MØT TINDEKVINDENE. Feminint fellesskap på toppane. s Sterkt møte med Kari Janne Andersen s. 6. Kjoledesign med suksess s.

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "MØT TINDEKVINDENE. Feminint fellesskap på toppane. s.26-27. Sterkt møte med Kari Janne Andersen s. 6. Kjoledesign med suksess s."

Transkript

1 SHOPPING KULTUR REISELIV NÆRINGSLIV Nr 05 HAUST 2014 Feminint fellesskap på toppane MØT TINDEKVINDENE s Sterkt møte med Kari Janne Andersen s. 6 Kjoledesign med suksess s. 26 Gunther var nær døden s. 32

2 2 HUNDRE ÅR, HUNDRE NAMN BOKA KJEM FØR JUL Kjersti Kleven er ein av personane du vil finne i boka 100 år og 100 namn i Ulstein som kjem til jul. Eit oppslag i VG i samband med grunnlovsjubileet gav meg ein ide. VG tok mål av seg å kåre dei 200 viktigaste namna i Norge dei siste 200 åra. Kva om vi gjorde noko liknande lokalt? Etter å ha drøfta ideen med kollegaer, kom vi fram til 200 år og 200 namn ville vere for vidløftig. Men kva med 100 år og 100 namn? Der enda vi, og vi starta med Ulstein. Ideen låg der, nemnda som skulle sortere namn vart utplukka, og til desember ligg boka klar: 100 år og 100 namn i Ulstein. Du kan berre gle deg. Diskusjonane under vegs har vore mange, temperaturen til tider høg. Det vil han heilt sikker bli når boka kjem ut og. Dette skal vere vårt jubileumsbidrag til lokalhistoria. Gjennom eit kortfatta og litt tabloid format ønskjer vi å lyfte fram personar som har vore med på å skape lokalhistorie dei siste 100 åra. Boka skal vekke appetitt på lokalhistorisk stoff; vil du vite meir om personane enn det vi har gitt plass til, må du gå til andre kjelder. For meg personleg har arbeidet med boka vore svært lærerikt; ei rad flotte menneske, viktige bidrag og avgjerande hendingar som har vore med på å gjere Ulstein til det staden er i dag. Visste eg at Konrad E. Simonnes utvikla ein maskin som laga bølgestiftar til møbelindustrien? Eller at Ellen Roppen var styrar for første gamleheimen i 22 år? Gjennom arbeidet med dei hundre har eg lært det. Det vart fort klart for oss at boka kunne romme mange fleire namn enn dei 100 nemnda har valt. Utveljingsprosessen er subjektiv, sjølv om nemnda har valt ut dei hundre namna etter tre hovudkriterium: Vedkomande har gjort Ulstein kjend i landssamanheng Vedkomande har vore ein pådrivar for viktige endringar i Ulsteinsamfunnet Vedkomande har prestert på nasjonalt eller internasjonalt nivå på sitt felt Eitt eller fleire av desse kriteria bør vere oppfylt om personen skal kome på lista. Slik har det blitt. Om 20 år vil vi kanskje smile av nokre av dei namna som hamna i boka. Men det er ikkje sikkert. Kanskje vil tida vise at nemnda gjorde mange rette val. Til slutt vil eg utfordre nabokommunane til å gjere noko liknande med tanke på å fremje den lokalhistoriske interessa mellom unge og eldre innbyggjarar. Vi står klar til å hjelpe. Lykke til!

3 3 INNHALD 2 Hundre år, hundre namn boka kjem før jul 4 Slik har David Røren sikra framtida si 6 Kaffi-Kari: kollapsa og sov i to døgn 10 Ingvild Eilertsen Grimstad: målet vårt er å bli allemannseige 14 Mare Safety: jubilerer og bygger ny fabrikkhall 16 Derfor bør du lese boka om Rasmus Rebellen 18 Byggeklossen byggjer meir enn gode barndomsminne 20 Ko:Ko: frå blomsterdekorasjonar til kjoledesign 24 Lom-jente lærer elektro ved kysten 26 Tindekvinner med feminint fellesskap på toppane 28 Reiseliv: tette, men avslappa dagar i Mellom-Europa 30 Vlada Boeva: eg fokuserer aldri på der det er vondt 32 Hotelldirektør Gunther Dahler med nytt perspektiv på livet 37 - Eg er ein drøymar, seier forfattar Tone Nørvåg 40 Geir Sundal: har gått gradene i industrien 42 Hareide Design vil samarbeide med Ulsteinvik-byrå 44 - Får ei kjensle av å flyge, seier Sølvi Løvøy 47 Møt Gunnar Hareide som drøymer om trommekurs med Ian Paice i Deep Purple 50 Unni Takseth skriv om samvit REDAKSJONEN UTGJEVAR Fantastiske Osberget AS Sjøgata Ulsteinvik Tlf: ANSVARLEG REDAKTØR Åge Arne Grimstad JOURNALISTAR Asle Geir Widnes Johansen Aina M. Hauge FOTOGRAFAR Asle Geir Widnes Johansen Aina M. Hauge Einar Ekroll DESIGN Åge Arne Grimstad TRYKK X-Idé DISTRIBUSJON Hareid, Ulstein, Sande, Herøy, Ørsta og Volda ANNONSERING Ellen Skodjevg Bø Tlf: Framsidefoto: Tindekvindene TIPS OSS Ønskjer du bladet tilsendt, ta kontakt med

4 4

5 5 SLIK HAR HAN SIKRA FRAMTIDA SI Med stipend frå Ulstein og avtale om jobb etter studiane føler David Røren at han ikkje berre går på skule for seg sjølv. Han må kunne vise gode resultat til dei som har vist at dei har tru på han. Det gir ei svært god kjensle. Aina M.H. Hauge Medan mange som no byrjar på skule, ikkje veit om dei får seg jobb etterpå, har denne karen allereie jobb som ventar når han er ferdig utdanna dataingeniør. Som så mange andre ungdommar var Røren ei stund usikker på kva slags utdanning han skulle ta. Han byrja derfor først med å gå eit år på allmennfag, etterfølgt av eit år på sal og sørvis. Først då han tok fatt på den tredje studieretninga, fann han sin veg; IKT Servicefag. Allereie første semester ved IKT Servicefag på Ulstein vidaregåande skule skulle elevane ha ei veke med praksis. Han var framleis usikker på om han hadde valt rett retning. Eg kjende nokon som arbeidde i Ulstein Group, og hadde høyrt berre godord om konsernet. Derfor var det der eg søkte om å praksisplass. Han snakkar med glød og entusiasme, og beskriv ein arbeidsplass der han stortrivst. Eg prøvde å gjere ein best muleg jobb, slik at bedrifta fekk eit godt inntrykk av meg, og at eg seinare kunne få jobb der. Då han i vårsemesteret skulle ha to veker til med praksis, så var det sjølvsagt kvar han skulle ha denne. Også dei neste praksisvekene forsterka det gode inntrykket av Ulstein som ein god plass å arbeide. Vegen var kort fram mot at han fekk læreplass der. Då eg var på intervju for å få læreplass, fortalde sjefen at dei var samstemte om at dei ville ha meg, fordi eg hadde gjort ein god jobb i praksisperiodane. Å få slike tilbakemeldingar betydde mykje for meg. Eg kunne då starte læretida med ei god sjølvkjensle, og eg følte meg ønskt, fortel han ivrig. EIN GOD STAD Å LÆRE Som lærling fekk han eigen mentor og ein læreplan han skulle følgje fram mot fagbrevet. Han vart godt kjend med avdelinga, og prøvde seg på fleire område. Han byrja med ei innføring i korleis ting fungerte, i systema og korleis dei var sette opp. Etter at han meistra dette, gjekk han over på å installere PC-ar, lage til system og arbeide med serverdrift. Året på sal og sørvis kom til nytte då han vart sett til å betene hjelpedesken. Då oppdaga eg at det er i eit sørvisyrke eg arbeider. Eg sit i førstelinja og har mykje kontakt med folk på telefon, e-post og også ansikt til ansikt, noko eg likar svært godt. Eg må smile og vere glad uansett kven eg møter. Å smile ligg godt for han. Gjennom heile intervjuet er smilet stort og latteren sit laust. Det er ein glad kar med mykje sjølvtillit imóre møter. Ulstein Group er eit globalt konsern og dei som skal ha hjelp frå IT-avdelinga, sit like gjerne på andre sida av jorda, som i Ulsteinvik. Det er viktig at ting fungerer uansett kvar ein er. Vi er nesten som eit rør i veggen som sørgjer for at alt går som det skal. Kunden vår er dei andre tilsette i konsernet, og eg nyttar ofte engelsk som arbeidsspråk. I sommar har han jobba mykje med kundar i Kina, og då fjernstyrer han PC-en deira og oppdaterer programvarer og rettar feil. Røren meiner at Ulstein er dyktige på å følgje opp lærlingane sine, og personalavdelinga kartlegg kva ambisjonar den enkelte har. Han fekk derfor tidleg beskjed om at der var mogelegheiter for støtte til vidare studium, og vart oppmoda til å søke. Eg vart ikkje pressa til å studere vidare, men då eg høyrde at tilbodet låg der, var det berre å gripe sjansen. EIN GYLLEN SJANSE Medan han studerer, har han permisjon frå Ulstein, men han tener opp ansiennitet og pensjon. Han har også sommarjobb der og har då fagarbeidarløn. Bachelorgrada tek han ved høgskulen i Gjøvik. Der går han Y-vegen. På den måten slepp han å ta eit påbyggingsår på vidaregåande etter læretida. I staden må han ta sommarkurs og ekstra fag i matte og fysikk. Han fortel at det fyrste året har vore eit veldig tungt og arbeidskrevjande år, men meiner det har vore vel verdt det. Ved å først vere lærling og så gå Y-vegen føler eg at eg er betre rusta for framtidige arbeidsoppgåver enn dei eg studerer saman med, som berre har gått det som heiter studieførebuande. Dei manglar den praktiske erfaringa, og klarer ikkje like lett å relatere det vi lærer på skulen til korleis ting fungera i verkelegheita. Eg er også trygg på yrkesvalet mitt, fordi eg har prøvd meg i yrket. Det er ein verdi i seg sjølv, som fungerer svært motiverande. I tillegg er eg meir attraktiv på arbeidsmarknaden, fordi eg har erfaring og referansar som er relevante. Han får tretti tusen kroner i året i stipend frå Ulstein. I tillegg til stipendet har han også fått med seg PC og nettbrett frå jobben, noko som er av stor verdi for ein som lever på eit stramt studentbudsjett. For kvart år han mottar stipend, bind han seg til eit år i Ulstein Group. Han er dermed garantert arbeid etter han er ferdig utdanna, og sommarjobb medan han studerer. Dersom han etter å ha oppnådd bachelorgrada vel å ta arbeid ved eit anna firma, så må dei betale ut Ulstein og dekke dei utlegga dei har hatt. Eg merkar at eg er mykje meir motivert for skulearbeidet enn medelevane mine. Eg kjenner at eg vert satsa på og at eg har Ulstein i ryggen. Det gir meg ein unik posisjon, og eg føler eg må prestere. Dette er ein veg eg heilt klart kan tilrå andre. M

6 6 KOLLAPSA OG SOV I TO DØGN Asle Geir Widnes Johansen, foto: Einar Ekroll For to år sidan var Kari Janne Andersen (44) Norges beste kaffikunstnar og deltok i VM i Korea. Ho arrangerte noregsmeisterskap, dreiv restaurant i Ulsteinvik og var lokal kjendis i særklasse. Så kom julaftan 2013, og Kari Janne var med eitt borte frå bybildet. Slik kan det gå. Historia om kollapsen er ei forteljing til å lære av. Lat oss starte i ein ende: Kari Janne Andersen er fødd og oppvaksen i Ulsteinvik og bur der med mann, to born og eitt bonusbarn. Eit visst lokalt kjendisliv opplevde ho alt då ho opererte med eigen frisørsalong under namnet «Klippekari». Men frisøryrket er utfordrande for kropp og helse, og Kari Janne måtte etter kvart kaste inn handkledet. Kva skulle ho gjere? KAFFI OG RESTAURANT Eg hugsar ein eg kjende, stoppa meg på gata og spurte om eg ikkje no skulle starte den kaffibaren eg hadde drøymt om så lenge, minnest ho. Som tenkt, så gjort. Den 25. november 2005 opna ho Kaffikari i ei sjøbu midt i Ulsteinvik. Før opninga hadde ho laga seg eit lite skriv, berre til seg sjølv: Ho som sjølv ikkje likte kaffi, ville starte den beste kaffibaren i verda. Det skulle ikkje gå lang tid før Kari Janne var å finne på førstesidene i alle fall lokalt for kaffikunstane sine, «latte art». Ho har blitt Norgesmeister (2012), delteke i VM, arrangert fleire NM, vore dommar og ikkje minst nasjonal koordinator i SCAE Norge (SCAE-Norge er ei avdeling under SCAE, Speciality Coffee Association Europe). Saman med den amerikanske søsterorganisasjon (SCAA) har dei nettverk i over 70 land. I 2011 stod ho i spissen for NM-arrangementet i Ulsteinvik og hausta gode tilbakemeldingar. Julaftan 2013 vart Kari Janne med eitt borte frå mediebildet, frå restauranten ho dreiv og frå gatebildet i Ulsteinvik. Brått gjekk verda i svart for henne. Kva hadde hendt? JULAFTAN SMALL DET Det var julebordsesong, og ho hadde drive Kaffikari i åtte år. Ho følgde opp borna, var handballtrenar, spelte sjølv på damelaget til Hødd, sat i lokalpolitiske utval, var nasjonal kaffikoordinator og hadde nyleg inngått partnarskap med restauranten Kokk`n Roll. Dagane vart lange og nettene korte. Utover i november-desember skulle noko så dyrebart som søvn bli ei akutt mangelvare. Ho var ofte på jobb til klokka to om natta i helgane og oppe igjen klokka sju. Tidleg i desember fekk ho feber. Kroppen gav eit tydeleg signal. Men ikkje tydeleg nok for den ambisiøse kaféverten. Halsbetennelse, augebetennelse; Kari Janne krumma nakken. Julaftan small det. Kroppen ville ikkje meir. Ho kollapsa og sov i to døgn. Tredje juledag reiste ho til Gran Canaria. Ho hugsar lite av jula og endå mindre av opphalde der sør. SVART HAUST Hausten 2013 var svart for meg. Eg miste søvnen. Eg hugsar eg tenkte at om dette er veggen, så møter eg han snart. Eg nemnde for ein kollega at eg frykta at det ville smelle. Desember er ein månad med mykje arbeid

7 7 Kari Janne ser framover no. i restaurantbransjen. Når medhjelparane er sjuke eller melder pass av andre grunnar, så må den som har ansvar, stille opp, fortel ho. På toppen av det heile kjende Kari Janne på dårleg samvit for borna (10 og 14). Ho følte sterkt på at ho ikkje hadde tid til dei. Det siste julebordet før jul, hadde ho ikkje stemme. Likevel styrte ho to restaurantetasjar delvis åleine også som servitør. Julaftan sat ho saman med familien ved middagsbordet hos foreldra sine. Den einaste tanken ho hadde i hovudet var: Kva gjer eg her? Ho drog heim og la seg klokka åtte. Kari Janne vakna ikkje før andre juledag om kvelden. Turen til Gran Canaria tredje juledag hugsar ho berre i glimt. Far hennar hadde brått blitt sjuk, men syskena hennar overtalte henne til å reise. Dei såg korleis det var fatt. RETT TIL LEGE Ho drog til lege måndag 6. januar med halsbetennelse, augebetennelse, kanskje lungebetennelse og. Fastlegen visste at ho ikkje kom dit i utrengsmål: «Du er sjuk når du kjem hit», var den lakoniske kommentaren. Var du deprimert? Eg har ikkje kjent meg deppa. Berre veldig trøytt og sliten. Måtte sove og sove. Heilt tom. Det var mange ting eg gjerne ville klare, men eg greidde ingen ting. Eg klarte til dømes ikkje å lese. Eg las den første boka mi i pinsa, klarte ikkje sjå å TV, konsentrasjonsproblem, orka ikkje å ha folk rundt meg, heldt meg unna selskap og slikt. Men dei som har spurt meg, har fått svar. Eg har fortalt ope kvifor eg ikkje har vore på jobb. Ho prøvde seg så vidt på jobb etter eit par veker med sjukmelding. Det dårlege samvitet overfor tilsette, kundar og kollegaer var ikkje til å halde ut. Ho forstod fort at det ikkje gjekk. I februar reiste ho til England og besøkte legefamilien ho var au pair hos då ho var 23, og var der i 10 dagar. Det var god terapi. Dei er som besteforeldre for meg, og London er ein flott by. Eg berre var der og vart pleia, seier ho og kjem med eit råd til menneske som møter veggen: Reise bort, kople ut. Ikkje tenkje på arbeid og plikter. GANGSPERRE I den verste perioden i vinter kunne Kari Janne ofte sove seg gjennom dagane. Når ho var vaken, vart kroppen herja av noko som likna ei blanding av tannverk og gangsperre. Smerte over alt, akkurat som etter ei beinhard treningsøkt. Dessutan hadde ho mykje hovudverk. Ho gjekk ein del til kiropraktor, men tok ikkje medisin elles. Då ho testa synet og fekk seg briller, vart hovudverken borte. No har ho erfart at om ho byrjar å verke oppover armane, så må ho ta det med ro. }

8 8 No jobbar Kari Janne i sitt eige tempo, alt etter helsa. RÅKA AV RYKTEFLAUM Som kjend person har Kari Janne Andersen opplevd noko av det mange andre offentleg personar har fått erfare. Når du blir råka, byrjar rykta å vandre på eiga hand. Kvifor vart ho med eitt borte frå bybildet? Rykta fortalde at ho hadde fått hjernesvulst, eller at ho var gravid. Verst var snakket om at ho var ramma av familieoppløysing. Det kom til eit punkt då Kari Janne fann det best å rykke ut på Facebook og dementere. Ho slo fast at ho framleis var lykkeleg gift og at ho «berre» var utbrend. I dag veit eg kven som er vennene mine, kommenterer ho. Ho har hatt gode og nære venner og ein familie som har støtta henne. No søv ho godt, går turar og spelar framleis handball på damelaget. Så seint som i sommar hende det at ho sov i fleire døgn, framleis dørgande utsliten. Framfor alt har ho lært seg å seie nei, eit ord ho knapt kunne i det gamle livet. NY JOBB I vår kom ho til at det var best å seie farvel til jobben ved Kaffikari. Ho oppdaga at ho vart fysisk kvalm når ho gjekk forbi sin gamle arbeidsplass. Det har heldigvis gått over; no kan ho også nyte ein kaffi der. Ho saknar kaffimaskinen og miljøet. Men ho ville ikkje inn igjen i den mølla som fekk det til å tippe over. Rådlaus var ho ikkje. Med eitt dukka det opp eit tilbod om ny jobb som agent for Tendenz Norge som tilbyr produkt til frisørsalongar. Her får ho jobbe i sitt eige tempo: Eg skal ikkje tilbake i full jobb før eg er klar. Det var trist å forlate Kaffikari. Men det er ein tøff bransje, der du må stå på tidleg og seint, alltid tilgjengeleg på telefon. Kva skal folk kjenne etter for ikkje å hamne rett i veggen? Om tanken på alt du ikkje får gjort, byrjar å dominere, då er det på tide å ta grep. Når folk rundt deg lyfter peikefingeren, bør du høyre etter. Eg gjekk for lenge. I sommar var det første ferien på mange år eg ikkje var sjuk. Når du er overarbeidd, seier kroppen ifrå når du tar fri. JOBBAR DELVIS No jobbar ho i sitt eige tempo, alt etter helsa. Vi spør henne kva ho skal gjere resten av dagen, og får eit spørsmål til svar: Skal eg gjere noko då? Eg skal berre vere mor, kone, gå på fjellet, trimme, bli heilt bra. Korleis føler du deg no, då? Eg kjenner meg bra, men er redd for å gå på ein smell igjen. Eg må passe på å få nok søvn og ta det med ro. Eg spelar handball, er med borna på trening, men eg er ikkje veldig sosial. Har du eit tidsperspektiv på tilfriskinga? Nei, det har eg ikkje. Eg veit at det tek tid, og vil ta den tida det treng, om det så er fleire år. Vi har eit fantastisk helsestell her i landet, og det gjer at du kan bruke den tida du treng, insisterer Kari Janne, som til slutt sender ei takk til mannen og borna, til bestevennen og andre som har sendt oppmuntrande meldingar og gode ord, til legen som viste henne ordet «nei», og ikkje minst til Hødd Handball som har late henne kome og gå som det passar henne. Handballen har alltid vore ein viktig del av livet hennar. Slik skal det vere også i hennar nye liv. M

9 FRÅ TINDAR TIL DEG STRAUM, TELEFONI, INTERNETT OG DIGITAL-TV. ALT FRÅ SAME KJELDE. Gjennom fleire tiår har Tussa forvalta noko av det vakraste som finst rundt oss, vatnet frå tindane våre. Nettopp dette har gitt oss kraft til å skape det du treng for å bruke dei forskjellige produkta i kvardagen din. Vi haustar vatnet, og tek det frå tindar til deg. Følg oss på facebook.com/tussa

10 10 - MÅLET VÅRT ER Å BLI ALLEMANNSEIGE - Jugendstilsenteret om 10 år? Då er vi ein institusjon som alle i Møre og Romsdal har eit forhold til; eit museum som folk ikkje kan klare seg utan. Ingvil Eilertsen Grimstad gir oss ein rik dose smittande entusiasme i det ho viser oss rundt på arbeidsplassen sin i jugendbyen. Ho gløder for det ho jobbar med i den freda Apotekergården frå 1907 og det gamle bankbygget ved sida av. Asle Geir Widnes Johansen Ingvil bak disken i det gamle apoteket. Ingvil (39) er oppvaksen på Hareid. No vekslar ho mellom Ulsteinvik og Ålesund; ei veke her, ei veke der. Trebarnsmora er utdanna historikar frå Universitetet i Oslo og har kunsthistorie i fagkrinsen. Spesialfeltet er mellomalderhistorie, men ho har og studert italiensk og fransk. Historiestudiet avslutta ho i Frankrike, og lengre opphald i Skottland og Italia har gitt henne perspektiv på vår eigen kultur. Sidan 2013 har ho vore fagleg leiar ved Jugendstilsenteret og Kunstmuseet Kube. Denne hausten har ho også fungert som konstituert direktør fram til den nye direktøren er på plass i november. Så viser det seg atter ein gong at hendingar kan vere tilfeldige her i livet. LITT TILFELDIG Vi spør henne om kvifor ho hamna på Jugendstilsenteret. Historia er denne: Ingvil kom hit frå Oslo i Ho hadde nettopp født sitt første barn og ville tilbake til Sunnmøre. Ho tok med seg siste del av studiet og var på jakt etter ein deltidsjobb. Forsynet leidde henne til kafeen og resepsjonen ved det nystarta Jugendstilsenteret (opna i 2003), men det skulle ikkje gå lenge får ho tok over formidlinga og stod ansikt til ansikt med publikum. Det er ikkje vanskeleg å registrere at dette er ei rolle som kler Ingvil godt, kunnskapsrik, verbal og entusiastisk som ho er. Du har vore her i 10 år no; kvifor? Her er eit spennande fagmiljø. Vi held jo til ute i provinsen, og det er ikkje så mange slike miljø med høgt utdanna menneske å velje i. Vi ser at ein slik arbeidsplass er med på å gjere området meir attraktivt. Høgt utdanna menneske som søker heim igjen, er på leit etter utfordrande

11 11 arbeid. Dessutan er vi internasjonalt orienterte, og det er spennande, resonnerer ho. Då imóre møtte Ingvil i starten på september, såg ho fram til å reise til Riga for ei veke i det internasjonale nettverket som senteret høyrer til. Sjølv likar eg godt å møte publikum, menneska. Det er ei drivkraft. Så må vi vere kreative og finne på nye prosjekt som vi kan utvikle og gjennomføre, legg ho til. ALLE SLAGS MENNESKE I dag har Jugendstilsenteret og kunstmuseet Kube åtte faste stillingar. Men oftast jobbar her fleire, ikkje minst i den travle turistsesongen om sommaren. Kven er publikum? Alle slags menneske. Det kan vere barnehagar, folk lokalt, og så har vi eit veldig internasjonalt publikum, spesielt sommarhalvåret når cruiseskipa legg til kai i Ålesund. Då er det trykk her. Turistane har stor interesse for jugendstilbyen og historia om brannen. Vi er i ein særposisjon i og med den totale gjenoppbygginga av byen etter Jugendstilsenteret og kunstmuseet Kube har vandreutstillingar på skular i Møre og Romsdal. Dessutan inviterer dei til teaterframsyninga «Jugendfeber», som blir vist på Jugendstilsenteret. Dei jobbar også med å rekruttere nye publikumsgrupper, til dømes i multikulturelle miljø. HENTAR INSPIRASJON FRÅ NATUREN Kan du peike på noko av det som særpregar jugendstilen? Stilen hentar inspirasjon frå naturen, naturmateriale, former, det organiske. Dette korresponderte i si tid med nasjonsbygginga i Norge mot slutten av 1800-talet og tidleg på 1900-talet. I Norge fekk stilen preg av både det nye og det norske. Spisestova i den gamle apotekarbustaden. Men han oppstod ikkje i Norge? Nei, det var ei rørsle over heile Europa med mange fellestrekk, gjerne ein reaksjon på tidsfenomen som industrialisering og urbanisering. Brussel var kanskje først ute. «Fin de siècle»-stemninga verka inn. Menneska var på veg inn i eit nytt hundreår. Det var ei kjensle av oppbrot og nyorientering: Kvar går vi no? Såleis vart jugendstilen, på fransk «art nouveau», eit slags program for å ta naturen tilbake; veldig idealistisk, på leit etter det vakre i alle ting, ikkje masseproduksjon. Dette var det folkelege idealet. Men i praksis var det nok dei rike som hadde råd til å halde seg med jugendkunst, fortel Ingvild. Kva med Ålesund? I Ålesund var sider av dette meir tona ned enn mange andre stader. Men arkitektane som var med og bygde opp at byen etter brannen, hadde gjerne studert i Tyskland og tok med seg inspirasjon derifrå. Tidsmaskinen fascinerer mange av turistane. SVANEAPOTEKET Det mest iaugefallande ved Jugendstilsenteret er sjølve bygningen, Apotekergården frå Her heldt det gamle Svaneapoteket til, og her budde apotekarfamilien. Senteret har teke vare på originalinteriøret i til dømes spisestova. Sjølve apoteket er intakt slik det var i si tid. Bygget rommar møblar, kunst og brukskunst, bibliotek og arkiv. Dessutan kan du tre inn i «tidsmaskinen» som gjennom lyd, film og bilde tek deg med bakover i tid steg for steg heilt til 1904 og bybrannen til fascinasjon og glede for turistar, skuleelevar og andre besøkande. Har du lyst på kaffi og litt å bite i, kan du setje deg ned i kafeen i første etasje. Så kan du stikke innom Kunstmuseet Kube i nabobygget, der ærverdige Noregs Bank heldt til. VIL NÅ UT Kva er den største utfordringa? Ingvild svarer med eitt ord: budsjett! Vi skal nå ut til heile fylket og formidle kunst til publikum. Vi skal opne utstillingar med brask og bram, drive marknadsføring, vere synlege. I tillegg skal vi halde oss oppdaterte. Alt dette kostar pengar, budsjettet skal balansere, samtidig som du skal få mest mogleg ut av kvar krone. Jugendstilsenteret og Kube får i år tilskot på til saman 8,9 millionar kroner. Dei kjem frå staten, fylket, Ålesund kommune og Stiftelsen Kjell Holm. I tillegg har musea sjølve litt inntekter frå billettar og sal i kafeen. Andre utfordringar? Å nå ut er ei utfordring; få folk til å oppdage oss, sjå verdien. Kanskje har vi i regionen vår litt lite tradisjon for å sjå visuell kunst som ein verdi. Vi må bli flinkare til å kome i dialog med grupper som kan hjelpe oss på dette området, til dømes lærarar og skuleleiarar. Vi spør gjerne kva vi kan gjere for at dei skal nytte oss i undervisninga.

12 12 eige liv, vår måte å leve på, bli open for andre løysingar. Det er ikkje tilfeldig at ho sidan har fleire lengre utanlandsopphald bak seg. No lar ho seg også inspirere av kunstnarar som kjem til musea «hennar» for å stille ut: Det er spennande å få besøk av kunstnarar som borar djupt ned i materien og inn i haldningane våre. Korleis ser du på framtida? Eg er sikker på at vi har livets rett. Akkurat no arbeider vi med korleis senteret skal sjå ut om år. Vi ser for oss at vi har blitt ein institusjon som alle i Møre og Romsdal har eit forhold til. Vi skal vere deira museum som dei ikkje klarer seg utan, og som trekkjer til seg nasjonale og internasjonale kunstnarar. Vi skal vere i stand til å hjelpe folk som har jugendstilbygg rundt om i landet. Vi driv kulturminnevern og vil styrke den sida av arbeidet vårt. Vidare tenkjer Ingvil seg at Jugendstilsenteret skal bli ein arena der ein reiser aktuelle spørsmål, ein stad der folk kan møtest og utveksle idear og historier; ein arena der du også kan lytte til andre historier enn den til kvite menn. Arbeidet med å nå ut til nye grupper er i sin spede start i dag, men vil såleis auke i styrke dei komande åra. Ingvil framfor Jugendstilsenteret i Ålesund. Ingvil meiner det ligg eit uforløyst potensial i å visualisere til dømes historieundervisninga med kunst. Kunsten kan fungere som ein kraftig inngang til ein epoke og opne for nye innfallsvinklar; sjå korleis kunsten grip inn i liva og opnar for refleksjon. Kva likar du best ved arbeidet ditt? Eg blir inspirert av å møte menneske, og likar å få til ting saman med andre. Det er fascinerande å jobbe med eit prosjekt og sjå korleis det utviklar seg og endrar seg etter kvart som vi får nye idear under vegs. Så er det veldig kjekt å ha følarar ut i verda gjennom det internasjonale nettverket vårt. MØTET MED ANDRE KULTURAR Alt som 17-åring drog Ingvil til Italia som utvekslingsstudent. Ho legg ikkje skjul på at det har vore avgjerande for livet hennar sidan: Det å kome under huda på ein annan kultur, språket, historia, menneska, ta imot det granskande blikket frå ein annan kultur, som kanskje utfordrar ditt eige blikk, ditt DRØYMER OM Å VERE LITT ÅLEINE Får fagsjefen i Apotekergården tid til å dyrke hobbyar? Eg har tre born. Det krev sitt å følgje dei opp med lekser, fotball og andre aktivitetar. Men eg prøver å trene litt, smiler ho. Vi veit at ho har ei fortid som talentfull friidrettsutøvar: sprint og lengde. No blir det mest sykling, symjing og fjellturar. Sambuaren har hund, og det kan føre med seg nye måtar å oppleve naturen på. Når Ingvil er i Ulsteinvik, bur ho saman med han og dei to døtrene hans. Så kan vi ikkje bli overraska over at ho likar å lese: Det beste eg veit, er å forsvinne inn i bokverda. Eg likar godt krim og er glad i gode historieforteljarar. Akkurat no les eg om belgiske kong Leopold II i Kongo. Det er ikkje noka lys side av europeisk historie. Kva drøymer du om? Eigentleg drøymer eg litt om å vere heilt åleine og skrive ei historie. Det er noko eg verkeleg kunne ha tenkt meg, trur eg kjem til å gjere det ein gong. Heller ikkje dette bør overraske oss; ho har mor som er redaktør og far som er forfattar. Eg synest til dømes det er spennande å skrive lokalhistorie. Eg er litt oppgitt over saka om den nye kyrkja i Ulstein, at det tilsynelatande er så få som vil ta vare på den gamle kyrkjegarden. Stader der ein ikkje har evna å sjå seg tilbake, har ikkje gitt spesielt gode samfunn. Kva gjer du om ti år? Då har vi det kjempekjekt her på Jugendstilsenteret. Vi har det travelt og masse å gjere, og vi skaper mykje. Den regionen vi bur i, kjem til å vere veldig spennande berre vi tek vare på mangfaldet og utviklar det, konkluderer Ingvil Eilertsen Grimstad. M

13 SAMARBEID SKAPAR RESULTAT Gjennom snart 100 år har vi vore med på å gjere visjonar verkelege. For å få dette til er vi avhengige av engasjerte medarbeidarar som tek ei utfordring, og som er med på å sjå og utnytte muligheiter. Vi er ein global aktør med eit lokalt engasjement, og vi er opptatt av å spele på lag med samfunnet kring oss. Saman kan vi halde fram med å skape resultat, både for samfunnet og for vidare utvikling av ei av landet sine viktigaste næringar. Kanskje nettopp du ser ei framtid innan maritim næring? Innovasjon Kompetanse Kvalitet Meirverdi f UlsteinGroup Ulstein

14 14 JUBILERER OG BYGGER NY FABRIKKHALL Mare Safety rundar denne hausten 15 år. Bedrifta, som ligg midt i den maritime klynga på Sunnmøre, styrer mot sitt beste år nokon gong. Neste år skal ein ny fabrikkhall stå ferdig hos firmaets produksjonsselskap Mare Safe Sea AS i Sande. Tekst: Asle Geir Widnes Johansen, foto: Einar Ekroll Under slagordet «A safe choice» - «eit trygt val» leverer Mare Safety ei rekke produkt, der dei tre hovudgruppene er MOBbåtar, bysser og klede (arbeidsklede, verneutstyr osv.). Selskapet vart etablert i Ulsteinvik 17. november 1999 med to tilsette. Dei har vakse jamt og trutt, og i jubileumsåret kan dagleg leiar Reidar Vågeskar notere 19 tilsette. I tillegg kjem åtte hos dotterselskapet Mare Safe Sea. Dei siste åra har omsetnaden lege rundt 100 millionar kroner med ei botnlinje på tre-fire prosent. Vågeskar håper å krone jubileumsåret med ny rekord. BRANNBÅT TIL MOLDE Mare Safety har levert 400 komplette bysser og nær 320 MOB-båtar sidan opprettinga. Bedrifta siktar seg inn mot marknader over hele verda, men står sterkast i Norge og Asia, og då spesielt Kina. I jubileumsåret jobbar selskapet med å bygge ut agentnettet for å utnytte den aukande etterspørselen etter redningsbåtar og redningsutstyr. Men Mare Safety ser seg også om etter nye marknader å vekse i. Denne sommaren leverte dei ny brannbåt til Molde brann- og redningsteneste. Dette er den første i sitt slag bygd av selskapet i Ulsteinvik. Den 12,5 meter lange båten av typen MARE FRDC 12FF vart utrusta hos Mare Safe Sea AS i Hallebygde i Sande kommune. Det er her den nye fabrikkhallen no skal reisast. Oppdraget med brannbåten har gitt bedrifta fleire gode medieoppslag. Selskapet har også retta blikket mot båtar for marknader som fiskeoppdrett og vindkraft og er heile tida vakne for nye behov som oppstår i det store og spennande segmentet som blir kalla havrommet. STARTA MED TO Mare Safety vart starta i små og kummerlege lokale i Saunesmarka industriområde i Ulsteinvik då Reidar Vågeskar og kollega Elin Helland vart overflødige etter ein konkurs. Dei tok med seg erfaringane frå sin tidlegare arbeidsgivar og gjekk i gang med sal av bysser og redningsutstyr. Vi ville sjå om dette gjekk, og eventuelt slutte i tide dersom marknaden ikkje tok imot oss. Slik tenker eg eigentleg framleis, smiler Vågeskar. I dag er Elin Helland pensjonist og har selt seg ut av selskapet. Etter kvart fekk det vesle firmaet salsretten på GTCaluminiumsbåtar frå H. Henriksen i Tønsberg. Etter eit par år kjøpte dei opp Overå Marine Trading som så vidt var i gang med å omsette plastbåtar. Vi måtte jobbe inn båtane i marknaden. Det var då vi byrja med gule MOB-båtar. I starten var vi åleine om det. No har fleire kome etter. Kvifor gult? Gult og svart er dei fargane som viser att best på sjøen; så enkelt er det, seier Vågeskar, som kjøpte GTC-prosjektet frå Henriksen i JAKTAR KVALITET I dag får Mare Safety bygt plastskroga sine hos Sandebedrifta Proas i Haugsbygda. Aluminiumsskroga kjem frå Polen. Så blir båtane montert og utrusta hos Mare Safe Sea i Hallebygda. Byssene shopper vi rundt om i heile Europa, medan dei rustfrie benkene, som vi teiknar etter mål frå kundane, blir produserte av ei bedrift i Telemark. Når det gjeld klede, har vi avtale med Kwintett og Ålesund Oljekle. Sikkerheitsog verneutstyret kjøper vi frå Skydde i Sverige. Eg trur marknaden finn produkta våre interessante fordi vi heile tida jaktar kvalitet i alt vi gjer, og ser etter forbetringar og utvikling, meiner Vågeskar. Når var det utviklinga skaut fart? Det var rundt 2008 at MOB-båtsalet tok av. Då kom også dette med klede. De voks trass i den internasjonale finanskrisa? Ja, heldigvis og merkeleg nok. Det var berre i verftskriseåret 2004 at vi så vidt opplevde raude tal. Vi har jo høyrt enkelte pessimistiske tonar om den perioden vi no er inne i. Men for oss ser det veldig lovande ut. Eg håper og trur vi går mot vårt beste år. EI SPENNANDE REISE Mare Safety etablerte seg i nye lokale på Stålhaugen i Ulsteinvik i Der er dei naboar med blant andre reiarlaget Island Offshore. Det har heile vegen vore spennande og interessant å bygge opp denne verksemda. Den første tida gledde vi oss stort over kvar vesle ordre. No har det heile blitt mykje større. Men det er framleis like interessant. Det viktigaste for meg er å skape ein trygg og god arbeidsplass for dei tilsette, resonnerer Vågeskar. Kva har vore hovudutfordringane?

15 15 Reidar Vågeskår trur Mare Safety går mot eit rekordår. Det ligg i marknaden. Du må heile tida vere klar over at dette med skipsbygging går i bølgjer. Derfor er det viktig med fleire bein å stå på. Vi har også opparbeidd oss ein visst ettermarknad når det gjeld reservedelar og service. Reidar Vågeskar har sikra bedrifta ein seksårsavtale med Statoil med opsjon på seks år til om levering av MOBbåtar til plattformer. Kva tenker du om framtida? Når vi veit kva som skal byggjast av offshorefartøy, så har vi god tru for alle våre tre hovudprodukt dei komande åra. Så er det opp til meg og folka her å ta tak i noverande og nye marknader og utvikle produkta våre vidare. Korleis skal jubileet markerast? Det er ikkje helt bestemt ennå. Vi har hatt så mykje å gjere. Men vi kjem i alle fall til å ha ein samkome for tilsette, eigarar og styre, lover dagleg leiar Reidar Vågeskar. imóre ønsker til lykke. M

16 16 DERFOR BØR DU LESE BOKA OM RASMUS REBELLEN Forfattaren Øystein Orten frå Hareid har arbeidd seg opp eit breitt repertoar. Dikt, noveller, romanar, dokumentarar. Den siste boka hans, Rasmus Rebellen, er ein ekte historisk roman. Forfattaren Øystein Orten frå Hareid. Eg må slå fast to forhold: Eg er begeistra for forfattaren Øystein Orten, og eg meiner Rasmus Rebellen er ei bok til å bli klok av. Dessutan er det ei god historie, skriven av ein forfattar som både taklar det nynorske språket framifrå, og som har sikra seg historisk kunnskap til å vere truverdig, spenstig og innsiktsfull om noko som har hendt for nærare 400 år sidan. Forfattaren Dag Solstad har uttalt at kvart menneske bør ha eit perspektiv på 500 år, 250 år bakover, 250 år fram. Eg trur han kunne ha teke kraftigare i bakover. Så er han skeptisk til historiske romanar der forfattaren smyg seg inn i hjartet til hovudpersonen. Solstad, som sjølv kom med ein historisk roman i fjor haust, uttalte i eit intervju med Dagbladet Magasinet: «Jeg skriver fakta og fyller ikke ut med det jeg ikke vet. I de historiske romanene jeg har lest, det er ikke mange, virker det som om forfatterne ikke ser at det er et problem å dikte, og det gjør det vanskeleg for meg å lese disse bøkene.» Eg forstår på ein måte Solstad, men er usamd. Øystein Orten diktar. Rett nok fortel han historia gjennom Rasmus sin adoptivson, Aslak, og lite av forteljinga er frå innsida av hovudet til hovudpersonen. Men når du diktar innsiktsfullt, då fungerer det både som forteljing og historieundervisning. Orten seier sjølv at berre fire-fem prosent av romanen er bygt på historiske fakta. Då meiner han livet til Rasmus Rebellen og dei konkrete hendingane han er involvert i, han meiner ikkje tidsbiletet. Eg meiner å ha dekning for at Øystein Orten har teke seg så godt inn i den tida han skriv om, at han gir oss innsikt i dei mulegheitene forfedrane våre stod overfor, og dei karrige vilkåra der mange sleit seg ut. Arbeid, uår, korn som ikkje mogna, svolt, sjukdom, død, dårleg hygiene og sakn. Skattar som voks folk over hovudet, lang veg til appellinstansen i København, futar og stormenn med avgrensa hjartelag. Rasmus hadde håp og kløkt, og var meir sta enn som godt var. Det knekte han til slutt. Før finalen blir han fanga fleire gonger, men smett seg fri. Ikkje for å slå seg til ro, men for å køyre sakene, rettferda, prosessane, opprøret eit steg vidare. Alltid vidare. Odelsguten frå Vartdal, som skulle bli opprøraren og helten i denne romanen, får vi følgje frå vogge til grav, fødd i 1588, død rundt Men han tok aldri over garden til foreldra på Vartdal. Nærast tilfeldig tek utferdstrongen overhand, og han hamnar om bord i ein hollandsk båt og etter kvart i den hollandske marinen, der han endar opp med offisersgrad, språkkunnig og mange erfaringar rikare. Så vender han heim, full av historier, men overlet moralsk nok garden på Vartdal til broren. I staden slår han seg ned på det som skal bli storgarden Kapernaum på Myklebust på Harøy. Rasmus Engelbrektson Bust har energi og evne til å tene pengar. Han skaffar seg raskt fleire bein å stå på. Eg har alltid ein penn i handa når eg les, strekar under saker og ting i bøkene, lagar mitt eige register med tilvisingar fremst på dei blanke sidene. Kva har eg streka under hos Orten denne gongen? Mellom anna poesien, språket, flyten, forteljarevna. Det er eit språkleg sug i delar av denne boka som riv meg med som lesar. Øystein Orten tar igjen med seg

17 17 fortida si som diktsmed inn i romanskrivinga. Ein vedunderleg nynorsk, verken meir eller mindre! Dette er Kristian Kvart (IV) og Fredrik III sin tidsepoke, inga lykkeleg tid for lydriket Norge og småkårsfolket her. Kristian Kvart hadde store ambisjonar og forvilla seg inn i den eine krigen etter den andre. For å finansiere eventyra sine gjorde han det same som kongar og keisarar alltid har gjort: Han skreiv ut skattar, og småfolket fekk lide. Futane i Norge sytte for å drive inn skattar frå bonde, fiskar og husmann. Småfolket måtte betale det kongen kravde pluss litt til for å gjø korrupte innkrevjarar. Fredrik III var ikkje stort betre. Mest avgjerande for innhaldet i Ortenboka er krigen han førte mot Sverige frå Ved freden i Roskilde i februar i 1658 måtte Danmark mellom anna avstå Trondheim len til Sverige. Norge vart delt i to ved grensa til Romsdal. Såleis har det seg at svenske soldatar jaktar og jagar Rasmus i oktober 1658, heilt til han kjem over grensa og er på Sunnmøre, altså i Norges land. I tida rundt kongeskiftet 1648/50 blir folket i Norge meir og meir tynte av korrupte futar, skattar og hardhendt lovpraksis. Folket murrar og tida ropar på ein protest eit opprør. Frå sitt sete på Kapernaum på Harøya har den etter kvart så tiltakssame og smarte Rasmus skaffa seg bra økonomi. Rett som det er, hjelper han folk ut av vanskelege situasjonar og tek til seg fattigborn. Det er ein av dei, fostersonen Aslak, som Orten altså har lagt forteljinga i munnen på. Det gjer Aslak med eit knapt, men rikt språk, og med stor innleving. Dramatisk, opprørande, men også med drypp av glede og store augneblinkar. Armod og velsigning hand i hand. Boka om Rasmus Engelbrektson Bust har lokale forgreiningar til både Ulstein og Hareid. Ho er eit fengslande portrett av ein bondeførar som ikkje klarte å sjå på den daglege urettferda rundt seg. Naudsåra rundt 1660 set ein skarp farge på dramatikken. Som lesar blir du plassert midt i dette landskapet, og får følgje denne modige opprøraren og agitatoren på nært hald heilt inn i stupet. Skaff deg boka og les! Asle Geir Widnes Johansen Stamina HELSE gjer folk friskare! Samlar bedriftshelsetenesta på Sunnmøre til eit slagkraftig lag Bedriftshelseteneste HMS-rådgiving Helsesertifisering av sjøfolk, flygarar og yrkesdykkarar Kontor i Ørsta, Ulsteinvik, Fosnavåg, Ålesund, Brattvåg og Stranda Frå 1. oktober 2014 har vi slått avdelingane Møre og Søre Sunnmøre saman til ei avdeling. Dermed samlar vi bedriftshelsetenesta på Sunnmøre til eit større og meir slagkraftig lag. Vi set kunden i fokus i arbeidet med å skape helsefremjande arbeidsplassar. Samanslåinga vil skape mange nye moglegheiter for kundane våre. Stamina tilbyr bedriftshelseteneste, treningssenter, private sjukehus og Consulting (Styringsverktøy, kurs, leiarsupport, organisasjonspsykologi og yrkeshygiene). Stamina helse samarbeider med mellom andre Stamina Trening, Volda Topp trening, Ørsta Aktiv Trening IL Hødd Fotball Nordvest Naprapatklinikk Den nye avdelinga på Sunnmøre har til saman 35 kompetente lagspelarar med brei kompetanse innanfor HMS og bedriftshelseteneste. Vi står såleis godt rusta til å møte behova til både eksisterande og nye kundar. Ragnhild Garshol, mangeårig leiar for Søre Sunnmøre, ønskte seg ei seniorstilling for å kunne bidra med sin faglege kompetanse og mangeårige erfaring til kollegaer og kundar i heile regionen. Jan-Inge Sætre blir leiar for den nye avdelinga på Sunnmøre. Han har alt personal-, drifts- og økonomisk ansvar. Ulstein (Stålhaugen 10) og Herøy (Mjølstadneset, Sivabygget), tlf Ørsta/Volda (Strandgata 4, Ørsta), tlf Stamina Group er ei Skandinavisk helsekjede som består av offentleg godkjent bedriftshelseteneste, treningssenter, private sjukehus og Consulting (Styringsverktøy, kurs, leiarsupport, organisasjonspsykologi og yrkeshygiene). I 2013 omsette konsernet for ca. NOK 1,4 mrd. Konsernet har ca tilsette, 53 treningssenter med ca treningsmedlemmer, 44 BHT-kontor og ca bedriftskundar som representerer over tilsette. Stamlinas ambisjon er å bidra til at fleire folk blir friskare. Vår målsetning er å bli eit leiande skandinavisk helsehus.

18 18 Byggeklossen byggjer meir enn GODE BARNDOMSMINNE Aina M. H. Hauge Det er barna som er i fokus, men også dei vaksne har stor glede av Byggeklossen. Barnehagen har blitt ein plass å bli der både store og små byggjer venskap. For mange tilflyttarar har Byggeklossen vorte ein kjærkomen møteplass, og dermed har det gjort det lettare for dei å verte ein del av lokalmiljøet i Ulsteinvik. Tonje Hjertø er opphavleg frå Molde. Ho flytta til Ulsteinvik i Småbarnsmora har to barn som begge har nytt godt av tilbodet til Byggeklossen. For meg har det vore ein flott plass der eg og barna mine kan bli kjend med andre småbarnsfamiliar, fortel Hjertø. Ho arbeider i redusert stilling slik at ho kan følgje guten sin til Byggeklossen. Eg synest det er kjekt å vere med han i barnehagen ein dag i veka, fortel Hjertø, og ho set spesielt stor pris på at barnehagen arrangerer babysong. Det er Ulstein sokn som eig og driv barnehagen som i haust feirar 14 år. Byggeklossen held til på Fredheim, sentralt i Ulsteinvik. Barnehagen følgjer skuleruta og har ope kvar tysdag og torsdag frå klokka ti til klokka to. Det som skil den frå andre barnehagar, er at det er ein open barnehage der det er dei føresette som er ansvarlege for barna. Det betyr at barna må ha med seg ein vaksen, og det er både foreldre, besteforeldre og dagmammaer som nyt godt av tilbodet. Fleire av barna går berre i Byggeklossen, medan andre barn også går i andre barnehagar. Byggeklossen er godkjent for femti barn, og vanligvis møter mellom ti og tjuefem pr dag. Barnehagen er open for alle barn fram til skulealder. EIN GOD PLASS Å STARTE Byggeklossen er ikkje berre eit tilbod for folk i Ulstein. Også mange frå omlandkommunane brukar barnehagen. Herøy og Volda har eigne opne barnehagar, men der er det ope berre ein gong i veka. Brukerane av Byggeklossen har ulik bakgrunn, og barnehagestyrar Beate Mjøen Berg meiner det er ein fin plass for kulturutveksling. Det kjem folk med ulike nasjonalitetar. Her er arbeidsinnvandrarar, norske tilflyttarar, asylsøkjarar og fastbuande i ein fin mix. Her har vi hatt besøk frå Brandal, Spjelkavik, og Hjørungavåg i nord, i tillegg til Ørsta-Volda og Larsnes i sør, og vi har god plass til fleire, fortel styraren. Louise Skeidstrand flytta frå Trondheim til Hareid i mars. Før ho flytta hit, sjekka ho om det var eit slikt tilbod i området, og ho kom til barnehagen med ein gong ho flytta til Hareidlandet. Det har betydd veldig mykje både for mor og barn å gå i denne barnehagen, og den har også for oss vore ein viktig plass for å bygge nettverk, fortel Skeidstrand til imóre. Ei anna som set stor pris på Byggeklossen, er Synnøve Fagerheim. Guten min elskar å vere her. Her er ein roleg og fin atmosfære, og dei som arbeider her, er veldig kjekke. Dei får ungane til å føle seg velkomne og dei blir sett. Mor og barn kosar seg i Byggeklossen (foto: Beate Mjøen Berg). FØLGJER BARNEHAGELOVA Det er barnehagen som er ansvarlig for pedagogikken, og dei følgjer barnehagelova som andre barnehagar. Det arbeider tre assistentar i barnehagen, der den eine er der begge vekedagane. Dei set opp ein årsplan med ulike tema.

19 19 Byggeklossen skapar eit fint fellesskap mellom foreldre og barn. Vi har også knytt til oss 13 pensjonistdamer, som sit i gangen to og to kvar dag. Dei tek imot alle som kjem, er eit bestemorfang, passar born som søv, og passer på at det ikkje er born som stikk ut i gata. Desse damene gjer ein kjempejobb for oss som arbeider her. Då veit vi at alle vert sett av nokon, fortel Mjøen Berg. Annankvar veke står fysisk aktivitet og leikar på programmet. Elles er det både fri leik og samlingsstund. Borna får også drive med forskjellige formingsaktivitetar, og i sommarhalvåret har dei ei turgruppe. Vi har dessverre ikkje noko godt uteområde, så derfor nyttar vi turgruppe. Slik kan vi fare litt rundt omkring og oppdage naturen med borna. Den opne barnehagen har ein utvida kristen formålsparagraf. På planen står det når vi har bibelforteljingar, og då står alle fritt om dei vel å kome eller ikkje, forklarar barnehagestyraren. MEIR ENN EIN BARNEHAGE Byggeklossen har ei eiga facebookgruppe. Der vert det lagt ut informasjon om kva som skjer kvar veke. Ein treng ikkje melde seg på for å kome i barnehagen, og kan ein ikkje kome ein dag, så treng ein ikkje å gi beskjed til nokon. Det kostar tretti kroner per familie per dag. Ein må ha med seg matpakke og innesko. Av og til er det nokon som tek med kake, og dei kan bake rundstykke eller pizza, og ein gong i månaden lagar dei til spleiselunsj med festbord. I november har dei tenkt å arrangere byttedag, der ein kan byte klede, sko og leiker. FOR DEI MINSTE Byggeklossen har også spesielle arrangement for babyar. Den eine veka, torsdagar i oddetalveke, har dei babysong, og tysdag i partalveke er det babytreff. Babysong er svært populært, og då har det møtt mellom femten og opp i førti foreldre med born, fortel Mjøen Berg. I tillegg til å synge både kristne barnesongar og andre barnesongar, så dansar dei og høyrer på forskjellige instrument. Babytreffa er for babyar fram til dei vert eit år gamle. Babyane held til i eit eige rom, der det er litt rolegare. Babytreff er ei uformell samling, der ein kan prate med andre foreldre, og ungane kan kose seg på teppet i lag med andre born, samt at det er ei lita songstund der også. Det vert også servert kaffi, te, frukt, kjeks eller vaflar på desse babytreffa. Eit supert alternativ for kafé, meiner barnehagestyraren. VAKSENTREFF For dei vaksne er det tilbod utover det reint sosiale. Byggeklossen har fleire gonger arrangert vaksenforum der dei mellom anna har lært om tannpleie, førstehjelp, kosthald og helsekost. Det er flest mammaer som er med barna sine, men også nokre fedrar. Styraren avslutta praten med imóre med ei klar oppmoding til pappaer i pappaperm. Ta med ungane og kom hit. Her er de meir enn velkomne. M

20 20 FRÅ BLOMSTERDEKORASJONAR TIL KJOLEDESIGN - men Stine les ikkje moteblad lenger Stine Elisabeth Goksøyr (41) i Fosnavåg har gjort eit sprang i livet: ho har hoppa steget frå blomsterdekorasjonar til kjoledesign. Det har blitt ein suksess. Kanskje var ikkje spranget så langt, likevel? Asle Geir Widnes Johansen, foto: Einar Ekroll imóre møter Stine der selskapet hennar held til i eit stort murbygg nokre hundre meter frå Herøy kyrkje ovanfor Fosnavåg sentrum. Her har Ko:ko kjolelager og showrom/fotostudio. Ho er attpåklatt i ein søskenflokk på fem og med ei mor som framleis er aktiv forretningskvinne. Sjølv er Stine gift og har tre born (6, 10 og 14 år). Ho er utdanna blomsterdekoratør og har alltid hatt sans for form og farge. No går det i kjolar. Mønster og kolleksjonar som skal lanserast til neste vår, er minst like viktig som dagen i dag. Om eg syr? Nei, veldig lite. Det er skapinga som er mi greie, det estetiske. Eg teiknar det andre skal sy. Då ho starta kjoleverksemda si, var ho sikker på at alt skulle gjerast i Norge, vere heilnorsk. Men ho fekk snart lære at det er så godt som ingen som syr lenger her i landet. Kostnadene tillèt ikkje det. Korleis starta det? Det starta då eg gjekk på formgivingslinja, det som no heiter teikning, form og farge. Eg var utplassert i praksis hos ein som hadde ansvar for messer og utstillingar til eit interiørmerke. Dette var i Oslo, og då han slutta, fekk eg jobb i selskapet som seljar og produktutviklar. Eg fekk vere tett på produksjonen og besøkte fabrikken i Portugal. Vi teikna produkta, så vart dei laga der nede. Det gjekk mykje i keramikk som vi ofte selde på messer. Stine Elisabeth fekk ansvaret for salet i Oslo og området rundt, og dessutan ansvar for produktutvikling og messer. Etter to år reiste ho heim til Fosnavåg mange erfaringar og mykje kunnskap rikare. Dette var mot slutten av 1990-talet, og det kontaktnettet ho hadde skaffa seg, har vore viktig for henne når ho no driv sit eige selskap. FRÅ BLOMSTERBUTIKK TIL KO:KO Vel heime i Fosnavåg starta ho blomsterbutikk saman med systera. Denne dreiv dei i lag fram til 2010 då systera tok over heile forretninga. I 2011 var ho klar til å starte for seg sjølv, og Ko:ko kom til verda etter grundige fødselsførebuingar: Eg er glad for at eg var så vaksen då eg starta. Eg sette meg ned og analyserte kva eg var god på. Etter kort tid gjekk eg førebels bort frå interiør som vi hadde litt av, og konsentrerte meg om kjolar fullt og heilt. Hausten 2011 var ho klar med sin første kolleksjon med 17 ulike design, alle teikna av Stine sjølv. Og produksjonen? Eg sende ut ulike førespurnader til fabrikkar. Etter litt famling enda eg først i Tyrkia og kom greitt og raskt i gang. Men etter kvart merka eg at kjemien med den mannlege fabrikkleiinga ikkje var den beste. Det var tøft for ein liten kunde å forhandle med desse tyrkiske mannfolka. Så hamna eg i byen Kaunas i Litauen hos ein fabrikk der. Vi har blitt som ein familie. Dei er stolte av plassen sin og legg æra si i å gjere godt arbeid. Det er litt dyrare å produsere der, men vi kommuniserer fint, og dei er veldig løysingsorienterte. Det er to kvinner i 30-åra som driv fabrikken, og vi er truleg ein av dei største kundane deira. LEVERER TIL 80 BUTIKKAR Kjolane blir sende med bil frå fabrikken i Litauen til lageret i Fosnavåg. Så blir dei distribuerte vidare til dei om lag 80 butikkane rundt om i landet og eit par i Sverige og på Færøyane. Dessutan har Ko:ko nettbutikk, og mange kundar bestiller kjolar via nettet. Stine har tilsett ein medarbeidar, Kristin Smådal Hide, som både administrerer nettbutikken, fotograferer kjolar, legg dei ut på nettet og utfører andre oppgåver i det vesle selskapet. Posten har lokale vegg i vegg, så det er enkelt for Ko:ko å sende kjolepakkar til dei som bestiller. På spørsmål om korleis det går, svarer Stine raskt: Det går veldig bra! Vi har jobba mykje med struktur, og ettersom nettbutikken har vakse så fort, har vi hatt mykje arbeid med den. Derfor vart det nødvendig at vi vart to om arbeidet.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår?

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Innlevert av 7B ved Bergsøy skule (Herøy, Møre og Romsdal) Årets nysgjerrigper 2015 Vi i klasse 7B har mange ulike ting vi lurer på, og synes det høyrdes spanande

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

BYGGEKLOSSEN OPEN BARNEHAGE, hausten 2015

BYGGEKLOSSEN OPEN BARNEHAGE, hausten 2015 BYGGEKLOSSEN OPEN BARNEHAGE, hausten 2015 Vi kan tilby: * Frå 13 oktober: Ope kvar tysdag, onsdag og torsdag, frå Kl 10 14. * Fri leik * Formingsaktivitetar * Lunsj med kaffi, te, mjølk og frukt. * Spleiselunsj

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv...

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv... Innhald 1. Fritid og bibliotek... 1 2. Hos legen... 7 3. Høgtider... 12 4. Mattradisjonar... 18 5. Sunnheit og kosthald... 25 6. Arbeidsliv... 30 7. Jobb i sikte... 35 8. Skule og utdanning... 40 9. Familie

Detaljer

Tarzan 3 og 4 åringane Fredagane Neste månad nformasjonstavla Nyttar høvet til å minne om :

Tarzan 3 og 4 åringane Fredagane Neste månad nformasjonstavla Nyttar høvet til å minne om : Denne månaden har me blant anna arbeid med «Barn hjelper barn» som ei førebuing til haustfesten vår 3. november, der inntektene vil gå til SOS-barnebyer Bergen. Barna har mellom anna laga epletrykk og

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist Telenor Xtra Hødd Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Telenor Xtra FFO er eit samarbeid mellom Telenor og Norges Fotballforbund. Tilbodet gjeld

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 9. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 9. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Lokalt arbeids- og næringsliv Næringsliv, bransje, offentleg og privat sektor. Kva betyr omgrepa? Lokale arbeidsplassar Kvifor treng lokalsamfunnet eit variert

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN OG UNGDOM SINE REAKSJONAR I denne brosjyra finn du nyttige tips for deg som er innlagt, og har barn under 18 år. Når ein i familien vert alvorleg

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Analyser setningane under. Det betyr at du skal finne subjekt og verbal. Sjå eksempelet:

Analyser setningane under. Det betyr at du skal finne subjekt og verbal. Sjå eksempelet: SETNINGSLEDD 1 Analyser setningane under. Det betyr at du skal finne subjekt og verbal. Sjå eksempelet: Leo som budde på Cuba før, snakkar godt norsk. Subjekt: Leo som budde på Cuba før Verbal: snakkar

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist Telenor Xtra Hødd Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Telenor Xtra FFO er eit samarbeid mellom Telenor og Norges Fotballforbund. Tilbodet gjeld

Detaljer

BYGGEKLOSSEN OPEN BARNEHAGE, Våren 2015

BYGGEKLOSSEN OPEN BARNEHAGE, Våren 2015 BYGGEKLOSSEN OPEN BARNEHAGE, Våren 2015 Vi kan tilby: * Fri leik * Formingsaktivitetar * Lunsj med kaffi, te, mjølk og frukt. * Spleiselunsj * * Vaksenforum * Babytreff annakvar tysdag i partalveke frå

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte Personalia: Testpersonens namn:... Fødselsdato:... Norm:.. Skule/Institusjon:... Klasse:.... Testleiar:... Dato:.. Merknadar: 1. Leseflyt og leseforståing

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass Ein tydeleg medspelar frå elev til lærling Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass SØKNADEN Må vere ryddig Søknad/CV skal ikkje ha skrivefeil Spør norsklærar om hjelp Hugs å skrive under

Detaljer

VELSIGNING AV HUS OG HEIM

VELSIGNING AV HUS OG HEIM KR 15.4/12 VELSIGNING AV HUS OG HEIM 1 Denne liturgien kan brukast når folk bed presten eller ein annan kyrkjeleg medarbeidar om å koma og velsigna den nye heimen deira. 2 Dersom presten blir beden om

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN Oppsummering/ evaluering av månaden Også denne månaden har me vore mykje ute. Prøver å komma oss ut to gonger i løpet av dagen om veret er nokon lunde ok. Det er mykje sykling

Detaljer

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn Framleis rom for lesing heime Leseutviklinga held fram Dei første skuleåra lærte barnet ditt å lese. Men lesedugleik er ikkje noko som blir utvikla

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Setring ved Håbakkselet Hareid

Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet. Erling Hovlid og Einar Jacobsen Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet Steinar Hovlid (f. 1926) fortel til Leif Arne Grimstad om Håbakkselet i Vikebladet/Vestposten laurdag 22. desember

Detaljer

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne

Jobbstrategien. KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Jobbstrategien KLAR FOR JOBB unge med nedsett funksjonsevne Ein døropnar til arbeidslivet Unge, positive og motiverte medarbeidarar er velkomne hos dei fleste arbeidsgivarar. Men unge med nedsett funksjonsevne

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1 Nynorsk Lundefuglnettene av Bruce McMillan Hvert år besøker svarte og hvite fugler med orangefarget nebb den islandske Kvart år besøkjer øya Heimøy.

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO HAFSLO - INFORMASJON SFO er eit friviljug omsorgs- og fritidstilbod før og etter skuletid for borna på 1. 4. steg. Sentralt i tilbodet er omsorg, tryggleik,

Detaljer

Informasjonsbrosjyre SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE

Informasjonsbrosjyre SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE Informasjonsbrosjyre SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE SOGNDAL STUDENTBARNEHAGE Sogndal Studentbarnehage er ein privat barnehage, som vert driven av Studentsamskipnaden i Sogn og Fjordane (SISOF), velferdsorganisasjonen

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Lesing er grunnlaget for suksess i neste alle skulefag. Lesesvake elevar får ofte problem med å fullføre vidaregåande skule. Lesesvake vil møte mange stengte dører

Detaljer

I N N H O L D. Forord

I N N H O L D. Forord BOKVENNEN 2012 I N N H O L D Forord Annlaug Selstø «Aläng» Ero Karlsen «Slutten på nysgjerrighet» Kjersti Kollbotn «Rom null-trettiåtte: Trøyst» Kristian Bjørkelo «Spegelen» Siri Katinka Valdez «Alle er

Detaljer

3 Set inn adjektiv eller adverb. Carmen er ei fin dame. Ho har alltid på seg fine klede og eit fint sjal. Ho syng fint også.

3 Set inn adjektiv eller adverb. Carmen er ei fin dame. Ho har alltid på seg fine klede og eit fint sjal. Ho syng fint også. ADVERB 1 Set inn adverb med motsett tyding. Luisa skriv pent. Leo skriv stygt. Maten luktar godt. Søpla luktar dårleg/vondt. Han spurde høfleg. Ho svarte uhøfleg. Leo gjekk seint. Luisa gjekk fort. Jentene

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

For at ungar/eldre skal bli godt kjende med oss har kun nokre elevar vore utplasserte til no nye kjem til etter nyår.

For at ungar/eldre skal bli godt kjende med oss har kun nokre elevar vore utplasserte til no nye kjem til etter nyår. Fag/lærar: Innsats for andre, Anne Berit Nytun Kunnskapsmåla går på å kjenne til forutsetningar for frivillig arbeid, kartleggje behov i lokalmiljøet og planleggje og gjennomføre praktiske tiltak. Vidare

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer