veret: Tåka hang tungt ned i fjella, flyforholda var vanskelege. Dei snakka også litt om kva som kunne tenkast å vente dei. Ein buss hadde køyrt utfor vegen, og ein person var medvitslaus. Dei var på veg mot ei ulykke. Ingen av dei tre, heller ikkje redningsmann Nesfossen, kunne ane kva som venta. Han ante ikkje at kvelden skulle bringe den verste opplevinga han nokon gong hadde hatt. Og han ante ikkje at han snart skulle stå ansikt til ansikt med ein trippeldrapsmann. Kvart år har Norsk luftambulanse rundt utrykningar. Bilambulansane har om lag ein halv million. Ofte handlar det om sjukdom, eit illebefinnande. Andre gonger er det ulykker. Nokre gonger er det kriminelle handlingar. Og ein sjeldan, sjeldan gong, heilt utan førevarsel, hender det noko som rystar eit heilt lite land. Som når to tilfeldige busspassasjerar stig på ein buss i ein fredeleg liten avkrok, for ikkje lenge etterpå å bli brutalt drepne, saman med sjåføren. Dei heldige av oss får det med seg frå avstand. Men nokon får det så altfor nært innpå. Og nokre står midt i det heile, i raude og svarte uniformer: dei som skal redde oss men som også skal redde seg sjølve. Vel to år tidlegare, 22. juli 2011, hadde legen Stephen Sollid to dagar att av ei sjukmelding då det peip inn ein sms frå luftambulanseavdelinga ved Oslo Universitetssykehus. Han måtte på jobb, det hadde skjedd ei krisehending. Han undra seg: Var det ei øving? Noko han ikkje hadde fått med Han ante ikkje at han snart skulle stå ansikt til ansikt med ein trippeldrapsmann. seg? Så gjekk han til pc-en og las om bombeeksplosjonen i Regjeringskvartalet. Sollid friskmeldte seg der og då. Det var likevel ikkje Regjeringskvartalet som skulle bli oppdraget hans denne dagen. Helikopteret skulle passere i lufta rett over katastrofen i Oslo sentrum og han skulle berre kike ned, før han flaug vidare til ein enda større tragedie på Utøya. Helikopteret landa ein fem minutts køyretur frå stranda i Utvika. Der måtte helikoptermannskapet over i ambulansebilar. Men køyreturen skulle ta lenger tid enn Sollid hadde trudd. Fleire gonger fekk dei beskjed om å stoppe, for stranda måtte sikrast av politiet. Å gå inn for å redde andre, eller å stå utanfor for å passe på seg sjølv, er eit stort val å ta. Etter 22. juli 2011 skulle politiet få krass kritikk av Gjørv-kommisjonen, som meinte at ein raskare politiaksjon hadde vore moglef: Mellom anna burde dei politimennene som kom først fram ha forsøkt å stanse massakren, meinte kommisjonen ei oppfatning som seinare skulle møte motstand. Helsedirektoratet påpeika i 2012 at manglande tilgang til skadestaden var det som mest sette grenser for helsetenesta si evne til å hjelpe. Det tok nemleg tid for politiet å sikre området. Kritikken skulle bidra til nye rutinar for nødetatane sitt samvirke ved pågåande livstrugande vald (Plivo) i Noreg. Plivo skal etter planen innførast i heile landet i 2015, og rutinane skal sikre ein raskare respons frå nødetatane. Retningslinjene legg opp til at politiet skal gå direkte i innsats utan å vente på andre politieiningar. Ambulanse- og brannpersonale kan gå nærare gjerningspersonen enn tidlegare; inn i ei såkalla «warm zone», medan politiet har kontroll på gjerningspersonen i «hot zone». Og er ikkje politiet komne fram, skal ambulanse- og brannpersonell sjølve vurdere om dei kan setje i verk tiltak mot gjerningspersonen, dersom dette kan avgrense skadeomfanget. Unntaket er når skytevåpen er involvert. Det var Geir Kjørum og Reidar Bjerke, to Tønsberg-menn, som hadde kome først fram til bussen. Dei var på veg til eit seminar i Sogndal då dei såg han stå skrått i vegbana, med venstre bakhjul på ein murkant. Lysa var på, og motoren rusa. Først tenkte dei at det hadde skjedd eit uhell. Så gjekk dei fram til bussen og såg sjåføren gjennom framdøra, han låg i trappesatsen. Dei kjende pulsen stige. Kjørum gjekk til bilen for å få mobildekning, ringde nødnummeret og forklarte at det hadde skjedd ei ulykke. Fleire bilar begynte å kome til. Medan Kjørum Redningsarbeidarar utanfor Regjeringskvartalet i minutta etter bombeåtaket 22. juli Ein ambulanse under ein av minnemarkeringane etter 22. juli. Foto: Trond Reidar Teigen / NTB Scanpix 12 magasinet plot VÅREN

3 streva med å halde kontakta med operasjonssentralen på grunn av stadige avbrot, prøvde andre å kome seg inn i bussen. Nokre leita etter døropnarknappar på utsida, og éin forsøkte å knuse seg inn med ein stein. Men noko var pussig, syntes Reidar Bjerke. Han hadde fått auge på ein person på innsida, og gestikulerte kraftig for få han til å opne innanfrå. Dei hadde augekontakt, men personen gjorde ingen forsøk på å opne. Det tok berre nokre få, korte sekund frå ein mann og ei kvinne klarte å opne bakdøra og kome seg inn, til dei kom springande ut igjen. Han har våpen, ropte dei, og alle som stod rundt bussen fòr kvar til sitt. Geir Kjørum sat i bilen og såg Reidar Bjerke kome springande med store steg. La oss spole attende enda nokre år, til 2003, og flytte oss til vårt naboland i aust. Gøteborgs innbyggjarar var på denne tida vitne til stadig hyppigare skyteepisodar. Det same var ambulansepersonalet. Ved eitt tilfelle gjekk ambulansemannskapet inn saman med politiet for å ta hand om pasientane. Men gjerningsmannen kom attende og skaut ein gong til. Ein i mannskapet vart treft. Ambulansearbeidaren overlevde, men eit stort spørsmål festa seg, nemleg korleis ambulansepersonalet kunne handtere skyteepisodane. Lennart Johansson leia på den tida Gøteborg-ambulansens trugsel- og valdsgruppe. Vi handla litt i blinde. Politiet hadde nettopp fått skotsikre vestar, og vi bestemte oss for å bestille tjue slike vestar til ambulansepersonalet, til bruk i situasjonar der vi gjekk inn saman med politiet, seier Johansson. Vestane skulle likevel sjeldan bli brukt. Og med tida skulle Gøteborg-ambulansen gå heilt bort frå bruken av dei. I dag går dei, som ambulansepersonell i Noreg, aldri inn i skyteepisodar. I Gøteborg går dei heller aldri inn i slagsmål eller situasjonar der det brukast kniv. Det er ikkje oppgåva vår å vere i slike miljø. «Vi tenkjer på oss sjølve først. Pasienten er nummer to. Gjer vi det ikkje slik, kan personalet bli skada og ute av stand til å ta hand om pasienten.» - Lennart Johansen, Gøteborg-ambulansen Erfaring har vist oss at det ikkje blir så bra. Går vi inn når det er uroleg, kjem skuldspørsmålet raskt opp. «Han slo meg,» og så vidare. Men vi vil berre hjelpe den som er skada. Det blir krevjande for oss, seier Johansson. I staden stiller dei seg eit kvartal derifrå, slik at ingen på skadestaden ser dei. Er dei for nære, vil folk kome springande fram for å hente dei. Mange spør oss kvifor vi ikkje går fram og inn i valdssituasjonane. Det er fordi vi tenkjer på oss sjølve først. Pasienten er nummer to. Gjer vi det ikkje slik, kan personalet bli skada og ute av stand til å ta hand om pasienten, seier Johansson. Sjølv om det skulle virke trygt, kan ein aldri vere sikker på at ein klarer det, meiner han. Det veit ein ikkje før ein er framme. I 90 prosent av tilfella går det bra, men iblant går det ikkje bra. Brannmann Inge Steinheim var ikkje i tvil om kva han skulle gjere då han og kollegaene kom fram. Ein liten prat med nokre vitne, eit blikk inn gjennom frontdøra i bussen, og han skjønte raskt kva som måtte gjerast. Operasjonssentralen hadde sagt at dei ikkje måtte gå inn i bussen, men likevel tok han eit steg inn bakdøra. Han måtte gjere det han kunne for å kome inn til dei andre i bussen. Ønska seg eit overblikk. Men mannen på bussen retta kniven mot han. Steinheim bad mannen kome ut, forsøkte å lokke han ved å seie at politiet ikkje var der. Gjerningsmannen svarte med roleg stemme, heile tida med kniven i handa. Inge Steinheim var ikkje redd. Dei stod litt over ein meter frå kvarandre. Du går lang for å redde liv, altså. Det gjer du, seier han i dag. Lengre enn publikum? Ja, vi gjer igrunn det. Det er vel litt naturen i oss. Vi går inn i bygningar når det brenn, vi går inn der det er behov for oss. Politiet, dei det er lange avstandar her på Vestlandet. Som regel er det vi som er først på plassen uansett, seier han og legg til: Vi burde kanskje ha halde avstand. Men du gjer ikkje det då, veit du. Medan Inge Steinheim stod ein meter frå drapsmannen, sat Pål-Christian Nesfossen i ein ambulansebil med blålys. Véret var dårleg, og dei hadde måtte landa helikopteret eit stykke unna og køyre dei siste kilometrane på hjul. Han var framleis overtydd om at dei var på veg til ei ulykke. For sjølv om meldingane frå operasjonssentralen vart oppdaterte, og det vart sagt at ein mann med kniv var observert, heldt han fast ved det første biletet han hadde danna seg, og justerte litt utifrå det. Ein mann med kniv... kanskje var han skada og forvirra? Eller kanskje han ville han hjelpe nokon som sat fast? I aller verste fall kunne det vere ein som hadde planar om å skade nokon. Det låg to eller tre ungdommar på stranda då Stephen Sollid kom ned. Ein lege som hadde kome like før, stod bøygd over ein pasient. Han var vill i blikket. Dei hadde fått vite at det var 700 påmeldte til AUF-leiren, og at opp mot 50 var skotne til no. Det var som å gå i skogen når det er mørkt, og ikkje vite kva som er bak ryggen din. Eg visste ikkje kva som kom, fortel Sollid. Vi møter han på ein kafé i Lillestrøm. Han fortel om 22. juli 2011 utan ei tåre i augekroken, utan å måtte stoppe opp for å samle seg. Det var den mest dramatiske dagen i livet hans, men han har snakka mykje om det etterpå. Han fortel om kjensla av ikkje å ha kontroll. Om å vere ein erfaren anestesilege som skulle leggje ei nål inn i blodåra til ei kvinne, men kvinna var for kald, og han fekk det ikkje til. Han vart rådvill og tenkte: Kva no? Normalt ville eg ha undersøkt henne. Men eg var berre opptatt av å få folk unna, fortel han. Sollid tok sjølv initiativet til å prioritere ungdommane som kom inn med båtar, slik at dei som trong det mest, skulle få legehjelp. Det var medan han heldt på med dette at han fekk eit spørsmål slengt i ansiktet, av to ungdommar som var sinte: «Kvifor er de ikkje ute på øya?» Sollid hadde berre eitt svar å gje: «Vi får ikkje lov». Eg følte meg hjelpelaus og dum. Skamfull. Eg hadde hatt lyst til å reise ut på øya, og dette la lodd på skåla, seier han. For det kjendest ikkje rett for Stephen Sollid, med tolv års erfaring frå livredning, å stå der og sjå på at campingturistar tok til båtane og reiste ut, medan han sjølv ikkje fekk lov. Det er ein slags innebygd... ryggmargsrefleks som vi har, å ønske å kome så nært som muleg dei som er skadde. Eg følte at eg stod der og var avhengig av sivile. Dei utsette seg for meir risiko enn eg. Dei gjorde min jobb. Då Pål-Christian Nesfossen kom fram til bussen, stussa han litt. Bussen såg nemleg ikkje skada ut. I staden stod han der, heil og kvit og fin, medan bokstavane «Fagernes Oslo» lyste frå øvst i frontruta og ut i den mørke, tåkelagde kvelden. Rundt bussen stod nokre ambulansefolk, åtte-ti brannmenn og ei lita klynge tilskodarar. Det var først når to brannmenn hadde knust ruta inn til bussjåføren, og Nesfossen og legen hadde røska i kroppen som låg i trappesatsen, at han verkeleg forstod kva dei stod overfor. Umiddelbart snudde han seg mot bakdøra, der ein brannmann stod med ei lang jernstang i hendene. På innsida stod gjerningsmannen, med ein blodig kniv. Noko inni han gjorde at han ikkje var i tvil: Han måtte hjelpe til med å få kontroll på gjerningsmannen. Etterpåklokskap er den dummaste klokskapen som finst, seier Nesfossen, der han sit ved kjøkkenbordet sitt heime på Askøy utanfor Bergen. Når fasiten ligg på bordet, er det sjølvsagt lett å seie kva som skulle vore gjort. Men det er eit scenario som ikkje er reelt. Når du er i situasjonen, må du ta ei avgjerd ut frå det du veit der og då. Medan sonen på fem og dottera på sju leikar i kjellaretasjen, tenkjer han seg attende til novemberkvelden i 2013, då han brått skulle stå i ei hending som var milevis unna det han hadde venta seg. Han nærma seg den bakre bussdøra, der brannmann Inge Steinheim heldt gjerningsmannen i sjakk med ei jernstang. På kvar si side av døra stod to andre brannmenn, med slagreiskapar i hendene. Nesfossen følte det som sitt ansvar å gå inn i situasjonen. Eg hadde tjue års erfaring frå ambulansetenestene, og fleire år i psykiatrien. Eg visste korleis ein snakkar til ein psykisk ustabil person, seier han. Han tenkte at dei ville klare det. Gjerningsmannen var inga slosskjempe, men ein normalt bygd mann, som berre hadde éi dør å forlate bussen gjennom. Sjølv var Nesfossen i god form, og dei var mange brann- og ambulansefolk på staden. To stod på sidene av døra, klare til å slå, og to stod klare med brannslukkingsaparat og blendelampe eit par meter unna døropninga. Pål-Christian Nesfossen var ikkje redd, berre veldig fokusert, då han gjekk og stilte seg ved sida av Inge Steinheim. Spørsmålet frå dei sinte ungdommane, om kvifor han ikkje var ute på øya, hadde gått inn på Stephen Sollid. Han følte sterkt at han burde ha vore der ute. Men han hugsar at han gjekk bort til ei polititenestekvinne og spurte om han kunne få lov. Svaret var eit kontant «nei», før ho la til, «og Han fekk eit spørsmål slengt i ansiktet, av to ungdommar som var sinte: «Kvifor er de ikkje ute på øya?» Sollid hadde berre eitt svar å gje: «Vi får ikkje lov». 14 magasinet plot VÅREN

4 Redningsmann Pål-Christian Nesfossen forhandla med gjerningsmannen på Valdresekspressen 4. november Han hadde ikkje noko val, fortel han i dag. Foto: Kim Søderstrøm 16 magasinet plot VÅREN

5 dessutan må vi nok evakuere her òg». Politiet hadde nemleg funne bilen til gjerningsmannen like rundt svingen, og det kunne vere ei bombe der. Sollid vart ikkje redd. Han hugsar heller at han vart oppgitt, tenkte «det også, skal eg ikkje overleve, eg heller». Men å sleppe det han hadde i hendene, og springe derifrå? Det fall han aldri inn. Han trøysta seg med at om den bomba skulle gå av, ville han ikkje merke så mykje til det. Det ville vere fort over. «Vi må iallfall få unna dei som er her først,» sa han til politikvinna. Så heldt han fram med arbeidet sitt. Pål-Christian Nesfossen veit ikkje kor mange gonger han, på engelsk og med roleg stemme, bad gjerningsmannen om å leggje frå seg kniven. Heile tida fekk han eit «yes» til svar, utan at noko skjedde. Han opplevde mannen som kald; han snakka som om dei hadde ein vanleg kaffisamtale. Ute av balanse, tenkte Nesfossen. Han hadde fått vite at det var fleire enn sjåføren om bord i bussen. Lynraskt hadde han endra fokus. No gjalt det ikkje berre å halde gjerningsmannen i sjakk, han måtte også få han til å kome ut, så dei kunne overmanne han. Men svaret var stadig berre «yes», og ingenting meir skjedde. Minutta gjekk. Nesfossen fekk ikkje med seg mykje av det som skjedde rundt. Han kan i dag ikkje seie kor mange sivile som stod og såg på eller kva lydar som kunne høyrast rundt han. Han hugsar at det var stille, at han vart stadig meir kald, at tåka vart tettare og at det innimellom kom beskjedar frå brannmennene som kommuniserte med operasjonssentralen. Og at den eine brannmannen på eitt tidspunkt vidareformidla ein uventa beskjed: Dei måtte trekkje seg attende, og sperre staden. Nesfossen ler ein kort latter, der han sit ved kjøkkenbordet sitt. Det er den mest idiotiske meldinga eg nokon gong har fått, konstaterer han. I situasjonen han var i, opplevde han det som komisk. Dei hadde jo ingenting å sperre av med. Og skulle det stå igjen sivile personar og handtere denne saka, medan dei uniformerte gjekk til bilane sine og køyrde vekk derifrå? Det hadde ikkje tatt seg ut. Men kva med å få alle saman vekk, også publikum? Ja, kva då? Så han kunne springe ut i skogen med kniven? Då hadde vi ikkje hatt kontroll på denne personen, ein livsfarleg massemordar. Denne situasjonen... vi ante ikkje kva vi stod overfor før vi stod midt oppi det. Og då var det for seint å trekke seg unna. Å forlate bussdøra var ikkje eit alternativ. Det var ikkje noko val? Nei. Eigentleg var det ikkje det. Den britiske forskaren Tom Cockroft skriv om ei ny utvikling hos politiet i Storbritannia, nemleg at dei stadig oftare har blitt skulda for ikkje å ville ta risiko. Polititenestemenn blir i større grad enn tidlegare styrte av reglar og retningslinjer. Det er ei utvikling som kanskje ikkje gjeld berre politiet. Og utviklinga kan få ekstreme konsekvensar: som då britisk ambulansepersonell såg ein person liggje og flyte opp-ned i ein dam. Dei kunne ikkje iverksetje redning, for vatnet var over ein meter djupt. Slike paradoksar har vi heile tida. Vi blir litt for regelorienterte nokon gonger, seier førsteamanuensis Bjørn Tallak Bakken ved Høgskolen i Hedmark. Han meiner at det var dette vi såg på Utøya, 22. juli Politiet som kom først til staden valde å følgje regelverket, som vektlegg tenestemennene sin tryggleik. Samtidig hadde du ei rekke frivillige som reiste over med båtane sine. Dei følgde kjensla som sa at her måtte noko gjerast raskt for å redde dei som trong hjelp. I HMS-handboka til politi- og lensmannsetaten hadde det sidan 2007 stått at dei tilsette si helse, miljø og tryggleik skulle prioriterast framfor operative forhold. Dette stod trass i at politilova pålegg politifolk ei handleplikt. I 2012 vart ordlyden i HMS-handboka endra: Helse, miljø og tryggleik skulle frå då av vurderast i forhold til handleplikta, men det skulle ikkje lenger prioriterast framfor operative forhold. Dei nye Plivo-prosedyrane, som skal sikre ein raskare respons frå nødetatane under pågåande livstrugande vald, er til dels ein konsekvens av 22. juli. Med Plivo håper ein hjelpa skal kome fram raskare enn det ho gjorde denne dagen. Stephen Sollid underviser rett som det er ambulansepersonell. Tidlegare var han svært tydeleg på at eigen tryggleik alltid kjem først. Men noko har endra seg i han etter 22. juli. Eg tenkjer ikkje slik no lenger. I enkelte situasjonar er det ein dynamikk som du må ta stilling til der og då. Du må gjere ei eiga vurdering i kvar situasjon, seier han. Han er glad for at dei nye retningslinjene opnar opp for dette. Kvifor har du endra haldning? Eg har erfart å vere hjelpelaus og sjå, utan å kunne gripe inn. Etter 22. juli har han tenkt mykje på det han gjorde. Og på det han ikkje gjorde. Han hugsar det brennande ønsket om å reise ut på øya. Tanken om at «politiet er jo der, dei vil passe på». Tunnelsynet, som han kallar det. Når du jobbar i eit omsorgsyrke, har du ei grunnleggande haldning til at du vil hjelpe. Samtidig skal du passe på deg sjølv. Desse to kan kome i konflikt, og ønsket om å hjelpe blir så sterkt at du får tunnelsyn. Du mistar oversikta, seier han. For alle menneske endrar seg under stress. Kroppen, kjenslene, åtferda og tankane våre alt endrast. Ein av konsekvensane er at vi unngår å leggje merke til ting rundt oss. Å fokusere på det viktige er i utgangspunktet positivt. Men det kan tippe over. Får vi tunnelsyn, kan det kan gå ut over evna til å gjere gode vurderingar, seier Evelyn-Rose Saus, psykologiforskar ved Universitetet i Bergen. I slike tilfelle kan sjølv den mest erfarne ambulanselege tenkje tankar som at «politiet er jo der, dei vil passe på» ein tanke han i godstolen heime ville skjønt var uferdig. Politiet skulle sikre ei heil øy. Dei hadde nok å passe på. Pål-Christian Nesfossen hadde stått utanfor bussen og forhandla med gjerningsmannen i over ein halv time. Politiet hadde enno ikkje kome fram. Det einaste han ønskte, var å kome seg inn i bussen. Men han kunne ikkje gå inn før gjerningsmannen var tatt hand om. Så såg han plutseleg mannen gå eit trinn ned, leggje frå seg kniven og sjå på dei som står utanfor. «Han legg frå seg kniven...», sa Nesfossen. Og så: «No tar han opp kniven igjen...». Han hadde nervane i høgspenn. To brannmenn stod framleis på kvar si side av døra, klare til å slå i hovudet, viss mannen kom ut med kniven i handa. Gjerningsmannen la frå seg kniven igjen, og skritta ut av bussen. Han kom mot Nesfossen med sjølvsikker gange. Det vart nokre nervepirrande sekund. Nesfossen kom seg rundt og bak og tok tak rundt livet hans. Frå sidene kom to andre ambulansearbeidarar inn. Dei prøvde å leggje han i bakken, men han stritta imot. «Eg må springe han overende», tenkte Nesfossen og tok sats. Akkurat då traff pulver frå brannslukkingsapparatet både gjerningsmannen, Nesfossen og dei to andre Skulle det stå igjen sivile personar og handtere denne saka, medan dei uniformerte gjekk til bilane sine og køyrde vekk derifrå? ambulansearbeidarane. Dei mista kontrollen, og for første gong denne novemberkvelden vart Pål-Christian Nesfossen redd. Så gjekk dei alle i bakken. Redningsaksjonen i Årdal skulle bli ståande som eit lysande eksempel. Brann- og ambulansepersonell overmanna ein drapsmann ved hjelp av samtalens kunst og handemakt. Dei tok på seg politiet sin jobb, og dei klarte det. Det dei ikkje klarte, var å redde liv. Like etter at gjerningsmannen var tatt hand om, sprang Pål-Christian Nesfossen og to legar inn på bussen. Dei håpte å finne nokon som trong hjelp. Men det dei fann, var tre menneske som hadde døydd momentant som hadde vore på feil stad til feil tid, og som umogeleg kunne ha blitt redda. Pål-Christian Nesfossen vil aldri gløyme det han såg. Dei som jobbar med å redde liv, veit at ingen situasjonar er like. Årdal-aksjonen kunne gjennomførast i akkurat den situasjonen, med akkurat det mannskapet. Gjerningsmannen hadde ingen fluktmoglegheiter, ingen gøymestader, ingen skytevåpen. Nokre av mannskapet, deriblant Nesfossen, hadde ei erfaring som gjorde dei i stand til å gjere gode vurderingar. I ein situasjon som var litegrann annleis, kunne resultatet av aksjonen ha blitt fatalt. Meiningane om dei nye Plivo-retningslinjene er delte. Mange applauderer, andre er skeptiske. Ola Yttre, leiar for Yrkesorganisasjonen som organiserer ambulansefolk, høyrer til siste gruppa. Han meiner at Plivo vil krevje ei omfattande opplæring og at retningslinjene, kombinert med nedbygginga av politidistrikta, gjer at ansvaret i valdssituasjonar flyttast. Du har mange ambulansefolk med god og lang erfaring, som ikkje vil gå inn. Så har vi også ivrige, unge ambulansefolk som ikkje ser alle konsekvensane, meiner han. Yttre skisserer følgjande scenario: Tenk om noko skjer på ein skule. Så kjem ambulansen først, og skal vurdere situasjonen. Dei ser ein person som blør innanfor vindauget, men dei ser ingen gjerningsmann, og vurderer det så til at dei ikkje tør å gå inn. Utgangen blir tragisk: Skuleeleven døyr, og fire timar etterpå kjem det fram at gjerningsmannen var langt unna. Kven må stå til rette da, spør Ola Yttre. Nesten uansett kven ein snakkar med, er det eitt stikkord som går igjen: Øving. Men skal ein lære opp alle i nødetatane til å vurdere trugande situasjonar, kan det fort bli ein dyr affære. Justisog beredskapsdepartementet har ikkje løyvd eigne 18 magasinet plot VÅREN

6 Tre personar blei drepne på Valdresekspressen 4. november Bussen var på veg frå Årdal til Oslo via Fagernes. Foto: Cornelius Poppe / NTB Scanpix 20 magasinet plot VÅREN

7 midlar til Plivo-øvingar i Generelt er det ikkje slik at det følgjer friske midlar kvar gong det utarbeidast nye retningslinjer. Det blir opp til nødetatane å prioritere kva som skal øvast innan gjeldande budsjettrammer, seier statssekretær Hans J. Røsjorde. Nokre stader har det blitt øvd allereie. Ifølgje Atle Frøberg, operativ leiar ved Prehospitalt senter ved Oslo Universitetssykehus, er målet å lage ein nasjonal standard for Plivo-øvingar, med regionale instruktørar. Han trur politidistrikta, regionale brannvesen og helseføretaka sjølve vil måtte ta rekninga. Ein time etter at Stephen Sollid hadde kome til stranda i Utvika, tok han og nokre kollegaer seg over til Utøya. Dei trassa ordre: Tryggleiken var enno ikkje klarert, det kunne vere både fleire gjerningsmenn og sprengstoff på øya. Så sat dei ei stund i skjul bak i båten før politiet sin innsatsleiar ga signal om at dei kunne kome i land. Dei måtte arbeide i eit hus nede i bakken. Det var ikkje så mange skadde som kom dit, berre ei gruppe med fire ungdommar. I staden var det politiet som gjorde det meste av sanitetsarbeidet på øya. Synet av rundt hundre ungdommar som kom marsjerande på rekke med hendene over hovudet, skulle brenne seg fast. Alle var i utgangspunktet mistenkte. Sollid og kollegaene undersøkte om dei var skada. Han hugsar at mange var tomme i blikket. Andre gret, og nokre snakka saman; spurte om nokon hadde sett han og han. «Nei, han er skoten og død». Men mesteparten av tida sat Sollid og venta. Han ønska heile tida å kome ut, ut til dei som kanskje kunne liggje der og vere i live. Han og kollegaene bad politiet om lov, igjen og igjen. Men svaret var nei, heilt fram til halv eitt om natta. Dei hadde då lite håp om å finne overlevande, og gjorde det heller ikkje. Stephen Sollid har sett mange døde menneske. Men 22. juli overgjekk alt. Talet, alderen, settingen... tre og eit halvt år etter hugsar han framleis alle han såg. Hadde han kome i ein identisk situasjon igjen, og samtidig visst det han veit i dag, ville han ha Tidlegare var han svært tydeleg på at eigen tryggleik alltid kjem først. Men noko har endra seg i han etter 22. juli. brote rutinane og reist ut til øya på eit tidlegare tidspunkt, trur han. Men når ein er i situasjonen, kjenner ein aldri alle fakta. Kvifor evakuerte du ikkje då du vart beden om det? Trugselen var ikkje så direkte, og vi følte at vi kun hadde eitt val, nemleg å vere hos ungdommane. I bakhovudet hadde eg tanken om at vi må rydde opp her, kome oss vekk. Men står du der med ein pasient, er han ditt ansvar. Ein har oppretta ei emosjonell binding, seier han og legg til: For meg var det ikkje heltemodig, det vi gjorde. Vi fokuserte på pasientane. Eg er litt flau over at det har blitt ei sak. Han trur at mange redningspersonar som vel ikkje å gripe inn, føler skuld i etterkant. Sjølv om avgjerda der og då sikkert var riktig, vil du etterpå sitje med veldig mykje meir informasjon. Folk vil lettare dømme deg. Dei vil vite meir enn du visste. Ein skal vere audmjuk for andre sine avgjerdsler. Stephen Sollid er glad for dei nye retningslinjene, men han trur også at dei kan føre til høgare forventningar, både frå publikum og kollegaer. Mange har sagt at dei fryktar høgare forventningar. Vi må vere veldig obs når dette blir innført og lage ein kultur der det er greitt å seie nei. Mang ein gong etter 22. juli har han tenkt på at han kanskje kunne ha redda nokon til. Hadde han berre vore der litt før, gjort sånn i staden for slik... Det ligg der, i bakhovudet hans. I jobben som redningsmann i Norsk luftambulanse har Pål-Christian Nesfossen opplevd mykje. Det meste gløymer han relativt raskt. Men nokre hendingar slepp aldri taket. Årdal er ei av dei. Sjølv om han hadde lang erfaring, sjølv om han var van med både ulykker, vald og psykiatri, vart han merka av det som skjedde denne novemberkvelden. Det vart nesten som å dumpe oppi ei trafikkulykke for kven som helst, seier han. Hjelpemannskapet gjekk inn i noko dei ikkje visste kva var. Og når dei først var komne inn, var det ingen lettvint måte å kome ut igjen på. I ettertid har mange fortalt han kva som burde ha blitt gjort. At dei burde brukt brannslangen mot gjerningsmannen, eller at dei burde ha trekt seg ut. Ville han sjølv ha gjort noko annleis, om han opplevde det same igjen? Nei, han trur ikkje det. Men han veit at kvelden i Årdal kunne ha enda heilt annleis for hjelpemannskapa om berre éin faktor vart endra: om gjerningsmannen hadde hatt skytevåpen, eller om mannskapa hadde hatt mindre erfaring. Og det kunne like gjerne ha vore slik. For éin ting skil dei som arbeidar i nødetatane frå andre: Dei får ikkje velje oppdrag. Eit Sea King-helikopter under redningsaksjonen i forbinding med drapa på Valdresekspressen. Foto: Egil Jørgen Lund / NTB scanpix Lege Stephen Solid var blant dei første som tok imot ungdommane som klarte å kome seg i land fra Utøya 22. juli. Foto: Norsk luftambulanse 22 magasinet plot VÅREN

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

m j ø s o r m e n leseserie Nynorsk Norsk for barnetrinnet Wenche Hoel Røine Illustrert av Anette Grøstad

m j ø s o r m e n leseserie Nynorsk Norsk for barnetrinnet Wenche Hoel Røine Illustrert av Anette Grøstad Wenche Hoel Røine Illustrert av Anette Grøstad leseserie Nynorsk m j ø s o r m e n og andre uhyre Norsk for barnetrinnet 15795_Mjosormen_M_NN.indd 1 09-11-07 13:04:28 Mjøsa er den største innsjøen i Noreg.

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte Personalia: Testpersonens namn:... Fødselsdato:... Norm:.. Skule/Institusjon:... Klasse:.... Testleiar:... Dato:.. Merknadar: 1. Leseflyt og leseforståing

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Tor Arve Røssland. Oslo

Tor Arve Røssland. Oslo Tor Arve Røssland Svarte-Mathilda Oslo Om denne boka Ei ung jente blir funnen knivdrepen i heimen sin. Mordet blir aldri oppklart. Leilegheita som var åstaden for mordet, står tom i 20 år. Når Elisabeth

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

Det nödvendiga samtalet hur ger vi vi allvarliga besked til patienter och närstående?

Det nödvendiga samtalet hur ger vi vi allvarliga besked til patienter och närstående? Det nödvendiga samtalet hur ger vi vi allvarliga besked til patienter och närstående? Carl-Johan Fürst, Karolinska Institutet og Krisepsykologi ? Når pasienten kjem til legen har han kanskje fleire bekymringar

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź marit kaldhol det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź roman Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2014 ISBN 978-82-521-8437-2 Om boka

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Rom ved havet, rom i byen

Rom ved havet, rom i byen Frode Grytten Rom ved havet, rom i byen Noveller Oslo 2012 Det Norske Samlaget 2007 www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8441-9 4. utgåva Om denne boka

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Jon Fosse. Lilla. Skodespel

Jon Fosse. Lilla. Skodespel Jon Fosse Lilla Skodespel Personar BASSISTEN 2 Ei uvanleg brei jerndør opnar seg og Guten kjem inn, held døra open, og Jenta kjem inn etter han, og han let døra att, det er ein lysbrytar til høgre for

Detaljer

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Lesing er grunnlaget for suksess i neste alle skulefag. Lesesvake elevar får ofte problem med å fullføre vidaregåande skule. Lesesvake vil møte mange stengte dører

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

Metodiske verktøy ved kursleiing

Metodiske verktøy ved kursleiing Metodiske verktøy ved kursleiing Lærings- og Meistringssenter Helse Fonna 30.03.2015 Metodiske verktøy - LMS Helse Fonna 1 Runde Enkel måte å få alle til å delta: Gi ei enkel oppgåve som er mogeleg for

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Trude Teige. Lene seg mot vinden. Roman

Trude Teige. Lene seg mot vinden. Roman Trude Teige Lene seg mot vinden Roman Om forfatteren: Trude Teige (f. 1960) har jobbet som politisk reporter, nyhetsanker og programleder i TV2. I 2002 debuterte hun med Havet syng, oppfølgeren Lene seg

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Jæren Distriktspsykiatriske Senter Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv

Jæren Distriktspsykiatriske Senter Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv Opne førelesingar M44 20. Januar 2011 Christiane Weiss-Tornes Presentert av Tine Inger Solum Disposisjon: 1. Korleis blir eg utmatta? 2. Varselsymptom

Detaljer

Originalens tittel: Cœur de Lion 2007, 2011 Ariana Reines/Fence Books Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no

Originalens tittel: Cœur de Lion 2007, 2011 Ariana Reines/Fence Books Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no Originalens tittel: Cœur de Lion 2007, 2011 Ariana Reines/Fence Books Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no Omslag: Jesper Egemar Tilrettelagd for ebok av BookPartnerMedia, København 2015 ISBN 978-82-521-8837-0

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1 Nynorsk Lundefuglnettene av Bruce McMillan Hvert år besøker svarte og hvite fugler med orangefarget nebb den islandske Kvart år besøkjer øya Heimøy.

Detaljer

Tor Arve Røssland. Oslo

Tor Arve Røssland. Oslo Tor Arve Røssland Svarte-Mathilda III Oslo Det Norske Samlaget 2013 www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8374-0 Om denne boka Siste boka i lesaranes

Detaljer

Hallo i nedslagsfeltet!

Hallo i nedslagsfeltet! Hallo i nedslagsfeltet! Her i Valdres flyg tida av stad, og eg har det supert! Kvar dag skjer det nye og spanande ting, og eg har storkosa meg dei siste vekene, sjølv med ribbeinsbrudd. Logisk nok har

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Kvifor kan ikkje alle krølle tunga Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Innhaldsliste: Framside med problemstilling Hypoteser Plan Spørjeskjema Arbeid med prosjektet Kjønn Trening Alder

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår?

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Innlevert av 7B ved Bergsøy skule (Herøy, Møre og Romsdal) Årets nysgjerrigper 2015 Vi i klasse 7B har mange ulike ting vi lurer på, og synes det høyrdes spanande

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN OG UNGDOM SINE REAKSJONAR I denne brosjyra finn du nyttige tips for deg som er innlagt, og har barn under 18 år. Når ein i familien vert alvorleg

Detaljer

VENNEBUSSEN Vennebussen Skavøypoll barnehage Skavøypoll barnehage

VENNEBUSSEN Vennebussen Skavøypoll barnehage Skavøypoll barnehage VENNEBUSSEN Vennebussen Mob. 951 92 616 (mellom 08.00 15.30) Skavøypoll barnehage V/styrar Janne Halsør tlf. 57 84 53 61 / 990 28 763 Skavøypoll barnehage V/sjåfør Magnar Bakke tlf. 944 87 404 (berre viss

Detaljer

VELSIGNING AV HUS OG HEIM

VELSIGNING AV HUS OG HEIM KR 15.4/12 VELSIGNING AV HUS OG HEIM 1 Denne liturgien kan brukast når folk bed presten eller ein annan kyrkjeleg medarbeidar om å koma og velsigna den nye heimen deira. 2 Dersom presten blir beden om

Detaljer

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn Framleis rom for lesing heime Leseutviklinga held fram Dei første skuleåra lærte barnet ditt å lese. Men lesedugleik er ikkje noko som blir utvikla

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Jon Fosse. Andvake. Forteljing

Jon Fosse. Andvake. Forteljing Jon Fosse Andvake Forteljing 2007 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Omslag: Stian Hole/Blæst design Printed in Denmark Trykk og innbinding: Nørhaven Paperback AS, 2008 Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia,

Detaljer

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar.

HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE. Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. HANDLINGS OG TILTAKSPLAN MOT MOBBING FOR BARNEHAGANE I VINJE KOMMUNE Erta, berta, sukkererta - korleis unngå å skape mobbarar. Vårt ynskje: Alle barn skal ha eit trygt miljø i barnehagen utan mobbing.

Detaljer

Tormod Haugland MØRK MATERIE

Tormod Haugland MØRK MATERIE Tormod Haugland MØRK MATERIE Roman FORLAGET OKTOBER 2015 TORMOD HAUGLAND Mørk Materie Forlaget Oktober AS 2015 Omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg Exil Design hos OZ Fotosats AS Tilrettelagt for ebok

Detaljer

Stephen J. Walton Roadmovie. Manuset. Omsett av Bodvin Rovde

Stephen J. Walton Roadmovie. Manuset. Omsett av Bodvin Rovde Stephen J. Walton Roadmovie. Manuset Omsett av Bodvin Rovde 2012 H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard), Oslo www.aschehoug.no Tilrettelagt for ebok av Type-it AS, Trondheim 2012 ISBN 978-82-03-35198-3 Bibliotekutgave

Detaljer

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Øving Fårikål 2014 Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014 Oppsummering Side 1 1 Innleiing... 3 2 Øvingsmål... 4 3 Måloppnåing

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no. Omslag: Stian Hole. Tilrettelagd for ebok av BookPartnerMedia, København 2015 ISBN 978-82-521-8777-9

Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no. Omslag: Stian Hole. Tilrettelagd for ebok av BookPartnerMedia, København 2015 ISBN 978-82-521-8777-9 Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no Omslag: Stian Hole Tilrettelagd for ebok av BookPartnerMedia, København 2015 ISBN 978-82-521-8777-9 Om denne boka Tidleg ein sommar flyttar Agnes og dottera Maja

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer