SUPERSAGBLAD for tøff saging

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "SUPERSAGBLAD for tøff saging"

Transkript

1 B Returadresse: Norsk Bygdesag Forening 6763 Hornindal SUPERSAGBLAD for tøff saging Stellitt eller hardmetall Super frost med patentert tann. Overlegen i frossent tømmer, men suveren året rundt. Like enkelt å slipe som et standardblad. NB! Vi leverer også lavenergi sagblad! For bekymringsfri saging og høvling: Ring Postboks 44, 2261 Kirkenær E-post: SLIPEVERKSTED Forum for norske bygdesager

2 Sagbladet Forum for Norske Bygdesager Organisasjonsnytt s 4 Husasnotra s 5-7 Medlemsbedriften s 8-9 Restaureringsvirke s Ligna-messa s Inneklima og skadar på tre s Medlemsblad for Norsk Bygdesagforening. Årgang 21, Nr juni 2009 ISSN-nr.: Ligna 2009

3 Sagbladet Norsk Bygdesagforening Sagbladet er et medlemsblad for Norsk Bygdesagforening og utkommer med 6 nummer i året. Bladabonnement er kr 500 pr. år. Ved flere abonnement til samme adressat betales kr 250 pr. år for første tilleggs-abonnement, og kr 125 pr. år for alle ytterligere abonnement. Opplag 600. Redaksjonen avsluttet: 11. juni Ansvarlig redaktør: Inger-Marie Svingeset 6763 Hornindal Tlf.: e-post: Journalist: Gunnhild Sindre Sør-Markane, Stryn Tlf.: e-post: Designmal: Forglemmegei, Parkveien 11, 2500 Tynset Tlf.: Trykk og lay-out: Meskano Media, Parkveien 11, 2500 Tynset Tlf.: e-post: Redaksjonen: Jostein Ljones Harald Mo Birkenes Geir Håvar Ingdal Arnold Øverås Andreas Lomsdal Utgivelse 2009 NR.: Materiellfrist Utgivelse Nr feb. 06. mars Nr april 30. april Nr mai 15. juni Nr aug. 09. sep. Nr okt. 30. okt. Nr nov. 14. des. Annonsepriser: 1/1 bakside 2750,- 1/1 side: 2530,- 1/2 side: 1650,- 1/4 side: 1100,- 1/8 side: 770,- Prisene er eks mva. Rabatter: Ved minimum 3 innrykk: 10%. Ved minimum 6 innrykk: 20% Forsidebiletet: Frå Ligna-messa 2009 i Hannover. Leif Grøndahl frå Løten Bygdesag t.h. og Tom Opåsen frå A. Falkenberg Eftf. A/S. Foto: Inger-Marie Svingeset. Norsk Bygdesagforening ble stiftet i Foreningen har pr medlemmer og 113 bladabonnenter. Ordinært medlemsskap: kr 1750 pr. år. Men for første året er det halv kontigent, dvs. kr 875. SEKRETARIAT Inger-Marie Svingeset, dagleg leiar 6763 Hornindal Tlf Fax Gunnhild Sindre, organisasjonsmedarbeider 6763 Hornindal Tlf Fax STYRET Jostein Ljones, leiar 5620 Tørvikbygd, tlf Geir Håvar Ingdal, nestleiar 7316 Lensvik. tlf Harald Mo Birkenes, styremedlem 4760 Birkeland, tlf Arnold Øverås, styremedlem Øveråsvn, 9360 Bardu tlf: Andreas Lomsdal, styremedlem Ringelia 2860 Hov tlf: FYLKESKONTAKTER Østfold Johan Skammelsrud, Degernes, tlf Akershus Roar Sørgård Hurdal, tlf Hedmark Ivar Grøndahl, Løten, tlf Oppland Ole Jonny Kalstad tlf og Per Arne Jostad, Snertingdal tlf Buskerud Svein Granheim, Gol, tlf Vestfold Runar Bekkeseth, Holmestrand, tlf Telemark Asbjørn Roheim, Bø i Telemark, tlf Agder Harald Mo Birkenes Birkeland, mob Rogaland Svein Kjetil Rønnevik, Jørpeland, mob Hordaland Jostein Ljones, Tørvikbygd, tlf Sogn og Fjordane Rune Aabrekk, Oldedalen, tlf Møre og Romsdal Herman Hervåg, Sykkylven, tlf Sør-Trøndelag Geir Håvar Ingdal, Lensvik, tlf Nord-Trøndelag Ottar Staberg, Utøy, tlf Nordland Per Kristian Helgesen, Røkland, tlf Troms Arild K. Hansen, Harstad, tlf Forum for norske bygdesager

4 Sagbladet Frå redaktørkrakken God sommar! Det er nok hektisk for mange av våre medlemmar rundt i Noregs land for tida. Mange driv i innspurt på saginga og på vedproduksjonen. Her på kontoret er vi i full gang med planlegging av haustens aktivitetar og eg håpar de legg inn på kalenderen dykkar eit kurs eller to, og at de blir med på studieturen i Gudbrandsdalen. Det er viktig at vi har møteplassar der vi får fagleg påfyll, gode diskusjonar og sosialt samvær. Eg trur at dette er noko av det viktigaste foreininga vår kan bidra med. Ikkje vanskeleg å forstå at det kan vere mangel på tid til slike aktivitetar, men eg meinar det er ei god investering. Krisetidene ser ikkje ut til å ramme våre medlemsbedrifter hardt. Fleksibilitet og særeigne produkt ser ut til å redde dei aller fleste. Det er gledeleg å registrere at fleire av våre medlemsbedrifter investerer og utvidar produksjonen sin, noko som tyder på optimisme og pågangsmot, sjølv med hard negativ fokusering elles i bransjen. På årsmøtet i Sarpsborg fekk vi mykje negativ kritikk på nettsida vår. Dette fordi den ikkje var tiltalande og vekka nok interesse for dei som besøkte sida. Dette var heilt rettmessig kritikk og vi kan no med glede meddele at vi har publisert ei oppgradert nettside, så vi kan skrive under på at det hjelper med eit spark i ræva. Vi håpar at de no kjem med forslag til justeringar og endringar etter kvart som de brukar sida. Viktig at den heile tida blir oppdatert med nytt stoff og nye aktivitetar. Samarbeidet med våre nordiske venner: Vi fekk invitasjon til å stå på ein felles stand under Elmiamessa i Jønkøping denne veka. Vi fekk dessverre ikkje reise på denne, men sende ein del foldarar, eit flagg og eit skilt. Det er stor interesse for å formalisere samarbeidet mellom dei nordiske landa og vi ser fram til å kunne utveksle felles erfaringar på mange områder. Som de ser er det mykje som rører seg i foreininga for tida. Dette er kjempebra! Etter mi vurdering er vi etter eit nytt halvår à jour med arbeidsplanen som årsmøtet vedtok. Det er hektisk og fint på kontoret til Norsk Bygdesagforening. Gunnhild har til denne tid jobba mest med bladproduksjon og nettsider. Ho begynner å bli kjent med organisasjonen og jobbar 2 dagar for veka, onsdag og torsdag. Vi held til på eit lite kontor så vi arbeider tett på fleire måtar. Vi har håp om å kunne få tilgang til nokon litt større lokaler og litt meir utstyr i løpet av året. Til dykk som skal på sommarferie på vakre Vestlandet er de hjarteleg velkomne innom kontoret. Husk å nyte sommaren. Inger-Marie Kjære lesarar! Gode sagvener! Etter nokon månadar i leiarvervet har eg no funne meg godt til rette. Organisasjonen er inne i ei positiv utvikling der vi ser fleire konkrete resultat. Dei lenge omtala bransjenormene er ferdig utarbeidde og vil ligge i postkassa til alle medlemmane i løpet av sommaren. Eg vil oppmoda alle våre medlemmar om å bruke desse aktivt. Dette skal brukast som eit kvalitetmerke som bygdesagene står for. Det er med glede eg går inn på dei oppgraderte nettsidene våre og får presentert meir bilder og ein friskare og ryddigare versjon. Det er viktig at vi marknadsfører desse alle saman, og at vi alle er med å fyller på med stoff. I foreininga si marknadsføring framover vil nettsida no verte sterkt fokusert og vi vil legge ein del meir ressursar i dette arbeidet enn tidlegare. Etter dei signala eg har motteke, vil marknaden utvikle seg i positiv lei framover. Det er varsla ei prisstigning i august på 10-15% for standardlast. Sjølv om mange av våre medlemmar produserer spesialprodukt og ikkje har blitt råka sterkt av den store krisa, blir det viktig at vi følgjer med i denne utviklinga på våre produkt også, så vi ikkje blir hengande etter. Styret vil ha telefonmøte i slutten av juni månad, og eit fysisk styremøte i løpet av hausten. Mulig vi kjem til å legge det fysiske møtet til ein studietur som vil verte arrangert i september i Gudbrandsdalen. Vi håpar å møte mange medlemmar der, så kan vi få gode innspel til vårt vidare arbeid i organisasjonen. Det er med glede eg registrerar at det har vore god deltaking på kurs som vert arrangert i regi av foreininga. Kompetanse og informasjon er grunnpilarane i organisasjonen, og når kursa, Sagbladet og nettsida har god kvalitet føler eg at organisasjonen er der han skal vere. Når vi då maktar ulike prosjekt, studieturar og arbeid med nye medlemsfordelar håpar eg medlemmane er tilfreds med innsatsen som vert gjort. Vi tek med glede imot innspel på forbetringar både gjennom administrasjonen og gjennom oss styremedlemmar. Vil til slutt ynskje alle lesarane av Sagbladet ein flott sommar. Helsing Jostein 3

5 Organisasjonsnytt Kurs juli. Tørkekurs, Rogaland september. Tørkekurs, Løten september. Panelsortering, Rogaland 25. september. Juridisk kurs, Oppland oktober. Datakurs, Rogaland Bedriftsbesøk og juridisk kurs Vi er i gang med organisering av ein fagtur med interessante bedriftsbesøk inkludert eit 4 timars juridisk kurs for våre medlemmar. Turen vil verte i Gudbrandsdalen den september. Alle våre medlemmar vil verte invitert til turen og vi håpar på godt frammøte. Vi kjem tilbake med program i neste medlemsblad, som kjem ut til medlemmane rundt den 12. september. I dette området er det mange spennande bedrifter, både sagbruk, laftebedrifter, møbelfabrikkar, dreieverksted m.m. Styret i Norsk Bygdesagforening skal ha styremøte i samband med turen, slik at dei vil verte å treffe. Til minne Johan Martin Gjøby Født Død Det juridiske kurset som vil verte ein del av programmet vil ta for seg tema innan bestilling/ordre, betaling, inkasso, reklamasjon, osv. Kursleiar vert adv. Linløkken, som vi har brukt som kursleiar tidlegare også. Dyrsku n Vi har i år fått eigen plass på Dyrsku n. Standen ligg i bakkant av Telemarkskogen, for dei som er kjent. Dette betyr at vi vil få ei plassering i lag med andre bedrifter og organisasjonar innan bransjen, skog og trebearbeiding. Det vert ikkje høve for medlemsbedrifter å få eigne utstillingar på denne plassen, men foreininga skal prøve å profilere alle sine medlemsbedrifter på ein god måte. Nye bransjenormer Våre medlemmar vil i løpet av sommaren få tilsendt dei nye bransjenormene som er laga. Arbeidsgruppa hadde sitt avsluttande møte den 26. mai på Løten. Litt redigeringsarbeid og avtale om trykking gjenstår. Alle medlemmane i Norsk Johan Martin Gjøby var en mann som var meget godt likt av de han var i sammen med. Det var mange som var i hans begravelse. Vi inviterte Johan til vårt årsmøte i Bygdesagsforeningen i Sarpsborg i år. Han takket for denne muligheten, men fant det vanskelig på grunn av sykdom. Invitasjonen ble rettet til ham på grunn av at han var med å starte vår forening 1. februar 1987 sammen med Ola Sveine, Henry Nilsgård og Gunnar Thorstad. Det var fremsynt å danne en slik forening i den tiden, jeg føler at det var bra og rett. Norsk Bygdesagforening var da også først av de nasjonale foreningene i Norden. Jeg bor i samme bygd som Johan gjorde. Min far ble spurt om han ville være medlem av foreningen og valgte det. Jeg kom på mitt første årsmøte i 1991, da var Johan der. Vi var på flere årsmøter i samme reisefølge, noe som var til stor glede for meg og som gav meg mye kunnskap. Vi var glad for hans hjelp da vi startet lokalavdelingen i Østfold. Vi i Østfold er takknemlige for det han ga oss av lærdom og muligheter for fremtiden. Våre tanker går til dem som sto ham aller nærmest. Johan Skammelsrud Bygdesagforening vil få tilsendt eit eksemplar av kvar norm. Vidare vil dei bli liggande på nettsida vår, sag.no, slik at alle som vil kan skrive dei ut. Vi håpar no at dette vil vere til god hjelp i forhandlingar og ved sal av desse produkta, samt at kunden skal få den informasjonen han treng ved kjøp av desse produkta. Dette er fyrste utgåve av normene og vi vil at de skal kome med konstruktive tilbakemeldingar på ting som bør endrast i tida framover. Normene vil bli revidert etter at dei har vore i bruk ei stund. Rådgjeving Det har den siste tida auka på med forespørslar om rådgjeving. Vi minner om denne gunstige ordninga der kvar enkelt medlem kan få besøk og rådgjeving i samband med investering, nyetablering, logistikk osv. På grunn av støtte frå Innovasjon Norge får våre medlemmar denne tenesta til svært rimleg pris. Ikkje nøl med å ta kontakt. Medlemskontingent Vi manglar ein del innbetalingar på medlemskontingenten. Det vil gå enno ei stund før vi sender ut purringar på grunn av nytt medlemsregister og nytt faktureringssystem. Vi oppmodar herved at dei som ikkje har betalt giroen om å gjere det snarast. Vi har ei lita auke i medlemstalet i forhold til det vi hadde ved nyttår, noko som er svært gledeleg og veldig positivt i ei tid då andre har hatt stor motgang. Forsikring Arbeidet med ei forsikringsavtale har blitt ein føljetong. Etter at Gjensidige i fjor sa nei til ei avtale med foreinga har vi arbeidd lite med dette. Vi har imidlertid vore i kontakt med eit nytt forsikringsselskap som vil vurdere ei forsikringsavtale med oss. Det vil truleg ikkje bli noko konkret svar frå dei før ut på hausten. Vi ventar i spenning på om dette kan gi resultat. Håpar sjølvsagt dette kan bli ein flott medlemsfordel på sikt. 4 Forum for norske bygdesager

6 Sagbladet Husasnotra Ved Husasnotra føregår det både produksjon, utvikling og opplæring. Her vert det reist ulike bygg i laft og grindverk/stavline og gjort mange vurderingar materialkvalitet til ulik bruk. Det vert også testa ut ulike teknikkar for kledning og tekking. Tekst/foto: Gunnhild Sindre Husasnotra i Valsøyfjorden er både ein produksjonsverkstad og eit læresenter. Her er det stor aktivitet, og det kan føregå fleire bygge- og utviklingsprosjekt på ein gong. Det er ikkje nokon uvanleg situasjon at det vert bygd båtar og både eitt og to hus på ein gong inne i bygget. Så er då også sjølve bygningen, med sine 400 kvadratmeter over tre etasjar, ei studie verd i seg sjølv. Meininga er også at bygget skal vere ein del av opplæringa og utviklinga. Her vert det prøvd ut ulike stilartar og byggeteknikkar, både når det gjeld konstruksjon og når det gjeld tekking og kledning. Spon, never, bord og flis finst på taket i ulike variantar. På ytterveggene vert Dagleg leiar for Geitbåtmuseet, Bjørn Fjærli det testa ut både ubehandla og behandla virke. Her er det nytta tran, linolje, rugmjølsgraut og andre tradisjonstufta teknikkar på kledninga. Inne vert det likeeins testa ut byggeteknikkar, reparasjonar, her vert gjort rekonstruksjonar og bygd nye bygningar på oppdrag. Vurderingar vert heile tida gjort i høve til ulike materialkvalitetar. Tømmer, tekking og kledning Stiftinga Husasnotra er ei opplærings- og utviklingsavdeling under Stiftinga Geitbåtmuseet, konsolidert med Nordmøre museum. Geitbåtmuseet har sete i Halsa kommune, og har som føremål å drive museum og anna verksemd knytt til lokal kultur på sjø og land. Det vil i praksis seie vidareføring av handlingsboren kunnskap ved dokumentasjon og gjenstandssamling, produksjon og bruk av gjenstandar og formidling/opplæring. Det er i samsvar med dette føremålet det har blitt etablert ei eiga avdeling ved museet for ivaretaking av handverk og opplæring, Husasnotra. Her vert det bygd geitbåtar, tradisjonsbåt frå Nordmøre og ein av kandidatane i Redningsselskapet si kåring av noregs nasjonalbåt. Det store bygget har fleire ulike typar tretak og både behandla og ubehandla kledning. Her vert det testa ut bruk av både linolje, rugmjølsgraut, tjære og tran. Veggen bak stillaset er tran kombinert med fargepigmentet mørk oker. I tillegg til båtbygging og restaurering av båtar, tar Husasnotra seg av gamle greiner i tømrarfaget innanfor fagområda ståande konstruksjonar, liggjande tømmer, tekking og kledning, seier dagleg leiar for Geitbåtmuseet, Bjørn Fjærli. 5

7 Sagbladet Husasnotra Tran og graut Husasnotra leverer også måling til ulike trebygg, sjølv om det ikkje er noko hovudprodukt. På det store trebygget har det m.a. vore nytta komposisjonsmåling, laga av rugmølsklister iblanda fargepigment. Dette blir kokt til graut. Denne fungerer godt på utvendig vegg, fortel Fjærli. Tranmåling, der fargepigment blir blanda med tran, gjev måling som er ekstremt bestandig mot ver og vind. Ulempen er at denne er heilt uråd å måle over med annan måling seinare, seier Fjærli. På det siste kurset vart det laga linoljekitt til bruk på vindauge. Dette har vist seg å vere snadder for fuglar, men etter at idéen om å blande inn kvit pepar vart teken i bruk, er ikkje fuglane lenger interesserte i å ete kittet. Kreativiteten blømer! På taket er det prøvd ut ei rekkje ulike teknikkar: Vanleg tretak med over- og underbord, spontak med to forskjellige leggeteknikkar, nevertak med vanleg trebord på, og eit spesielt tak med langsgåande bord som er skøytte. Øystein Elgvasslien er båtbyggjar ved Husasnotra Dette er lagt av rein al, ein teknikk truleg ikkje brukt særleg etter 1600-talet. Men dette stiller så store krav til kvalitet på material at det ikkje har vist seg å vere særleg praktisk i bruk, seier Fjærli. Vibrasjonsdempande Også inne er det testa ut ulike teknikkar og byggjemåtar. Høvelmaskin og bandsag er rett og slett sette på eit underlag av ståande trekubbar, fuga med tørr sand. Dette er eit forsøk med vibrasjonsdempande golv. Underst er det betong, så er det10 cm med sand, på dei står det 28 cm kubbar av fure av ulik kvalitet. Mellom kubbane er det fylt fin sand som fuger. Til slutt har vi pøsa på 25 liter med linolje, fortel Fjærli. Dette har gjeve eit svært velfungerande, vibrasjonsdempande golv under maskinene. I den store hallen har vi eit uisolert golv av 1 toms bord, eigentleg er det to slike golv som ligg oppå kvarandre, med same retning på borda. Dette gjev eit golv som er støytdempande og svært behageleg å arbeide på, seier Fjærli. Frå arbeidshallen inne, der det vert sett opp eit eldhus til ein gard på Nordmøre. Her er det nytta flatlaft (skorolaft), rundtømmerlaft av barka tømmer av seinvoksen gran. - Flatlaft er ein sjeldan teknikk som få i dag meistrar. Lærar i dette har vore Henning Olstad, fortel Bjørn Fjærli Byggjer på tradisjonar Husasnotra har, i regi av kunnskapsrike og entusiastiske Jon B. Godal, etablert seg som ein lærestad for 6 Forum for norske bygdesager

8 Sagbladet tradisjonshandverk. Namnet Husasnotra er henta frå gamle islandske tekstar, og var omgrepet på ein verdfull navigasjonsreiskap som kunne vise vegen heim. Eller for prosjekta i Halsa, i overført tyding: Visjonær og framtidsretta aktivitet som byggjer på tradisjonar. Ved Husasnotra arbeider det til dagleg næmingar, handverkslærlingar på høgt nivå. Ein næming er ein avansert lærling som over tre år vil tileigne seg kunnskap på nivå ut over svennebrev, ei slags høgare utdanning i praktiske fag. For å bli næming må ein ha svennebrev og minst fem års praksis i faget. Jon Bojer Godal og Steinar Moldal er fagleg ansvarlige for Næmingprosjektet. Golvet under høvelmaskin og bandsag er vibrasjonsdempande, laga av furukubbar, sand og linolje Dette er ein rekonstruksjon av torvbuer frå Gjemnes på Nordmøre. Reisverket er av selje, og skal kleast med ståande bordkledning. Slike buer var nytta til å lagre torv til fyring Riktig tømmer Under arbeid med restaurering vil ein viktig del vere å analysere materialet i bygningen. Deretter vert det å leite etter tilsvarande kvalitet i skogen. Stammeform, dimensjonar, kvistkarakter, kjerneved. Næmingane spesialiserer seg lokalt og innanfor smale tema. Undervisninga varierer mellom oridnære, betalte oppdrag, kurs og samlingar og personleg rettleiing. Det er også ein viktig del av opplæringa å kunne vurdere skog for å kunne ta ut riktig tømmer til spesielle føremål. Det kan vere mykje kunnskap og inspirasjon å hente ved å ta turen innom den store trebyningen i Halsa og sjå på næmingane sitt arbeid. Huset i seg sjølv er også ein studie verd, med sine mange ulike byggjeteknikkar, kledning og taktekking. Så Husasnotra er vel verd eit besøk! Teroteknisk Service AS Telefon Telefaks Sagtomta, 2337 Tangen Kjører egne sliperuter 7

9 Medlemsbedriften Bedriftsbesøk hos Anders Eikås Anders Eikås i Jølster driv den typiske, vestnorske gardssaga: Sagbruk som ein del av gardsdrifta, i kombinasjon med mjølkeproduksjon. Eg hadde interesse for skog og sag, og då eg overtok garden var det eit naturleg val å satse litt på saga, seier han. Tekst/foto: Gunnhild Sindre - Før stod saga i sjølve tunet. Det var ikkje så praktisk, så i samband med omlegging av ein veg vart det bygd ny sag på eit meir eigna område, fortel Eikås. Han var sjølv tidleg i 20-åra då han tok til arbeidet med bygging av den nye saga tidleg på 90-talet. Han gjorde mykje sjølv, både grov ut tomt, støypte og sette opp sjølve sagbygningen. Tanken var å flytte opp den gamle sirkelsaga som var i tunet. - Men eg fekk fleire råd om å kjøpe noko litt meir moderne, og etter kvart fann eg ut at eg kunne investere i ei sag og ta på meg noko leigeskjering. Før hadde alle her omkring sag og var sjølvhjelpte. Men siste åra har det vore store endringar. No er det berre eit par andre gardssager att her, fortel Anders Eikås. Anders Eikås har siste åra skore rundt 300 kubikk i året, pluss eit par hundre kubikk leigeskjering. Det meste er spesialdimensjonar til laft og grindverk Spesialdimensjonar Sjølv kjøpte han ei Laimet 100-sag i Seinare investerte han også i ein Weinig Unomat 22A høvel og ein Zuckermann dimensjonshøvel. Ei Jajod tørrkløyve finst også mellom maskinene. I startfasen var det forholdsvis beskjeden aktivitet på saga. - Eg hogg kubikk og skar vanleg skurlast, pluss litt leigeskjering til husbygging, seier han. Så kom høvling inn i biletet. - Det var ein periode det gjekk ein del panel og justert, utvendig kledning. Men no er det slutt på panel. Så dei siste åra har det stort sett gått i spesialdimensjonar her. Det går t.d. ein god del til grindverksbygg, firkanta boks på 6x6 eller 8x8. Dessutan grov kledning på 8, 10 eller 12, og bord til trotak, fortel Eikås. Restaurering, laft og grind Dei siste åra har han skore rundt 300 kubikk i året, pluss eit par hundre kubikk leigeskjering. - Eg har sagt frå meg ein del leigeskjering i det siste. Det er vanskeleg å få det til å gå opp med gardsdrifta i periodar, seier han. Ein god del leveransar går til restaurering av gamle bygg, til dømes trotak og taksperrer som må skiftast. Eikås samarbeider med Jølster Bilelag, som driv mykje med både restaurering og nybygg i grind- og laftekonstruksjon. - Restaurering, lafting og grindverksbygg er blitt ein svært viktig marknad for dei små sagene. Skal du til med 2x4 og bulk må du nok ha store mengder, om du skal sitje att med noko overskot. Det ser også ut til å ha blitt vanskeleg å vere konkurransedyktig på den marknaden, seier han. Det kombinerte sliperommet/lageret/pauserommet er isolert og oppvarma. - Det har vore veldig godt å ha, seier Anders Eikås Slær av heile maskina Anders Eikås har i periodar arbeidshjelp på saga, anten av foreldra eller av polske landbrukspraktikantar. Men ein del arbeider han 8 Forum for norske bygdesager

10 Medlemsbedriften - Eg hadde interesse for skog og sag, så det var naturleg for meg å satse litt på saga då eg overtok garden, seier Anders Eikås også heilt åleine. - Det er sjølvsagt ein viss risiko med dette arbeidet. Men om ein er opplagt og har tankane med seg, ser eg ikkje på det som farleg å arbeide åleine på sag, seier han. Stolpehus til tørking. Sjølve sagbruksbygningen bak t.h. Så no slær eg av heile maskina før eg eventuelt skal gjere noko, seier han. Oppvarma og isolert I tilegg til sjølve saga har han bygd eit 130 m 2 stolpehus til tørking, og eit materiallager på ca 250 m 2. Sagbruksbygningen er på 200 m 2, inkludert eit kombinert sliperom/ lager/pauserom. Det oppvarma og isolerte rommet vart sett i stand nokre år etter at sjølve saga var ferdig. - Eg hadde ikkje prioritert dette rommet, men såg fort at det var veldig godt å ha. Det er bra for verktøyet, og det er godt å sleppe å stå og fryse når ein t.d. skal slipe. Det er også godt å ha eit oppvarma pauserom å gå til. Så det er absolutt å anbefale, seier Eikås. Materiallageret Litt av risikoen med sagbruksarbeid har han opplevd på nært hald. Det skjedde ein gong det hadde tetta seg ved flisavsuget på høvelen. Anders fekk renska opp, og skulle berre få vekk noko rusk litt lenger framme på høvelen. Då gjekk det ein halv finger. - Eg hadde stoppa den eine kuttaren, og må i farten ha trudd at heile maskina sto i ro. Den mykje omtala finanskrisa har ikkje gjeve nemneverdig utslag hittil når det gjeld etterspurnaden: - Så langt har eg ikkje merka noko særleg når det gjeld sal. Derimot har det vore litt vanskelegare å få kjøpt inn tømmer, seier Anders Eikås. MOULDING SICAR SC16A, ca1975 mod 6 spindlet moulding, der den 6. spindelen er universal og kan kjøres over eller under. Maks bredde ca 160mm, 230V 64A. Følger med HSS verktøy for gulvbord i 2 dimensjoner. Pris kr 10000,- Kan sees på Finn kode Tlf for mer informasjon. 9

11 Sagbladet Restaureringsvirke Trongen for material til restaurering ser ut til å verte svært stor dei komande åra. Under konferansen om restaureringsvirke dukka talet m 3 opp. Tekst/foto: Gunnhild Sindre Gruppearbeidet på konferansen Skog for vern avdekka eit stort behov for restaureringsvirke. Medan andre grupper såg på m.a. materialteknologi og driftsteknikk, arbeidde ei gruppe samansett av Are Hasle, Dagfinn Claudius, Erlend Gjelsvik, Frank Larsen, Kjell Andresen, Per Øystein Fagervik og Torjus Upstad med å kartlegge behovet for material. Dei kom fram til at det kan vere opp mot bygningar som i fylgje den statlege målsetjinga skal opp på eit normalt vedlikehaldsnivå innan (Freda bygningar i privat og offentleg eige, museumsbygningar og private, verneverdige bygningar). Fylkesvise materiallager? Ein av konklusjonane var difor at material av kvalitetsvirke til restaureringsføremål bør kunne produserast kontinuerleg. Så som visse typar kledning, taktro, golvbord, firkant, laftestokkar og åsar, både av gran og furu. Felles er at det er lengder, dimensjonar og kvalitet ut over dagens standard, og at det skal naturtørkast. - Behovet må kartleggast nærare, meinte gruppa, som antyda at oppbygging av fylkesvise materiallager kan vere aktuelt. Slik vil ein kunne spesialtilpasse sortimenta til regionane. Dette lageret vil også markedet elles kunne nytte seg av, då trelastutsala ikkje klarer å levere slike kvalitetar og dimensjonar m bygningar før 2020 vil i praksis seie om lag 1000 bygningar om året. - Om vi tenkjer oss at det i gjennomsnitt til kvar bygning går med 50 m 3 tømmer av rett kvalitet (heri ligg det at noko går til spille og noko vert vekksortert) vil trongen svare til eit uttak på m3 tømmer om året. Over ein 10 års periode m 3, den reelle etterspurnaden vil nok bli endå større, fordi marknaden elles vil oppdage at kvalitet har mykje lenger haldbarheit og at det er eit miljøaspekt i det, fastslo gruppa. 600 tonn never Oppgåva omfatta også å definere Det var mange diskusjonar om restaureringsvirke under konferansen. Desse vart sidan vidareførte i gruppearbeid. Rapportane kan du sjå på 10 Forum for norske bygdesager

12 Sagbladet trongen for andre produkt, t.d. never. - Her er det litt vanskeleg å definere behovet. Tek vi føre oss eit tak med nevertekking som underlag for torv går det med om lag 5 kg pr m 2. Er taket om lag 100 m 2 stort, går det med 600 kg. Ein kan i god takskog rekne med å få ut om lag 50 kg never pr dekar. Seier vi at 1000 bygningar har trong for never, går det med 600 tonn med never dei neste 10 åra, konkluderte gruppa, som la til at vedlikehaldsintervallen for never er noko varierande. Nettstad Andre ting det vil verte stor trong for er t.d. rotkne, tyrived til tjæreproduksjon, takflis, kløyvd spon, kyrkjespon m.m., dessutan torv, husmose og leire. Det vil også vere stor trong for andre treslag som osp og bjørk. Gruppa nemnde trongen for ein søkebase for kvalitetsvirke. Ein nettstad der ein kan bestille material til særskilte behov, og der ein kan leggje ut førespurnadar. Her kjem inn som ein allereie etablert base, og det vil vere ei viktig oppgåve for Norsk Bygdesagforening å gjere denne nettstaden kjend for dei antikvariske myndigheitene, fagpersonar hos fylkesmannen og fylkeskommunen, handverkarar og andre som er direkte involverte i restaureringsarbeid. Samarbeid Ei anna gruppe tok føre seg organisering av opplæring i alle ledd, frå utval av virke til hogst, saging tørking, sortering og vidare til kjøpar og allmente/forvalting. Gruppa konkluderte m.a. med at bransjen må vere i forkant og vere ein pådrivarar når det gjeld utforming av bransjenormer, kvalitetskrav og sertifisering. Det vart også peika på eit behov for tettare samarbeid mellom restaureringshandverkarar og dei små sagbruka, slik at sagbrukarane har nødvendig kunnskap om behova, og slik at sagbrukarane kan spreie kunnskap til skogeigar og hoggar om kva som trengst og korleis virket skal brukast. Bygningsvernsenter Gruppa føreslo også skiping av eit bygningsvernsenter i kvart fylke. Eit senter der alle kan henvende seg for å få informasjon, anten det er personar frå kulturvernforvaltinga og kommunalt tilsette eller handverkarar, sagbrukarar og skogeigarar. Ein må kome bort frå anbodsprinsippet når det gjeld freda bygg. Sjå slike bygg som ein ressurs og ei mogelegheit for å formidle kunnskap. Denne kunnskapsverdien er stor, og sterkt undervurdert, konkluderte gruppa, som også understreka at ein må nytte, og vidareføre, den kompetansen som skogeigarar sit på når det gjeld hogging i eigen Ein føresetnad for å få tak i det rette sortimentet, er at ein set av nok tid og er villig til å betale så god pris at dei involverte aktørane har betre betalt enn for å produsere eit vanleg standard sortiment skog (motorsag) og vidareføre Aktivt skogbruk-kursa. Definisjonar Ei annan gruppe skulle sjå nærare på korleis ein kan definere eit sortiment slik at det er ein grei og eintydig kommunikasjon frå treet står i skogen og til byggverket er ferdig. Her vart det understreka at føresetnaden for einkvar kommunikasjon om spesialsortiment er at både bestillar og leverandør er trekyndig og snakkar same språk. Det er viktig at handverkar vert trekt inn tidleg i planleggingsprosessen. Ein føresetnad for å få tak i det rette sortimentet, er at ein set av nok tid og er villig til å betale så god pris at dei involverte aktørane har betre betalt enn for å produsere eit vanleg standard sortiment. Parameter Det var også nemnt ei rekkje parameter som kan nyttast i definisjonen av spesialsortiment, med desse som dei viktigaste: Tresort, diameter (maks/min/avsmaling av stokken), lengde, rettheit på stokken (dvs. maks langrok/tverrkrok), 1. stokk (rotstokk) eller ein annan stokk i treet, årringbreidde, kjerneved og alder, voksestad (for å få likskap i nye og gamle material), vridd vekst, tennar, manuelt kvista, handbarka. Gruppa viste til at det er eit utal andre parameter som i enkelte tilfelle har stor betydning i eit spesialsortiment, men at tida vart for knapp til å ta nokon debatt på dette. Nokre døme vart likevel nemnt: Viktigheita av å ikkje ha tørrkvist i eit tak tekt av bord, medan den same tørrkvisten ikkje merkbart vil redusere kvaliteten i eit kledningsbord brukt på ein vegg. I enkelte produkt vil ørlite tennar vere til skade, medan det i andre tilfelle knapt kan merkast. Alle rapportane frå gruppearbeidet på Skog for vern vil verte tilgjengelege på 11

13 Annonse 12 Forum for norske bygdesager

14 Annonser Lei av dårlig tørking? BygdeMart`n 1 stk stokkvogn 3 tårn ( kan sees i drift) 1 stk stokkvogn 4 tårn ( demontert) Vi kan trelasttørking! IM Kondensasjonstørker Kondensasjonstørker Vacumtørker Vi har både nytt og brukt tørkerutstyr Fuktighetsmålere - flere modeller INMARK AS Boks 17, 3163 Borgheim Tlf: e-post: Se vår hjemmeside: Bilder kan sendes pr mail hvis ønskelig. For mer info kontakt: Torpa Sag AS Per Arne Jostad kr kr OW-4 I RWM kr kr kr

15 Sagbladet Ligna-messa i Hannover 2009 Ligna er verdens største messe for trebearbeidande industri. Totalt antall utstillarar: 1758 fra 50 nasjonar Totalt antall besøkjande: fra 90 nasjonar. Totalt belagt areal: m 2 Tekst/foto. Inger-Marie Svingeset I tillegg til maskiner var messa spesielt fokusert på energi frå tre, og nye bruks- og anvendelsesmuligheter med tre som råmateriale. Mange faglege diskusjonar, her er karane Erland Slaatto og Kjell Oddbjørn Stensether frå Slaatto Sag & Høvleri og Leif Grøndahl frå Løten Bygdesag i prat med Falkenberg sin representant framfor Weining-høvelmaskinene Møbelindustri. Håndverk, tre og meir: Snekker- og møbelsnekkerhandverk, Tømmermannsarbeid, Råstoff, tilbehør, tenester. Norsk Bygdesagforening vart invitert til å delta på messa gjennom A. Falkenbert Eftf. A/S som har tradisjon for å organisere reise og Ein liten flik av det enorme messeområdet. I alt omfatter messa mellom 15 og 20 slike utstillingshallar, pluss uteområdet. Foto: Leif Grøndahl Ligna-messa baud ikkje berre på maskiner. Kunst- og handverksutstillinga baud på mykje spennande overnatting for nokon av sine kundar. Vi fekk 2 heile dagar til å studere maskiner og utstyr på verdens største messe for trebearbeidande industri, noko som var ei stor oppleving.turen var vel organisert og vi budde på eit lite fredleg hotell ikkje så langt frå messeområdet. Her var det god mat og nydelige hotellrom. Hovudtema for messa.: Skogbruk og skogbruksteknikk. Sagbruksteknikk. Heiltrebearbeiding. Trematerialar og finérproduksjon. Denne Marunakahøvelmaskina er godt eigna til mindre verksemder som ynskjer spesielt fin overflate på produkta sine Messa er absolutt noko å anbefale for dei som skal investere i nytt utstyr, eller som ønskjer å halde seg oppdatert på kva som finns på maskinfronten. Berre å delta på 14 Forum for norske bygdesager

16 Sagbladet Nyheit frå Wimmer: ZS220 horisontalbandsag med kapasitet til å ta dimensjonane 220x 180 cm Frå Serra sin stand, med m.a mobile og stasjonære sager. Serra er eit av merka som blir forhandla av Woodworking Machinery messa er ei oppleving i seg sjølv. For dei som har planar om å reise neste gong det er Ligna messe (2011), vil eg gi eit godt tips: Ta med gode sko til å gå dei mange tusen stega pr. dag, og vel deg ut dei mest interessante områda. Her var utruleg mykje som var interessant å sjå på og som ein kunne bruke mykje tid på. Frå dei store flishoggarane og hogstmaskinene til dei det minste snekkerverktyet. Falkenberg er forhandlar for, hadde for øvrig ein stand på 1400 m 2 innandørs. Kjente merke som Wimmer, Wood- Mizer, Pezzolato, Kvarnstrands, Stihl og Bruks var alle der. Vi fant for øvrig ikkje våre kjente merke som Laimet og Kara. Mange av våre faste leverandørar fann vi igjen på messa. Weinig, som Det var eit svært stort utval av sagblad og høvelstål Svært mange sagbruk har gått over til å stille to sagblad over kvarandre, med nøyaktigare skur som resultat Frå Wood-Mizer sin stand 15

17 Annonse Norsk Bygdesagforening tilbyr alle sine medlemmar ei svært gunstig rådgjevingsteneste VI TILBYR dykk å få besøk av ein rådgjevar ein dag for å gå gjennom drift, investesteringar, logistikk, tomtespørsmål, søknader m.m. BAKGRUNNEN for ordninga er at vi stadig får faglege spørsmål til foreininga som er vanskeleg å svare på gjennom ei telefonsamtale. Mange av våre medlemmar er små bedrifter med lite tid og ressursar til å finne tak i all faginformasjon på eiga hand. plass ein rådgjevar til å å diskutere vidare utvikling av bedrifta med. TA KONTAKT med Norsk Bygdesagforening, Ytrehorn Industriområde, 6763 Hornindal. Tlf.: el for meir informasjon. DET ER DIFOR med glede vi kan tilby denne rådgjevingstenesta, der de får høve til å få på 16 Forum for norske bygdesager

18 Annonser Prøv oss når det gjelder Fuktmålere Rundkuttere, profilkuttere Rillestål, rundkutterstål Laserlys Strammeverktøy Binol smøre/renseolje Titac plaststifter, stiftemaskiner Barkriverstål Huggerkniver og barkriverstål Tømmerkritt Stempel, fargeruller m.m Kjedekappsager Dessuten nye og brukte maskiner for sagbruk og høvleri. Hegdal Næringspark, 3261 Larvik Tlf Fax e-post Gode og effektive sagmaskiner Sirkelsager Utrustning for sirkelsager Kantverk Slipemaskiner Saglinjer Kapsager KARA har produsert smasagbruk siden 1918 Kallion Konepaja Oy KJØSNES MASKIN Arn Olav Kjøsnes 7580 SELBU, Tlf SAGTEKNIKK Ing. Carl H. Svensen 3425 REISTAD, Tlf Vi leverer tømmersagblader og verktøy av beste kvalitet Rillestål Not og fjær Høvleverktøy Kutterstål Borer Vendeskjær Båndsagblad service, sliping og reparasjon LIEDS Verktøy AS Postboks Ålesund Telefon: Fax: E-post: 17

19 Sagbladet Inneklima og skadar på tre Korleis verkar klimaskilnadane her i landet inn på stabiliteten til treprodukta? Krymping, sprekkdanning og andre feil som skuldast klima og luftfuktigheit kva kan produsenten gjere for å førebyggje dette? Tekst: Gunnhild Sindre Norsk Treteknisk Institutt blir ofte engasjert i reklamasjonssaker der skadeårsak er uheldig fuktpåverknad. Produkta kan ha hatt eit ugunstig fuktigheitsnivå alt på produksjonstidspunktet, eller dei kan ha blitt fukta opp i perioden fram til bruk. Byggjetekniske tilhøve kan også bidra til at skadar kan utvikle seg. Dette temaet tek Trefokus opp i Fokus på Tre nr. 46. Her vert det mellom anna sett søkjelys på: Kva innverknad har variasjon i inneklimaet på treprodukt? Korleis kan skadar utvikle seg? Korleis skal produsentane forhalde seg? Den fyrste fyringssesongen Forskarane Per Lind og Christoffer Aas Clementz seier at skadane ofte vert utløyste gjennom den fyrste fyringssesongen. Dersom fuktigheita i produkta er for høg i høve til klimaet dei skal brukast i, vil den fyrste tørkefasen gje større krympepåkjenningar enn forventa. Det same kan skje dersom fuktnivået i utgangspunktet er for lågt. Då vil svellespenningar sommar og haust vere problemet. Det norske klimaet byr på utfordingar ved at det innan landets grenser er store skilnader i klimaet dei trebaserte produkta skal fungere i. Langs kysten er det som oftast mindre skilnad mellom sommar og vinter enn kva ein har i innlandet. Noreg har også ei rekkje svært kalde område vinterstid, noko som kan føre til ekstremt tørt inneklima. Alt tremateriale reagerer på endringar i fuktinnhaldet i lufta ved at det krympar eller sveller. Dersom ein ikkje er merksam nok på dette, kan desse dimensjonsendringane føre til omfattande skader på produktet. Spesielt har tilhøva på ettervinteren stor innverknad. Dette fordi trefuktigheita innandørs i denne perioden er på sitt lågaste nivå, går det fram av temaheftet. Obs for kontorlokale Relativ luftfuktigheit er fortel om vassinnhaldet i lufta i prosent av kva lufta maksimalt kan ta opp ved den aktuelle temperaturen. Kald luft har lågare kapasitet til å innehalde vatn enn varm luft. Når utelufta vert teken inn og varma opp, vert ikkje vassinnhaldet endra, men mettingspunktet vert heva. Dette er årsaka til at relativt luftfuktigheit innandørs blir lågare om vinteren enn om sommaren. Heftet viser ulike diagram med variasjonar over luftfuktigheit og temperatur, også skilnadar frå ulike tettstader i aust, vest, nord og sør. Trevirke er eit hygroskopisk materiale, og vil innstille seg på ei likevektsfuktigheit som er avhengig av temperaturen og den relative fuktigheita i rommet det ligg i. Dette tek tid, og det vil vere noko forskyvning i tid på grunn av tregleik. Denne tidsforskyvninga vil vere størst for tjukke og overflatebehandla materiale. Lågaste trefuktigheita innandørs vil difor kome i februar/mars, den høgaste i august/september. Heftet viser ulike diagram med variasjonar over luftfuktigheit og temperatur i dei ulike månadane, og også skilnadar frå ulike tettstader i aust, vest, nord og sør. Det vert vidare peika på at mange truleg ikkje er nok merksame på at det i kontorlokale vil bli endå tørrare enn i bustadhus, fordi det vanlegvis ikkje blir tilført ekstra fuktigheit der. Utfordringa er å sørge for at produkta fungerer tilfredsstillande innanfor dei forventa klimarammene som opptrer i brukstilstanden. Det er sjølvsagt problematisk for ein produsent å oppfylle eit slikt krav dersom det innanfor eit marked er store variasjonar i bruksklimaet. Vi har imidlertid ei oppfatning av at visse typar kan få ei meir optimal tilpassing enn det dagens praksis tilseier, meiner forfattarane, som stiller følgjande spørsmål: Er det allment kjent at relativ fuktigheit i bustadhus og kontorlokale innanfor same geografiske Kontakt oss når det gjelder Deler til JAJOD, Jonsereds, Lindquist og Standars Hjo maskiner. Brukte JAJOD maskiner. Verkstedtjenester og rekvisita Vingrom Tlf / Fax Stridsbergs Norge A/S, Stensrudvn. 3, 2335 Stange Trenger du nytt sagblad - Vi har sagblad i de fleste størrelser på lager! Trenger du sliping av sagblad. Vi sliper alle typer! Kontakt oss: Tlf.: Fax: Forum for norske bygdesager

20 Sagbladet - Møblar og anna innreiing kan få lakksprekk og finersprekk. Limfuger og mekaniske forbindelsar kan løsne, og sprekkdanning kan oppstå i bord- og benkeplater. - Dører og vindauge kan kuve seg, slik at det oppstår trekk. Opning og lukking kan gå tregt. - Eit for fuktig bjelkelag i golvkonstruksjonar kan tørke så mykje at det oppstår knirking. - Dersom for fuktig panel vert nytta, kan enkeltbord i verste fall krympe ut av not-/fjærforbindelsen, sjølv om det er meir å gå på her enn for golv. Måla panel kan gje lyse striper av ubehandla tre på grunn av påfølgande uttørking. - Sprekkdanning i limtre og massivtre kan også oppstå dersom produktet blir levert med for høg trefuktigheit. Klimasoner? Ideelt sett bør utsette treprodukt alt i produksjonsfasen verte framstilt ved ei fuktigheit som tek omsyn til aktuelt bruksklima. På grunn av dei store klimavariasjonane kan det synest fornuftig for enkelte produkttypar å dele Noreg inn i klimasoner, meiner forskarane. Heftet Fokus på tre nr. 46 kan lastas ned frå eller bestillast frå Norsk Treteknisk Institutt, Pb 113 Blindern, 0314 Oslo område kan vere svært forskjellig? Er ein klar over at innandørs relativ fuktigheit i kontorlokale i periodar kan vere under 10%? Mest reklamasjon på golv Treteknisk nyttar ofte klimavurderingar i forbindelse med reklamasjonar, og heftet omtalar verktøy og berekningsmodellar som vert nytta. Døma er mellom anna massivt tregolv og limtre. På spørsmålet om kva produkt det bør setjast fokus på, oppsummerer forfattarane: - Dei fleste reklamasjonssakene Treteknisk blir involverte i er golv. Skadane her er lett synlege, og syner ekstra godt mot slutten av fyringssesongen, når inneklimaet er tørrast. - Flytande heiltregolv kan sprekke opp, og golvbord limt til underlaget kan løsne. Parkett kan få sprekk i langsgåande skøytar, limslepp mellom de ulike sjikta og konkav kuving (skåling), som kan gje knirk. Enkelte golvprodusentar i Sverige praktiserer dette allereie. Det viktigaste vil uansett vere at produksjonsfuktigheita ikkje er for høg. Ideelt nivå vil variere for dei forskjellige treprodukta, meiner forskarane. Dei understrekar at spesielt ved større prosjekt er det viktig at ein har kontroll på produksjonsfuktigheita, og sørgar for at denne blir liggande innanfor dei grenseverdiane brukstilstanden set. 19

FOKUS på tre. Klima og trestabilitet

FOKUS på tre. Klima og trestabilitet Nr. 46 FOKUS på tre Klima og trestabilitet 30 25 20 Likevektfuktighet (LVF) % 15 10 5 0 [ C] 20 [ C] 50 [ C] 100 [ C] 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 Relativ fuktighet (RF) % FEBRUAR 2009 Hvilken innvirkning

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring.

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring. Vurdering av Hedalen mølle I Sør Aurdal Tilstand og forslag til utbedring. Rapporten er utarbeida av bygningsvernrådgjevar ved Valdresmusea Odd Arne Rudi 1 Bakgrunn Det er stiftinga Bautahaugen Samlingar

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2007 Rapport om målbruk i offentleg teneste 27 Institusjon: Adresse: Postnummer og -stad: Kontaktperson: E-post: Tlf.: Dato: Høgskolen i Sør-Trøndelag 74 Trondheim Lisbeth Viken lisbeth.viken@hist.no 7355927

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB)

Barnevern 2012. Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Barnevern 2012 Tall fra Statistisk Sentralbyrå (SSB) Fleire barn under omsorg I 2012 mottok 53 200 barn og unge i alderen 0-22 år tiltak frå barnevernet, dette er ein svak vekst på 2 prosent frå 2011,

Detaljer

10. Arkiv. Kulturstatistikk 2010 Statistiske analysar 127. Riksarkivet og statsarkiva leverer ut færre arkivstykke

10. Arkiv. Kulturstatistikk 2010 Statistiske analysar 127. Riksarkivet og statsarkiva leverer ut færre arkivstykke Kulturstatistikk 200 Statistiske analysar 27 0. Arkiv Riksarkivet og statsarkiva leverer ut færre arkivstykke Auke i lesesalbesøka ved dei statlege arkiva 0.. Nokre resultat Arkivverket består av Riskarkivet,

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Forslag frå fylkesrådmannen

Forslag frå fylkesrådmannen TELEMARK FYLKESKOMMUNE Hovudutval for kultur Forslag frå fylkesrådmannen 1. Telemark fylkeskommune, hovudutval for kultur gir Norsk Industriarbeidarmuseum og Vest Telemark Museum ei samla tilsegn om kr

Detaljer

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK)

REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) SAK 55/13 REGIONRÅDET FOR HALLINGDAL MEDLEMSKAP I LANDSSAMANSLUTNINGA AV NYNORSKKOMMUNAR (LNK) Saksopplysning I sak 49/13, under eventuelt var eit punkt spørsmålet om ikkje Regionrådet for Hallingdal burde

Detaljer

8. Museum og samlingar

8. Museum og samlingar Kulturstatistikk Liv Taule 8. I var det 34 millionar sgjenstandar og fotografi, 9 millionar besøk, 2 660 utstillingar og 4 765 kulturhistoriske bygningar i dei 88 seiningane som er inkluderte i sstatistikken.

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning

Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning navn på profil/kortversjon NORSKE ARBEIDSTAKARAR MED BERRE GRUNNSKOLE BØR TA MEIR UTDANNING 1 Norske arbeidstakarar med berre grunnskole bør ta meir utdanning Årets Vox-barometer syner at tilsette med

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Rapport frå Samhandlingsseminar mellom kommunane i Sunnhordaland og Stord sjukehus, Helse Fonna Dato: 04.des.2014

Rapport frå Samhandlingsseminar mellom kommunane i Sunnhordaland og Stord sjukehus, Helse Fonna Dato: 04.des.2014 Rapport frå Samhandlingsseminar mellom kommunane i Sunnhordaland og Stord sjukehus, Helse Fonna Dato: 04.des.2014 Tema: Utskriving av pasientar frå sjukehus til kommune Samhandling mellom Stord sjukehus

Detaljer

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09. Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.2010, Sarpsborg - 1. Kom fram til nokre overordna felles mål for partnarskapet

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Folketalsutviklinga i PANDA vert bestemt av fødselsoverskotet (fødde minus døde) + nettoflyttinga (innflytting minus utflytting). Fødselsfrekvensar og dødsratar

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest

Protokoll styremøte Landbruk Nordvest Landbruk Nordvest Hovsvegen 25, 6600 Sunndaløra Vedlegg 1 E-post rådgiving: nordvest@lr.no Org.nr:NO984 468 822MVA E-post tenester: tenester@lr.no Telefax 935 77 019 Bankgiro nr: 4202.20.16347 Sunndalsøra

Detaljer

5. Soknerådsmøte 2016 3. mai Referat

5. Soknerådsmøte 2016 3. mai Referat 5. Soknerådsmøte 2016 3. mai Referat Mat: Ingunn AU Arbeidsutvalet for soknerådet. Møter kvar månad ca 1 veke før soknerådsmøtet. Tar unna saker av meir forretningsmessig karakter. SR Soknerådet FR Klepp

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

frå møte i gjetarhundnemnda til Nsg tysdag 6. desember 1994 på lagskontoret i Parkveien 71.

frå møte i gjetarhundnemnda til Nsg tysdag 6. desember 1994 på lagskontoret i Parkveien 71. Oslo, 14. desember 1994 R E F E R A T frå møte i gjetarhundnemnda til Nsg tysdag 6. desember 1994 på lagskontoret i Parkveien 71. Desse var med på møtet: Jon Sand Liv Oddny Hauen Hindenes Kristian K. Kleppe

Detaljer

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014

Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Arbeidsplan for Hordaland Senterungdom 2013-2014 Møtestruktur: Fylkesstyremøte ein gong kvar månad. Ein bør setja dato for neste møte når ein er samla slik at flest mogleg har høve til å notera seg datoen

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Kommunal overtakelse av privat vannverk eksempel frå Stryn. Siv. Ing Tobias Dahle ( og tidlegare teknisk sjef i Stryn kommune)

Kommunal overtakelse av privat vannverk eksempel frå Stryn. Siv. Ing Tobias Dahle ( og tidlegare teknisk sjef i Stryn kommune) Kommunal overtakelse av privat vannverk eksempel frå Stryn ( og tidlegare teknisk sjef i Stryn kommune) Bergen 10 11 april 2013 Moment Status/bakgrunnen for at denne saka kom opp Gjeldande lovverk på området

Detaljer

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Onsdag 28 mars inviterer vi entreprenørskapsungdom, lokale bedrifter og andre lag og organisasjonar til årets entreprenørskapsmesse i Naustdalshallen. Her

Detaljer

Nyheitsbrev frå Havfront AS

Nyheitsbrev frå Havfront AS SIDE 1 NUMMER 1 Nyheitsbrev frå Havfront AS 10.01.2015 Havfront, framoverlent og uredde I dette nummeret 1 Havfront, framover lent og uredde 1 Nor-Fishing 2014 2 Prototypetesting i september 2 Prototype

Detaljer

PROTOKOLL. Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009

PROTOKOLL. Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009 1 PROTOKOLL Landsmøte Norsk Fyrhistorisk Foreining 2009 Brekstad, Sør-Trøndelag 5. september 2009 L01/09 Oppnemning av møteleiar, referent, tellekorps og to personar til å skriva under landsmøteprotokollen.

Detaljer

2013/3219 25. Rapport fra kurs i. høvelmaking

2013/3219 25. Rapport fra kurs i. høvelmaking 2013/3219 25 Rapport fra kurs i høvelmaking på Buskerud bygningsvernsenter 7. 9. mars 2014 Mål for kurset: Kurs 7. 9. mars 2014 Målet med kurset er å gi en forståelse av kvaliteten og egenskapene til en

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN?

TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN? TRENG DU VAREOPPTELJING I SKOGEN DIN? Du kan no få oversyn over kva for ressursar og verdiar du har i skogen din. Okt-13 Kva er ein skogbruksplan? Ein skogbruksplan inneheld areal-, miljø- og ressursoversikt

Detaljer

Invitasjon til kurs og haustsamling 20.-22. oktober 2015

Invitasjon til kurs og haustsamling 20.-22. oktober 2015 Invitasjon til kurs og haustsamling 20.-22. oktober 2015 I år vert det ei felles haustsamling og den vert arrangert: 20.-22.oktober Kurs: Scandic Hell, Stjørdal. Påmeldingsfrist 4. september! Oppstart:

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll Etablere felles standard innan service og kundehandsaming i Askvoll Guiden tek for seg grunnleggande og enkle reglar - enkelte vil hevde at

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE SLUTTRAPPORT FOR PROSJEKT: KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE Prosjektet starta opp i 2012 som eit samarbeidsprosjekt mellom Hjeltnes vgs, Sogn jord og hagebruksskule, Norsk fruktrådgiving Hardanger

Detaljer

Spørjeundersøking om sentrumsområde

Spørjeundersøking om sentrumsområde Spørjeundersøking om sentrumsområde Befolkningsundersøking i Hordaland 2013 AUD-rapport nr. 1 2013 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå, og i samarbeid med Planseksjonen i Hordaland

Detaljer

6/94. Bygginfo. 1. juni 1994. Ordrestatistikk, BA-næringen, 1. kvartal 1994. Byggearealstatistikk, april 1994

6/94. Bygginfo. 1. juni 1994. Ordrestatistikk, BA-næringen, 1. kvartal 1994. Byggearealstatistikk, april 1994 Bygginfo 1. juni 1994 6/94 Ordrestatistikk, BA-næringen, 1. kvartal 1994 Mye boligrehabilitering Ordretilgangen på rehabilitering av boligbygg økte kraftig både i 4. kvartal 1993 og nå i 1. kvartal 1994

Detaljer

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN SOGN & FJORDANE FYLKESKOMMUNE KULTURAVDELINGA RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN I SAMARBEID MED FLORA HISTORIELAG FLORA KOMMUNE Torleif Reksten og Hermod Seim ved skiltet på rutekaia.

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

Saksframlegg. Sakshandsamar: Bente Bakke Arkiv: 400 Arkivsaksnr.: 10/401-1. Retningslinjer for uønska deltid. * Tilråding:

Saksframlegg. Sakshandsamar: Bente Bakke Arkiv: 400 Arkivsaksnr.: 10/401-1. Retningslinjer for uønska deltid. * Tilråding: Saksframlegg Sakshandsamar: Bente Bakke Arkiv: 400 Arkivsaksnr.: 10/401-1 Retningslinjer for uønska deltid * Tilråding: Administrasjonsutvalet vedtek retningslinjer for å handsame uønska deltid, dagsett.11.02.2010.

Detaljer

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Kjære alle! Gratulerer alle med dagen. Dette er ein merkedag for bevaringstenestene både her i fylket og nasjonalt! Hordaland

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

VINJE SKOLE SOM MUSEUM. Notat om tilpassing av Vinje skole til museumsformål

VINJE SKOLE SOM MUSEUM. Notat om tilpassing av Vinje skole til museumsformål VINJE SKOLE SOM MUSEUM Notat om tilpassing av Vinje skole til museumsformål Vinje skole som museum Innleiing Dette notatet er laga etter at eg på vegne av Sparbyggja fortidsminnelag (av Fortidsminneforeninga)

Detaljer

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne?

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne? Norsk etnologisk gransking Desember 1956 Emne 61 TURKESTOVA 1. Var det vanleg i Dykkar bygd å ha eit hus som dei kalla turkestova, tørrstugu, tørrstua, tørrstoga, trøstogo, tørrstugu, trystugu, trysty,

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Konsekvensanalyse. Vegomlegging Etnesjøen. Juni 2011. AUD-rapport nr. 12-11

Konsekvensanalyse. Vegomlegging Etnesjøen. Juni 2011. AUD-rapport nr. 12-11 Konsekvensanalyse Vegomlegging Etnesjøen Juni 2011 AUD-rapport nr. 12-11 Utgivar: Hordaland fylkeskommune, Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) http://www.hordaland.no/aud Tittel: Konsekvensanalyse

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

13. Sendetida på TV aukar

13. Sendetida på TV aukar Kulturstatistikk 2004 Radio og TV 3. Sendetida på TV aukar Dei siste fire åra ser det ut til at folk brukte mindre tid på radiolytting og fjernsynssjåing. Samstundes har sendetida i TV auka, medan sendetida

Detaljer

Referat. frå styremøte 6. og 7. desember 2012 på Hotell Norge Bergen.

Referat. frå styremøte 6. og 7. desember 2012 på Hotell Norge Bergen. Referat frå styremøte 6. og 7. desember 2012 på Hotell Norge Bergen. Til stades: Finn Hoff, Liv-Julie Wågan, Jørn Haugli Lunde, Jorulf Refsnes, Gjermund Stuve og Elin R. Haugen. Frå adm: Frode Alfarnes

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

RAMMEAVTALE Hordaland Fylkeskommune og Fjord Norge AS

RAMMEAVTALE Hordaland Fylkeskommune og Fjord Norge AS S-200504339-4/135.3 RAMMEAVTALE og Som del av denne avtalen følgjer: Vedlegg l: Samarbeidavtale med spesifikasjon av tilskot. 1. Definisjonar Tenestar knytt til tilskot: Som nemnt i punkt 3.1 og vedlegg

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

SKATTEINNTEKTER 12/129-3 2012 K-

SKATTEINNTEKTER 12/129-3 2012 K- Saksframlegg Arkivsak: 12/129-3 Sakstittel: SKATTEINNTEKTER 2012 Saken skal behandles av: Formannskapet Rådmannens tilråding til vedtak: K-kode: 232 Saka blir tatt til orientering Grunnlagsdokumenter:

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar

Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Driftsassistansen i Sogn og Fjordane (snart) 10 år - erfaringar Fagmøte 4 og 5 mars 2015 Litt om meg sjølv; 1. Frå Finsland, om lag 30 km nordvest frå Kristiansand (Songdalen kommune, Vest Agder). 2. Utdanna

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Vestlandet ein stor matprodusent

Vestlandet ein stor matprodusent Vestlandet ein stor matprodusent Halvparten av sjømatproduksjonen i Norge skjer på Vestlandet Hordaland Vestlandet 2001 Mill. kr % av landet Mill. kr % av landet Jordbruk 499 4,7 3 084 29,2 Fiske og fiskeoppdrett

Detaljer

VEDTEKTER FOR RØYSMARKA STUDENTBARNEHAGE, VOLDA OG FOGDEGÅRDEN STUDENTBARNEHAGE, ÅLESUND. gjeldande frå 01.01. 2011

VEDTEKTER FOR RØYSMARKA STUDENTBARNEHAGE, VOLDA OG FOGDEGÅRDEN STUDENTBARNEHAGE, ÅLESUND. gjeldande frå 01.01. 2011 1 2 VEDTEKTER FOR RØYSMARKA STUDENTBARNEHAGE, VOLDA OG FOGDEGÅRDEN STUDENTBARNEHAGE, ÅLESUND gjeldande frå 01.01. 2011 1. DRIFT I SAMSVAR MED NORSK LOV Eigaren av barnehagane er Studentsamskipnaden for

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen»

Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» Tilstandsvurdering av «Gamle Essoen» - Og skisser til mogeleg opprusting Status Bygget er eit eldre bygg bygd midt på 1960-talet. Bygget framstår i hovudtrekk slik det var bygd. Det er gjort nokre endringar

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

No sprett knuppane og sevja stig

No sprett knuppane og sevja stig No sprett knuppane og sevja stig Sein vår i år, men du verda for eit drivande ver når det no fyrst losna; med mildver og regn og ei rekkje kulturhendingar både i vårt lag og leikarringen og i nærskylde

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Endringar i den differensierte arbeidsgjevaravgifta Konsekvensar for næringslivet i Sogn og Fjordane

Endringar i den differensierte arbeidsgjevaravgifta Konsekvensar for næringslivet i Sogn og Fjordane Endringar i den differensierte arbeidsgjevaravgifta Konsekvensar for næringslivet i Sogn og Fjordane Frå 1. juli i år vert det innført eit nytt regelverk for regionalstøtte i EØS-området, noko som krev

Detaljer