AGE HEMMELEGE DEN. skolemateriell ungdomstrinn og videregåande skole den hemmelege hagen

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "AGE HEMMELEGE DEN. skolemateriell ungdomstrinn og videregåande skole den hemmelege hagen"

Transkript

1 skolemateriell ungdomstrinn og videregåande skole Bakgrunnsinformasjon Resymé av stykket Artiklar Intervju Arbeidsoppgåver DET NORSKE TEATRET, HOVUDSCENEN

2 flnnhald introduksjon 1) Ein vegvisar inn i framsyninga Side 3 2) Den Hemmelege Hagen kva skjer? Side 4 3) Karakterane Side 5 presentasjon av frances hodgson burnett og Vi har alle vore i, ved Leif Høghaug Side 7 intervju 1) Intervju med dramatikar Line Grünfeld Side 10 2) Intervju med Heidi Ruud Ellingsen Side 13 arbeidsoppgåver 1) Norsk Side 16 2) Drama/Scenografi Side 19 tekstutdrag Side 21 kjeldeliste 2

3 flntroduksjon Ein vegvisar inn i framsyninga Etter teatersuksessane Jungelboka (2008) og Jesus Christ Superstar (2009), er regissør Erik Ulfsby igjen klar med ei modernisering av ein klassikar. Dramatikar Line Grünfeld har dramatisert barnebokklassikaren The Secret Garden, ein roman av Frances Hodgson Burnett, utgitt i Grünfeld er til dagleg manusforfattar for film og TV, og står m.a. bak NRK-serien Hjerte til Hjerte og Kometkameratene på NRK barne-tv. I denne teaterversjonen har Grünfeld skrive om til eit mørkt og uforutseieleg spelunivers med suggererande og morosame fantasiar spekka med spesialeffektar og referansar til rollespel som World of Warcraft, Tomb Rider og Super Mario og filmar som Matrix og Twilight. Å dramatisere ein klassikar er sjølvsagt eit omfattande arbeid. Særleg utfordrande er det å relatere stoffet til tida vi lever i og lage eit stykke som barn og ungdom kjenner seg att i. Grünfeld skreiv fleire utkast før ho kom på ideen om å lage hagen til eit dataspel. Ho søkte etter kva hemmelege rom som finst i vår tid og fann ut at det næraste ho kom, var dataspel. Der kan vi sige inn i ei anna verd og bli ein annan ein avatar. Dette pedagogiske materiellet er meint som eit læringsverktøy i klasserommet. Materiellet visar korleis framsyninga kan bli brukt i undervisninga ved å vise til relevante fag og læreplanar. Materiellet inneheld eit kort handlingsresymé, intervju med dramatikar og hovudrolleinnehavar, bakgrunnsartikkel om Frances Hodgson Burnett og The Secret Garden og arbeidsoppgåver til førebuing og etterarbeid. Arbeidsoppgåvene er strukturerte etter læreplanane i faga norsk, drama og interiør- og utstillingsdesign. Vi høyrer gjerne frå lærarar som har brukt det pedagogiske materiellet i klasserommet og som har kommentarar til innhaldet. Slik kan vi bli betre til å gjere teateropplevinga rikare. Vi håpar stoffet vil vere til glede og nytte. Godt teaterbesøk! Med vennleg helsing Siri Hansen Skoleansvarleg /

4 flntroduksjon Den Hemmelege Hagen kva skjer? Mary Lennox kjem foreldrelaus attende til England etter at begge foreldra døyr i eit jordskjelv i India. Ho skal bu hos den søkkrike onkelen sin, professor Archibald Craven, som har skapt seg ein formue på å utvikle dataspel. Onkel Craven ber på ei stor sorg. Han mista den unge, vakre kona si i barselseng. Marys forventingar om å møte ein ny og nærverande familie blir raskt gjorde til skamme; ho må klare seg sjølv. Det einaste ho har å drive på med, er å logge seg inn på ein datamaskin, og det einaste som finst på denne datamaskinen, er eit spel som heiter Hagen. Fetteren Colin blir skjerma mot den brutale realiteten og lever sitt liv i eit digert herskapshus framfor skjermar og spelkonsollar. Inne i spelet Hagen møter Mary og Colin kvarandre, og dei treffer Gartnaren, Dickon og sladrehanken Twitter. Mary må slåst mot spøkelse, vampyrar, tordivlar og mørke monster. Alt 4

5 flntroduksjon dette må ho gjere for å finne det øvste nivået i spelet, kalla Den hemmelege hagen. Saman utfordrar søskenbarna reglane i spelet, «rundar» spelet, avslører «bossen» og sprengjer grensene mellom spel og verkeleg liv. Nydramatiseringa erstattar det overgrodde og løyndomsfulle villniset av ein hage med dei suggererande fantasiane og den uføreseielege logikken i dataspelet. Men målet er det same gamle: å sleppe lyset inn i ei forstokka vaksenverd. Forteljinga handlar om å komme seg gjennom stor sorg, å forsone seg med livet, og om ein far og ein son som finn vegen tilbake til kvarandre. (Basert på «ein moderne klassikar» av Line Grünfeld, Det Norske 2010 og programmet til Den hemmelege hagen) Karakterane Dei fleste karakterane finn vi både i den verkelege verda og i spelverda. Derfor speler skodespelarane to roller. Mary, 13 år/mary Lennox spelt av Heidi Ruud Ellingsen) Mary, 13 år, er dottera til den engelske ambassadøren i India. Begge foreldra hennar døyr i eit jordskjelv under opninga av ambassaden, og ho blir send for å bu hos onkelen sin, Archibald Craven. Mary er van til å få det som ho vil, men må raskt klare seg sjølv i onkelens hus. Her møter ho m.a. fetteren sin, Colin Craven. I spelverda er Mary avataren Mary Lennox, som er ei actionheltinne à la Lara Croft. Archibald Craven/Flaggermusa (spelt av Svein Roger Karlsen) Craven er professor i datateknologi. Han ber på ei stor sorg etter at kona døydde i barselseng, og han har isolert seg sjølv og sonen i sitt eige herskapshus. Craven er onkelen til Mary og faren til Colin. Flaggermusa er den som kontrollerer spelet og representerer det øvste nivået i spelet. 5

6 flntroduksjon Colin Craven 13 år/ein levande død (spelt av Lars Funderud Johannessen) Colin er professor Cravens einaste son. Av redsle for å miste han har faren isolert han i eit rom i herskapshuset Misselthwaite. Her har han vore heile livet sitt. Den einaste kontakten han har hatt med omverda, har vore gjennom dataspelet Hagen. I spelet er Colin avataren Ein levande død. Ung mann på flyplass/dickon (spelt av Audun Sandem) Mary møter ein ung mann på ein flyplass der ho ventar på å bli henta heim til onkelen sin. Ho møter Dickon, spelt av den same skodespelaren, i Hagen der dei hjelper kvarandre for å nå det høgste nivået. Mary og Dickon bli veldig gode venner Twitter/Mannleg soldat (spelt av Niklas Gundersen) Saman med den kvinnelege soldaten finn den mannlege soldaten Mary i ruinane etter jordskjelvet. Avataren Twitter er sladrehanken i spelet og har den fulle oversikten. Fru Medlock/Svart enkje (spelt av Ingunn Beate Øyen) Fru Medlock er hushalderske på Misselthwaite, ei konservativ og godt vaksen kvinne. Den svarte enkja er ein karakter i spelet som vaktar forgarden til. Ingen har nokon gong komme forbi den svarte enkja. Märtha/Rose Lennox (spelt av Arlene Wilkes) Rose Lennox er/var Marys mor og tanta til Colin. I Hagen er Märtha vertinna i spelet. Doktor/Gartnaren (spelt av Sverre Solberg) Doktoren er huslege på Misselthwaite. Gartnaren er den første karakteren i spelet som Mary møter. Han informerer henne om gangen i spelet og spelereglane. Cravens advokat/stellan Vampyr (spelt av Jon Eivind Gullord) Stellan vampyr herskar over «Zombieland» i spelet og hypnotiserer Mary. Kaptein Lennox (spelt av Sigve Bøe)Engelsk ambassadør i India. Han er Marys far og gift med Rose Lennox, men døyr i eit jordskjelv når han opnar den nye ambassaden i India. Sjukepleiar (spelt av Nina Woxholtt) Sjukepleiar som steller for Colin på Misselthwaite. Kvinneleg soldat (spelt av Nina Woxholtt) Saman med den mannlege soldaten finn ho Mary i ruinane etter jordskjelvet. 6

7 fpresentasjon av verk og opphavsmenn Vi har alle vore i den hemmelege hagen av Leif Høghaug Den hemmelege hagen er ei av dei finaste bøkene eg veit om. Kor mange gonger eg har lese denne boka, veit eg ikkje, og ikkje veit eg kvifor ei forteljing om ei lita engelsk overklassejente skulle gjere eit slikt inntrykk på ein liten gut busett i Noreg. Kan hende såg eg eit førebilete i Dickon, guten som vart med Mary Lennox inn i? Kan hende forteljinga minte om noko eg drøymde om: Ein draum om ein stad der eg i lag med ein god ven kunne gøyme meg bort og vere glad og lykkeleg heile tida. Eg hugsar ikkje. Likevel står det merkeleg klart for meg kva som hende ein laurdag ettermiddag og kveld for mange år sidan. Eg sat på golvet i stova og høyrde på Barnetimen, og snart - omlag halvveges ut i programmet - var det endeleg duka for den delen eg lika best: høyrespelet. Eg elska høyrespel. Vegen til Agra, Tordivelen flyg i skumringa, og eg kjem aldri til å gløyme dramatiseringane av dei greske og romerske mytane det var saker det! Ikaros, som flaug for nære sola og ramla ned fordi vengene hans var laga av voks. Dafne, som stivna og vart til eit tre i den augneblinken ein vilt forelska Apollon la handa si på ho. Eg hadde store forventingar til det nye høyrespelet. Så vart porten opna: Den fyrste episoden av Den hemmelege hagen. Eg sat framleis på golvet, men det var som om orda frå høgtalarane løfta meg opp og bar meg inn i ei anna verd. Mor mi må ha skjøna at noko hadde skjedd. Seinare den laurdagen, etter at Barnetimen var slutt for denne gong og kvelden komen, leita ho fram ei gammal og sliten bok. «Sjå her,» sa ho, «denne las eg som barn.» «Fran-ces H. Burn-ett,» stava eg, «Den hemm-el-ege ha...» Det vart seint den kvelden. Eg berre måtte lese. Ja, det hugsar eg: at eg berre måtte lese sakte, men sikkert. 7

8 fpresentasjon av verk og opphavsmenn No er eg vaksen, men boka er med meg og det i fleire utgåver. Den siste omsetjinga til norsk er utgjeven på det forlaget der eg arbeider som redaktør. Torstein Bugge Høverstad heiter omsetjaren, og han har gjort ein framifrå jobb, mellom anna med å få Yorkshire-dialekten til Dickon og syster hans, tenestejenta Martha, til å klinge på norsk. I omsetjinga til Torstein snakkar Dickon og Martha ein dialekt frå Mjøstraktene. «Je ha itte vøri forkjøle i mitt liv,» seier Dickon. «Itte e je vel oppdregen tel å bli nån sjukling. Je har reke på heia i æll slags vær, je som en annen kanin. A mor si at på tolv år ha je snust inn for mye fresk luft tel å b yne med snue. Nei, je er seig som en hagtornkjepp, je.» For overklassejenta Mary er det utruleg spanande å høyre Dickon snakke. Ho synes han er ein nydeleg gut som seier fine og kloke ting. Etter kvart skjønar ho at Dickon representerer ei betre og større verd enn den verda ho vart fødd inn i. Dickon er det vi kan kalla eit naturmenneske. Dyra i skogen er venene hans, og han veit ein heil masse om kaninar og fuglar og tre og buskar, ja, han veit ein heil masse om kva det vil seie å leve i pakt med naturen. «Det høre med åt våren, denni redebygginga,» seier han han og Mary har fått auge på ein raudstrupe med kvister i nebbet. «Je våge på at nett slek ha n vøri hår vår sea væla vart skapt. Dom ha sitt eie vis å tenke på og gjøra ting, og det bør itte øss kåmmå og pirke på. Det e lettere å miste en venn om våren hell på nån anna årstid, om du itte ta deg i akt.» Den hemmelege hagen er ei forteljing om venskap, draumar og kjærleik. Og ei forteljing om læring og forandring; ja, ei forteljing om før og etter. Før ho kjem til Yorkshire, er Mary eit barn som ingen vil ha noko med å gjere. Ho er bortskjemd og rett og slett ufordrageleg. Men etter at ho er kommen fram til den nye bustaden på den engelske landsbygda, byrjer noko å skje. Mary forandrar seg. Ho lærer seg evna til å sjå det gode i andre menneske, og ho lærer seg evna til å tru på fantasien; tru på at draumar kan gå i oppfylling. Og det er nett det som hender i denne boka: Draumar går i oppfylling. Onkelen, herr Craven, har stengt porten til hagen; han vil ikkje at nokon skal gå inn der, for hagen minner han om kona hans, som døydde altfor tidleg. Men Mary vil så gjerne sjå hagen; ho vil så gjerne opne porten til ein stad der einkvan ein gong var lykkeleg. Ho drøymer, fantaserer, og så finn ho ein nøkkel nøkkelen til... Det er neppe tilfeldig at Mary Lennox er framstilt som ei foreldrelaus jente. På den tida Den hemmelege hagen vart skriven, hadde foreldrelause lenge vore eit 8

9 fpresentasjon av verk og opphavsmenn tema i litteraturen. Charles Dickens er eit godt døme på ein forfattar som på 1800-talet skreiv store romanar om unge menneske overlatne til seg sjølve. Frances H. Burnett må ha vore ein særs god Dickens-lesar; ho må ha lært eit og anna ved å studere bøker som Oliver Twist og David Copperfield. Og kan hende lærte ho å sette ord på noko ho sjølv hadde opplevd, noko ho enno kjende på då ho i 1911 fullførte arbeidet med Den hemmelege hagen? Frances Eliza Hodgson blei fødd i 1849 i den engelske industribyen Manchester. Foreldra var fattige, og framtidsutsiktene for Frances var på ingen måte gode. Det meste tala for at livet ikkje ville by på noko anna enn eit tilvere i slum og elende. Faren døydde tidleg, og saman med mora og fire yngre søsken freista den seksten år gamle Frances lykka på den andre sida av Atlanterhavet. Det skulle ikkje gå så godt der heller til å byrje med. Kort tid etter at dei var framme i USA, døydde også mora. Kva skulle Frances gjere no? Korleis skulle ho klare å bli både mor og far for seg sjølv og søskena sine? Tak over hovudet. Mat på bordet. Klede. Det må ha vore ei tøff tid for Frances, men samstundes må ho ha vore viljesterk og optimistisk. Den foreldrelause jenta ville tene pengar på litteratur. Ho ville bli forfattar. Unge frøken Hodgson skreiv og skreiv. Ho sende inn tekstane sine til forlag, fekk brev frå redaktørane, brev som må ha fått henne til å juble. Ho hadde talent, ho var god til å skrive, god til å fortelje dét meinte redaktørane, og redaktørane sa dei gjerne ville trykke tekstane hennar! Ein draum gjekk i oppfylling. Frances vart forfattar. Ho skreiv for litterære tidsskrift, ho skreiv for teatret, og ho skreiv bøker, mange bøker. Vidgjeten vart ho med utgjevinga av Lille lord Fauntleroy i Ho var då gift og hadde teke namnet til mannen sin. Frances H. Burnett stod no fram som ein av Charles Dickens sine arvtakarar. I 1905 skreiv ho Ei lita prinsesse, også det ei bok som viste kor stor ein forfattar ho var. Men det var med Den hemmelege hagen ho krona verket sitt: ei bok der trua på fantasien trua på at det er mogleg å bli løfta opp og teken med inn i ei anna verd verkeleg vart skriven inn i verda. 9

10 fintervju Intervju med dramatikar Line Grünfeld av Siri Hansen Kan du kort fortelja kva ein dramatikar er? Ein dramatikar er ein forfattar som skriv tekst for teater, TV eller film. Det spesielle med dramatikarens tekst, er at teksten ikkje er sluttproduktet. Sluttproduktet er sjølve produksjonen av scene, film eller TV. Det manuset eg skriv, kan ein samanlikne med ei arkitektteikning. Det skal vere ein indikasjon eller peikepinn og vere retningsgivande for sluttproduktet, men ingen fasit. Manuset blir slik eit utgangspunkt for teatersjef, regissør, scenograf, skodespelarar, kostymeteiknar og alle andre i produksjonen. Ein kan vanskeleg lage TV, film eller teater utan manus. Du har vore manusforfattar for to TV-suksessar, Hjerte til Hjerte og Kometkameratene. Men dette er første gong du skriv for scenen. Byr det på andre utfordringar enn å skrive for TV? - Ja, veldig mange! Teksten og orda veier tyngre på teater fordi teatret har så stor respekt for Ordet. I tillegg er skodespelarane opptekne av diksjon, noko som også peikar på vektlegginga av dei einskilde orda. Når eg skriv for teatret, 10

11 fintervju tenkjer eg meir på at det skal vere poetisk, vakkert og rytmisk. Eg bruker også metaforar og alliterasjon (bokstavrim) i større grad. Ein seier ofte at i teater er alt mogleg! Dette er ei utsegn som både er rett og galen, for ein kan heilt klart skape ei fantastisk og eventyrleg verd på scenen, men ein manglar dei digitale spesialeffektane ein har i film, og ein kan ikkje på same måten bruke nærbilde. Teater er «live» og er på det viset eit heilt anna fag der ordet har stor makt! Den hemmelege hagen byggjer på ein 100-år gammal barnebok-klassikar langt frå vår eiga tid. Korleis fann du på at hagen skulle vere eit spel? - Romanen gjorde sterkt inntrykk på meg da eg las han som barn. Da eg las han om att som vaksen, var det ideen om det hemmelege rommet eller den hemmelege hagen som slo meg. Her kunne barn vere utan innsyn frå dei vaksne og leike fantasileikar. Eg spurde meg sjølv kor dette rommet er i dag. I vår del av verda har vi jo ei heilt anna oversikt no og tilgang til informasjon gjennom digitale media, men det er òg nett her vi finn dei hemmelege romma. Det er mellom anna i dataspelverda vi kan leike og drøyme oss bort til ei anna verd, ein annan stad. Eg har sjølv late meg fascinere av dataspel i vaksen alder. Desse spela gir meg same kjensla som å forsvinne inn i ei god bok eller ein film. Her kan fantasien få fritt spelerom. På internett kan ein spele mot andre spelarar, og i dette spelet kan alt skje. Det er ein frigjerande tanke. Dessutan er det jo morosamare med kampsport, Kung Fu og flygande drakar enn å klippe roser og luke bed som i den opphavlege versjonen I spelet «Hagen» finn ein mange rare og ekle skapningar. Kvar har du henta inspirasjon frå? - Mitt eige sjuke hovud, ler Grünfeld. Eg har tenkt på kva eg sjølv synest er skummelt, ekkelt eller ubehageleg. Alt eg ser, høyrer og les, er til inspirasjon. Alt frå filmar, spel, møte med menneske, musikk, ting eg har opplevd og mi eiga fantasi inspirerer meg til å skrive. Kombinasjonen av det som er skummelt og spennande, og det ein liker og det ein er redd for, er godt stoff. I eit spel ønskjer ingen å tape, og alle har eit brennande ønske om å vinne. Dette håper vi kan vere med til å gje tilskodaren ein skrekkblanda fryd som held interessa for spelet oppe. Kan du seie litt om å modernisere ein tekst? Kva må ein tenkje på? - Ein må starte med å definere essensen eller grunnhistoria. Kva handlar teksten 11

12 fintervju om for meg? Ein må vere modig og ikkje for respektfull overfor den opphavlege teksten, men våge å gjere val. Eg har jo respekt for klassikaren, og eg las boka nøye før eg byrja skrive mi eiga historie. Boka mi Den hemmelighetsfulle hagen er full av gule lappar som hjelpte meg å sjå kva slags forteljing dette var. Eg fann fleire tematikkar: Vi har ei ung jente som blir aleine i verda og må hjelpe seg sjølv fordi foreldra er døde; her er også far og son som må bere og komme seg over ei stor sorg i livet tapet av kone og mor. Eigentleg handlar dette om å akseptere, forsone seg med sorga og gå vidare i livet. Eg likar å kalle det «å vekse seg heil», for det handlar jo om å bli moden: frå barn til ungdom, frå ungdom til vaksen, frå sjuk til frisk og frå trist til glad. Livet byr jo på både smertefulle og lykkelege opplevingar. For å nedkjempe mørket i seg sjølv må ein sleppe inn sollyset. Er det noko særskilt ein må tenkje på når ein overfører teksten frå bok til scene? - Ja, det vil ikkje blitt godt teater dersom ein skodespelar hadde stått på scenen og lese frå boka. Eg, som dramatikar, må leggje inn konkrete handlingar. Der boka også skildrar emosjonar, må dramatikken vise gjennom handling korleis personen har det. Til dømes er det ikkje ei handling «å bestemme seg for å stå opp», men «å stå opp» er det. Eit manus må vise konkrete handlingar, ikkje fortelje om dei. Du er jo også regiassistent for denne oppsettinga. Kan du forklare kva ein regiassistent gjer og korleis samarbeidet med regissøren artar seg? - Regissør Erik Ulfsby og eg har eit tett samarbeid. Sidan eg også er dramatikar, blir funksjonen som regiassistent ei forlenging av dramatikar-rolla. Eg følgjer produksjonen tett og er tilgjengeleg for endringar i manus, presiseringar og tydeleggjeringar. Eg må heile tida svare på spørsmål frå skodespelarane som lurar på kvifor eg har skrive det eg har skrive. Dessutan er jobben min som regiassistent å hjelpe regissøren ettersom regissøren må vere på mange stader samstundes. Det er jo praktisk umuleg, så da blir eg ei avlasting for regissøren. Ulfsby og eg har jo jobba saman tidlegare og kjenner kvarandre godt. Vi har mellom anna jobba saman på Karlson på taket på Den Nationale Scene, Electra på Oslo Nye og Jungelboka her på Det Norske Teatret. Det er jo ei kjensgjerning at to hovud tenkjer betre enn eitt. Men det er ikkje til å stikke under ein stol at vi har mange heftige diskusjonar. Det har vore mange telefonsamtalar på seine kveldar med mykje krangling. Men likevel er vi framleis gode vener! 12

13 flntervju Intervju med skodespelar Heidi Ruud Ellingsen Heidi Ruud Ellingsen (25) har lege i hardtrening for rolla i Den hemmelege hagen. Ikkje berre speler ho Mary Lennox, ei jente tidleg i tenåra, men òg Marys alter ego som superhelt i eit dataspel. 13 x x x Tekst Sissel Fantoft Foto Eigil Aasen

14 flntervju Romanen The Secret Garden av Frances Hodgson Burnett blei første gong utgitt i 1911 og blir rekna som ein av klassikarane innan engelsk barnelitteratur. I originalhistoria mistar hovudpersonen Mary Lennox foreldra sine i ein koleraepidemi i India og blir sendt til onkelen sin Archibald Craven. Han er enkjemann etter at kona døydde i barselseng. Mary finn ro i onkelens hage, og etter kvart finn ho òg ut at ho har ein fetter, Colin, som blir halden innelåst i huset. Saman utforskar dei to hagen og tek til å glede seg over livet igjen. Sjølv hadde eg ikkje noko kjennskap til historia før eg fekk tilbod om rolla, men eg las boka med ein gong, og det er ei vakker forteljing, seier Heidi Ruud Ellingsen. I framsyninga på Det Norske Teatret er hagen erstatta med eit dataspel, som Mary og Colin speler saman. Det inneber at Heidi speler to roller: Mary Lennox, og superhelten som er Marys spelalias inne i dataspelet. Eg har trent kampsport og lært meg å handtere våpen, eg har sett en heil del japanske Kung Fu-filmar, og det første eg gjorde da eg fekk rolla, var å kjøpe meg PlayStation. Eg har ikkje noko særleg røynsle med dataspel, men eg fekk fleire tips til spel frå regiassistent Line Grünfeld, som er ekspert, fortel Heidi. Sidan heile historia er flytta til vår tid, døyr ikkje Marys foreldre i ein koleraepidemi i India, men i eit jordskjelv. Her er hagen i staden ei fiktiv teknologisk verd, der ein kan bli drepen utan at ein døyr, og der ein har krefter ein ikkje har i røynda. Eg synest det er ein fantastisk måte å lage teater på. Historia er den same som i boka, men ramma rundt er meir moderne. Og vi ønskjer ikkje å vere noko moralpoliti når det gjeld dataspel, vi vil heller stille spørsmål og opne opp for diskusjon, seier Heidi, som verkeleg har lese seg opp på alt som har med dataspel å gjere, og ho fortel at ni av ti norske ungdomar speler elektroniske spel. Men gjennomsnittsspelaren er 28 år! Dataspel har blitt ein del av kulturen vår, og har også mange positive sider. Det er ikkje slik at alle spel handlar om vald og krig. Skulen kan bruke dataspel som ein reiskap når det gjeld problemløysing til dømes. Men det kan sjølvsagt bli mykje. Veslebror min hadde ein periode på vidaregåande da han, som mange andre på sin alder, spelte mykje. Eg hugsar ein gong bestemor var på besøk og skulle melde frå til han om at middagen var klar. Han sat med hovudtelefonar på og spelte eit krigsspel, og då ho kom inn på rommet hans, brølte han til medspelarane i nettsamfunnet: «Nei! Ut! Kom deg vekk!» Bestemor blei livredd sjølvsagt. Ho trudde jo at det var henne han skreik til. Men ein dag fekk han nok av heile spelverda og kasta data- 14

15 flntervju maskinen ned i kjellaren, fortel Heidi. Ho har òg brukt mykje tid på å finne fram til Mary Lennox, den vesle jenta som har mista foreldra sine. Ho ber på ei stor sorg etter å ha opplevd noko grusomt, det er i det heile mykje sorg og allmennmenneskelege problemstillingar i framsyninga. Det å miste nokon er jo eit universelt tema, sjølv om det går føre seg i ei slik ramme. Men Mary er òg nyfiken, og ho oppsøkjer det forbodne. Når ho kjem til onkelens hus, blir ho låst inne på rommet sitt, og det er traumatisk for henne, sidan ho sjølv blei levande gravlagd i jordskjelvet. Den einaste utvegen ho har, er gjennom å spele spelet på datamaskina. Eg kan kjenne meg att i nysgjerrigheita hennar, og retthaveriet, eg har òg blitt flinkare til å våge, til å berre kaste meg ut i ting. Når ein står på scenen, er ein så naken og sårbar. Ein kjenner seg ofte som ei målskive, men samtidig er det når ein går på trynet at ein lærer mest, seier Heidi. Mary er håpet og trua på at kjærleiken kan overvinne redsla. Ho er lyset i den verda ho kjem til, både i huset og i dataspelet. Sidan ho vann Drømmerollen på NRK og rolla som Kathy Selden i Singin in the Rain på Oslo Nye Teater, er det flest musikalroller Heidi har gjort. Ho skal synge i Den hemmelege hagen òg, men det er ikkje nokon musikal. Mi utdanning er jo musikkteaterlinja, og eg har gjort fire musikalar på Oslo Nye. Eg held òg på med musikk utanfor teatret, men sjølv om eg er glad i musikk og musikkteater, synest eg det er godt å få gjere ulike ting, å få ei breiare plattform å stå på. Det er eit privilegium å få kome inn på dei store teatra og jobbe med erfarne menneske som eg ser opp til, og kunne lære av dei. I det heile er det ei fantastisk utfordring å få ei rolle i ei slik nyskapande fram syning. Sjølv om Den hemmelege hagen har vore spelt på teater tidlegare, er det ingen som har gjort det på denne måten. Og teatret skal jo spegle samfunnet vi lever i, så dette er veldig aktuelt, seier Heidi Ruud Ellingsen. 15

16 farbeidsoppgåver Arbeidsoppgåver Norsk Utdrag frå læreplan i norsk mellomtrinn: Elevane skal kunne: drøfte og vurdere skjønnlitterære tekster med utgangspunkt i eigne opplevingar og med forståing for språk og innhald formulere tolkingar av lesne tekstar med eigne ord referere og oppsummere hovudmomenter i ein tekst bruke oppslagsverk og ordbøker bruke bibliotek og digitale informasjonskanalar på ein målretta måte presentere eigne tolkingar av personar, handling og tema i eit variert utval av barneog ungdomslitteratur på bokmål og nynorsk og i omsetjing frå samisk Til førebuing: Les boka «The Secret Garden» eller sjå filmen basert på boka. 1)Lag eit kort resymé av handlinga. 2)Kva meiner du er tematikken i boka / filmen? 3)Forsøk å beskrive Mary, Colin og Dickon med få ord. 4)Korleis var oppveksten og livet til Frances Hodgson Burnett? Søk på internett og i leksikon. Kan du kjenne att delar av livet hennar i boka eller filmen? Til etterarbeid: 1)Frances Hodgson Burnett blir gjerne samanlikna med forfattaren Charles Dickens. Finn ut så mykje du kan om Dickens. Bruk gjerne internett. Kva tema tar Dickens gjerne opp i sine bøker. Kan du kjenne att noko av denne tematikken i framsyninga Den hemmelege hagen? 2)Ta for deg karakteren Medlock. A) Beskriv korleis ho blir framstilt på scenen. B) Forsøk å skrive barndomshistoria til Medlock. Legg vekt på viktige opplevingar som kan ha forma livet hennar. C) Gå saman i grupper og diskuter korleis ho behandlar medmenneske, og kvifor ho er blitt den ho er. Trur de ho har hatt eit fint liv / har vore nøgd med livet? 16

17 farbeidsoppgåver Utdrag frå læreplan i norsk ungdomstrinn: Elevane skal kunne: delta i utforskande samtalar om litteratur, teater og film lese og skrive tekster i ulike sjangrar, både skjønnlitterære og saksprega på bokmål og nynorsk: artikkel, diskusjonsinnlegg, formelt brev, novelle, fortejling, dikt, dramatekst og kåseri Til førebuing: 1) Les artiklane til Leif Høghaug og Line Grünfeld i materiellet. A) Begge artikkelforfattarane omtalar sine eigne hemmelege rom. Grünfeld relaterer dette til internett og spelverda. Har du andre hemmelege rom? Kvifor er det viktig med hemmelege rom? Diskuter i plenum eller i grupper. B) Kva seier Grünfeld er spesielt med å skrive for teater kontra film og TV? C) Korleis tar dramatikaren tak i ein klassikar? 2)Lag eit fiktivt intervju med a) Mary, b) Colin ELLER c) Dickon. Legg vekt på korleis dei ser på sakn og sorg og relater det til sine eigne opplevingar av dette. Til etterarbeid: 1)Gå saman i grupper og diskuter: A) Kva slags forhold trur du Mary hadde til foreldra sine? B) Kvifor har Colin vore innestengd på rommet sitt heile livet? C) Korleis er forholdet mellom Mary og Dickon? (Kva synest Mary om Dickon, og kva tankar har Dickon om Mary?) D) Korleis er forholdet mellom Mary og Colin? (Kva synest Mary om Colin, og kva tankar har Colin om Mary?) E) Korleis trur de Craven har hatt det etter at kona hans gikk bort? F) Beskriv ulike måtar å takle sorg på. Alle hovudkarakterane i stykket ber på kvar si sorg og har ulike måtar å takle dette på. Vel ein av karakterane i stykket og sjå nærare på korleis karakteren taklar sorga. 17

18 fvignett farbeidsoppgåver G) Grünfeld seier at stykket handlar m.a. om å bli moden. Gi konkrete eksempel på dette frå framsyninga. H) Har de sett andre teaterframsyningar eller filmar som byggjer på ein roman, og kva for framsyningar var i så fall det? Dersom du hadde lese boka på førehand: Prøv å forklare kva for andre kjensler og stemningar framsyninga /filmen gav deg enn boka. Kva liker du best: å lese ei god bok eller å sjå ei god teaterframsyning? Utdrag frå læreplan i norsk vidaregåande: Elevane skal kunne: meistre ulike munnlege roller i gruppesamtalar, foredrag, dramatiseringar, presentasjonar og framføringar som aktør og tilhøyrar bruke eit breitt register av språklege verkemiddel i eiga skriving, i sakprosa og kreative tekstar, på bokmål og nynorsk beskrive estetiske uttrykk i teater, film, musikkvideo, aviser og reklame og drøfte ulike funksjonar knytte til språk og bilde analysere tekstar i ulike sjangrar for å kunne ta stilling til spørsmål tekstane tek opp og verdiar dei representerer samanlikne og vurdere tekstar som blir overførte frå eitt medium til et anna Til førebuing: 1)Les artikkelen «Vi har alle vore i» av Leif Høghaug. A) Når ein set om eit stykke, må ein ta omsyn til ulike dialektar og prøve å tilpasse dei til lokale forhold, seier Høghaug. Korleis har omsetjaren Torstein Bugge Høverstad m.a. omsett Yorkshire-dialekten til Dickon? B) Kva meiner Høghaug Den hemmelege hagen handlar om? 2)Lag ein kort monolog der Mary eller Colin fortel om korleis han/ho har det i kvardagen, kva dei saknar, og kva draumar dei har for framtida. Eller Skriv eit utdrag frå Mary eller Colin si dagbok. Les for kvarandre i klassen. Ta vare på utdraget til etter du har sett framsyninga. Til etterarbeid: 1)Kva seier Høghaug at boka handlar om? Korleis relaterer dette seg til tematikken i framsyninga, synest du? 2)Ta fram igjen monologen eller dagboksnotatet du skreiv før du såg framsyninga. Du har no ei djupare forståing av forholda rundt Mary og Colins liv. Med den kunnskapen du har no, skal du utvide og forbetre den teksten / 18

19 farbeidsoppgåver monologen du laga tidlegare. Framfør på nytt. Diskuter endringane i klassen / gruppa. 3)Skriv ein kritikk av framsyninga med vekt på ANTEN A) scenografien, B) regimessige grep eller C)skodespelarprestasjonar Drama / scenografi Utdrag frå læreplan i teaterproduksjon: Elevane skal kunne: analysere ein skodespelartekst og finne sjangerspesifikke drag ved ein tekst bruke grunnleggjande kunnskapar om regi i eige og felles produksjonsarbeid utvikle monologar og dialogar og formidle dei som kunstneriske uttrykk drøfte spelestil, verkemiddel og tilnærmingsmåtar Utdrag frå læreplan i utstillingsarbeid: Elevane skal kunne: utforme framlegg til opplevingsrom, kulissar til scene, styling av rom og evenement vellje og bruke lyssetjing og lyssetjingseffektar i utstillingar, messer, butikklokale og scenografi Til førebuing: 1)Les tekstutdraget (lengst bak i materiellet ) Gå saman i grupper og lag regi på utdraget eller delar av det. 2)«Hagen» er eit spel. I spelverda går ein frå nivå til nivå. Korleis trur du scenografen har løyst dette? 3)Kva er ein rekvisitør? A) Under har vi ramsa opp tre ulike sceneinstruksjonar. Kva for instruksjon seier noko til rekvisitøren: - Stellan får overtaket på Mary. Dickon og Colin hjelper henne. - Ein stor, glitrande nøkkel kjem til syne. - Den svarte enka syng. B) Kven er dei andre utdraga mynta på? 4) Nedanfor finn du fleire sceneinstruksjonar: - Edderkoppspinn heng ned frå taket. Det er vanskeleg å komme seg fram, det er store hol i vegen som må forserast. - Colin blir sakte dregen ned i eit hol i golvet. - Mary, Dickon og Colin framfor ei kokande lavaelv. På den andre sida av elva ser dei ein gigantisk mur. 19

20 farbeidsoppgåver Korleis trur du dette har blitt løyst scenografisk i kvart tilfelle? Lag gjerne skisser. 5)Les intervjuet med Heidi Ruud Ellingsen. A) Korleis førebudde ho seg til rolla? B)Kva forhold har Ellingsen sjølv til dataspel? C) I intervjuet står det: «Ho skal syngje i Den hemmelege hagen òg, men det er ikkje nokon musikal». Kvifor er ikkje dette ein musikal? Kva kjenneteiknar ein musikal? 6)Tenk deg at du er kostymeteiknar. Sjå på oversikta over avatarane i spelet «Hagen». Plukk ut tre av desse karakterane og teikn eller forklar korleis du ville ha laga kostymen. Til etterarbeid: 1)Scenograf Nora Furuholmen har laga ein spektakulær scenografi. A) Kva gjorde mest inntrykk på deg? B)Fekk du ei kjensle av å vere inni eit dataspel. C) Kva grep hadde ev. scenografen gjort for å gje deg denne kjensla? 2)Lag ein kort monolog der Mary eller Colin fortel om korleis han/ho har det i kvardagen, kva dei saknar, og kva draumar dei har for framtida. 3)Skriv ein kritikk av framsyninga. 20

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016 Hovudområda i norsk er munnleg kommunikasjon, skriftleg kommunikasjon og språk, litteratur og kultur. Kvart av kompetansemåla er brotne ned i mindre einingar. Vi sett

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016

ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 ÅRSPLAN HORDABØ SKULE 2015/2016 Fag: Norsk Klassetrinn: 2. Lærar: Linn Merethe Myrtveit Veke Kompetansemål Tema Læringsmål Vurderings- kriterier Forslag til Heile haust en Fortelje samanhengande om opplevingar

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

8 tema for godt samspel

8 tema for godt samspel PROGRAM FOR FORELDRERETTLEIING BUF00032 8 tema for godt samspel Samtalehefte for foreldre og andre vaksne PROGRAM FOR foreldrerettleiing Dette heftet inngår i ein serie av materiell knytta til foreldrerettleiings

Detaljer

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime

Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn. Framleis rom for lesing heime Idear og råd til foreldre med barn på 5. Og 7. trinn Framleis rom for lesing heime Leseutviklinga held fram Dei første skuleåra lærte barnet ditt å lese. Men lesedugleik er ikkje noko som blir utvikla

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 TID KOMPETANSEMÅL Elevane skal kunne INNHALD/LÆRESTOFF Elevane skal arbeide med ARBEIDSMÅTAR Aktuelle arbeidsmåtar i faget VURDERING Veke 34-52 Munnleg kommunikasjon

Detaljer

- kan lytta aktivt med ulike føremål: oppleving læring. - har delteke i dramatiseringar / skodespel

- kan lytta aktivt med ulike føremål: oppleving læring. - har delteke i dramatiseringar / skodespel Norsk Trinn 5 Kompetansemål Munnlege tekstar Mål for opplæringa er at eleven skal kunna Grunnleggjande ferdigheiter Læremiddel Arbeidsmåtar Tidsplan Eleven: opptre i ulike språkroller gjennom rollespel

Detaljer

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN OG UNGDOM SINE REAKSJONAR I denne brosjyra finn du nyttige tips for deg som er innlagt, og har barn under 18 år. Når ein i familien vert alvorleg

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn?

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Gode tips og idear, til alle oss som er saman med barn. Korleis stimulera til eit godt talespråk? Bruk språket Snakk med barnet. Snakk tydeleg Bruk

Detaljer

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A Skriftlig eksamen i Matematikk 1, 4MX15-10E1 A 15 studiepoeng ORDINÆR EKSAMEN 19. desember 2011. BOKMÅL Sensur faller innen onsdag 11. januar 2012. Resultatet blir tilgjengelig på studentweb første virkedag

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin språkbok 6 og arbeidsbok Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin lesebok 6 og arbeidsbok

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune

Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Overgangsplan barnehage - skule i Stord kommune Planen er administrativt vedteken og gjeldande frå 01.01.2013 Innleiing Bakgrunn for overgangsplanen Kunnskapsdepartementet tilrår at o Barnehagen vert avslutta

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv...

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv... Innhald 1. Fritid og bibliotek... 1 2. Hos legen... 7 3. Høgtider... 12 4. Mattradisjonar... 18 5. Sunnheit og kosthald... 25 6. Arbeidsliv... 30 7. Jobb i sikte... 35 8. Skule og utdanning... 40 9. Familie

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Vurdering for læring. Sund ungdomsskule Tone Haglund og Anne Hufthammer

Vurdering for læring. Sund ungdomsskule Tone Haglund og Anne Hufthammer Vurdering for læring Sund ungdomsskule Tone Haglund og Anne Hufthammer Dei fire prinsippa: 1: Elevane skal forstå kva dei skal læra og kva som blir forventa av dei 2: Elevane skal ha tilbakemeldingar

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

ØYSTESE BARNESKULE ÅRSPLAN FOR FAG

ØYSTESE BARNESKULE ÅRSPLAN FOR FAG ØYSTESE BARNESKULE ÅRSPLAN FOR FAG Skuleår: 2010-2011 Fag: Norsk Trinn: 4 Grunnbok: Zeppelin lesebok, Zeppelin arbeidsbok til lesebok, Zeppelin språkbok, Zeppelin arbeidsbok til språkbok Mål frå læreplanen

Detaljer

Halvårsplan, hausten 2011

Halvårsplan, hausten 2011 Halvårsplan, hausten 2011 Skule Straumen skule Rektor e-post Inger Marie Tørresdal imt@tysver.kommune.no Prosjektansvarleg Grete Fjeldheim Vestbø e-post GFVestbo@tysver.kommune.no Skriv kort kva skulen

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Retningsliner for lokalt gitt munnleg eksamen og munnleg-praktisk eksamen i Møre og Romsdal fylkeskommune

Retningsliner for lokalt gitt munnleg eksamen og munnleg-praktisk eksamen i Møre og Romsdal fylkeskommune rundskriv nr. 5/15 Frå: Utdanningsavdelinga Til: Dei vidaregåande skolane i Møre og Romsdal Dei private vidaregåande skolane i Møre og Romsdal Dato: Ref: 29.01.2015 6082/2015/062 - Retningsliner for lokalt

Detaljer

Frå dikt til teikneserie

Frå dikt til teikneserie Frå dikt til teikneserie Av Helga Slettebak, Marit Moen og Arne Skadal, Halbrend skule Prosjektet «Frå dikt til teikneserie» vart gjennomført på 6. trinn. Kombinasjonen av dei to sjangrane synest vi er

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

IKT-kompetanse for øvingsskular

IKT-kompetanse for øvingsskular Notat / Svein Arnesen IKT-kompetanse for øvingsskular Spørjeundersøking ved Vartdal skule VOLDA Forfattar Ansvarleg utgjevar ISSN Sats Distribusjon Svein Arnesen Høgskulen i Volda -7 Svein Arnesen http://www.hivolda.no/fou

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Lesing er grunnlaget for suksess i neste alle skulefag. Lesesvake elevar får ofte problem med å fullføre vidaregåande skule. Lesesvake vil møte mange stengte dører

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

Vi lærer om respekt og likestilling

Vi lærer om respekt og likestilling Vi lærer om respekt og likestilling I Rammeplanen står det at barnehagen skal tilby alle barn eit rikt, variert, stimulerande og utfordrande læringsmiljø, uansett alder, kjønn, funksjonsnivå, sosial og

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Å skape og presentere ei framsyning

Å skape og presentere ei framsyning Å skape og presentere ei framsyning Ei spennande utfordring i norskfaget i Vg3 er kombinasjonen av det å møte tekstar andre har skrive, og å skape noko sjølv. Ifølgje læreplanen skal de «setje saman og

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Valdres vidaregåande skule

Valdres vidaregåande skule Valdres vidaregåande skule Organiseringa av skriftleg vurdering på vg3 Kvifor prosesskriving? Opplegg for skriveøkter Kvifor hjelpe ein medelev? Døme på elevtekst Kva er ei god framovermelding? KOR MYKJE

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Jon Fosse. Andvake. Forteljing

Jon Fosse. Andvake. Forteljing Jon Fosse Andvake Forteljing 2007 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Omslag: Stian Hole/Blæst design Printed in Denmark Trykk og innbinding: Nørhaven Paperback AS, 2008 Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia,

Detaljer

Tor Arve Røssland. Oslo

Tor Arve Røssland. Oslo Tor Arve Røssland Svarte-Mathilda Oslo Om denne boka Ei ung jente blir funnen knivdrepen i heimen sin. Mordet blir aldri oppklart. Leilegheita som var åstaden for mordet, står tom i 20 år. Når Elisabeth

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

Kva er økologisk matproduksjon?

Kva er økologisk matproduksjon? Nynorsk Arbeidshefte om økologisk landbruk for elevar i grunnskulen Nynorsk Arbeidsheftet er utarbeidd av og utgjeve av Norsk senter for økologisk landbruk med økonomisk støtte frå Fylkesmannens landbruksavdeling

Detaljer

Tormod Haugland MØRK MATERIE

Tormod Haugland MØRK MATERIE Tormod Haugland MØRK MATERIE Roman FORLAGET OKTOBER 2015 TORMOD HAUGLAND Mørk Materie Forlaget Oktober AS 2015 Omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg Exil Design hos OZ Fotosats AS Tilrettelagt for ebok

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

1. Ja til ein debatt om sidemålsundervisninga

1. Ja til ein debatt om sidemålsundervisninga Sak Fråsegner Ei fråsegn kan ha ulike funksjonar i ein organisasjon. Det kan t.d. ha form som ei pressemelding eller ein politisk uttale i ei sak, som blir sendt til ulike instansar. Ei fråsegn kan også

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer

Månadsplan for Hare November

Månadsplan for Hare November Månadsplan for Hare November tlf: 51 78 60 20 VEKE MÅNDAG TYSDAG ONSDAG TORSDAG FREDAG 45 Barn, kropp og berøring 2. 3. 4. 5. 6. «barn, kropp og berøring» 46 Barn, kropp og berøring 9. 10. 11. 12. Åsmund

Detaljer

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10

PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 PREPOSISJONAR... 2 Stad... 2 Tid... 6 Eigeforhold eller tilknyting... 9 Preposisjonar i faste uttrykk... 10 1 PREPOSISJONAR Vi deler preposisjonane inn i ulike grupper etter kva dei fortel om: Stad: Tid:

Detaljer

Hei alle sjøstjerneforeldre

Hei alle sjøstjerneforeldre Hei alle sjøstjerneforeldre Tida flyg og me er godt i gong med oktober månad. Me har fine dagar på avdelinga og mykje fint haustvær har gjort til at me har vore mykje ute. Me har no jobba jamt og trutt

Detaljer

Eit friminutt frå sorga

Eit friminutt frå sorga Lokalavisa for Seljord - Kviteseid - Nissedal - Fyresdal - Tokke - Vinje Telemarks største lokalavis Nr. 61 42. årgang Laurdag 7. juni 2014 www.vtb.no Kr 20,- Totaks strender: Det har blitt mange og lange

Detaljer

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder

Det psykososiale skolemiljøet til elevane. Til deg som er forelder Det psykososiale skolemiljøet til elevane Til deg som er forelder Brosjyren gir ei oversikt over dei reglane som gjeld for det psykososiale skolemiljøet til elevane. Vi gir deg hjelp til korleis du bør

Detaljer