Minigrammatikk Innhald

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Minigrammatikk Innhald"

Transkript

1 Minigrammatikk Innhald Nokre forenkla forklaringar på ein del grammatiske ord og uttrykk 142 Bestemmingsord (determinativ) 146 Mengdeord 146 Artiklar 146 Del, al Bruk av artiklar Vekedagar Tal 148 Klokka Datoar Ubestemte mengdeord 150 Eigedomsord 152 Trykksterke former 152 Peikeord 153 Substantiv 154 Tal 154 Fleirtalsbøying Alltid eintal Alltid fleirtal Kjønn 154 Genitiv og samansette ord 155 Anna om substantiv 155 Preposisjonen a føre objekt Diminutiv (forminsking) Adjektiv 156 Samsvarsbøying 156 Plassering 157 Elativ -ísimo 157 Gradbøying 157 Rekkjetal 158 Pronomen 158 Personleg pronomen 158 Subjektsform Preposisjonsform Direkte objektsform Indirekte objektsform Verbet gustar Refleksive pronomen 161 Resiproke pronomen 161 Spørjeord 162 Verb 163 Presens 163 Regelrette verb Diftongerande verb Verb med vokalskifte Pretérito indefinido 164 Verb med vokalskifte i pretérito indefinido Nokre uregelrette verb i indefinido Pretérito imperfecto 166 Bruk av pretérito indefinido og pretérito imperfecto 166 Presens perfektum 168 Verb med uregelrett bøying av partisippet Perfektum og pronomen Perfektum på norsk, men ikkje på spansk Pluskvamperfektum (preteritum perfektum) 170 Framtid 171 ir + a + infinitiv Presens futurum Futurum ved noko ein trur eller forventar 140 ciento cuarenta

2 Kondisjonalis (preteritum futurum) 172 Iba + a + infinitiv Gerundium 173 Konjunktiv 175 Imperativ 183 Passiv 184 Refleksive verb 185 Ei oversikt over bruken av ordet se Nokre viktige og spesielle verb 187 Verba ser og estar Verbet hay Verbet tener Verba ir og venir Volver + a + infinitiv Verbet gustar Direkte- og indirekte objekt i same setning: se lo/la/los/las Verbet parecer Korleis uttrykkje å bli på spansk? Ordstilling 202 Stadfestande setningar 202 Spørsmål 203 Dialektar 203 Uttale 203 Grammatikk 204 Ordforråd 205 Uregelrette verb 206 Nektingar 193 Adverb 193 Muy/mucho 193 Tidsuttrykk 194 Staduttrykk 195 Preposisjonar 195 Konjunksjonar og subjunksjonar 200 que = som 200 y > e, o > u 201 Orda que og como 202 Ortografi ciento cuarenta y uno

3 Nokre forenkla forklaringar på ein del grammatiske ord og uttrykk Adjektiv Adverb Artikkel Bestemmingsord Betont Diftong Direkte objekt Eigedomsord Framtid Genitiv Gerundium Ord som skildrar substantiv (eller pronomen), det vil seie fortel korleis noko er eller ser ut. Døme: Kaja er høg. Ho er svensk. Himmelen er blå. Skildrar verb, adjektiv og andre adverb. Skildrar omstenda rundt det som hender, til dømes kvar, når, korleis og i kva grad. Døme: Ho speler bra. Eg er svært glad i dag. Småord som er knytte til substantiv eller adjektiv. Fortel om tal, kjønn og bunden eller ubunden form. Desse blir rekna blant mengdeorda, som igjen er ein type bestemmingsord. Døme: ei jente, ein gut. Ord som bestemmer kva substantivet refererer til. Består av eigedomsord, peikeord og mengdeord. Har trykk, betoning. Døme: I ordet Barcelona er o betont / har trykk. To vokalar som står saman og smeltar saman til éi staving. På spansk må den eine vokalen vere anten i eller u. Døme: øy, ei, au, ie, ua Det som er gjenstand for ei handling. Døme: Eduardo les eit brev. Eva ser Kaja. Clara kjøper gåva. Direkte objekt finn vi ved å spørje kva eller kven nokon ser, les, kjøper osv. (sjå illustrasjon s. 160). Ord som seier noko om kven som «eig» noko eller nokon. (Tidlegare kalla eigedomspronomen.) Døme: faren min, bøkene våre Verbtid som uttrykkjer framtid, også kalla futurum. Døme: Eg skal jobbe i morgon. Eigeform. Uttrykkjer at nokon eig noko. På nynorsk bruker vi stort sett genitivs-s berre ved særnamn, men elles uttrykkjer vi eigeforhold med preposisjonen til, det vil seie på same måten som på spansk med preposisjonen de. Døme: Det er Evas kjole/ kjolen til Eva. Es el vestido de Eva. Verbalform som uttrykkjer at noko skjer. Blir brukt utan eller med hjelpeverb, med ulik tyding. Døme: Estoy comiendo. (Eg held på å ete.) 142 ciento cuarenta y dos

4 Tal Hjelpeverb Imperativ Indikativ Indirekte objekt Infinitiv Komparativ Kondisjonalis Konjunksjon Konjunktiv Konsonant Mengdeord Dei vanlege talorda. Desse høyrer inn under kategorien mengdeord, som igjen høyrer inn under bestemmingsord. Døme: ein, to, tre osv. Verb som vi bruker saman med eit anna verb for å danne ei verbtid eller ei verbalform. Tydingsinnhaldet til hjelpeverbet er ofte lite viktig. Døme: Eg har ete. Eg skal ete. Verbalmodus. Bydeform. Uttrykkjer påbod, forbod og oppfordringar. Døme: Et! Verbalmodus. Blir brukt når den talande er nøytral til det ho/han seier. Den vanlege modusen. Viser til individ som verbalhandlinga gjeld, det vil seie den eller dei ei handling skjer til skade eller fordel for. (Sjå illustrasjon s. 160.) Døme: Clara gir Ernesto ei bok. Grunnforma til verbet. Døme: (å) snakke, (å) ete Verbalmodus. Blir brukt når den talande er nøytral til det ho/han seier. Den vanlege modusen. På spansk kallar vi han anten condicional eller potencial. Ny norsk nemning er preteritum futurum. Uttrykkjer vanlegvis framtidig handling eller noko som er mogleg når vi ser det frå fortida. Kan eventuelt uttrykkje noko hypotetisk, altså noko ein tenkjer seg kunne hende. Døme: Dei skulle reise dagen etter. Eg ville hjelp deg dersom du spurde. Ord som vi bruker for å binde saman ord eller grupper av ord. Døme: Javier og Paranoia. Eva eller Elena. Verbalmodus. Blir brukt for å uttrykkje spesielle nyansar, som vilje, uvisse eller kjensle. Døme: Leve Kongen! Lyd som vi uttaler med ei eller anna lukking eller hindring i munnen, nasen eller svelget. Døme.: p, n, r, g Ord som uttrykkjer mengd. Kan vere artiklar, tal eller ubestemte mengdeord. Mengdeord er ei undergruppe av bestemmingsord. Døme: ein gut, ti gutar, nokre gutar 143 ciento cuarenta y tres

5 Objektspronomen Peikeord Presens perfektum Perfektum partisipp Pronomen som står som objekt i ei setning. Objektsform av personleg pronomen. Døme: Eg elskar deg. Ho sender dei eit brev. Ord som vi bruker når vi peiker. (Tidlegare kalla peikande pronomen.) Døme: denne guten, dette dyret, desse bøkene Ei fortid av verbet som vi bruker for å uttrykkje at hendinga har eit eller anna samband med notida. Døme: (I dag) har eg ete mykje. Hovudverb bøygt i perfektum. Det som blir att av perfektum når vi tek vekk hjelpeverbet. Døme: Eg har snakka. Pluskvamperfektum Framtid av presens perfektum. På norsk kallar vi no denne tida preteritum perfektum, men på spansk heiter det pretérito pluscuamperfecto. Døme: Ho hadde lese boka fleire gonger. Positiv Predikativ Preposisjon Presens Preteritum Pronomen Stamme Grunnforma til adjektiva og adverba. Døme: fin finare finast Ledd som skildrar eit subjekt ved å fortelje kven eller kva subjektet er. Blir mest typisk brukt saman med verb som ikkje kan stå aleine: vere, heite, synast, kallast. På spansk saman med verba ser og estar. Døme.: Clara er student. Eva er sjuk. Ord som uttrykkjer plassering i tid og rom. Døme: på, i, til Notid. Døme: Eg snakkar. Du et. Verbaltid. Står på mange språk for framtid generelt. På norsk: Blir brukt om hendingar i framtida utan relasjon til notida. Blir brukt til dømes om handlingar/hendingar i går. Døme: I går var det fint vêr, og Eva drog tidleg til byen. Ord som kan erstatte andre ord, ofte substantiv. Det finst fleire typar. Døme: Eduardo skriv til bestemor. Han skriv til henne. Stamma til verbet er det som blir att når vi tek bort infinitivsendinga. Døme: snakke, ete, leve 144 ciento cuarenta y cuatro

6 Staving Subjekt Subjunksjon Substantiv Superlativ Ubetont Verb Verbalmodus Vokal Lydsamband, oftast med ein vokal som kjerne kombinert med ein eller fleire konsonantar. Kan samanliknast med taktslag. Ordet Oslo har to stavingar, mens Hammerfest har tre. Den som utfører handlinga i ei setning, eventuelt er i ein tilstand. Døme: Javier speler gitar. Han syng. Bindeord som innleier leddsetning. Døme: Da eg kom, gjekk han. Eg trur at ho er sjuk. Eg har ein onkel som kan spansk. Namn på personar og ting. Døme: Eva, kjole, Madrid Den mest ekstreme graden av eit adjektiv eller adverb. Døme: fin finare finast Har ikkje trykk, betoning. Ord som uttrykkjer handlingar, hendingar eller tilstandar. Døme: Clara studerer, og Ernesto jobbar. Verbalmodus. Kva haldning den talande har til det han/ho seier, blir uttrykt ved ei spesiell bøying av verbet i setninga. Indikativ, imperativ og konjunktiv er modus. Lyd som vi uttaler utan å lukke i munnen eller svelget. Spansk har fem vokalar: a, e, i, o, u 145 ciento cuarenta y cinco

7 Bestemmingsord (Determinativ) Mengdeord Artiklar Artiklar fortel oss om eit ord er bunde eller ubunde, om det står i eintal eller fleirtal, og om det er hankjønn eller hokjønn. ubunden artikkel hankjønn (m.) hokjønn (f.) eintal (sg.) un amigo una amiga bunden artikkel eintal (sg.) el amigo la amiga fleirtal (pl.) los amigos las amigas Merk: I ubunden form fleirtal bruker vi ikkje artiklar. Formene unos og unas eksisterer rett nok, men dei blir tradisjonelt rekna som ubundne pronomen og tyder nokon. unos amigos nokre venner Del, al Preposisjonen de føre hankjønnsartikkelen el trekkjer vi saman til del. Tilsvarande skjer med preposisjonen a og artikkelen el: Dei smeltar saman til al. Dette skjer berre i hankjønn, og det gjeld berre bunden form eintal. La casa del señor. Voy al centro. Huset til mannen. Eg drg til sentrum. Bruk av artiklar Bunden artikkel bruker vi føre namn på elvar og fjell, men vanlegvis ikkje føre namn på land, byar og personar: El Teide es la montaña más alta de España. El Río de la Plata está en Argentina. Javier vive en Barcelona. Teide er Spanias høgaste fjell. Rio de la Plata er i Argentina. Javier bur i Barcelona. 146 ciento cuarenta y seis

8 Bunden artikkel bruker vi føre namn på språk, men etter ord som hablar og estudiar sløyfer vi vanlegvis artikkelen: El español es fácil para los españoles. Hablo francés y estudio español. Spansk er lett for spanjolar. Eg snakkar fransk og studerer spansk. Bunden artikkel bruker vi for å skildre kroppsdelar: Kaja tiene el pelo rubio y los ojos azules. Kaja har lyst hår og blå auge. Bunden artikkel bruker vi saman med uttrykket por ciento. Ubunden artikkel uttrykkjer at noko er omtrentleg: El quince por ciento de los habitantes es indígena. Un quince por ciento de los habitantes es indígena. Femten prosent av innbyggjarane er innfødde. Omtrent femten prosent av innbyggjarane er innfødde. Føre orda otro (ein annan, ein til) og medio (ein halv) bruker vi generelt ikkje ubunden artikkel. Compramos otro libro. Quieres media naranja? Vi kjøper ei anna bok / ei bok til. Vil du ha ein halv appelsin? Vekedagane Vekedagane er på spansk hankjønn, slik som på norsk. Når vi svarer på spørsmål om kva dag det er, bruker vi ingen artikkel: Qué día es (hoy)? Es lunes. Kva dag er det (i dag)? Det er måndag. Når vi refererer til vekedager, bruker vi bunden artikkel. Med fleirtal uttrykkjer vi ein vane, mens eintal refererer til ein bestemt dag. Merk at vi ikkje bruker nokon preposisjon tilsvarande norsk «på», berre artiklar: El viernes tengo un examen importante. Los viernes voy al cine. På fredag har eg ein viktig eksamen. På fredagar går eg på kino. 147 ciento cuarenta y siete

9 Grunntal 0 cero 1 uno 2 dos 3 tres 4 cuatro 5 cinco 6 seis 7 siete 8 ocho 9 nueve 10 diez 11 once 12 doce 13 trece 14 catorce 15 quince 16 dieciséis 17 diecisiete 18 dieciocho 19 diecinueve 20 veinte 21 veintiuno 22 veintidós 23 veintitrés 24 veinticuatro 25 veinticinco 26 veintiséis 27 veintisiete 28 veintiocho 29 veintinueve 30 treinta 31 treinta y uno 32 treinta y dos 33 treinta y tres 40 cuarenta 50 cincuenta 60 sesenta 70 setenta 80 ochenta 90 noventa 100 cien, ciento 101 ciento uno 120 ciento veinte 121 ciento veintiuno 122 ciento veintidós 200 doscientos 300 trescientos 400 cuatrocientos 500 quinientos 600 seiscientos 700 setecientos 800 ochocientos 900 novecientos 1000 mil 2000 dos mil cien mil uno dos tres cuatro cinco seis siete ocho nueve diez Når cien blir følgt av fleire tal, bruker vi ciento: ciento dos (102). Uno blir til una føre substantiv i hokjønn: veintiuna coronas (21 kroner). Uno blir til un føre eit substantiv i hankjønn: veintiún euros (21 euro). Y står mellom tiarar og einarar frå og med 31: treinta y uno. Frå og med 200 bøyer vi talorda i kjønn: doscientas coronas (200 kroner). Ordet mil bøyes ikkje, verken i tal eller kjønn. Millón reknar vi ikkje som eit talord, men som eit substantiv på spansk. Derfor kan det ikkje stå direkte saman med eit anna substantiv, men må etterfølgjast av preposisjonen de: Dos millones de habitantes To millionar innbyggjarar 148 ciento cuarenta y ocho

10 Klokka Når vi svarer på kva klokka er, bruker vi fleirtalsform av verbet. Unntak: Dersom klokka er noko med eitt, bruker vi eintal. Det same skjer ved uttrykka mediodía og medianoche: Qué hora es? Kva er klokka? Son las nueve. Klokka er ni. Es mediodía. Klokka er Es la una. Klokka er eitt. Es medianoche. Klokka er Når du skal uttrykkje anna enn heile timar, må du bruke y (over) eller menos (på). Kvarter og halve klokkeslett uttrykkjer vi med cuarto og media. Dersom vi vil kombinere klokkeslett med periode på dagen, føyer vi til de la mañana, de la tarde eller de la noche: Son las cuatro y venticinco. Son las dos menos diez de la tarde. Son las cinco y media de la mañana. Son las diez menos cuarto de la noche. Klokka er fem på halv fem (tjuefem over fire). Klokka er fem på to om ettermiddagen. Klokka er halv seks om morgonen. Klokka er kvart på ti om kvelden. Dersom vi ønskjer å seie at noko går føre seg på eit bestemt tidspunkt, bruker vi preposisjonen a: A qué hora llega el avión? Når (kva klokkeslett) kjem flyet? Llega a las cinco y media. Det kjem halv seks. Datoar For å uttrykkje datoar bruker vi på spansk grunntal med bestemt artikkel føre, ikkje rekkjetal som på norsk. Unntak: Den første datoen i kvar månad uttrykkjer vi ofte med rekkjetal. Men grunntal er mogleg og vanleg også her: Qué fecha es (hoy)? (Hoy) es el cinco de julio. (Hoy) es el primero de marzo. (Hoy) es el uno de marzo. Kva dato er det (i dag)? (I dag) er det 5. juli. (I dag) er det 1. mars. (I dag) er det 1. mars. For å uttrykkje hendingar på ein spesiell dato bruker vi ingen preposisjon, berre bunden artikkel: Vas a trabajar el primero de enero? Skal du jobbe (på) 1. januar? 149 ciento cuarenta y nueve

11 Framfor årstal bruker ein preposisjonen de. Merk at vi ikkje kan dele 1999 i nitten nitti ni. Vi må lese heile talet: Es el veinte de noviembre de mil novecientos noventa y nueve. Det er 20. november Hundreår skriv vi med romartal på spansk og uttaler som grunntal: El siglo XXI (el siglo veintiuno) Det 21. hundreåret På spansk snakkar vi ikkje om 1700-talet, 1900-talet osv., men om det 18. og 20. hundreåret. Ubestemte mengdeord algo (noko) nada (ingenting) Algo og nada står aleine, det vil seie ikkje saman med eit substantiv: Ves algo? No, nada. No, no veo nada. Ser du noko? Nei, ingenting. Nei, eg ser ingenting. Merk: Når nada står etter verbet, må vi setje no føre verbet: alguien (nokon) nadie (ingen) Alguien og nadie står aleine, det vil seie ikkje saman med eit substantiv. Dei blir nytta om personar, og dei blir ikkje bøygde: Alguien ha estado aquí antes. Nadie habla. No habla nadie. Nokon har vore her før. Ingen snakkar. Ingen snakkar. Merk: Når nadie står etter verbet, må vi setje no framfor verbet. alguno (nokon) ninguno (ingen) Alguno og ninguno bruker vi om personar og ting. Dei refererer til eit substantiv, og dei står alltid saman med eit substantiv, bortsett fra når substantivet er underforstått. Alguno og ninguno blir bøygde i samsvar med substantivet. Framfor eit substantiv i hankjønn forkortar vi alguno til algún og ninguno til ningún: No tengo ningún libro español. Conoces algún plato mexicano? No, no conozco ninguno. Eg har inga spansk bok. Kjenner du til nokon meksikansk rett? Nei, eg kjenner ingen. Merk: Ninguno og ninguna kan ikkje stå i fleirtal. 150 ciento cincuenta

12 Når ninguno står etter verbet, må vi setje no framfor verbet. I staden for algunos og algunas bruker vi ofte unos og unas. Meininga er omtrent den same. Upersonleg «ein» på norsk Det upersonlege ein uttrykker vi vanlegvis med se på spansk. Vi kan også bruke uno eller 3. person fleirtal for å uttrykkje noko upersonleg: Se dice que el presidente está enfermo. Dicen que el presidente está enfermo. Uno no dice nada. Ein seier at presidenten er sjuk. Dei seier at presidenten er sjuk. Ein seier ingenting. Merk: Dersom den som snakkar er ei kvinne, bruker vi una, ikkje uno. Uno/una inkluderer den som snakkar. Bruk av 3. person fleirtal ekskluderer den som snakkar. Les meir om bruken av se på s todo (alt) mismo (same) Todo og mismo blir tradisjonelt rekna som ubestemte mengdeord/pronomen. Vi bøyer dei som adjektiv når dei er knytte til substantiv (todo, toda, todos, todas og mismo, misma, mismos, mismas). Dersom det etter todo følgjer bestemt artikkel eintal, tyder det heile: Todas las chicas tienen los mismos intereses. Mi hermano habla todo el tiempo. Todo es más fácil en verano. Alle jentene har dei same interessene. Broren min snakkar heile tida. Alt er lettare om sommaren. 151 ciento cincuenta y uno

13 Eigedomsord Eigedomsorda uttrykkjer eigeforhold og tilhøyrsle. Dei blir bøygde etter det som blir ått, akkurat som på norsk. Når eigedomsordet står saman med substantivet, bruker vi desse formene: eintal (sg.) fleirtal (pl.) 1. mi min, mi, mitt mis mine 2. tu libro din, di, ditt tus libros dine 3. su hans, hennar, sin, si, sitt, Dykkar sus hans, hennar, sine, Dykkar 1. nuestro vår, vårt nuestros våre nuestra casa nuestras casas 2. vuestro dykkar vuestros dykkar vuestra vuestras 3. su deira, Dykkar sus deira, Dykkar Mi hermano es profesor. Nuestra casa es grande. Vuestros libros están en la mesa. Sus gatos duermen. No veo tus revistas. Su amiga vive en Madrid. Broren min er lærar. Huset vårt er stort. Bøkene deira er på bordet. Kattane hans/hennar/dykkar søv. Eg ser ikkje blada dine. Venninna hans/hennar/dykkar bur i Madrid. Trykksterke former av eigedomsord 1. mío, -a, -os, -as 2. tuyo, -a, -os, -as 3. suyo, -a, -os, -as 1. nuestro, -a, -os, -as 2. vuestro, -a, -os, -as 3. suyo, -a, -os, -as Desse bøyer vi altså i kjønn og tal. Vi bruker dei når eigedomsordet er plassert etter substantivet og dermed får ekstra trykk (slik som bruken av dei engelske mine, yours, hers, ours, og theirs). substantivet manglar og eigedomsordet dermed står aleine. Når substantivet heilt er fjerna frå setninga, må eigedomsordet ha artikkel framfor seg. Estas flores son tus flores. Estas flores son tuyas. Desse blomane er dine blomar. Desse blomane er dine. (Substantivet er utelate) 152 ciento cincuenta y dos

14 Estas son las tuyas. Dios mío! Desse er dine. (Substantivet er utelate frå setninga) Herregud! (eigentleg Min Gud!) (Eigedomsordet etterstilt) Peikeord På spansk skil vi mellom det som er heilt nær, det som er lenger borte, men i peikeavstand, og det som er enda lenger borte. Peikeord står nesten alltid saman med eit substantiv, og dei blir bøygde i kjønn og tal i samsvar med det substantivet som dei står saman med. eintal (sg.) fleirtal (pl.) hankjønn (m.) Nær den som snakkar este chico (denne guten) estos chicos (desse gutane) I peikeavstand ese chico (den guten) esos chicos (dei gutane) Lenger borte aquel chico (den guten) aquellos chicos (dei gutane) hokjønn (f.) Nær den som snakkar esta chica (denne jenta) estas chicas (desse jentene) I peikeavstand esa chica (den jenta) esas chicas (dei jentene) Lenger borte aquella chica (den jenta) aquellas chicas (dei jentene) Spansk har også peikeord som ikkje står saman med eit substantiv. Desse viser til noko abstrakt eller til innhaldet i ei heil setning eller fleire setningar og blir dess - utan brukte i visse spørsmål: esto eso aquello = dette = det = det Qué es esto /eso /aquello? Kva er dette/det? Merk: Når vi seier esta mañana, esta tarde, esta noche, snakkar vi om den morgonen osv. som er nærmast i tid i forhold til taletidspunktet. Dette set vi om med i dag tidleg, i ettermiddag, i kveld/natt. 153 ciento cincuenta y tres

15 Substantiv Tal Fleirtalsbøying eintal (sg.) fleirtal (pl.) ubunden form bunden form ubunden form bunden form un libro el libro libros los libros una casa la casa casas las casas un móvil el móvil móviles los móviles Ord som endar på vokal, får -s lagt til i fleirtal. Ord som endar på konsonant, får -es lagt til i fleirtal. Alltid eintal La gente aquí es muy simpática. El dinero no es importante. No compro mucha ropa. Alltid fleirtal Qué has hecho en las vacaciones? Me pongo los pantalones azules. Necesito gafas para leer. Dónde están las tijeras? Folk her er svært hyggelege. Pengar er ikkje viktig. Eg kjøper ikkje mange klede. Kva har du gjort i ferien? Eg tek på meg dei blå buksene. Eg treng briller for å lese. Kvar er saksa? Kjønn Spanske substantiv har to kjønn: hankjønn og hokjønn. Nokre tommelfingerreglar for å avgjere kva kjønn eit ord er: Dei fleste ord som endar på -o, er hankjønn (m.). Døme: libro Nokre unntak: mano, foto Dei fleste ord som endar på -a, er hokjønn (f.). Døme: vida, casa Unntak: ord av gresk opphav som endar på -ma, -ta og -pa. Døme: mapa, planeta, clima, problema, programa Ord som endar på -dad og -ción/-sión er alltid hokjønn (f.). Døme: ciudad, universidad, estación, televisión Nokre ord som står for yrke, er hankjønn eller hokjønn alt etter om vedkommande er mann eller kvinne: el/la cantante el/la periodista songaren/songarinna journalisten 154 ciento cincuenta y cuatro

16 Ved slektskapsforhold bruker vi hankjønn fleirtal som fellesform: hermano (m.) hermana (f.) hermanos (m.pl.) bror syster sysken/brør Hokjønnsord som byrjar på betont a (a som har trykk), får artikkelen el i bunden form eintal. Dei oppfører seg elles som hokjønnsord: El agua está fría. Vatnet er kaldt. Genitiv og samansette ord Genitiv (eigeform) danner vi på spansk med preposisjonen de. Det som «blir ått», set vi i bunden form. El profesor de Eva se llama Miguel. La capital de Ecuador se llama Quito. Læraren til Eva / Evas lærar heiter Miguel. Hovudstaden i Ecuador / Ecuadors hovudstad heiter Quito. Samansette ord blir også ofte uttrykte med preposisjonen de: una banda de rock la profesora de geografía eit rockeband geografilæraren (kvinneleg) Anna om substantiv Preposisjonen a føre objekt Dersom eit substantiv står som objekt (direkte eller indirekte), må a alltid stå føre substantivet dersom dette er ein person eller noko personifisert: Veo a mamá. Ayudamos al señor. Oigo a Pusur. Eg ser mamma. Vi hjelper mannen. Eg høyrer Pusur. Diminutiv (forminsking) Endingane -ito/-ita kan brukast for å uttrykkje at noko er lite eller kjært. Andre slike forminskingsendingar finst også, men -ito/-ita er dei vanlegaste. Slike endingar kan elles også leggjast til adjektiv. hermanito cucharita/cucharilla Anita veslebror teskei vesle Ana 155 ciento cincuenta y cinco

17 Adjektiv Samsvarsbøying Adjektiva er knytte til substantiva, og dei fortel om eigenskapane ved dei (ei pen jente, ein interessant film osv.) Dei blir bøygde i tal og kjønn i samsvar med dei substantiva dei skildrar. Adjektiv som sluttar på vokal, får -s i fleirtal, mens vi legg -es til dei som endar på konsonant. Adjektiv som sluttar på -o i hankjønn, får -a i hokjønn. blanco negro gris rojo azul verde amarillo marrón lila rosa naranja hankjønn (m.) hokjønn (f.) eintal (sg.) un vestido bonito (ein fin kjole) una blusa bonita (ein fin bluse) fleirtal (pl.) vestidos bonitos (fine kjolar) blusas bonitas (fine blusar) Adjektiv som sluttar på ein annan vokal enn -o eller konsonant i hankjønn, får dei same formene i hokjønn. Unntak: nasjonalitetsadjektiv. hankjønn (m.) hokjønn (f.) eintal (sg.) un país grande (eit stort land) una ciudad grande (ein stor by) fleirtal (pl.) países grandes (store land) ciudades grandes (store byar) hankjønn (m.) hokjønn (f.) eintal (sg.) un vestido azul (ein blå kjole) una blusa azul (ein blå bluse) fleirtal (pl.) vestidos azules (blå kjolar) blusas azules (blå blusar) hankjønn (m.) hokjønn (f.) eintal (sg.) un vestido francés (ein fransk kjole) una blusa francesa (ein fransk bluse) fleirtal (pl.) vestidos franceses (franske kjolar) blusas francesas (franske blusar) Merk: Når eitt og same adjektiv skildrar fleire substantiv med og mellom, følgjer vi dei vanlege reglane for bøying av adjektiv, det vil seie at adjektivet må stå i fleirtal. La ropa y la casa limpias. Sus camisas y jerseys son blancos. Reine klede og reint hus. Skjortene og genserane hans/hennar er kvite 156 ciento cincuenta y seis

18 Plassering Adjektiva blir vanlegvis plasserte etter substantiva. Ein del vanlege adjektiv, som bueno, malo, pequeño og grande, plasserer vi ofte føre substantivet. Da forkortar vi bueno og malo til buen og mal føre substantiv i hankjønn. Grande blir forkorta til gran føre alle substantiv. Ofte har adjektiv som blir plasserte føre substantivet, ei litt anna og meir abstrakt tyding. un gran hombre un hombre grande un buen libro un hombre bueno un mal día un hombre malo ein stor (akta) mann ein (fysisk) stor mann ei god bok ein snill mann ein dårleg dag ein slem mann Elativ -isimo For å forsterke tydinga av eit adjektiv kan vi leggje til endinga -ísimo: un chico altísimo una abuela buenísima Estamos contentísimos. Buenísimo! ein svært høg gut ei svært snill bestemor Vi er svært glade. Kjempebra! Gradbøying Regelrett gradbøying av adjektiv på spansk følgjer desse mønstra: positiv komparativ superlativ hankjønn eintal barato (billig) más barato (billigare) el más barato (billigast) hokjønn eintal barata más barata la más barata hankjønn fleirtal baratos más baratos los más baratos hokjønn fleirtal baratas más baratas las más baratas La pensión es más barata que el hotel. Miraflor es el hotel más barato. Siempre compro los vestidos más baratos. Pensjonatet er billigare enn hotellet. Miraflor er det billigaste hotellet. Eg kjøper alltid dei billigaste kjolane. 157 ciento cincuenta y siete

19 Dersom vi vil uttrykkje mindre grad av noko, bruker vi menos: Los zapatos son menos caros que las botas. Skoa er mindre dyre enn støvlane. Nokre adjektiv har uregelrett gradbøying. Blant desse finn vi: positiv komparativ superlativ bueno (god) mejor (betre) el mejor (best) malo (dårleg) peor (verre) el peor (verst) grande (stor, om alder) mayor (eldre) el mayor (eldst) pequeño (liten, om alder) menor (yngre) el menor (yngst) Rekkjetal Rekkjetal blir rekna som adjektiv og blir bøygde som dei: La primera vez Første gong primer piso segundo piso tercer piso cuarto piso quinto piso første etasje andre etasje tredje etasje fjerde etasje femte etasje sexto piso séptimo piso octavo piso noveno piso décimo piso sjette etasje sjuande etasje åttande etasje niande etasje tiande etasje Merk: Primero og tercero blir til primer og tercer foran substantiv i hankjønn. Pronomen yo tú él, ella, usted nosotros, nosotras vosotros, vosotras ellos, ellas, ustedes eg du han, ho, De vi de dei, De Subjektsform Nosotras og vosotras er hokjønnsformer, men når «vi» eller «de» består av både menn og kvinner, bruker vi nosotros og vosotros. 158 ciento cincuenta y ocho

20 Usted og ustedes er høflege former. Desse bruker vi oftare på spansk enn på norsk. Usted blir ofte forkorta skriftleg til Ud eller Vd og ustedes til Uds eller Vds. Ustedes blir brukt i Spania når vi skal snakke høfleg til fleire. I Latin-Amerika bruker dei ikkje 2. person fleirtal, dvs. ikkje vosotros/vosotras og heller ikkje verb i 2. person fleirtal. I staden bruker dei ustedes og 3. person fleirtal av verbet. Ustedes treng dermed ikkje vere høfleg form i Latin-Amerika. På spansk bruker vi subjektsformene berre for å framheve subjektet eller for å unngå moglege misforståingar. Verbendingane viser elles kva som er subjekt. Yo soy de Noruega, pero ella es de Suecia. Eg er frå Noreg, men ho er frå Sverige. Preposisjonsform Preposisjonsformene blir plasserte etter preposisjonane og er like subjektsformene (sjå rett ovanfor), bortsett frå i 1. person og 2. person eintal, som blir mí og ti: Para mí un café. Y para ti? No puedo vivir sin él. A ellos les gustan las gambas. Ein kaffi til meg, og til deg? Eg kan ikkje leve utan han. Dei liker reker. Unntak: Etter preposisjonen con brukes conmigo og contigo i 1. og 2. person eintal: Quieres hablar conmigo? No quiero hablar contigo. Vil du snakke med meg? Eg vil ikkje snakke med deg. Direkte objektsform me te lo, la, (le) nos os los, las (les) meg deg han, henne, den, det, Dykk oss dykk dei, Dykk Plassering: Føre bøyd verb. Blir hekta bak på ubøygde former (infinitiv, gerundium og imperativ ved påbod): Dónde pones los libros? Los pongo aquí en la mesa. Prefiero ponerlos en la mesa. Voy a ponerlos en la mesa. Kvar legg du bøkene? Eg legg dei her på bordet. Eg vil heller leggje dei på bordet. Eg skal leggje dei på bordet. Når vi har både eit bøygt verb og infinitiv, kan objektspronomenet alternativt setjast føre begge verba. Dette gir ingen skilnad i tyding: Los voy a poner en la mesa. Eg skal leggje dei på bordet. 159 ciento cincuenta y nueve

21 Indirekte objektsform Indirekte objekt fortel kven eller kva noko skjer til fordel eller skade for. me te le nos os les meg deg han, henne, Dykk oss dykk dei, Dykk María un regalo su madre. María da un regalo a su madre. Le da un regalo. Maria gir ei gåve til mora si. Ho/han gir henne/han ei gåve. Plassering: Som for direkte objektspronomen (sjå ovanfor). Ein del spanske verb blir konstruerte med indirekte objekt, deriblant gustar (like/ behage ): Verbet gustar indirekte objekt verbal subjekt Me gusta la casa. Eg liker huset. (Eigentleg: Huset behagar meg.) Me gustan los libros. Eg liker bøkene. (Bøkene behagar meg.) I døma ovanfor er subjektet la casa og los libros, og gustar blir bøygt i samsvar med desse. Les meir om gustar og andre liknande verb på s Direkte og indirekte objekt i same setning: se lo/la/los/las IO DO IO DO María me lo da. María gir meg den. Når begge objektspronomena står i 3. person, blir dei indirekte objekta le eller les endra til se: IO DO IO DO IO DO María le lo da. María se lo da. María gir han/henne det/den. 160 ciento sesenta

22 Se er her altså ikke eit refleksivt pronomen, men eit indirekte objektspronomen som erstattar le (han/henne) eller les (dei). Når le eller les er etterfølgde av lo, la, los eller las, blir dei indirekte objekta le eller les endra til se: me lo, la, los, las te lo, la, los, las le/se lo, la, los, las María se los da (a ella). María gir dei til henne. nos lo, la, los, las os lo, la, los, las les/se lo, la, los, las María se los da (a ellas). María gir dei til dei. Refleksive pronomen lavarse me lavo te lavas se lava nos lavamos os laváis se lavan vaske seg eg vaskar meg du vaskar deg han, ho, det vaskar seg vi vaskar oss de vaskar dykk dei vaskar seg/de vaskar Dykk Plassering: Som for objektspronomen, det vil seie føre verbet. Unntak: ved infinitiv (og andre ubøygde former) blir pronomenet hengt bak på verbet. Resiproke pronomen Det norske ordet kvarandre kallar vi eit resiprokt pronomen. På spansk bruker ein desse resiproke pronomena:se, nos, os. Merk at desse er heilt like dei refleksive pronomena (sjå ovanfor). Las lenguas románicas se parecen. Nos besamos. Ya os conocéis? Romanske språk lliknar på kvarandre. Vi kyssar kvarandre. Kjenner de allereie kvarandre? 161 ciento sesenta y uno

23 Spørjeord Qué es? Kva er det? Qué tal? Korleis går det? Qué hora es? Kva er klokka? Cómo vives? Korleis bur du? Cómo estás? Korleis har du det? Cómo te llamas? Kva heiter du? (Egentleg: Korleis kallar du deg?) Dónde vives? Kvar bur du? De dónde sois? Kvar er de frå? Adónde vas? Kvar dreg du (til)? Por qué estamos aquí? Kvifor er vi her? Quién es? Kven er han/ho/de? Quiénes son? Kven er dei? De quién es este libro? Kven eig denne boka? Cuándo tocas? Når spelar du? Cuánto vale? Kor mykje kostar det? Cuántos hermanos tienes? Kor mange sysken/brør har du? Cuántas lenguas habla usted? Kor mange språk snakkar De? Cuál es tu plato preferido? Kva er favorittretten din? Cuáles son tus intereses? Kva er interessene dine? Cuánto (kor mykje) bøyer vi i kjønn og tal etter det substantivet det står saman med. Quién og cuál bøyer vi i tal. Cuál bruker vi når det er snakk om eit utval av fleire alternativ. Døme: Aquí tienes tres libros. Her har du tre bøker. Cuál te gusta más? Kva (for ei bok) liker du best? Alle spørjeord har aksent. 162 ciento sesenta y dos

24 Verb Spanske verb med regelrett bøying kan delast inn i tre grupper etter endingane til infinitivane: ar-verb (hablar) er-verb (beber) ir-verb (vivir) Presens Regelrette verb Alle regelrette verb som i infinitiv sluttar på -ar, -er og -ir, bøyer vi etter dette mønsteret: Dei personlege pronomena (yo, tú, él osv.) er førte opp i parentes fordi dei blir oftast utelatne. Verbendingane fortel kva person det dreier seg om. Diftongerande verb hablar snakke beber drikke vivir bu/leve eintal 1. (yo) hablo bebo vivo eg snakkar/drikk/bur (sg.) 2. (tú) hablas bebes vives du snakkar/drikk/bur 3. (él, ella, usted) habla bebe vive han, ho, De, det, den snakkar/ drikk/bur fleirtal 1. (nosotros, -as) hablamos bebemos vivimos vi snakkar/drikk/bur (pl.) 2. (vosotros, -as) habláis bebéis vivís de snakkar/drikk/bur 3. (ellos, ellas, ustedes) hablan beben viven dei, De snakkar/drikk/bur Nokre verb får vokalendringar (diftongerer) når stammevokalen er betont (har trykk). Dette gjeld verb av alle dei tre kategoriane. Endringane kan vere e > ie, eller o > ue: diftongering e > ie empezar byrje diftongering o > ue poder kunne eintal 1. empiezo puedo (sg.) 2. empiezas puedes 3. empieza puede fleirtal 1. empezamos podemos (pl.) 2. empezáis podéis 3. empiezan pueden 163 ciento sesenta y tres

25 Legg merke til at 1. og 2. person fleirtal ikkje får diftongering. Det er fordi stamme vokalen (e eller o) her ikkje har trykk. Andre verb med diftongering e > ie: atravesar, calentar, cerrar, comenzar, defender, descender, despertar, entender, fregar, negar, nevar, pensar, perder, recomendar, sentar(se), querer, sentir(se), tener, venir Andre verb med diftongering o > ue: acordarse, acostarse, almorzar, contar, costar, doler, dormir, encontrar, llover, mostrar, mover, probar, recordar, rogar, soler, sonar, soñar, volar, volver I tillegg diftongerer verbet jugar: u > ue. Verb med vokalskifte Nokre verb får vokalskifte (e > i). Stammevokalen -e blir til -i der denne har trykk, det vil seie i alle former bortsett frå 1. og 2. person fleirtal: eintal 1. sirvo i (sg.) 2. sirves 3. sirve servir servere fleirtal 1. servimos (pl.) 2. servís 3. sirven Blant andre verb som blir bøygde slik, kan vi nemne pedir, vestir(se), seguir, reír(se), sonreír og freír. Pretérito indefinido hablar beber escribir eintal 1. (yo) hablé bebí escribí eg snakka/drakk/skreiv (sg.) 2. (tú) hablaste bebiste escribiste du snakka/drakk/skreiv 3. (él, ella, usted) habló bebió escribió han, ho, De, den, det snakka/ drakk/skreiv fleirtal 1. (nosotros, -as) hablamos bebimos escribimos vi snakka/drakk/skreiv (pl.) 2. (vosotros, -as) hablasteis bebisteis escribisteis de snakka/drakk/skreiv 3. (ellos, ellas, ustedes) hablaron bebieron escribieron dei, De snakka/drakk/skreiv 164 ciento sesenta y cuatro

26 Verb med vokalskifte i pretérito indefinido Ein del verb som får vokalskifte eller diftongering i presens, får også vokalskifte i pretérito indefinido. Vokalskiftet skjer berre i 3. person seguir halde fram dormir sove eintal 1. seguí eg heldt fram dormí eg sov (sg.) 2. seguiste du heldt fram dormiste du sov 3. siguió han, ho, De, den, det heldt durmió han, ho, De, den, det sov fram fleirtal 1. seguimos vi heldt fram dormimos vi sov (pl.) 2. seguisteis de heldt fram dormisteis de sov 3. siguieron dei, De heldt fram durmieron dei, De sov Som seguir går også pedir, servir, convertirse, conseguir, divertirse, vestirse, sentir, freír, reír(se) og sonreír. Som dormir går morir. Nokre uregelrette verb i indefinido Infinitiv Stamme Ending andar gå anduvconducir køyre conduj-* decir seie dij-* -e hacer gjere hic-** -iste querer ville/ha/elske quis- -o venir komme vinestar vere estuv- -imos poder kunne pud- -isteis poner settje, leggje pus- -ieron saber vite, få greie på suptener ha, få tuvtraer ha med seg traj-* Merk: I 3. person fleirtal av conducir, decir, traer utelet vi endinga --i. Dette gjeld alltid når stamma sluttar på bokstaven j. * conducir condujeron, decir dijeron, traer trajeron ** 3. person eintal av hacer skriv vi hizo. 165 ciento sesenta y cinco

27 Ser, ir og dar ser, ir vere, dra dar gi eintal 1. fui eg var / drog di eg gav (sg.) 2. fuiste du var/ drog diste du gav 3. fue ha, ho, De, den var/ drog dio han, ho, De, den, det gav fleirtal 1. fuimos vi var/ drog dimos vi gav (pl.) 2. fuisteis de var/ drog disteis de gav 3. fueron dei, de var/ drog dieron dei, De gav Ein god del andre verb er uregelrette i indefinido. Sjå verblista i tekstboka. Bruk av pretérito indefinido: sjå nedanfor. Pretérito imperfecto hablar beber vivir eintal 1. (yo) hablaba bebía vivía Eg snakka/drakk/budde (sg.) 2. (tú) hablabas bebías vivías Du snakka/drakk/budde 3. (él, ella, usted) hablaba bebía vivía Han, ho, De, den, det snakka/drakk/ budde fleirtal 1. (nosotros, -as) hablábamos bebíamos vivíamos Vi snakka/drakk/budde (pl.) 2. (vosotros, -as) hablabais bebíais vivíais De snakka/drakk/budde 3. (ellos, ellas, ustedes) hablaban bebían vivían Dei, De snakka/drakk/budde Merk at berre tre verb blir bøygde uregelrett i imperfecto: verba ser, ir og ver (sjå s. 220, 213, 222).. Bruk av pretérito indefinido og pretérito imperfecto Begge desse verbaltidene uttrykkjer fortid og blir som oftast omsette med norsk preteritum. Når ein ønskjer å fortelje om ei hending eller ein tilstand i går, vil ein oftast bruke anten indefinido eller imperfecto. Men dei er nokså ulike: Indefinido bruker vi når vi svarer på spørsmålet "Kva hende?" om ei hending eller handling i fortida innanfor eit avgrensa tidsrom, om handlingar som skjedde på eit bestemt tidspunkt, og/eller når vi legg vekt på at handlinga er avslutta 166 ciento sesenta y seis

28 Generelt: Ved indefinido legg vi vekt på anten byrjinga eller avslutninga på ei handling eller handlinga som ein ferdig avslutta heilskap: Handling/hending Stikkord: Handling ("action"), noko som hende Imperfecto bruker vi for å uttrykkje vanar i fortida. Når vi svarer på spørsmålet "Kva brukte å hende?" om skildringar. Når vi svarer på spørsmålet "Korleis var situasjonen?" om noko som er ein bakgrunn eller ei ramme for ei hending. Generelt: Når vi ikkje vil rette merksemda mot byrjinga, mot slutten eller mot at ei hending er ferdig avslutta: Handling/tilstand Stikkord: skildring, bakgrunn (ramme), vane. Skilnadene mellom indefinido og imperfecto kan samanliknast med eit teater: Imperfecto er kulissane og lyssetjinga, mens indefinido er det som går føre seg på scena; sjølve handlinga i teaterstykket. Bakgrunn/ramme/skildring (imperfecto) Era primavera, pero hacía frío. En la parada de autobús había mucha gente, y casi todos tenían cara de sueño. Mientras esperábamos todos estábamos mojados. Avslutta handling (indefinido) Me duché, desayuné y salí. Me puse en la cola. empezó a llover. Cuando al final llegó el autobús, Det var vår, men det var kaldt. Eg dusja, åt frukost og gjekk ut. På busstoppestaden var det mykje folk, og nesten alle såg trøytte ut. Eg stilte meg i køen. Mens vi venta, byrja det å regne. Da bussen til slutt kom, var vi alle våte. 167 ciento sesenta y siete

29 Imperfecto kan altså brukast for å skildre ein vane i fortida: Comíamos siempre a la una. Vi åt alltid klokka eitt. Merk at indefinido kan brukast for å leggje vekt på byrjinga av ei hending. På norsk bruker vi da ofte eit heilt anna verb. Merk kontrastane mellom tydinga av indefinido og imperfecto i desse døma: Tuvo una niña. Tenía la carta en el bolso. Conocieron a mucha gente. Conocían a mucha gente. Lo supimos ayer. Ya lo sabíamos. Cuando te fuiste tú yo también quise irme. No quería llegar tarde. Ho fekk ei jente. Ho hadde brevet i veska. Dei vart kjende med mykje folk. Dei kjende mykje folk. Vi fekk vite det i går. Vi visste det allereie. Da du gjekk, fekk eg også lyst til å gå. Eg ville ikkje komme seint. Presens perfektum Perfektum på spansk og norsk bruker vi nokså likt. På norsk seier du til dømes «Eg har ete mykje i dag». Når du seier «har ete» eller «har snakka», bruker du presens perfektum. Presens perfektum er ei fortid av verbet som blir brukt for å uttrykkje at hendinga har eit eller anna å gjere med notida. Presens perfektum på norsk dannar vi med hjelpeverb (har) og perfektum partisipp (snakka). På spansk bøyer vi hjelpeverbet haber (ha) i alle personar. Dette verbet blir berre brukt som hjelpeverb. Partisippet har felles form i alle personar, slik som på norsk. hablar beber vivir (yo) (tú) (él, ella, usted) he has ha eg har du har han, ho, De, den, det har hablado (snakka) bebido (drukke) vivido (budd) (nosotros, -as) (vosotros, -as) (ellos, ellas, ustedes) hemos habéis han vi har de har dei, De har 168 ciento sesenta y ocho

30 Has comido mucho esta semana? Este año hemos vivido en Ecuador. Hoy he hablado mucho por teléfono. Har du ete mykje denne veka? I år har vi budd i Ecuador. I dag har eg snakka mykje i telefonen. Verb med uregelrett bøying av partisippet infinitiv abrir cubrir decir descubrir componer escribir hacer ir morir poner romper ser ver volver perfektum partisipp abierto (opna) cubierto (dekt) dicho (sagt) descubierto (avdekt) compuesto (komponert) escrito (skrive) hecho (gjort) ido (gått) muerto (døydd) puesto (sett) roto (øydelagt) sido (vore) visto (sett) vuelto (komme tilbake) Perfektum og pronomen Pronomen plasserer vi føre begge verb, både hjelpeverb og hovudverb: (Yo) lo he comido. (Yo) le he dado el libro. (Yo) me he lavado. Eg har ete det/han/ho/den. Eg har gitt han/henne boka. Eg har vaska meg. Perfektum på norsk, men ikkje på spansk Når ein på spansk ønskjer å uttrykkje at noko har gått føre seg ei tid og framleis skjer, bruker ein ikkje perfektum slik som på norsk. Dette kan uttrykkjast på fleire måtar: Verbet llevar i presens + tidsuttrykk Cuánto tiempo lleváis en Sevilla? Llevamos tres meses aquí. Kor lenge har de vore (og er enno) i Sevilla? Vi har vore her i tre månader (og er her enno). Verbet llevar i presens + tidsuttrykk + verb i gerundium Cuánto tiempo lleváis estudiando matemáticas? Llevamos dos años estudiándolas. Kor lenge har de studert (og studerer enno) matematikk? Vi har studert det i to år (og gjer det enno). 169 ciento sesenta y nueve

31 Verb i presens + uttrykket desde hace Desde cuándo estudiáis matemáticas? Estudiamos matemáticas desde hace dos años. Kor lenge har de studert matematikk?? Vi har studert matematikk i to år (og gjer det enno). hace + tidsuttrykk + que + verb i presens Cuánto tiempo hace que estudiáis matemáticas? Hace dos años que estudiamos matemáticas. Kor lenge har de studert matematikk? Vi har studert matematikk i to år (og gjer det enno). Acabar de + infinitiv Med acabar de + infinitiv uttrykkjer ein noko som nettopp har hendt. Merk at verbet står i presens, og at vi bruker perfektum på norsk. Los alumnos acaban de escribir un resumen. Elevane har nettopp skrive eit resymé. Pluskvamperfektum (preteritum perfektum) Pluskvamperfektum på spansk og norsk blir brukte nokså likt. Pluskvamperfektum er fortid av perfektum. Denne verbalforma uttrykkjer ei handling som skjedde før ei anna i fortid. På norsk lagar vi pluskvamperfektum av hjelpeverbet hadde + partisippet av hovudverbet. På spansk lagar vi det på tilsvarande vis: pretérito imperfecto av haber + partisippet av hovudverbet. haber hablar comer vivir había habías había habíamos habíais habían eg hadde du hadde han/ho/de/den/det hadde vi hadde de hadde dei/de hadde hablado comido vivido Cuando tú llegaste, ya habíamos terminado el proyecto. El doctor Urbino había enseñado al loro a hablar. Da du kom, hadde vi allereie avslutta prosjektet. Doctor Urbino hadde lært papegøyen å snakke. 170 ciento setenta

32 Framtid Framtid kan uttrykkjast på flere ulike måtar på spansk, mellom anna ved uttrykket ir + a + infinitiv, eller med eigne bøyingar. ir + a + infinitiv For å uttrykkje noko nær føreståande, noko vi skal eller tenkjer å gjere, bruker vi verbet ir + a + infinitiv av det verbet som uttrykkjer handlinga. Hjelpeverbet ir blir bøygd i person, tal og tid: Qué vas a hacer en tus vacaciones? Voy a trabajar y voy a ir a Barcelona. Kva skal du gjere i ferien? Eg skal arbeide, og eg skal dra til Barcelona. Presens futurum Futurum (futuro) bruker vi vanlegvis for å uttrykkje ei framtidig handling. På norsk bruker vi både presens og futurum: Eg kjem i morgon. Eg vil/skal komme i morgon. Vi lagar futuro ved å leggje endingar til heile infinitiven av verbet. Endingane er dei same for alle verb (-ar-, -er- og -ir-verb). hablar beber vivir eintal 1. (yo) hablaré beberé viviré (sg.) 2. (tú) hablarás beberás vivirás 3. (él, ella, usted) hablará beberá vivirá fleirtal 1. (nosotros, -as) hablaremos beberemos viviremos (pl.) 2. (vosotros, -as) hablaréis beberéis viviréis 3. (ellos, ellas, ustedes) hablarán beberán vivirán Dónde viviréis en el futuro? No sé, pero comeré muchas tapas y hablaré español. Kvar skal de bu i framtida? Eg veit ikkje, men eg vil ete mange tapas, og eg kjem til å snakke spansk. 171 ciento setenta y uno

33 Nokre verb får endring i stamma, men endingane er dei same som i regelrette verb: decir diré poner pondré salir saldré haber habré querer querré tener tendré hacer haré saber sabré venir vendré poder podré Futurum ved noko ein trur eller forventar Spansk futurum treng ikkje alltid å uttrykkje framtid. Futurum kan også brukast for å uttrykkje noko ein trur eller forventar: Dónde estará tu hermano ahora? Ya estará en Chile. Kvar kan broren din vere no? Han kan allereie vere i Chile. Kondisjonalis (preteritum futurum) Med preteritum futurum, eller kondisjonalis (condicional), uttrykkjer ein vanlegvis ei framtidig handling sedd frå fortida. Men condicional kan også uttrykkje noko hypotetisk, altså noko ein tenkjer seg kunne skje. Les meir om slike konstruksjonar på s Vi lagar kondisjonalis ved å leggje endingar til heile infinitiven av verbet. Endingane er dei same for alle verb (-ar-, -er- og -ir-verb). llegar comer vivir eintal 1. (yo) llegaría comería viviría (sg.) 2. (tú) llegarías comerías vivirías 3. (él, ella, usted) llegaría comería viviría fleirtal 1. (nosotros, -as) llegaríamos comeríamos viviríamos (pl.) 2. (vosotros, -as) llegaríais comeríais viviríais 3. (ellos, ellas, ustedes) llegarían comerían vivirían Dijo que llegaría a las dos. Os gustaría ir a México? Ho sa at ho ville komme klokka to. Ville de like å dra til Mexico? 172 ciento setenta y dos

34 Nokre verb får endring i stamma (dei same som får ending i presens futurum), men endingane er dei same som i regelrette verb: decir diría poner pondría salir saldría haber habría querer querría tener tendría hacer haría saber sabría venir vendría poder podría iba a + infinitiv Ein annan måte å uttrykkje "skulle/ville" på er å bruke imperfecto av ir + a + infinitiv. Her uttrykkjer ein intensjon eller framtid sedd frå eit punkt i fortida. Íbamos a estudiar, pero luego tuvimos una visita. Dijiste que ibas a llegar a las tres. Vi skulle lese, men så fekk vi besøk. Du sa at du skulle komme klokka tre. Gerundium Spansk gerundium er ei verbalform som uttrykkjer at noko går føre seg/varer ei viss tid. Tida blir ofte brukt saman med hjelpeverbet estar, og da kan ho minne nokså mykje om den engelske «-ing-forma» når vi bruker denne med hjelpeverbet be. (She is singing.) -ar-verb får endinga -ando, mens -er- og -ir-verb får endinga -iendo i gerundium: hablar beber escribir (yo) (tú) (él, ella, usted) (nosotros, -as) (vosotros, -as) (ellos, ellas, ustedes) estoy estás está estamos estáis están hablando bebiendo escribiendo Qué estáis haciendo? Kva driv de med? / Kva held de på med (å gjere)? Estamos hablando y bebiendo café. Vi driv og snakkar og drikk kaffe. 173 ciento setenta y tres

35 Dei same verba som får vokalskifte i indefinido, får også vokalskifte i gerundium (sjå s. 165): Tu padre está durmiendo. Los camareros están sirviendo el postre. Faren din søv. Kelnerane held på med å servere desserten. Plassering av pronomen Gerundium er eitt av tre tilfelle der ein kan plassere pronomen (refleksive pronomen, direkte objektspronomen og indirekte objektspronomen) etter verbet, det vil seie at ein heng det bak på gerundium. Dei andre to tilfella er infinitiv og imperativ ved påbod. Pronomenet kan også plasserast framfor hjelpeverbet estar. Estoy duchándome. Me estoy duchando. Eg held på å dusje. Estamos haciéndolo. Lo estamos haciendo. Vi held på å gjere det. Gerundium etter seguir og continuar Verba seguir og continuar (halde fram) er alltid følgde av gerundium, ikkje av infinitiv som på norsk: Clara sigue estudiando medicina. Eva continúa comiendo. Clara held fram med å studere medisin. Eva held fram med å ete. Verbet ser heiter siendo i gerundium. Det er blant dei heller få verba som skal bøyast uregelrett i gerundium: leer (leyendo), oír (oyendo) og construir (construyendo). Noruega sigue siendo un país rico. Noreg held fram med å vere eit rikt land. Verbet llevar i presens + tidsuttrykk + verb i gerundium Denne konstruksjonen uttrykkjer at noko har gått føre seg ei tid og framleis skjer. Dette kan også uttrykkjast på fleire andre måtar (sjå s ). Ya llevamos dos horas escribiendo. Vi har no skrive i to timar (og gjer det enno). Annan bruk av gerundium Gerundium kan utan hjelpeverb uttrykkje måte eller erstatte ei setning: He venido andando. Mirando la tele me enteré del accidente. Incluyendo Las Antillas hay 123 familias de lenguas indígenas. Eg har komme til fots. Da eg såg på TV/ved å sjå på TV, fekk eg vite om ulykka. Når/Dersom ein inkluderer Antillane, finst det 123 familiar av indianarspråk. 174 ciento setenta y cuatro

36 Konjunktiv Konjunktiv (subjuntivo på spansk) er ein verbalmodus. Andre modusar på spansk er indikativ (den modusen vi vanlegvis bruker) og imperativ (imperativo). Modusen fortel noko om den haldninga den talande har til det ho/han seier. Gjennom ulike modusar kan ein uttrykkje spesielle nyansar, som vilje, uvisse eller kjensle. Modus (og dermed også konjunktiv) er altså ein måte å uttrykkje nyansar på ved hjelp av bøyingar av verb. På norsk har vi konjunktiv, men det bruker vi svært sjeldan. Den mest kjende konjunktivbruken på norsk er i setningar som "Leve Kongen" og "Måtte ho vinne". Ettersom vi bruker konjunktiv i så liten grad, må vi ofte ty til ekstra ord, trykk eller eit spesielt tonefall for å få fram dei same nyansane. Bøyingar i spansk konjunktiv presens Regelrette verb: hablar beber vivir eintal 1. (yo) hable beba viva (sg.) 2. (tú) hables bebas vivas 3. (él, ella, usted) hable beba viva fleirtal 1. (nosotros, -as) hablemos bebamos vivamos (pl.) 2. (vosotros, -as) habléis bebáis viváis 3. (ellos, ellas, ustedes) hablen beban vivan Merk at -ar-verb får -e-endingar, mens -er-verb og -ir-verb får -a-endingar, altså motsett av elles. Merk også at dei elles er nesten identiske med endingane i presens indikativ. Viva España! Quiero que hables español. Es triste que beban tanto. Leve Spania! Eg vil at du skal snakke spansk. Det er trist at dei drikk så mykje Ein del verb er uregelrette i konjunktiv. Desse er dei same som er uregelrette i 1. person eintal i vanleg presens. Den uregelrette bøyinga i konjunktiv blir også nesten alltid den same som i 1. person eintal i vanleg presens. Dermed held altså verb med diftongering eller vokalskifte i 1. person eintal i vanleg presens fast på dette i konjunktiv. Når det gjeld verba nedanfor, kan vi til dømes kjenne att bøyingane tengo (eg har), conozco (eg kjenner) og digo (eg seier): 175 ciento setenta y cinco

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER VURDERINGSFORMER RESSURSER

TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER VURDERINGSFORMER RESSURSER Obj108 RENDALEN KOMMUNE Fagertun skole Årsplan i spansk for 8. trinn 2014/15 Læreverk: Amigos uno, Gyldendal Med forbehold om endringer! TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER VURDERINGSFORMER RESSURSER

Detaljer

SPA 1014: Praktisk spansk II

SPA 1014: Praktisk spansk II Universitetet i Tromsø / HSL-fak Side 1 Universitetet i Tromsø / HSL-Fak SPA 1014: Praktisk spansk II Mandag / Måndag 30. november 2009, kl. 09:00-15:00 Ingen hjelpemidler er tillatt. Ingen hjelpemiddel

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

SPANIAMAGASINET.NO NIVÅ 2 LEKSJON 5. Prueba. Spaniamagasinet.no gratis spanskkurs. (Prøve)

SPANIAMAGASINET.NO NIVÅ 2 LEKSJON 5. Prueba. Spaniamagasinet.no gratis spanskkurs. (Prøve) Prueba (Prøve) Vi har nå gått gjennom fire leksjoner på nivå 2, så i denne femte leksjonen er det prøve! PS: Fasiten finner du på side 4. Oppgave leksjon 1 Sett inn de manglende endelsene på adjektivene:

Detaljer

HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar...

HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar... HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar... 16 1 HEILSETNINGAR Ordstilling I ei norsk setning kjem orda i ei bestemt

Detaljer

Eksamen 19.11.2013. FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 19.11.2013. FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål Eksamen 19.11.2013 FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister Nynorsk/Bokmål Oppgåve 1 Svar på spansk på desse spørsmåla: Te gusta pasar tiempo con gente mayor? Por qué?

Detaljer

Årsplan i Spansk 10.klasse, 2011 2012, Fagertun skole.

Årsplan i Spansk 10.klasse, 2011 2012, Fagertun skole. Årsplan i Spansk 10.klasse, 2011 2012, Fagertun skole. Læreverk: Amigos tres, Gyldendal Norsk Forlag, (Amigos dos og Amigos uno, Gyldendal Norsk Forlag.) Uke Kapittel, tema, grammatikk Mål for perioden

Detaljer

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 www.stavanger-kulturhus.no Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 Eksempel på eksamenssvar 2 1 LES NYNORSK I 30 MINUTT KVAR DAG DEN NESTE VEKA 2 SKRIV PÅ

Detaljer

Årsplan i Spansk 9.klasse, 2011 2012, Fagertun skole.

Årsplan i Spansk 9.klasse, 2011 2012, Fagertun skole. Årsplan i Spansk 9.klasse, 2011 2012, Fagertun skole. Læreverk: Amigos dos Gyldendal Norsk Forlag. Uke Kapittel, tema, grammatikk Kompetansemål Arbeidsmåter, prosjekt, prøver etc 34-35 Capítulo uno: El

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015

10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015 Ivar Aasen 1 www.stavanger-kulturhus.no 10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015 www.stavanger-kulturhus.no «Eg skriv betre på eit språk som

Detaljer

Forslag til årsplaner

Forslag til årsplaner Forslag til årsplaner MN2 er laget for nivå II i læreplanen. ene nedenfor er laget med tanke på en framdrift på om lag to uker på hver unidad. Siden antall aktiviteter per unidad varierer, må ikke denne

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Ta språket i bruk! Kreativitet og dialog i språkopplæringen

Ta språket i bruk! Kreativitet og dialog i språkopplæringen Ta språket i bruk! Kreativitet og dialog i språkopplæringen Hoy hablamos en noruego Gruppeprosjekter og dialog Tekster som utgangspunkt Relevans for praktiske situasjoner, faktakunnskap (kultur) og egne

Detaljer

Årsplan Pasiones 1, VG1 1. termin

Årsplan Pasiones 1, VG1 1. termin Årsplan Pasiones 1, VG1 1. termin Denne årsplanen tar utgangspunkt i et løp der hvert kapittel er beregnet til 4 økter. Den kan gjennomføres på 32 undervisningsuker. Hvert kapittel inneholder mer stoff

Detaljer

Usar las 4 destrezas para contar una historia

Usar las 4 destrezas para contar una historia Usar las 4 destrezas para contar una historia http://bscw.rediris.es/pub/bscw.cgi/d90681 5/CAPERUCITA.pdf Está dirigida a nivel II, Vg2, Vg3 (se puede adaptar a otros niveles si se cambian los tiempos

Detaljer

6. trinn. Målark Chapter 1 Bokmål. Kan godt. Kan litt. Kan ganske godt. Read and listen. Jeg kan lytte til en tekst og forstå hvor handlingen foregår.

6. trinn. Målark Chapter 1 Bokmål. Kan godt. Kan litt. Kan ganske godt. Read and listen. Jeg kan lytte til en tekst og forstå hvor handlingen foregår. Målark Chapter 1 Bokmål Jeg kan lytte til en tekst og forstå hvor handlingen foregår. Jeg kan lytte til en tekst og kan si hvilke personer eller figurer teksten handler om. Jeg kan lytte til en tekst og

Detaljer

BESTEMMARORD... 2 Eigedomsord... 3 Peikeord... 8 Mengdeord... 12

BESTEMMARORD... 2 Eigedomsord... 3 Peikeord... 8 Mengdeord... 12 BESTEMMARORD... 2 Eigedomsord... 3 Peikeord... 8 Mengdeord... 12 1 BESTEMMARORD a fortel meir om substantivet. Orda kan fortelje kven som eig det vi snakkar om: stolen vår, gutane mine Orda kan peike på

Detaljer

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv...

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv... Innhald 1. Fritid og bibliotek... 1 2. Hos legen... 7 3. Høgtider... 12 4. Mattradisjonar... 18 5. Sunnheit og kosthald... 25 6. Arbeidsliv... 30 7. Jobb i sikte... 35 8. Skule og utdanning... 40 9. Familie

Detaljer

Del 1 Ordklasser. ADVERB... 2 Måtesadverb... 3 Tidsadverb... 4 Stadadverb... 5 Gradsadverb... 7 Setningsadverb... 8 Gradbøying...

Del 1 Ordklasser. ADVERB... 2 Måtesadverb... 3 Tidsadverb... 4 Stadadverb... 5 Gradsadverb... 7 Setningsadverb... 8 Gradbøying... ADVERB... 2 Måtesadverb... 3 Tidsadverb... 4 Stadadverb... 5 Gradsadverb... 7 Setningsadverb... 8 Gradbøying... 10 1 ADVERB a fortel korleis, når og kvar noko skjer. Dei kan stå til eit verb og fortelje

Detaljer

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 Revidert i 2012 i samsvar med den nye nynorskrettskrivinga Til

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Eksamen 21.05.2012. FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 21.05.2012. FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål Eksamen 21.05.2012 FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel Bruk av kjelder Vedlegg Informasjon om

Detaljer

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 1 PREPOSISJONAR Vi deler preposisjonane inn i ulike grupper etter kva dei fortel om: Stad: Tid:

Detaljer

Å BINDE SAMAN SETNINGAR... 2 Å leggje til ny informasjon... 3 Å uttrykkje tid... 4 Å uttrykkje årsak... 7 Å uttrykkje følgje...

Å BINDE SAMAN SETNINGAR... 2 Å leggje til ny informasjon... 3 Å uttrykkje tid... 4 Å uttrykkje årsak... 7 Å uttrykkje følgje... Å BINDE SAMAN SETNINGAR... 2 Å leggje til ny informasjon... 3 Å uttrykkje tid... 4 Å uttrykkje årsak... 7 Å uttrykkje følgje... 8 Å uttrykkje motsetning... 9 Å uttrykkje vilkår... 10 Å uttrykkje føremål...

Detaljer

11 Mi casa. Referanser til minigrammatikken i tekstboka Refleksive verb: side 163-164. Verbet ir: side 161 og. Verbene ser og estar: side 158-159

11 Mi casa. Referanser til minigrammatikken i tekstboka Refleksive verb: side 163-164. Verbet ir: side 161 og. Verbene ser og estar: side 158-159 11 Mi casa Kapittel 11 inneholder tekstene Dos vidas diferentes, La casa de Eduardo en Bergen, La postal de Eduardo og fordypningsteksten Vivir en casa. I den første teksten sammenliknes Eduardos liv i

Detaljer

PRONOMEN... 2 Personlege pronomen... 2 Subjektsform... 2 Objektsform... 4 Refleksiv form... 5 Oppsummering av personlege pronomen...

PRONOMEN... 2 Personlege pronomen... 2 Subjektsform... 2 Objektsform... 4 Refleksiv form... 5 Oppsummering av personlege pronomen... PRONOMEN... 2 Personlege pronomen... 2 Subjektsform... 2 Objektsform... 4 Refleksiv form... 5 Oppsummering av personlege pronomen... 7 Gjensidige pronomen... 7 1 PRONOMEN er ord som står i staden for substantiv.

Detaljer

Eksamen 21.05.2013. FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. http://eksamensarkiv.net/ Nynorsk/Bokmål

Eksamen 21.05.2013. FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. http://eksamensarkiv.net/ Nynorsk/Bokmål Eksamen 21.05.2013 FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister Nynorsk/Bokmål Oppgåve 1 Svar kort på spansk med fullstendige setningar på spørsmåla: a) Cuándo no llevas

Detaljer

2 En Ecuador I Kapittel 2 får vi et gjensyn med den fiktive hovedpersonen Eduardo fra Ecuador, som har vært utvekslingsstudent i Norge, men som nå er tilbake i sitt hjemland. Han får besøk av sin venn

Detaljer

Årsplan i spansk, skuleåret 2015-2016

Årsplan i spansk, skuleåret 2015-2016 Årsplan i spansk, skuleåret 2015-2016 Klasse: 8A og 8B Lindås ungdomsskule 5955 LINDÅS Tlf. 56375054 Faglærar: Gro Mjølsvik Hovedkjelder: Amigos Uno, Gyldendal forlag Læreverk: Amigos Uno tekstbok og Amigos

Detaljer

Årsplan i spansk, skuleåret 2015-2016

Årsplan i spansk, skuleåret 2015-2016 Årsplan i spansk, skuleåret 2015-2016 Klasse: 10A og 10B 5955 LINDÅS Tlf. 56375054 Lindås ungdomsskule Faglærar: Gro Mjølsvik Hovedkjelder: Amigos tres, Gyldendal forlag Læreverk: Amigos tres tekstbok

Detaljer

Sogndal kommune nyttar nynorsk skulemål og har nynorsk som administrasjonsmål. Kommunen krev nynorsk i skriv frå statlege organ til kommunen.

Sogndal kommune nyttar nynorsk skulemål og har nynorsk som administrasjonsmål. Kommunen krev nynorsk i skriv frå statlege organ til kommunen. Målbruksplan for Sogndal kommune Sogndal kommune nyttar nynorsk skulemål og har nynorsk som administrasjonsmål. Kommunen krev nynorsk i skriv frå statlege organ til kommunen. 1 Språkpolitiske mål Føremålet

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Analyser setningane under. Det betyr at du skal finne subjekt og verbal. Sjå eksempelet:

Analyser setningane under. Det betyr at du skal finne subjekt og verbal. Sjå eksempelet: SETNINGSLEDD 1 Analyser setningane under. Det betyr at du skal finne subjekt og verbal. Sjå eksempelet: Leo som budde på Cuba før, snakkar godt norsk. Subjekt: Leo som budde på Cuba før Verbal: snakkar

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Eksamen 20.11.2013. FSP5095/PSP5051/FSP5098 Spansk nivå II / I + II Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål

Eksamen 20.11.2013. FSP5095/PSP5051/FSP5098 Spansk nivå II / I + II Elevar og privatistar / Elever og privatister. Nynorsk/Bokmål Eksamen 20.11.2013 FSP5095/PSP5051/FSP5098 Spansk nivå II / I + II Elevar og privatistar / Elever og privatister Nynorsk/Bokmål Oppgåve 1 Svar på spansk på spørsmålet under. Skriv ein tekst på 3 4 setningar.

Detaljer

Grammatisk ordliste Los geht s!

Grammatisk ordliste Los geht s! Grammatisk ordliste Los geht s! Omegrep Forklaring Døme Adjektiv Adverb Akkusativ Analyse Artikkel Dativ Direkte objekt (DO) Eigennamn Eigedomsord Ord som skildrar eit substantiv (namn på ting, dyr, personar).

Detaljer

Obj144. Læreverk: Amigos tres, Gyldendal Norsk Forlag, (Amigos dos og Amigos uno, Gyldendal Norsk Forlag.)

Obj144. Læreverk: Amigos tres, Gyldendal Norsk Forlag, (Amigos dos og Amigos uno, Gyldendal Norsk Forlag.) Obj144 RENDALEN KOMMUNE Fagertun skole Årsplan i Spansk for 10. trinn 2013/14 Læreverk: Amigos tres, Gyldendal Norsk Forlag, (Amigos dos og Amigos uno, Gyldendal Norsk Forlag.) TID TEMA KOMPETANSEMÅL ARBEIDSMETODER

Detaljer

Norsk minigrammatikk bokmål

Norsk minigrammatikk bokmål Norsk minigrammatikk bokmål Ordklassene Substantiv Adjektiv Artikler Pronomen Tallord Verb Adverb Konjunksjoner Preposisjoner Interjeksjoner ORDKLASSENE Den norske grammatikken inneholder ti ordklasser:

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Innholdsfortegnelse. KAPITTEL 3: Adjektiv A

Innholdsfortegnelse. KAPITTEL 3: Adjektiv A Innholdsfortegnelse KPITTL 1: et spanske språket okstavene1 lfabetet1 Uttale 1. Vokaler 2. iftonger 3. Triftonger 4. Kombinasjoner a, e, o. Viktig forskjell i uttalen av g, c og d. Konsonanter 1 2 2 2

Detaljer

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 8. trinn

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 8. trinn Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 8. trinn Hola! Uke 33 Uke 34 Uke 35 Uke 36 Escuchar 1:Preguntas al vídeo - å forstå korte presentasjoner

Detaljer

Årsplan i spansk, skuleåret 2015-2016

Årsplan i spansk, skuleåret 2015-2016 Årsplan i spansk, skuleåret 2015-2016 Klasse: 9A og 9B Lindås ungdomsskule 5955 LINDÅS Tlf. 56375054 Faglærar: Gro Mjølsvik Hovedkjelder: Amigos dos, Gyldendal forlag Læreverk: Amigos Dos tekstbok og Amigos

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Alfabetisk ordliste 55 Kort grammatikk 60

Alfabetisk ordliste 55 Kort grammatikk 60 Personalia 1 Familie 5 Samtalar 8 På skulen 11 Kva er klokka? 13 Daglege rutinar 16 Måltid 18 Butikk og klede 20 I nærmiljøet 25 Bustad og møblar 28 Transport og reiser 32 Vêr og årstider 38 Kropp og helse

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

6. trinn. Målark Chapter 1 Nynorsk. Kan godt. Kan litt. Kan ganske godt. Read and listen

6. trinn. Målark Chapter 1 Nynorsk. Kan godt. Kan litt. Kan ganske godt. Read and listen Målark Chapter 1 Nynorsk Eg kan lytte til ein tekst og forstå kvar handlinga går føre seg. Eg kan lytte til ein tekst og kan seie kva for personar eller figurar teksten handlar om. Eg kan lytte til ein

Detaljer

Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. Eg må kjøpe ei nynorsk ordbok. Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. I tillegg må eg kjøpe ei nynorsk ordbok.

Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. Eg må kjøpe ei nynorsk ordbok. Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. I tillegg må eg kjøpe ei nynorsk ordbok. Å BINDE SAMAN SETNINGAR 1 Kva ordklasse høyrer dei utheva orda til? Då eg var i London, besøkte eg tanta mi. Ein hund beit Leo. Derfor er han redd hundar. Arne går på spanskkurs, for han vil lære spansk.

Detaljer

Eksamen 17.11.2015. FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. http://eksamensarkiv.net/ Nynorsk/Bokmål

Eksamen 17.11.2015. FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister. http://eksamensarkiv.net/ Nynorsk/Bokmål Eksamen 17.11.2015 FSP5092/PSP5049 Spansk nivå I Elevar og privatistar / Elever og privatister Nynorsk/Bokmål Nynorsk Eksamensinformasjon Eksamenstid Hjelpemiddel Bruk av kjelder Vedlegg Informasjon om

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

7. trinn Målark Chapter 1 Bokmål

7. trinn Målark Chapter 1 Bokmål Målark Chapter 1 Bokmål Navn: Dato: Jeg kan lese en dialog sammen med andre. Jeg kan lese og lytte til nyheter og annonser. Jeg kan lese en enkel faktatekst med mange bilder. Jeg kan lese mer avanserte

Detaljer

Årsplan i spansk 10.trinn 2012 2013 Faglærer: Evy Kristin Løkås

Årsplan i spansk 10.trinn 2012 2013 Faglærer: Evy Kristin Løkås Årsplan i spansk 10.trinn 2012 2013 Faglærer: Evy Kristin Løkås Målsetting for faget: å utvikle elevenes evne til å bruke spansk muntlig og skriftlig og stimulere dem til å samhandle med mennesker fra

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Oppgåver til side 130 Oppgåve B Kommenter forholdet mellom omgrep. a) Morfem, leksikalsk morfem, grammatisk morfem, bøyingsmorfem og avleiingsmorfem.

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 9. trinn. Vurdering

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 9. trinn. Vurdering Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 9. trinn Música Uke 33 Escuchar 1: Una canción bonita å kjenne igjen ord i en spansk sang å forstå innholdet

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

SUBSTANTIV... 3 Særnamn og samnamn...3 Kjønn...4 Ubunden og bunden form...8 Substantivbøying ei oppsummering...12 Uteljelege substantiv...

SUBSTANTIV... 3 Særnamn og samnamn...3 Kjønn...4 Ubunden og bunden form...8 Substantivbøying ei oppsummering...12 Uteljelege substantiv... SUBSTANTIV... 3 Særnamn og samnamn...3 Kjønn...4 Ubunden og bunden form...8 bøying ei oppsummering...12 Uteljelege substantiv...16 Samansette substantiv...18 Genitiv...21 Bruk av ordbok eller ordliste...

Detaljer

http://eksamensarkiv.net/ http://eksamensarkiv.net/ Oppgåve 1 Svar på spansk på spørsmåla under. Skriv ein kort, samanhengande tekst på 2 4 setningar. Te gusta mirar fútbol en la tele? Por qué o por qué

Detaljer

SUBSTANTIV... 2 Særnamn og samnamn... 2 Kjønn... 4 Eintal og fleirtal... 6 Ubestemt og bestemt form... 9 Oppsummering av substantivbøying...

SUBSTANTIV... 2 Særnamn og samnamn... 2 Kjønn... 4 Eintal og fleirtal... 6 Ubestemt og bestemt form... 9 Oppsummering av substantivbøying... SUBSTANTIV... 2 Særnamn og samnamn... 2 Kjønn... 4 Eintal og fleirtal... 6 Ubestemt og bestemt form... 9 Oppsummering av substantivbøying... 13 Uteljelege substantiv... 16 Samansette substantiv... 19 Genitiv...

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Oppgåver til kapittel 3

Oppgåver til kapittel 3 Oppgåver til kapittel 3 Oppgåver til side 130 Definer og gje døme på dei følgjande sentrale omgrepa: a) Morfem b) Leksikalsk morfem c) Grammatisk morfem d) Leksem e) Rot f) Stamme g) Bøyingsmorfem h) Avleiingsmorfem

Detaljer

MED KJERRINGA MOT STRØMMEN

MED KJERRINGA MOT STRØMMEN MED KJERRINGA MOT STRØMMEN 16 MARS 2013 Felles språklærerdag. Med kjerringa mot strømmen, for framtida. Interkulturell og muntlig kompetanse i fremmedspråk Sted: Hellerud Vgs. Gloria Hernández EL PUNTO

Detaljer

Forord... 17. Om å bruke Nå begynner vi!... 19. 1 Hei!... 31. 2 Presentasjon av familien til Johanne... 36. 3 En vanlig dag... 41

Forord... 17. Om å bruke Nå begynner vi!... 19. 1 Hei!... 31. 2 Presentasjon av familien til Johanne... 36. 3 En vanlig dag... 41 Forord... 17 Om å bruke Nå begynner vi!... 19 Om hele lærebokserien Nettressursene: www.norskfordeg.no Læreplanen som grunnlag for Nå begynner vi! Trollmor Grunnboka: Innledningskapitlene Grunnboka: Grammatikken

Detaljer

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 TID KOMPETANSEMÅL Elevane skal kunne INNHALD/LÆRESTOFF Elevane skal arbeide med ARBEIDSMÅTAR Aktuelle arbeidsmåtar i faget VURDERING Veke 34-52 Munnleg kommunikasjon

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 10. trinn Gente famosa

Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 10. trinn Gente famosa Forslag til årsplan LINGUA PLANET spansk 1 Se lærerveiledningen for tips til klasseromsaktiviteter. 10. trinn Gente famosa Uke 33 Escuchar 1: Personas famosas - å forstå navn på yrker - å forstå hvilket

Detaljer

Prøve 1: Kapitlene 1-4

Prøve 1: Kapitlene 1-4 TEMA 1: LA VIDA DE CUATRO JÓVENES / Prøve 1 kap 1-4 Prøve 1: Kapitlene 1-4 1 Les brevet og svar på spørsmålene 1-7 på norsk. Querida Tone: Sevilla, 15 de septiembre de 2006 Como ya sabes, estoy en Sevilla

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

a) Sett strek mellom ordene og forklaringene som betyr omtrent det samme. b) Sett inn riktig ord uten å

a) Sett strek mellom ordene og forklaringene som betyr omtrent det samme. b) Sett inn riktig ord uten å Innhold Forord......................................................... 17 Om å bruke Nå begynner vi!.... 19 Om hele lærebokserien Nettressursene: www.norskfordeg.no gruppen Læreplanen som grunnlag for

Detaljer

SUBSTANTIV... 2 Særnamn og samnamn... 2 Kjønn... 4 Eintal og fleirtal... 6 Ubestemt og bestemt form... 9 Oppsummering av substantivbøying...

SUBSTANTIV... 2 Særnamn og samnamn... 2 Kjønn... 4 Eintal og fleirtal... 6 Ubestemt og bestemt form... 9 Oppsummering av substantivbøying... SUBSTANTIV... 2 Særnamn og samnamn... 2 Kjønn... 4 Eintal og fleirtal... 6 Ubestemt og bestemt form... 9 Oppsummering av substantivbøying... 13 Uteljelege substantiv... 16 Samansette substantiv... 19 Genitiv...

Detaljer

Los geht s 8 Lektion 1: - Fakta om Tyskland - Alfabetet - Helsing og presentasjon

Los geht s 8 Lektion 1: - Fakta om Tyskland - Alfabetet - Helsing og presentasjon ÅRSPLAN i Tysk Skuleåret: 2010/2011 Klasse: 8 Faglærar:Alexander Fosse Andersen Læreverk/forlag: grunnbok og arbeidsbok/ Samlaget Kompetansemål LK06 Læringsmål for perioden Periode Innhald Læreverk/læremiddel

Detaljer

Five tips for learning a new language or a second Language:

Five tips for learning a new language or a second Language: Learning a new language or a second language is not easy or quick. Especially the first few months, it requires a lot of time, a lot of patience, and commitment. Learning a new language or a second language

Detaljer

Vekeplan 9. klasse. Namn:... Veke 4. Matte Tall og forhold mellom tall. Samf Mat frå jorda Eng Relative pronomen og Lesing

Vekeplan 9. klasse. Namn:... Veke 4. Matte Tall og forhold mellom tall. Samf Mat frå jorda Eng Relative pronomen og Lesing Vekeplan 9. klasse Veke 4 Namn:.... Norsk: BOKMÅL: Lære bøyningsmønster svake verb lære om presens-og perfektum partisipp, parverb og verb på -s. Mål: NYNORSK: Lære setningsanalyse: subjekt, verbal og

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Vekeplan 9. klasse. Namn:.. Veke 7. Matte Forhol mellom tal. Samf Mat frå jorda Eng Munnleg framføring

Vekeplan 9. klasse. Namn:.. Veke 7. Matte Forhol mellom tal. Samf Mat frå jorda Eng Munnleg framføring Vekeplan 9. klasse Veke 7 Namn:.. Norsk: Nynorsk: Når veka er over, skal du kunne finne alle setningsledda vi har arbeidd med Mål: siste tida Bokmål: Når uka er over, skal du kunne alt vi har lært om substantiv-og

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

8 tema for godt samspel

8 tema for godt samspel PROGRAM FOR FORELDRERETTLEIING BUF00032 8 tema for godt samspel Samtalehefte for foreldre og andre vaksne PROGRAM FOR foreldrerettleiing Dette heftet inngår i ein serie av materiell knytta til foreldrerettleiings

Detaljer

En ordbok som den du skal jobbe med nå, kan gi deg svar på mange spørsmål, og ikke bare lære deg mange nye ord.

En ordbok som den du skal jobbe med nå, kan gi deg svar på mange spørsmål, og ikke bare lære deg mange nye ord. MINIKURS Oppgavene i dette minikurset løses ved hjelp av Cappelen Damms spanske ordbøker. Minikurset tar ca. 40 60 minutter. Dette vil variere alt etter elevenes individuelle ferdigheter og tidligere ordboktrening.

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Årsplan for Spansk, 2013/2014 9 trinn Lærer: Synnøve M. B. Hopland Læreverk: Amigos dos

Årsplan for Spansk, 2013/2014 9 trinn Lærer: Synnøve M. B. Hopland Læreverk: Amigos dos Årsplan for Spansk, 2013/2014 9 trinn Lærer: Synnøve M. B. Hopland Læreverk: Amigos dos Grunnleggende ferdigheter i faget (fra Kunnskapsløftet) Grunnleggende ferdigheter er integrert i kompetansemålene

Detaljer

Ord som skildrar eit verb. Adverbet seier noko om korleis handlinga er.

Ord som skildrar eit verb. Adverbet seier noko om korleis handlinga er. Grammatisk ordliste Omgrep Forklaring Eksempel Adjektiv Adverb Akkusativ Analyse Ord som skildrar eit substantiv form, farge, eigenskapar osv. Ord som skildrar eit verb. Adverbet seier noko om korleis

Detaljer

Innhold. Forord... 19

Innhold. Forord... 19 Innhold Forord................................................................... 19 Om å bruke Opp og fram!..................................................... 21 Norsk for deg-serien.........................................................

Detaljer