EIT INFORMASJONSMAGASIN FRÅ VANYLVEN KOMMUNE NR.

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "EIT INFORMASJONSMAGASIN FRÅ VANYLVEN KOMMUNE NR."

Transkript

1 1 EIT INFORMASJONSMAGASIN FOR VANYLVEN - NR EIT INFORMASJONSMAGASIN FRÅ VANYLVEN KOMMUNE NR Eit fyrlys i natten Side 8 Steingalne bestefedre Side 10-11

2 reativ dans 2 DET ER HAUST, DET ER LAURDAG, og i gymsalen på Fiskå har borna kome for å vere med på danseøving i regi av Kulturskulen. Gruppa, som til vanleg er oppdelt i to, er akkurat idag slått saman. Derfor har no ti born i alderen 3-6 år skifta til kosekle og litt nølande funnet ein plass på golvet. Danselærar Solveig Styve Holte (26) strekk seg ut på mage. - Kom og legg dokke i ein ring her. Så knyt dokke hendene, og faldar dei ut...slik...som ein blomst. 24 små hender knyt og faldar seg ut, ein etter ein, under full konsentrasjon. Det er fyrste året med tilbod om kreativ dans for born på førskuletrinnet i Vanylven. Holte er dansar, tilknytta ulike prosjekt i samtidsdans, og prøver å få det til også desse to åra ho er stasjonert på Vestlandet. I bagasjen har ho ein bachelor i moderne dans med bevegelsesveiledning, og synest det er fantastisk å arbeide med born. - Ja, fordi dei har mindre forventningar om kva dans er - kva som er rett og gale. I tillegg er dei veldig aktive, og har det fysiske framleis, seier ho engasjert. Holte tok kontakt med kommuna då det viste seg at ho kom til å verte verande ein stund, og dei har vore veldig fleksible når det gjeld å leggje opp undervisninga slik at det passar henne. Det meiner Holte er positivt, for på den måten kan kommuna knytte til seg fagfolk som er aktive i jobben sin. Ho har undervisning på Åheim måndagar, samt Fiskå og Syvde tysdagar. Det går ei lang stund før det høyrest musikk i lokalet. Er musikkanlegget øydelagt? Nei, kreativ dans kjenneteiknast ved at den ikkje er avhengig av musikk, men er eit sjølvstendig kunstuttrykk. For born betyr det at dei skal vere kreative gjennom dansen, vere medskapende istaden for å lære enkelte bevegelsar eller steg. Like viktig som at dei får til bestemte former med kroppen sin, er at dei klarer å skape eit uttrykk med kroppen. Og der er alle ulike.

3 3 Jesper Egeland Bekkenes, 5: «Eg har øvd mange gonger på å stå på hendene! Alt med dans er det kjekkaste.» Holte er oppteken av kva dansen gjer med synet på ein sjølv. Ho trur at det å vere sjølvkritisk automatisk gjer ein meir kritisk til andre. Gjennom dansen kan ein få auka sjølvaksept, som i forlengelsen då fører til større aksept for andre. Spretne kroppar fyk fram og tilbake gjennom salen. Viser korleis ein bevegar seg når ein er eit år, to år, tre år, fire år. Aker på rumpa, kryp, spring og hoppar. Dei lagar ei skog med tre og steinar, som halve gruppa skal gå gjennom og under og over. Den andre gruppa bygg hus av armar og bein, som skal rome resten. Holte ser på seg sjølv som tilretteleggjar, vegleiar og inspirator. Prøvar å gi borna oppgåver istaden for bestemte bevegelsar. Til dømes vil ho at dei skal forstå kva det betyr å falle, kor stor og kor liten kroppen er, ulikt tempo - slik at dei etterkvart kan bestemme sjølve kva dei vil bruke dansen til. «Born har mykje bevegelsespotensiale i kroppen sin. Derfor er det unaturleg å måtte fylgje bestemte steg.» No får borna tildelt kvar sin teiprull, med oppgåven å lage eit hus for seg sjølv på golvet. Innanfor den skal dei finne opp ein dans, som skal innehalde eit hopp, ein balanse og ein snurr. Etter å ha øvd på eiga hand ei stund, skal dei oppføre dansen sin framfor dei andre. Danselæraren samlar gruppa. Her er både røff musikk og sarte pianotonar, etter eige val. Og dansevariasjon så det held. Ikkje alle torer med ein gong, men etterkvart slepp dei seg lause, og mot slutten har alle dansa. Den viktigaste erfaringa borna kan få med seg frå dansøvinga, er gleda ved å bevege seg, at det er ein naturleg del av deira uttrykk, seier Holte. Det er viktig at dei forstår kva det betyr å gi og å få oppmerksomhet. Vi snakkar om det å sjå på kvarandre med gode auge - at ein ikkje er oppteken av å samanlikne og vurdere, men å sjå for å oppleve. I ulike kunstformer får born med seg andre ting enn det dei kanskje får i skulen. På skulen handlar det mykje meir om å verte vurdert. Gjennom kultur vert det fokusert på å uttrykke seg. Å vektlegge det å vere open og undrande og at det ikkje fins EIN fasit, det er viktig at born får oppleve, tenkjer Holte. - Større born synest sikkert det er veldig gøy å gå på tradisjonell dans, utdjupar ho. Men når du kjem ut i det verkelige livet er det ingen som fortel kva du skal gjere - då må du bestemme sjølv. Derfor tenkjer ho at ho også førebur borna for framtida.

4 4

5 5 Frå by til bygd Dei er unge, har høgare utdanning, og tilhører kafégenerasjonen. Alt talar eigentleg imot at dei skulle velje å flytte tilbake til bygda. - Vi oppdaga til dømes fort at det gjekk raskere å køyre bil frå Syvde til Bergen, enn å kome seg til Vigra for å fly dit, seier Henriette Svendsen (30). I lag med sambuar Sindre Brekke (30) driv ho nyetablerte Vanylven kiropraktorklinikk i Syvde sentrum, og til sommarferien skal det nye huset deira stå ferdig på tunet til Sindre sine foreldre. Dei siste to åra har dei brukt stort sett all ledig tid til å bygge om driftsbygninga på garden for dei tre hestane i familien. FRÅ HAMAR TIL SYVDE Dei hadde begge fast jobb som kiropraktorar på kvar sin klinikk på Hamar då ei rekke hendingar gjorde at dei ville søkje nytt beite. Plass å boltre seg på sto høgt på lista, og dei sakna både sunnmørsnaturen og familien. Odelsguten Sindre fortel at planen alltid har vore å kome tilbake. Det vart berre litt tidlegare enn tenkt. - Eg kunne aldri ha tenkt meg å bygge hus ein stad der naboen kan sjå kva du har på brødskjeva di, seier Henriette. NY KVARDAG Kvardagen deira er forandra i så måte at innkjøpa må planleggast litt meir. Før var det berre å dra innom kjøpesenteret på veg frå jobb om kvelden. Men etter arbeidstid er alt stengt her i Syvde. Derfor vert shoppinga no helst lagt til laurdagane. - Og det tek tid, ler Henriette. Ein møter alltid nokon på butikken som ein vert ståande og prate med. På Hamar var det ukjende fjes overalt, medan her er det omvendt. - Det er heilt i orden - men uvant, seier Sindre med eit smil. Dei vel å fokusere på dei gode tinga. At tempoa er roligare på bygda er ikkje noko han har lagt merke til foreløpig. Det er alltid noko å styre med på garden, og hobbyar som lafting og jakt på hjort og småvilt er noko han ser fram til. - Ja, eg har nok ikkje skrudd på fjernsynet meir enn nokre få gonger på desse to åra, seier Henriette. Lidenskapen hennar er hestar, og det seier seg sjølv at det tek mykje av fritida når ho både trenar dei og konkurrerar. SAKNAR MØTESTAD Den gode møtestaden for unge kan dei sakne begge to. Ein koseleg kafé der ein kan treffe kjente utan å invitere heim eller verte invitert. Dei er vande med det, frå studietida i Odense i Danmark, og seinare Hamar. Men det kunne til tider vere keisamt å kome frå jobb når ein berre hadde leiligheit og ikkje hage å styre med. Det vart også meir tungvint med dyra, som dei måtte leige stallplass til. Heim var alltid sunnmøre. No jobbar dei skift på klinikken sin, og planlegg utviding og nytt lokale så fort det let seg gjere. Det er heilt tydeleg eit marked for kiropraktorfaget her, og dei har vorte godt mottekne. To- og firbeinte pasientar kjem heilt frå Nordfjordeid til Ålesund. Ja, for Henriette har i tillegg etterutdanning som kiropraktor for hest og hund. Ridehester kan verte stivare i eine sida, få overbelastingar etc. STØTTAR DET LOKALE Dei er opptekne av å støtte lokale handlarar. Til dømes er det lett å prioritere HL Data når pc skal kjøpast, seier han. Då er det også nærare til supporten dersom noko skulle skje. Også husbygginga ber preg av at dei har valt lokalt så langt det går. - Kanskje det auka fokuset på fråflyttingsproblematikken har gjort oss bevisste på å handle lokalt, trur Henriette. Ho, som er oppvaksen i Ulstein, er samtidig litt glad for at ho er ny i området. Då kan ho møte folk med eit ope sinn, utan kjennskap til historia deira. Men bygdedyret har ho ikkje sett noko til. - Det finst sikkert, men eg meiner ein sjølv kan velje om ein tolkar ting negativt eller positivt. Og om innbyggjarane kanskje var litt betenkte på forhand korvidt det let seg gjere for to personar å drive kiropraktorklinikk i vesle Syvde, har nyetablerarane fått veldig mykje ros og skryt undervegs. - Folk er rett og slett utruleg positive til at unge vel å flytte heimatt, seier Sindre.

6 6 Teas Selskapssalonger & Restaurant kontinental atmosfære uteliv DET KUNNE LIKE SÅ GODT ha vore salongen i ein ærverdig restaurant i Italia ein kom inn i. Men det er Øyraskulen på Eidså som har fått heilt nytt interiør. Tove Adriansen frå Fredrikstad og mannen Arvid Fiskaa, med røtene på Sunnmøre, har på nokre år omskapt gamleskulen frå 1924 i klassisk kontinental stil. Tove og Arvid ville, til tross for kjærleiken til Sunnmøre, skape eit utradisjonelt selskapslokale og sette seg derfor ned med skisseblokk og draumane sine. I kjellaren til restauranten finn ein eit flislagt dametoalett som fører tankane til fransk boudoir heller enn det bikkjekalde borneskule-toalettet med betongveggar og ditto golv frå fortida. Ved sminkebordet kan ein pudre nasa i dus belysning. Veggane er tapetsert med gullskimrande, mønstra stofftapet. Det ligg djuplilla silkeputer på benkane, og speglane har gullornament.

7 77 Det er nok ikkje mange i Eidså grendalag som kjenner seg igjen i salongen der det årlege julebordet går av stabelen, sjølv om fleirtalet faktisk har gått på skule her. Kremfarga veggar og digre lysekroner under rosestuckatur gjev følelsen av å vere inne i ei anna tidsepoke. Ein må nesten klype seg litt i arma for å skjøne at vi faktisk er i Vanylven, men eit blikk ut glaset fortel at Breiteigsfjella ligg der framleis. Fat fylt med pinnekjøt, juleribbe og alt det som høyrer jula med bæres ut i pynta, men ikkje stivpynta, lokaler. Det same gjeld gjestane - her er både dresser, perlearmband og naglebelter, men ein nokså laus snipp etterkvart. Svein Morten Sandnes, styremedlem i grendalaget, seier at det var naturleg å velje Teas Selskapslokaler & Restaurant. - Vi vil gjerne støtte det lokale, sidan vi er eit grendalag. Det er viktig å samle bygda. Svein Morten og kona Torill sit saman med utflytta barndomsvenninne Tove Strand og Jarle Stølen frå Sogndal. Stemninga er god, og humoren vitnar om at fellesskapet er der sjølv om dei er ifrå kvarandre lenge av gongen. -Vi likar å vere med på slike ting som dette, og meldte oss på via Facebook, seier Tove Strand i det desserten - sjølvsagt riskrem med raud saus - kjem på bordet. Etterkvart leggjes planer for å avslutte kvelden på dansegolvet på Reidars Pub.

8 8 Alle under same tak Klokka er laurdag natt, nett den tida i veka då ein får servert den ufiltrerte (og truleg litt forvridde) sannheita innanfor ein radius av ti meter frå baren. Det skuldast vel helst promillegehalten. Men kanskje også urmenneskets ustyrlege trong til å slakke på tøylane av og til. Det er glissent, veldig glissent, på pubfronten på ytre søre sunnmøre. Men som eit fyrlys i natten held Reidars Pub på Fiskå ope kvar fredag og laurdag året rundt. Medeigar Roy Gunnar Skåre fortel at dei stort sett har band kvar tredje veke. I kveld er det duoen Born2boogie som får det til å rykke i dansefoten til litt over hundre betalande. Uansett er det etter midtnatt dei kjem. Ungkarane, ungjentene, stammisane og dei utflytta. Dei som har vore på julebord og avsluttar kvelden på pub. Her er politikaren, fjellklatraren og kulturprisvinnaren. Danselæraren frå Stryn (eller, hey - tok han ein spansk ein?) Her er alle under same tak. - Det er her dei burde ha vore, politikarane, seier kommunepolitikar Nils Olav Moen. For det er gjerne midt i det yrande nattelivet at ein får vite kva innbyggjarane er fornøgde med, eller ikkje. Kva dei er opptekne av. Og det burde vere høgaste prioritet for ein politikar. Ellers går han hit for å vere sosial. Medan doggete halvlitere samlast med tome ølglass på bordene, fyllast golvet meir og meir opp av danseglade i alle aldrar. Sidan det er band på scena, er kveldens publikum meir vaksent enn det brukar. Skåre ser fram til utvida opningstider på Reidars Pub framover. Både quizkveldar og fotball på storskjerm står på menyen.

9 Aina Thunem (f. 1975) bur i Gøteborg, men hadde barneåra på Fiskå. Ho jobbar som frilansjournalist for norske blad og magasin. 9 uteliv SOM DAG OG NATT Åssen er det med nattelivet i Gøteborg? Noen gode tips? Det er ein tidlegare kollega frå eit fancy bladforlag i Oslo som har kontakta meg på Facebook. Han vil vite kva barar og nattklubbar han skal besøkje når han tek med seg undersottane på firmatur til Sverige. Eg bur i Gøteborg, har gjort det i over tre år, men fingrane ligg no urørlege på tastaturet. Natteliv? Eg rettar på morgonkåpa, klør det rufsete bakhovudet mitt. Har mest lyst til å svare: Kom heim til oss ei natt - her er det eit helsikes liv. Oss er meg, Mannen, Ungen (3) og The New Guy (9 mnd), samt kattane Storepus og Lillepus. Det finst ein bar byrjar eg og innser med det same at dette vert triste greier. - Du, haukar eg og håper at nokon høyrer, då helst ein vaksen. - Ein bra nattklubb eller bar her i Gøteborg? Mannen kjem inn i stova, ser på meg med vantru i blikket. Det er ikkje partyposar han har under augo, for å sei det slik. - Skojar du? Dårlig timing, tenkjer eg. Mannen har ikkje sett innsida av ein uteplass på skrekkeleg lenge. Han burde eigentleg ta seg ein tur ut. Sjå ein fotballkamp, drikke eit par Newcastle Brown Ale, prate skit med kompisar. Natteliv Altså, kor vanskelig kan det vere? Finst då mange plassar å ta seg ein fest. Problemet er berre at eg knapt er ute etter klokka elleve på kvelden. Er eg det, så sit eg og gjespar på trikken heim og nikkar fjernt til natteravnane som knapt har starta å tenkje på resten av natta. Natteliv for meg er grining, mykje grining. Det er tenner, vonde draumar, tørste born og tette naser. Konstante avbrekk midt i den beste søvnen, det er dynetrekk som luktar sur mjølk og plastelina. Det er kattar, dei svartens kattane, som kvessar klør på sengekanten. Det er å henge over sprinkelsenga medan ein syng Lille Petter Edderkopp for 43. gong. Natteliv! Eg vil ikkje ha eit natteliv. Eg vil ha eit liv. Om dagen. Nattestid vil eg sove. Uavbrote. Enkelte gongar, når eg har hengt slik over sprinkelsenga ei respektabel stund, fantaserer eg om koma. Eg fantaserer om at eg ein dag sklir på ei såpe på badegolvet, går i dørken med eit klask og hamnar på sjukehus i ein lett og ufarlig koma sånn ei vekes tid. Forferdelig sjølvsagt, spesielt med tanke på at det finst dei som høgst ufrivillig ligg i koma, men ein fantasi likefullt. Eg fantaserer også om å leggje meg i ei seng og vakne opp i den same senga neste morgon. Ikkje på sofaen, ikkje i senga til Ungen, ikkje i lenestolen. Den einaste staden eg enno ikkje har sove, er kattekorga, men tru meg, hadde eg kunna presse meg ned i den Natta er stolleiken. Når grininga tek slutt, finn ei ledig seng. Fort. Natteliv. Eg hugsar då natteliv var friske drinkar, høg musikk og svindyre taxiturar heim. Då ein dansa til klokka fire på morgonen, åt slafsete hamburgarar og tenkte at nachspiel hadde vore ein knasande god idé. Ein brukte to timar på badet, hadde jentevorspiel og var på hei med dørvakter. Den gong livet var natta. Og natta var eins eiga. No er natta berre mørk. At eg bur ein kjapp og relativt billig taxitur frå blinkande lys og festlege vattenhol er vel, irrelevant. Eg kunne budd på Manhattan eller Fiskå livet mitt om natta ville sett likt ut. Slik sett er småbarnsterroren geografisk samlande: By og land hand i hand midt i svarte natta. Ei stund kom 3-åringen konsekvent inn til oss så ugudeleg tidleg som klokka tre. Ho hadde mykje med seg. Vassflaska, bamsar, bøker. Av og til så mykje at ho såg seg nøydd til å gå i fleire omgangar. Ho kraup opp i senga, klina seg ned mellom meg og The New Guy, før ho brølte av all kraft inn i miniøyrene til veslebroren: Goooo mojen. Det blei dårlig motteke. Det er NATT. Legg deg, kveste vi foreldre då og prøvde samstundes å roe den forskremte og totalt forvirra nykomlingen. Ho kjem ikkje så tidleg lenger no, og ho er litt meir forsiktig: Maaammaa, ej det natta no?, kviskrar ho med hes røyst og varm pust. Ja, det er svarte natta, svarar ei slu mor då og takkar stjernene for at sola søv frampå. -.

10 Steing 10 - Det er sant, smiler Inge Hellebust, formann på knuseverket på Sibelco Nordic, Åheim. Dei fleste av oss her har gullklokke, og vel så det. Dei er stort sett bestefedre også.. Med ei fartstid på over 30 år i verksemda, veit han truleg kva han pratar om. Og sidan han kjenner anlegget som si eiga lomme, vert det ofte han som tek på seg å vise til dømes geologforeningar eller skuleklasser rundt her. No piskar regnet frontruta på anleggsbilen som han køyrer oss rundt med for å vise eit transportbånd her, og eit mellomlager for sand (0-300 mm) der. KVA ER EIGENTLEG OLIVIN? Olivin er eit kjent ord i området, men kva brukast det til? Hellebust forklarer at olivin er eit mineral som finst i heile verda, og nett her i bruddet i Gusdalen finst den reinaste forekomsten av det, med opptil 50% magnesium i. Grunna det høge magnesiuminnhaldet medvirkar olivin til at det uønska stoffet i jarn vert fjerna, og derfor brukast det i stålindustrien. Det er heller ingen liten knaus vi snakker om. Størrelsen er anslått til km 3, og undersøkingar med seismikk syner at den går minst 10 km ned. Miljømessig scorar olivin høgt. Det er nemlig betydeleg meir miljøvennlig enn dei andre minerala. Dei 2 millionane tonn slagdanner av olivin som ein no erstattar dolomitt og serpentin med, reduserar CO 2 - utsleppet med like mykje som ein samla norske bilpark slepp ut kvart år. -Vi skulle i grunnen hatt gratis bensin som frynsegode, alle mann, humrar Hellebust spøkefullt. Og kanskje eit smykke istaden for gullklokke? For i olivin fins peridot. Og peridot er rein olivin i så store krystaller at ein kan bruke det som smykke. Steinsamlarar har funne flotte eksemplarer av peridot i området. Den seiast å ha helande eigenskaper. - Ein vert litt steingalen av å jobbe her, seier Hellebust. ALEINEARBEID I bakrunnen ligg ein konstant during som blandar seg med lydane frå radioen i maskiner og lagerrom. Det er lett å sjå føre seg at Nattønsket har vorte høyrt både ein og tre gonger i sjøbua, der Ernst Løvold nett no har besøk av Jan Ekremsæter. Sjøbua er altså kallenamnet på det vesle styrehuset i lasteanlegget der den som styrer lastinga av slagdanner til båtane sit. At ein då befinner seg vel 17 meter over bakken, er ingenting som plager hverken Jan eller Ernst. To hjullastarar med vekt på 100 tonn er i full sving på kaia. Eit møysommelig arbeid, sjølv med 30 tonn stein i støyten.

11 - Nauta keisamt er det, seier Jan Ekremsæter, utan å høyres heilt alvorlig ut. Han har vore ute ei vinternatt før og lasta stein. No er han på ettermiddagsskiftet, som byrjar klokka 14 og sluttar klokka 22. Etter ein time i hjullastaren, er han i sjøbua ein halvtime. Og slik går arbeidsdagen. Men det er god stemning på skiftet, ein røff humor i lufta og fire mann på kvar post. Mykje av arbeidet gjer ein likevel aleina, fortel han. FOLKETOMT I BYGDENE - Rekruttering? Nei, det er no ikkje igjen folk i bygdene! sukkar Hellebust. Og med tanke på snittalderen på 50 i verksemda, vert det behov for arbeidskraft i framtida, like sikkert som gullklokka. Men det er ikkje berre lett å få dei unge til å flytte heim att. Det finst for få arbeidsmoglegheiter for dei som har høgare utdanning, og særleg for kvinner. Sidan situasjonen for dei fleste idag er slik at begge vaksne i ein familie må vere i arbeid, byr det på problemer for tilflyttinga. KONTROLLROMET På kontrollromet finn vi den klassiske lettkledd-dame-kalenderen, men også eit mannskap som er meir interessert i å fylgje med på dei tre store flatskjermane med til saman 12 overvåkingskameraer som syner aktiviteten rundt om på anlegget. Ofte må dei ut og sjå over noko, eller fikse eit eller anna. Andreas Lillebø, 61 år og utnevnt av rå men hjartelege arbeidskamerater som verneverdig, fortel om usikkerheita som tok til då verksemda Olivin vart seld for nokre år sidan og fekk namnet Sibelco Nordic. - Vi var litt skeptiske når det vart permitteringar, seier han. Skulle det som dei mest av alt frykta skje, at det vart oppseiingar og nedskjæringar? Rettnok fant vel 90 av dei tilsette det for godt å takke ja til ein sluttpakke i løpet av eit par år, men framleis er her rundt 140 tilsette. Etter eit år med full stopp i to av dei norske anlegga og lokale permitteringar grunna effektane av finanskrisa, har 2010 gått rett veg. Sibelco har fått igjen storkunden LKAB, og attpåtil stålverk i Brasil og India som nye kundar. Anlegga på Bryggja og Raubergvikja har vorte stengt, og istaden har ein gått over til full aktivitet på Åheim. No har dei tre skift, noko som betyr at det er stilt i anlegget i beste fall frå fredag kveld kl 22 til måndag morgon kl 06. Duringa av stein som fell ned i siloen for mellomlagring høyrest for eit utrent øyre ut nett som, ja...stein som fell. Men Hellebust insisterar på at han høyrer på lyden om steinen er av rett kvalitet. Her er slagdanner (0-3 mm), der er singel (10-70 mm), og derborte, der lagrar dei tørkasanden (0,2 mm) som brukast til formsand for støperier. Det er eigentleg fyrst når Inge Hellebust visar kikholet han har laga seg i siloveggen, som ein forstår at han ikkje overdriv når han seier at ein vert litt steingalen. 11 «Vi skulle i grunnen hatt gratis bensin som frynsegode» alne bestefedre

12 12 Facebookvener Eg kan vere mannen din. Kjærasten din. Det byrja som det brukar. På ein fest, ved ein bardisk. Mann, kvinne. Tiltrekkjing. Ein gong mellom den fyrste og den siste drinken har du spurt. Og i det ei ny veke tek til er dokke med eit tastetrykk facebookvener, og det er vel ikkje rart at det vert veksla nokre ord frå tid til anna det er jo det ein gjer på facebooken, ikkje sant? Fullstendig harmlaust. Til no. Fingrane dine skjelv ovanfor tastaturet medan du stirrar på orda på skjermen. Korleis kom dokke til dette augeblikket? Sjekkekulturen er i konstant endring, og har teke steget inn i chatteverda. Dette er den nye møtestad, og no er det faktisk meir vanleg at ein har møtt kjærasten sin på verdensveven enn ved ein ølklissete bardisk. Når ingen ser deg rødme kan du vere nøyaktig så frilynt du vil. Det er jo kun ord. Eller? Det er ikkje så veldig lenge sidan dei gjekk over fjellet om laurdagen for å kome seg på dans. Treffe nokon. Kjenne ein varm kropp inntil, eit flørtande blikk, den varme pusten mot halsgropa. Då var det instinkta som viste veg, og ikkje snakk om å lene seg tilbake i sofaen med laptopen. Ikkje snakk om å vere facebookvener. Men no tikkar sekunda avgarde, og forslaget hans på skjermen står der framleis. Du må snart seie noko, men kva? Det er kanskje ikkje meininga at det skal vere så enkelt. For å vinne, må der også vere noko å tape. Han kan til dømes stå adrenalinfylt og raud om kinna på trappa di, utan romantisk filmmusikk i bakgrunnen, kun pusten, litt skjelvande. Fordi han er redd, og om han ikkje har gått over fjellet så har han i alle tilfelle reist langt for å kome dit, nett til deg. For di skuld. Og sjølv om han ikkje veit sikkert kva du meiner, om du likar han, om du har lyst til å vere hans, vil han spørre. Men ansikt til ansikt, ellers tel det ikkje. Ellers har han ikkje noko å tape. Alt det vil du seie, men gjer det ikkje. (Og forresten, kva om han køddar?) Og det einaste han taper når du loggar deg av, er eit namn på facebooklista si. Tips og idear om redaksjonelt innhald? Ta kontakt på: VANYLVEN UTVIKLING Vanylven - ein grunn til å smile, nr Utgjevar: Vanylven Utvikling AS Ansv. redaktør: Bernt Westad Redaktør, ord og bilete: Anna-Ma Olsson - Bladbunad: Tor Inge Nygård/Anna-Ma Olsson Anna-Ma Olsson (f. 1972) er busett på Kvamsøya i Sande, men kjem opphavleg frå Sverige. Ho frilansar som fotograf og journalist, og er engasjert av Vanylven Utvikling AS.

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1 Nynorsk Lundefuglnettene av Bruce McMillan Hvert år besøker svarte og hvite fugler med orangefarget nebb den islandske Kvart år besøkjer øya Heimøy.

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Månadsplan for Hare November

Månadsplan for Hare November Månadsplan for Hare November tlf: 51 78 60 20 VEKE MÅNDAG TYSDAG ONSDAG TORSDAG FREDAG 45 Barn, kropp og berøring 2. 3. 4. 5. 6. «barn, kropp og berøring» 46 Barn, kropp og berøring 9. 10. 11. 12. Åsmund

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

Rom ved havet, rom i byen

Rom ved havet, rom i byen Frode Grytten Rom ved havet, rom i byen Noveller Oslo 2012 Det Norske Samlaget 2007 www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8441-9 4. utgåva Om denne boka

Detaljer

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 1 PREPOSISJONAR Vi deler preposisjonane inn i ulike grupper etter kva dei fortel om: Stad: Tid:

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Til... Frå... God Jul, Kald Kaffi Sauen!

Til... Frå... God Jul, Kald Kaffi Sauen! Til... Frå... God Jul, Kald Kaffi Sauen! Eit lite julekorthefte! Eg gleder meg til jul. Kanskje er eg ikkje aleine om det. Famile, julefilmar, julebrus, kakemenn og ikkje minst julehefte. Eg har i ei årrekkje

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Jon Fosse. Lilla. Skodespel

Jon Fosse. Lilla. Skodespel Jon Fosse Lilla Skodespel Personar BASSISTEN 2 Ei uvanleg brei jerndør opnar seg og Guten kjem inn, held døra open, og Jenta kjem inn etter han, og han let døra att, det er ein lysbrytar til høgre for

Detaljer

Spørjeundersøking om sentrumsområde

Spørjeundersøking om sentrumsområde Spørjeundersøking om sentrumsområde Befolkningsundersøking i Hordaland 2013 AUD-rapport nr. 1 2013 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå, og i samarbeid med Planseksjonen i Hordaland

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

Setring ved Håbakkselet Hareid

Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet. Erling Hovlid og Einar Jacobsen Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet Steinar Hovlid (f. 1926) fortel til Leif Arne Grimstad om Håbakkselet i Vikebladet/Vestposten laurdag 22. desember

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

Analyser setningane under. Det betyr at du skal finne subjekt og verbal. Sjå eksempelet:

Analyser setningane under. Det betyr at du skal finne subjekt og verbal. Sjå eksempelet: SETNINGSLEDD 1 Analyser setningane under. Det betyr at du skal finne subjekt og verbal. Sjå eksempelet: Leo som budde på Cuba før, snakkar godt norsk. Subjekt: Leo som budde på Cuba før Verbal: snakkar

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN OG UNGDOM SINE REAKSJONAR I denne brosjyra finn du nyttige tips for deg som er innlagt, og har barn under 18 år. Når ein i familien vert alvorleg

Detaljer

I N N H O L D. Forord

I N N H O L D. Forord BOKVENNEN 2012 I N N H O L D Forord Annlaug Selstø «Aläng» Ero Karlsen «Slutten på nysgjerrighet» Kjersti Kollbotn «Rom null-trettiåtte: Trøyst» Kristian Bjørkelo «Spegelen» Siri Katinka Valdez «Alle er

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar «Alt kveg bør ut å beite i utmarka», skriv Torbjørn Tufte. Foto: Mariann Tvete Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar Jordbruksnæringa no må samle seg og velje kva kampar dei vil ta til fulle,

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

6. trinn. Veke 24 Navn:

6. trinn. Veke 24 Navn: 6. trinn Veke 24 Navn: Takk for ei fantastisk fin førestilling i går! Det var veldig kjekt å sjå dykk, både på formiddagen og på ettermiddagen. Eg vart veldig stolt! No må vi få rydda opp og pakka litt

Detaljer

PRAKSISKONTRAKT. Eg har også jobba eit halvt år som nattevakt og halvannan år på dagtid på avlastningsbolig for barn med ulike behov.

PRAKSISKONTRAKT. Eg har også jobba eit halvt år som nattevakt og halvannan år på dagtid på avlastningsbolig for barn med ulike behov. PRAKSISKONTRAKT Barnehagens forutsetningar Praksislærers forventning til studenten Eige ark Studentens forutsetninger (faglige, personlige, praktiske) Eg har ikkje noko erfaring med barnehage før eg starta

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Sørigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei og hå! I månaden som er gått har vi leika oss ute i snøen, så nær som kvar dag. Vi sila i bakkane og mala på snøen

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Formål med pasienthotelllet: Hovudoppgåva er å vere eit tilbod for at pasientane skal behandlast på beste

Detaljer

Eksamen 27.05.2013. SAM3023 Rettslære 2. http://eksamensarkiv.net/ Nynorsk/Bokmål

Eksamen 27.05.2013. SAM3023 Rettslære 2. http://eksamensarkiv.net/ Nynorsk/Bokmål Eksamen 27.05.2013 SAM3023 Rettslære 2 Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel Bruk av kjelder Vedlegg Informasjon om oppgåva Informasjon om vurderinga Eksamen varer i 5 timar.

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź marit kaldhol det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź roman Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2014 ISBN 978-82-521-8437-2 Om boka

Detaljer

Vi lærer om respekt og likestilling

Vi lærer om respekt og likestilling Vi lærer om respekt og likestilling I Rammeplanen står det at barnehagen skal tilby alle barn eit rikt, variert, stimulerande og utfordrande læringsmiljø, uansett alder, kjønn, funksjonsnivå, sosial og

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad Først i denne delen om Giske OS står skrive om korleis vi bygde stasjonsbygninga. Der står nemnt at vi rekna med

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn?

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Gode tips og idear, til alle oss som er saman med barn. Korleis stimulera til eit godt talespråk? Bruk språket Snakk med barnet. Snakk tydeleg Bruk

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

spøkjelse I HUS MED EIT >>>

spøkjelse I HUS MED EIT >>> spøkjelse I HUS MED EIT Ein gong styrte ho garden med jernhand. Heller ikkje etter sin død i 1913 greidde Oline å sleppe taket på Åmot gard i Bygstad. Ikkje før ho fekk fortelje historia si. >>> 26 JULEMAGASINET

Detaljer

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Kjære foreldre, føresette, søsken og vener! I 8 månader har de fått rapport etter rapport frå Nordfjordeleven dykkar. Om flotte fjelltoppar. Store bølgjer. Hav

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald Innhald Introduksjon... 1 Teori... 2 Den første beskrivelsen... 2 Den sekundære betydinga... 2 Assosiasjonar... 3 Målgruppa... 4 Kvifor har dei gjort det slik, og kvifor seier bildet kva det seier?...

Detaljer

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN Oppsummering/ evaluering av månaden Også denne månaden har me vore mykje ute. Prøver å komma oss ut to gonger i løpet av dagen om veret er nokon lunde ok. Det er mykje sykling

Detaljer

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO HAFSLO - INFORMASJON SFO er eit friviljug omsorgs- og fritidstilbod før og etter skuletid for borna på 1. 4. steg. Sentralt i tilbodet er omsorg, tryggleik,

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer