Eit rammeverk for bekreftande mobilhandel

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Eit rammeverk for bekreftande mobilhandel"

Transkript

1 NOREGS TEKNISK-NATURVITSKAPLEGE UNIVERSITET FAKULTET FOR INFORMASJONSTEKNOLOGI, MATEMATIKK OG ELEKTROTEKNIKK Fordjupningsoppgåve TDT4730 Informasjonssystemer, haust 2004 Eit rammeverk for bekreftande mobilhandel Kay Are Ulvestad, 4. datateknikk Hovudveileder: Claude Marie Davidsen i

2 ii

3 Forord Mobilhandel er for dei fleste ein ny måte å handle på, men der er grunn til å tru at den vil bli meir og meir vanleg i tida framover. Den vil, på samme måte som elektronisk handel over Internett har gjort det, finne sin plass i kvardagen til folk. Sjansen er óg stor for at, på samme måte som med handel over Internett, der vil vere mange satsningar som ikkje lukkast. Dette dokumentet tek for seg bekreftande mobilhandel, ein undertype av mobilhandel som har gode føresetnadar for å lukkast. Gode føresetnadar er imidlertid ikkje nok til å garantere suksess. For å ha ein so god sjanse som mogleg, treng ein å systematisk vurdere ei mengde faktorar, og finne gode retningslinjer. Dette er motivasjonen bak dette dokumentet. Lesaren får presentert eit rammeverk som identifiserar dei viktigaste faktorane som påverkar ei teneste for bekreftande mobilhandel, og diskuterar dei mest sentrale problemstillingane tilknytta kvar av desse. Dette vil gi lesaren ein betre innsikt i kva som skal til for at ei slik teneste skal lukkast. Takk til... Eg vil takke hovudveileder Claude Marie Davidsen for innspel og kritikk undervegs, som har hjulpe meg å skjerpe fokus og rette opp manglar ved oppgåva. iii

4 Samandrag Dette dokumentet diskuterar problemstillingar tilknytta bekreftande mobilhandel. Det blir lagt fram ein påstand om at desse kan grupperast under anten utforminga av sjølve tenesta, marknaden ho er retta mot, eller den tekniske løysninga som blir brukt for å formidle ho. Fokuset i dokumentet er på dei to av desse faktorane ein tenesteleverandør har direkte kontroll over: den tekniske løysninga og sjølve tenesta. For kvar av desse blir dei mest sentrale problemstillingane diskutert, forskjellige alternative løysningar blir vurdert, og retningslinjer blir lagt fram. Diskusjonen blir strukturert i form av eit rammeverk, og det blir lagt fram døme på korleis dette kan brukast til å vurdere nye tenester. iv

5 Innhald 1. Innleiing Om dette dokumentet Om elektronisk handel Om utviklinga av mobilteknologi Om mobilhandel Rammeverk Den tekniske løysinga Underliggjande teknologi Grensesnitt mot brukaren Sikkerheit Eksisterande løysingar Tenesta Utforming og kanalbruk Personlege profilar Juridiske aspekt Ei eksisterande teneste Easypark Oppsummering av rammeverket Døme på moglege tenester Ukens tilbud på mobilen Teknisk løysning Tenesta Produktdetektiven Teknisk løysning Tenesta Skattejakt i sentrum Teknisk løysning Tenesta Konklusjonar Oppsummering/Konklusjon Svakheiter ved oppgåva Vidare arbeid...51 Appendix...52 Appendix A Telenor Mobilhandel...53 Appendix B Oversikt over teknologiar...56 Appendix C WAP og The hype cycle...58 Appendix D Ein arkitektur for distribuerte profilar...59 Appendix E Kjelder...60 v

6 vi

7 1. Innleiing I dette kapitlet vil eg kort gi ei oversikt over bakgrunnen og målsettinga for dette dokumentet, samt litt bakgrunnsinformasjon om bekreftande mobilhandel. 1.1 Om dette dokumentet Dette dokumentet er ei løysning på ei oppgåve som vart gitt som fordjupningsemne i faggruppa Informasjonssystemer for 4.års studentar ved NTNU hausten Oppgåveteksten er som følgjer: Oppgaven bygger på to oppgaver om mobilreklame og lokasjonsbasert mobilhandel. Mobiltelefonen kan benyttes til bekreftende handel. Brukeren får personaliserte tilbud på sin mobil som hun/han kan takke ja eller nei til. Oppgaven går ut på å l age et rammeverk for bekreftende handel kombinert med handel i den fysiske verden. På hvilken måte vil handel i de to kanalene være utfyllende, og hva kreves av personalisering. I hvilke tilfeller vil det være gunstig å benytte begge kanalene sammen? Eksempler på konkrete kjøpsprosesser skal modelleres i detalj og det skal utarbeides en prototype. Med utgangspunkt i dette, er målsettinga for dokumentet å legge fram eit rammeverk for bekreftande mobilhandel. Eg vil gi ein oversikt over dei viktigaste problemstillingane ein støyter på i forbindelse med å lage eit nytt konsept eller ei teneste for bekreftande mobilhandel, og gi generelle retningslinjer der det er mogleg. Begrensningar I forbindelse med bekreftande mobilhandel kjem ein inn på ei mengde fagområde, og det er verdt å merke at dette dokumentet ikkje er meint å utforske kvart av desse i detalj. I staden vil det gi ein oversikt over dei elementa som er mest relevante i høve til bekreftande mobilhandel, og retningslinjer i høve til dei. Det er óg verdt å merke at sjølv om mykje av det som står her er gyldig for mobilhandel generelt, er det kun for bekreftande mobilhandel at dette dokumentet er eit utfyllande rammeverk. 1.2 Om elektronisk handel Over dei siste ti åra har Internett hatt ein eksplosiv vekst. Det er liten tvil om at verdsveven (World Wide Web) har mykje av æra for dette. Faktisk er det ikkje uvanleg at ein del brukarar, når dei snakkar om Internett, eigentleg siktar til verdsveven1. Det å ha heimeside på Internett blir brukt synonymt med å ha 1 Reint teknisk er Internett eigentleg berre den samankoplinga av maskiner som ligg til grunn for tenester som WWW, epost, newsgroups, IRC, o.l. 1

8 Antal millionar brukarar heimeside på WWW, og dersom nokon snakkar om å prøve å finne noko på Internett, er det lite truleg at dei siktar til andre tenester (newsgroups, epost, IRC) enn WWW. Verdsveven og Internett har i løpet av relativt kort tid blitt allemannseige, og er i dag eit av dei viktigaste media i verda. Figuren nedanfor viser veksten i antal millionar tilkopla brukarar frå desember 1995 fram til i oktober 2004 (IWC, 2004) År Figur 1 I tillegg til rein informasjonsformidling, fann ein tidleg ut at verdsveven var svært godt egna for handel og marknadsføring (dei første reklame bannera på nettsider dukka opp i 1994). Dersom ein kan selge ei vare direkte til kunden utan å måtte halde ein fysisk butikk, kan det sparast pengar, i tillegg til at ein kan få ei breiare kundemasse. For kunden sin del er der óg klare fordelar: lågare prisar, breiare utvalg, og rask tilgang til ei mengde butikkar på kort tid, alt utan å måtte bevege seg utanfor huset. Elektronisk handel over Internett har blitt ein gigantisk suksess, og vert i dag brukt av millionar av brukarar over heile verda, gjerne på tvers av landegrenser. I 2003 anslår Forrester Research at 40% av europeiske forbrukarar med tilgong på Internett handla på WWW, i motsetning til 19% i 2000 (Forrester Research, 2004). Og der er ingen grunn til å forvente at veksten vil stagnere med det første. I reine tal vart det i Noreg omsatt for 4,5 milliardar kroner per månad i andre kvartal 2004 (MMI, 2004). 1.3 Om utviklinga av mobilteknologi Eit anna moderne fenomen som ser ut til å ha komt for å bli, er mobil kommunikasjonsteknologi. Historia til mobiltelefonen strekker seg langt attende, so 2

9 langt som til 1940 talet. Dei første mobiltelefonane vart laga for installasjon i bilar, og hadde meir til felles med 2 vegs radioar enn moderne mobiltelefonar, då dei ein trengte ein menneskleg sentralbordsoperatør for å kople samtalane inn i telefon nettet. Moderne mobiltelefoni blir rekna til å ha starta 3.april 1973 når ein Motorola ansatt ringte konkurrenten Bell Labs medan han vandra i gatene i New York. (Wikipedia) Mobiltelefonar har sidan den gongen gått frå å vere noko som vart nytta hovudsakleg av folk med spesielle kommunikasjonsbehov i jobbsamanheng, via å vere eit statussymbol, til å bli noko som nesten alle yrkesaktive, studentar, og skuleborn over 10 år har. Akkurat kva som utløyste denne radikale utviklinga er vanskeleg å seie sikkert. Truleg var det ein kombinasjon av mange faktorar, der ein av dei meir opplagte var teknologiske framsteg som gjorde at ein kunne lage telefonar som var små nok til at ein kunne bere dei på kroppen utan større praktiske problem. Med ei breiare kundmasse kjem lågare produksjonskostnader, noko som bidreg til ei endå større kundemasse, og ein får ein bransje i stadig vekst. Og som vanleg for marknader i vekst, er konkurransen svært stor. Mobiltelefonprodusentar satsar mykje på å utvikle stadig meir teknologisk avanserte telefonar, og nye tenester vert lanserte relativt hyppig. Vanlege mobiltelefonar kjem i dag typisk med gode skjermar, GPRS1 for internett tilkopling, og støtte for trådlaust nettverk. Det finnast óg ein del mobile einingar som er krysningar mellom mobiltelefonar og handholdte datamaskiner. Desse har vanlegvis vesentleg større minne, skjerm, og prosesseringskapasitet. Både for desse hybridprodukta og vanlege mobiltelefonar, er det tydleg at vanleg telefoni ikkje lenger er heile formålet. 1.4 Om mobilhandel Mobilhandel er, i all hovudsak, elektronisk handel som vert gjort gjennom ei mobil eining, vanlegvis ein mobiltelefon. Dette er relativt nytt, og har enno ikkje blitt noko folk flest driv med. Og forsovidt treng det heller ikkje bli det med det første. I ein veksande marknad vert det ofte lansert tenester og teknologiar som ikkje oppnår so stor eller rask aksept som ein trur når dei vert lansert. To gode dømer er Virtual Reality, som skulle revolusjonere måten datamaskiner vert brukt på, men har vore på barndomsstadiet i fleire tiår, og WAP2, som for lenge sidan skulle ha blitt ein vanleg informasjonskanal for folk flest, men først i seinare tid har byrja å bli tatt i bruk av eit breiare publikum (TNS Gallup rapporterar om lag norske wap brukarar i andre kvartal 2004, mot i slutten av 2002). Bekreftande mobilhandel er ein type mobilhandel der kunden blir tilbudt ei teneste som han kan svare ja eller nei til. Kva som utløyser at tilbodet blir gitt kan variere. 1 GPRS General Packet Radio Service er ein standard for dataoverføring med mobile einingar. Sjå Appendix B for fleire detaljar. 2 WAP Wireless Application Protocol er ein eldre standard for dataoverføring med mobile einingar. Sjå Appendix B for fleire detaljar. 3

10 Det kan vere at eit spesielt tilbod på eit produkt kunden har uttrykt interesse for har dukka opp, det kan bli gitt når kunden går forbi ein spesiell butikk (lokasjonsbestemt), eller det kan vere meir eller mindre tilfeldig. Dersom det blir gjennomført på ein god måte, kan bekreftande mobilhandel vere ein svært god kanal for impulskjøp. 4

11 2. Rammeverk For at bekreftande mobilhandel skal kunne foregå, er der tre ting som må eksistere: Ei teneste eller eit produkt som skal selgast Ein marknad som kan kjøpe tenesta eller produktet Ei teknisk løysing som, gjennom mobil teknologi, formidlar tenesta eller produktet til marknaden Figur 2 viser korleis desse heng saman. Den tekniske løysninga er mogleggjort og begrensa av eit sett teknologiske føresetnadar, først og fremst styrt av kva teknologi som er støtta av mobilnettet, og kva som er tilgjengeleg på dei mobile einingane kundane brukar. Desse vert bestemte henholdsvis av nettverksoperatøren si utbygging av mobilnettet, og marknaden sin adopsjon av nytt utstyr og nye teknologiar. Ein annan samanheng som blir vist i figuren er korleis marknaden påverkar tenesteleverandøren gjennom ønsker og behov. Tenesteleverandøren vil produsere ei teneste basert på noko som anten er eit eksplisitt uttrykt ønske eller behov i marknaden, eller noko han trur er eit skjult ønske eller behov. Figur 2 5

12 I dette kapittelet vil eg sjå på nokre av dei viktigaste problemstillingane tilknytta dei to elementa tenesteleverandøren har direkte kontroll over, den tekniske løysninga og tenesta. Den tekniske løysninga Figur 2 viser korleis teknologiske føresetnadar begrensar og moglegjer den tekniske løysninga. Dette er tema for kapittel Eg vil der gi ein oversikt over dei viktigaste teknologiane som kan brukast til tekniske løysningar for bekreftande mobilhandel, og oppsummere fordelar og ulemper med kvar av dei. Dei påverkande faktorane i figur 2, marknaden sin adopsjon av teknologi og nettverksoperatøren si utbygging av det underliggjande nettet, vil bli nemnt der det er naudsynt. Neste delkapittel tek for seg eit anna viktig aspekt ved den tekniske løysninga, nemleg brukargrensesnittet. Dette er den delen av den tekniske løysninga kunden ser når han brukar ei teneste for bekreftande mobilhandel, og den er derfor avgjerande for korleis tenesta blir oppfatta. Det tredje delkapittelet ser på sikkerheit. Dette eit viktig aspekt i all elektronisk handel, og bekreftande mobilhandel er ikkje noko unntak. Eg vil i dette delkapittelet legge fram ein del krav som må vere oppfyllte for å ha ei tilfredsstillande grad av sikkerheit. Til slutt vil eg i kapittel sjå på eit par eksisterande tekniske løysningar. Tenesta For at ei teneste for bekreftande mobilhandel skal kunne lukkast, må må der vere ein grunn til at folk skal ønske å bruke ho. Den må med andre ord kunne tilfredsstille ønsker og behov hos potensielle kundar. Utforminga av ei teneste, med spesielt fokus på riktig bruk av kanalar, blir diskutert i kapittel For å kunne tilfredsstille behov hos kundane, er det i dei fleste tilfelle naudsynt å ha ein del informasjon om dei. Kundar er imidlertid ikkje like, og vil ha forskjellige behov. For å samle informasjon om kvar enkelt kunde, blir det naudsynt med personlege profilar, som er tema for kapittel Innsamling av personopplysningar fører med seg spørsmål om personvern. I kapittel oppsummerar eg raskt kva det norske lovverket seier om dette, samt kva det seier om marknadsføring gjennom mobiltelefon. Kapittel avsluttar denne delen av rammeverket med å sjå på ei eksisterande teneste. 6

13 2.1 Den tekniske løysinga I dette kapittelet vil eg vurdere problemstillingar tilknytta den tekniske løysninga for ei bekreftande mobilhandels teneste. Eg vil først sjå på ei samling underliggjande teknologiar som kan brukast, og vurdere kor egna desse er. Deretter vil eg drøfte kva ein bør gjere, ikkje bør gjere, og kva ein bør tenke gjennom med hensyn på det grafiske brukargrensesnittet. Det nest siste delkapittelet vil drøfte sikkerheitsaspektet ved den tekniske løysninga, og det siste omtalar kort to eksisterande løysningar. Figur 3 viser samanhengen mellom emna som blir gjennomgått i dette kapittelet. Figur 3 7

14 2.1.1 Underliggjande teknologi Dei teknologiske krava for bekreftande mobilhandel er beskjedne. I all hovudsak treng ein to ting: Ein kanal for å sende tilbod til kunden. Ein kanal kunden kan sende svar på dersom han ønsker å takke ja. På dagens mobiltelefonar finst det fleire kanalar som kan brukast for dette formålet, deriblandt SMS1, GPRS, WAP, blåtann2(bluetooth3), og vanleg telefoni. Eg vil dele desse opp i fire grupper, og kort diskutere fordelar og ulemper ved kvar av dei: Telefoni Sjølv om det ikkje blir gjort i Noreg per i dag, er det fullstendig mogleg å bruke vanleg telefoni som medium for bekreftande mobilhandel. Dette vil ha fordelar som : 100% utbreiing, då samtlege mobiltelfonar støttar telefoni. Relativt rask overføring av informasjon. Fangar oppmerksomheita til kunden. Ulempene er imidlertid både mange og alvorlege: 4 Kommunikasjonen er synkron. Medan ein kan svare på asynkrone henvendelsar (t.d. SMS) når ein måtte ønske det, eller dersom tilbodet er uinteressant ikkje i det heile, krever ein inkommande telefonsamtale at ein tek stilling til tilbodet rett etter at ein har motteke det. Ein annan konsekvens av at kommunikasjonen er synkron, er at det skal mykje mindre til før marknadsføring blir oppfatta som påtrengande. Ein innkommande samtale vil i dei fleste tilfelle kreve at ein avbryt det ein held på med for å ta stilling til anropet. Det er vanskeleg å bruke mobiltelefonen til andre ting medan ein samtale er i gong. Dersom ein får eit tilbod på SMS, er det enkelt å ringe eller sende tekstmelding til bekjente for å be om råd, noko som ikkje lett let seg gjere dersom tilbodet vert gitt gjennom telefoni. Kostnadene er normalt mykje høgare. På grunn av dette er ikkje telefoni eit særleg attraktivt medium for bekreftande mobilhandel. Ein skal likevel ikkje sjå bort ifrå at det kan nyttast i spesielle tilfelle, til 1 SMS (Short Message Service) er ei teneste som blir brukt til å sende korte tekstar over mobilnettet (tekstmeldingar). Sjå appendix B for meir informasjon. 2 Blåtann er ein type trådlaust nettverk som hovudsakleg blir brukt til dataoverføring over korte avstandar. Sjå appendix B for meir informasjon. 3 Bluetooth er det riktige namnet på teknologien, og det han blir marknadsført under. Den fornorska versjonen av namnet, Blåtann, er imidlertid svært utbreidt, og vil bli brukt dei fleste stader i dette dokumentet. 4 Synkron kommunikasjon vil seie kommunikasjon der meldingar begge vegar må sendast innan samme tidslomme, som t.d. når ein snakkar i telefonen. Asynkron kommunikasjon vil seie at meldingane kan sendast uavhengig av kvarandre, som t.d. når ein kommuniserar gjennom brevpost. 8

15 dømes dersom ein legg opp ei teneste slik at ho liknar eit spel, og det blir knytta spenning til det at mobilen ringer. SMS/tekstmeldingar Per i dag, er SMS (Short Message Service) den klart mest populære teknologien for mobilhandel i Noreg, og vert brukt både av Telenor Mobilhandel (sjå appendix A) og Payex. SMS er ein enkel overføringsprotokoll som har som funksjon å sende korte tekstsnuttar over mobilnettet. I høve til bekreftande mobilhandel har SMS fordelar som liknar vanleg telefoni: Det er ekstremt utbreidt. So og seie samtlege mobilbrukarar har tilgang på tenesta, og dei fleste bruker den ofte. I september 2004 brukte 2/3 av mobilbrukarane SMS dagleg (NTI2004q2). Det er raskt både å motta og å sende. I dei fleste situasjonar fangar SMS oppmerksomheita til kunden med ein gong. Det er imidlertid ikkje utenkeleg at dette kan endre seg dersom SMS blir hyppig brukt til aggressiv marknadsføring. Det kostar lite å sende meldingar over SMS. Ei svakheit ved SMS at det ikkje er egna for overføring av større mengder data. Ei SMS melding kan ikkje vere større enn 140 bytes, noko som er utilstrekkeleg for multimedia eller større mengder tekst. WAP/GPRS/UMTS 1 /EDGE 2 /etc. På nyare mobiltelefonar er det i dag vanleg å ha støtte for meir avanserte dataoverføringsteknologiar, som gir tilgang til rike informasjonstenester3. WAP (Wireless Application Protocol) kom til Noreg i 1999, og er i dag tilgjengeleg på dei fleste nye mobiltelefonar. WAP er eit godt døme på ein teknologi som vart vist stor interesse før han var tilgjengeleg, og mindre interesse etterpå. Den første tida var prega av skuffande vekst, og fram til slutten av 2002 var det stadig ikkje meir enn WAP brukarar i Noreg (NTI2002). Truleg var sein overføringshastigheit og høge kostnader ein viktig del av grunnen til dette, og det tok ikkje lang tid før uttrykk som Worthless Application Protocol og Wait and Pay vart brukt for å skildre protokollen. Media var heller ikkje nådige når det vart kjent kor få som brukte tenesta, og stempla ho raskt som ein flopp. I dag er situasjon i ferd med å betre seg, både teknologisk og med tanke på utbreiing. 1 UMTS Universal Mobile Telecommunications System, er ein ny standard for mobilnett, som er meint å erstatte GSM. Meir informasjon kan finnast i appendix B. 2 EDGE Enhanced Data rates for GSM Evolution, er ein teknologi for å auke hastigheita på dataoverføring over det eksisterande GSM nettet. Meir informasjon kan finnast i appendix B. 3 Med rike informasjonstenester meinar eg tenester som liknar dei ein har tilgang på gjennom Internett, som t.d. verdsveven. 9

16 TNS Gallup kunne rapportere norske WAP brukarar i andre kvartal 2004 (NTI2004q2). På den tekniske sida har GPRS gitt informasjonstenester på mobil eit løft. Med GPRS kan ein få tilgang både på WAP tenester og det vanlege internettet, og både prisen og hastigheita er meir attraktive. I tillegg er det venta at raskare teknologiar som EDGE og UMTS vil bli bygd ut om ikkje lenge (Telenor er forplikta til å gi UMTS til tettstader med meir enn 2800 innbyggarar innan mars 2005). Gartner Group har ein modell for korleis interessa for nye teknologiar utviklar seg over tid, som passar godt til å forklare kva som skjedde med WAP. Modellen heiter The hype cycle, og blir kort drøfta i appendix C. Med tanke på bekreftande mobilhandel, har WAP og liknande teknologiar tre store fordelar: Meir informasjon kan overførast. Mange forskjellige typar informasjon kan overførast. Til dømes kan det vere aktuelt å sende eit bilde av eit produkt saman med ein tekst. Tenestene kan lett gjerast interaktive, slik at til kunden til dømes kan be om meir detaljert informasjon dersom han ønsker det. Der er óg eit par ulemper: Slett ikkje alle har tilgang på slike tenester, og færre bruker dei. I andre kvartal 2004 estimerer TNS Gallup at 1,6 millionar nordmenn har WAP/GPRS telefon (NTI2004q2). Der er imidlertid to poeng som bør nemnast: Det første er at sidan WAP/GPRS er standard på dei fleste nye mobiltelefonar, vil andelen kundar med tilgang på slik teknologi ganske sikkert fortsette å stige til han nærmar seg 100%. Det andre er at dei kundane som faktisk bruker WAP/GPRS i dag, sannsynlegvis har større interesse for ny mobilteknologi og nye tenester enn gjennomsnittet, og derfor kan vere ei aktuell målgruppe for mobilhandel. Tenestene er normalt i kategorien pull, og ikkje push. Det vil seie at brukaren må be om informasjonen, i staden for at den blir sendt på selgar sitt initiativ. Den sistnemnde ulempa kan vere ganske vesentleg for bekreftande mobilhandel, men det er ikkje umogleg å komme rundt ho. Til dømes kan ein ha ein applikasjon på mobiltelefonen som henter tilbod, anten på kunden si oppfordring, eller automatisk. Blåtann og eventuelle andre kortdistanse nettverk Mange av dei meir avanserte telefonane i dag kjem med utstyr for trådlaust nettverk, vanligvis av typen blåtann. Blåtann har oftast ei rekkevidde på nokre få meter, og skulle derfor kunne passe for lokasjonsbasert bekreftande mobilhandel. Dersom ein til dømes sett opp ein blåtann sendar ved inngangen av ein butikk, kan passerande kundar med blåtann på mobilen motta tilbod frå denne. Figur 3 viser eit døme på korleis dette kan foregå. Dei blå prikkane i figuren representerar blåtannsendarar, som sender ut tilbod til forbipasserande kundar (raude prikkar) i eit kjøpesenter. 10

17 Fordelar med blåtann som underliggjande teknologi for bekreftande mobilhandel: Sannsynlegvis den enklaste måten å få til lokasjonsbasert mobilhandel med dagens teknologi, sidan blåtann allereie er på plass i mange mobiltelefonar. Kan overføre mange forskjellige typer data (både tekst og multimedia), med relativt god overføringshastigheit, i alle fall i teorien. Teoretisk overføringshastigheit for blåtann er 721 kbit/s (tilsvarar om lag bokstavar i sekundet). I praksis er hastigheita ein god del lågare, og varierar frå telefon til telefon. Blåtann er ein vanleg type trådlaust nett på andre einingar Figur 3 enn mobiltelefonar, og ein blåtann sendar kan derfor brukast til fleire føremål om det skulle vere aktuelt (til dømes til å fore informasjon til handholdte datamaskiner). Ulemper ved blåtann: Det er stadig mange mobiltelefonar som manglar støtte for blåtann. I dag er det etterkvart begynt å bli vanleg både på dyrare telefonar og telefonar som er meir midt på treet, men det blir stadig solgt telefonar utan blåtann, og det kan derfor ta ei stund før det er allemannseige. Blåtann er normalt skrudd av på telefonen når den er ny, og må skruast på av brukaren før han kan bruke det. Sidan det å ha blåtann aktivert krever relativt mykje straum, er det ganske vanleg å ha blåtann skrudd av mesteparten av tida for å forlenge batterilevetida til mobiltelefonen. Blåtann er ikkje ansett å vere eit særleg sikkert medium. Det er derfor tilrådeleg å vere forsiktig med kva slags informasjon ein overførar. Sensitiv informasjon bør ikkje overførast. Betalingsinformasjon bør berre overførast dersom denne ikkje kan gjenbrukast. Kombinerte medium Teknologiane ovanfor kan godt kombinerast, og ein kan på den måten komme rundt nokre av ulempene. Som eit døme: Dersom ein butikk på eit kjøpesenter har ein blåtann sender som sender tilbod til mobiltelfonar på kjøpesenteret, kan ein komme rundt sikkerheitsproblema med blåtann ved å la betalinga skje over SMS. Ein sender då berre mobilnummeret over blåtann forbindelsen, og datasystemet til butikken sender deretter ut ein SMS som må bekreftast for å gjennomføre kjøpet. Eit anna døme er å bruke SMS til å gjere kunden oppmerksom på eit tilbod, og WAP/GPRS til å sende meir detaljert informasjon om produktet. Ein kan då kombinere push eigenskapene til SMS med WAP/GPRS sine moglegheiter for å overføre meir allsidig informasjon i større mengder. 11

18 Ei stor utfordring ved denne måten å kombinere teknologiar på, er å unngå at det blir for tungvint å gjennomføre kjøpet. Fleire tastetrykk vil oftast føre til færre salg, sidan impulskjøp faktoren fell bort gradvis dess meir tid det tek å gjennomføre ein transaksjon. Dette vert nærmare drøfta i kapittel Grensesnitt mot brukaren Grensesnittet er fullstendig avgjerande for korleis ein brukar/kunde opplever ei teneste, og er derfor svært viktig for bekreftande mobilhandel. Den konkrete utforminga av eit grensesnitt er sjølvsagt avhengig av kva teneste det er snakk om, men der er ein del punkt som bør tenkast gjennom i alle tilfelle: Rammebetingelsar Ein mobiltelefon har ein del spesielle rammebetingelsar. I forrige kapittel snakka eg om korleis forskjellige typar underliggjande teknologiar kan begrense kva informasjon som kan sendast. Sjølve mobiltelefonen kan imidlertid påføre minst like dramatiske begrensningar. Mobiltelefonar har, per i dag, ganske begrensa moglegheiter for å presentere visuell og tekstleg informasjon. Ein årsak til dette er at skjermane har lav oppløysing, typisk ein stad mellom 100 og 200 punkt i kvar retning på nye telefonar, noko som er mindre enn skjermane på datamaskiner hadde for 30 år sidan. Ein annan årsak er at skjermane, uansett oppløysing, er fysisk små. Sjølv om antal punkt som kan visast utvilsamt vil gå oppover i tida framover, vil det vere begrensa kor mykje informasjon som kan presenterast på 6 18 kvadratcentimeter utan at det vert anstrengande å lese. På ein liknande måte er det begrensa kva informasjon som enkelt kan overførast frå brukaren til mobiltelefonen. Det er til dømes ikkje vanleg at mobiltelefonar har trykkfølsomme skjermar, og inntasting av tekst er óg begrensa. Dei input funksjonane som vanlegvis er tilgjengeleg er: Retningane opp, ned, høgre, venstre 2 knappar som kan ha varierande meining (typisk ja/nei, fram/tilbake, eller liknande) 3 andre knappar som bør ha ei bestemt betydning: Velg/OK, Gå tilbake, og Slett/Fjern Tala frå 0 til 9 Dersom eit grensesnitt ikkje effektivt og intuitivt kan styrast ved hjelp av eit subsett av desse funksjonane, vil det sannsynlegvis by på problem. Det tredje punktet eg vil nemne under rammebetingelsar, er brukaren sine forventningar. Brukaren vil alltid ha ein del forventningar til korleis mobiltelefonen skal brukast. Nokre av desse kan vere spesielle for mobiltelefonen (eller familien av mobiltelefonar), nokre kan vere spesielle for alle mobiltelefonar, andre kan vere 12

19 universelle. Eit døme på ei mobiltelefonspesifikk forventning er at Sony Ericsson typisk bruker valgknappen til venstre for joysticken i ein bekreftande funksjon, og den til høgre for anten å vise ein meny av alternativ eller ekstra informasjon om eit valg. Eit døme på ei forventning som gjeld alle eller dei fleste mobiltelefonar er tydingane til knappane tilbake og slett. Eit døme på forventningar som er universelle, er at pil til høgre skal ha motsatt funksjon av pil til venstre, og pil opp skal ha motsatt funksjon av pil ned. Det kan i mange tilfelle vere fristande å bryte med konvensjonar for å gi eit grensesnitt større uttrykkskraft. Av og til kan ein sleppe unna med det, avhengig av kor alvorleg brotet er, og kor djupt forventninga sit. Forventningar knytta til ein spesifikk mobiltelefon sit truleg ikkje fullt so djupt som forventningar knytta til mobiltelefonar generellt, medan universelle forventningar kan site svært djupt. I alle tilfelle er brukbarheitstesting ein god idé dersom ein skal bruke eit grensesnitt som ikkje er ein etablert standard, og vil ofte avsløre kor alvorleg grensesnittet bryt med forventningane til brukarane. Det siste eg vil nemne når det gjeld rammebetingelsar, er brukskontekst. Kva situasjon befinn brukaren seg i når han vil benytte tenesta? Dette er spesielt viktig for mobile tenester, der brukskonteksten ofte vil variere mykje. Brukaren kan til dømes vere på bussen eller på ein joggetur, noko som vil påverke både kor enkelt det er å lese det som står på skjermen, og kor enkelt det er å taste inn ting. Der er mange faktorar som inngår i brukskonteksten. For å ramse opp nokre av dei: Fysisk lokasjon, støy, brukaren sin sosiale, mentale eller fysiologiske situasjon, aktivitetar som konkurrerar om merksemd, osb. Desse bør vurderast når ein skal utforme grensesnittet. Skilnader mellom brukarane Mobilbrukarar er svært forskjellige. Dette gjeld både deira eigne eigenskapar, som kunnskap, økonomi og bruksmønster, og mobilutstyret dei brukar. Brukarane spenner seg frå personar med både stor teknisk kompetanse og avansert utstyr (som t.d. ein dataingeniør med ein Treo 650 mobil/pda hybrid), til mindre teknisk interesserte menneske med utdatert utstyr (som t.d. ei bestemor med ein mobiltelefon ho arva frå eit barnebarn). Dette gir sjølvsagt utslag i stor variasjon både i behov og moglegheiter. Der er tre forskjellige hovudmåtar å angripe dette på: 1. Satse på minste fellesnemnar. Der er mykje ein Treo 650 kan klare som ikkje ein Nokia 5210 klarar, men dersom ein tilpassar interaksjonen og grensesnittet slik at den fungerar med sistnemnde mobiltelefon, er det høgst sannsynleg at alle nyare og meir avanserte telefonar òg vil klare det. Ein når då fram til den breie massa av brukarar, men risikerar at meir avanserte brukarar får eit dårleg inntrykk av tenesta. Ein annan risiko er at tenesta rett og slett blir dårlegare enn ho kunne ha vore, fordi ein må utelate funksjonalitet som hadde vore fordelaktig. 2. Sette teknologinivået etter ei meir homogen målgruppe eller etter tenesta sine krav. Det vil ofte vere tilfelle at ein sikter etter spesielle målgrupper. Dersom ein ikkje 13

20 reknar med at besteforeldre med 5 år gamle mobiltelefonar er interessert i å kjøpe datautstyr gjennom mobiltelefon, er det heller ikkje so farleg om desse ikkje kan nytte seg av ei teneste som tilbyr dette. I andre tilfelle kan det vere at tenesta rett og slett ikkje kan fungere godt nok med eldre teknologi, og at ein derfor ser seg nødt til å ekskludere enkelte brukarar. 3. Polymorfi. Det kan vere mogleg, til ein viss grad, å lage ei teneste som tilpassar seg brukaren. Ein brukar får då tilgang på so avansert funksjonalitet som han kan eller vil ha. Sjølv om dette kan verke som ei ideéll løysning, vil det ofte vere krevande å gjennomføre i praksis. Minimaliser antal trinn brukaren må gå igjennom I kapittel nemnde eg som eit døme på bruk av kombinerte medium, ei teneste som brukar SMS for varsling om tilbod og sikker betaling, og WAP/GPRS for å gi rikare informasjon om produktet. Eit problem oppstår dersom prosedyra kunden må gjennom for å bruke denne tenesta ser slik ut: 1. Tekstmeldinga med tilbodet kjem, kunden går inn i SMS programmet på mobiltelefonen for å lese ho. 2. Kunden går ut av SMS programmet og attende til menyen. 3. Kunden går inn på WAP programmet. 4. Kunden navigerar seg fram til informasjonen om produktet, og les den. 5. Kunden går ut av WAP programmet og attende til menyen. 6. Kunden går inn i SMS programmet. 7. Kunden takkar ja til tilbodet. Dette er ei tungvint prosedyre, og sjansane for at interessa til kunden skal forsvinne før han kjem til punkt 7 er ganske mykje større enn dersom prosedyra var kortare. Til dømes kunne dette vere eit godt alternativ: 1. Tekstmeldinga med tilbodet kjem, kunden går inn i SMS programmet på mobiltelefonen for å lese ho. 2. Kunden trykker ein tast for å få opp meir informasjon. 3. Kunden takkar ja til tilbodet. I forbindelse med handel på verdsveven, har det blitt sagt at for kvart ekstra museklikk ein kunde må gjere for å gjennomføre ein transaksjon, blir sjansen for at han gjennomfører kjøpet halvert 1. Det er ingen grunn til å tru at dette vil vere mykje annleis for tastetrykk på ein mobiltelefon, og ein bør derfor prøve å halde antal naudsynte steg i ein transaksjon til eit minimum. Dette utgjer ei større utfordring på ei mobil eining enn i ein nettbutikk, sidan den mobile eininga er meir begrensa både med tanke på kor mykje informasjon som kan sendast til brukaren, og kor mykje som kan hentast frå han, gjennom kvart skjermbilete. 1 Forelesningsnotat, Davidsen 14

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP. Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF

RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP. Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF 1 INNHOLD OM RETTLEIAREN... 3 FUNKSJONANE PÅ «MIN SIDE»... 3 MINE SAKER...

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Samansette tekster og Sjanger og stil

Samansette tekster og Sjanger og stil MAPPEOPPGÅVE 5 Samansette tekster og Sjanger og stil Skreve av Kristiane, Renate, Espen og Marthe Glu 5-10, vår 2011 I denne oppgåva skal me først forklare kva ein samansett tekst er, og kvifor samansette

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

EasyPublish Kravspesifikasjon. Versjon 1.0

EasyPublish Kravspesifikasjon. Versjon 1.0 EasyPublish Kravspesifikasjon Versjon 1.0 Endringshistorie Dato Versjon Kommentarar Person 12.04.2005 1.0 Første utkast Jesro Christoffer Cena Innhald 1 Innleiing...4 1.1 lsetjing... 4 1.2 Omfang... 4

Detaljer

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto TILSYNSRAPPORT første halvår 2012 - ei evaluering av marknadsføring frå januar til og med juni månad 2012 Tilsynsrapport marknadsføring nr. 2012-12 Lotteritilsynet

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Strategiplan for Apoteka Vest HF

Strategiplan for Apoteka Vest HF Strategiplan for Apoteka Vest HF 2009 2015 Versjon 0.91 03.09.2008 Strategiplan for Apotekene Vest HF 2009 2015 Side 1 Innleiing Det har vore nokre spennande år for Apoteka Vest HF sida reforma av helseføretaka

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

Ungdom og informasjon Spørjeundersøking i Hordaland

Ungdom og informasjon Spørjeundersøking i Hordaland Ungdom og informasjon Spørjeundersøking i Hordaland Februar 2007 Om undersøkinga Undersøkinga er gjennomført av arbeidslaget AUD (Analyse, utgreiing og dokumentasjon) på oppdrag frå Europakontoret. Datainnsamlinga

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Rapport om marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Rapport om marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto Rapport om marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto - ei evaluering frå januar til og med juni 2006 Førde, 16. oktober 2006 Innhald 1. Innleiing 3 2. Marknadsføring av spel i regi av Norsk Rikstoto

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Stråling frå elektronisk kommunikasjon

Stråling frå elektronisk kommunikasjon Stråling frå elektronisk kommunikasjon Ei orientering frå Statens strålevern og Post- og teletilsynet Kva er stråling? I kvardagen omgjev vi oss med ulike typar stråling, frå både naturlege og menneskeskapte

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.

Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09. Planlegging av partnarskapet Utført av partnarane på ein heil dags work-shop 16.12.09, Bergen Revidert av partnarane 08.09.2010, Sarpsborg - 1. Kom fram til nokre overordna felles mål for partnarskapet

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar

Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar Kva er vilbli.no? vilbli.no er søkjaranes hovudkjelde til informasjon om vidaregåande opplæring. På vilbli.no skal søkjarane til ei kvar tid finne oppdatert og kvalitetssikra

Detaljer

DIGITAL KOMMUNIKASJON SOM HOVUDREGEL - ENDRINGAR I FORVALTNINGSLOVA - HØYRING

DIGITAL KOMMUNIKASJON SOM HOVUDREGEL - ENDRINGAR I FORVALTNINGSLOVA - HØYRING HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga Arkivsak 201208498-2 Arkivnr. 000.T00 Saksh. Dyrnes, Hanne Camilla Saksgang Møtedato Fylkesutvalet 06.12.2012 DIGITAL KOMMUNIKASJON SOM HOVUDREGEL - ENDRINGAR

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Vegvisar til vilbli.no

Vegvisar til vilbli.no Vegvisar til vilbli.no Kva er vilbli.no? vilbli.no er di hovudkjelde til informasjon om vidaregåande opplæring. På vilbli.no skal du til ei kvar tid finne oppdatert og kvalitetssikra informasjon. På grunnlag

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

ehandel og lokalt næringsliv

ehandel og lokalt næringsliv ehandel og lokalt næringsliv Kvifor ehandel? Del av regjeringas digitaliseringsarbeid det offentlege skal tilby digitale løysingar både til enkeltpersonar og næringsliv Næringslivet sjølve ønskjer ehandel

Detaljer

Engasjement og rekruttering

Engasjement og rekruttering Engasjement og rekruttering Det er eit viktig mål for ungdomslaga å gje god opplæring i demokratiske prosessar og å dyrke fram medlemer som engasjerer seg i lokalsamfunnet og storsamfunnet. Sameleis er

Detaljer

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk Søk regionale miljøtilskudd elektronisk I 2015 er det endå enklare å levere søknaden om regionalt miljøtilskot på internett. Me vonar du søkjer elektronisk. I denne folderen er det ei skildring av korleis

Detaljer

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll Etablere felles standard innan service og kundehandsaming i Askvoll Guiden tek for seg grunnleggande og enkle reglar - enkelte vil hevde at

Detaljer

Team Hareid Trygg Heime

Team Hareid Trygg Heime Team Hareid Trygg Heime Hareid i fugleperspektiv fotografert frå Holstad-heia. Hareid er ein kystkommune med litt i overkant av 5000 innbyggarar. I areal er det ei lita kommune, med kommunesenteret Hareid,

Detaljer

www.hordaland.no Nytt HFK Intranett

www.hordaland.no Nytt HFK Intranett Nytt HFK Intranett Vår digitale kvardag Gode medarbeidar! Fylkesrådmann Paul M. Nilsen Både på jobb og privat brukar dei fleste av oss PC til ei lang rekkje oppgåver. Å meistra bruk av digitale verktøy

Detaljer

Felles forståing av ord og omgrep (1.1) Beste praksis (1.2) Fagleg grunngjeving (1.3) Kvaliteten på tilpassa opplæring er god når:

Felles forståing av ord og omgrep (1.1) Beste praksis (1.2) Fagleg grunngjeving (1.3) Kvaliteten på tilpassa opplæring er god når: Prosessplan for arbeidet med standarden Sett inn einingsnamn her Standard: Tilpassa opplæring og tidleg innsats Sist oppdatert: 15.09.2014 Sjå nedst for rettleiing utfylling og frist for innsending. For

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

Bruksvilkår for Enivest Sikker Lagring

Bruksvilkår for Enivest Sikker Lagring Bruksvilkår for Enivest Sikker Lagring 1. Innleiing Velkommen til Enivest Sikker Lagring, som leverast til deg av Enivest AS. Føljande vilkår regulerer din bruk av Enivest Sikker Lagring ( tenesta ). Ved

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Side 1 Tingvoll, 21. september 2013 NVE FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Naturvernforbundet har gått langs elva på den planlagde utbyggingsstrekninga 15.9.2013. Vi har ikkje gått traseen

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg?

IA-funksjonsvurdering. Ei samtale om arbeid kva er mogleg? IA-funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? // IA - Funksjonsvurdering Ei samtale om arbeid kva er mogleg? Målet med eit inkluderande arbeidsliv (IA) er å gje plass til alle som kan og vil

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse

Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse ------------------------------------------------------------------------------- Innhald 1 Innleiing... 3 1.1 Videokonferanse... 3

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32. Kjøp av husvære. Vedlegg: Behov for kommunale husvære for vidare utleige

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32. Kjøp av husvære. Vedlegg: Behov for kommunale husvære for vidare utleige SAKSFRAMLEGG Sakshandsamar: Johannes Sjøtun Arkiv: 613 Arkivsaksnr.: 15/32 Kjøp av husvære Vedlegg: Bakgrunn: Lovheimel: Behov for kommunale husvære for vidare utleige SAKSOPPLYSNINGAR Behov Kommunstyret

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Øving Fårikål 2014 Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014 Oppsummering Side 1 1 Innleiing... 3 2 Øvingsmål... 4 3 Måloppnåing

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

Rettleiing til rapportering i Altinn, «Partifinansiering 2014», RA-0604 Partilag med organisasjonsnummer

Rettleiing til rapportering i Altinn, «Partifinansiering 2014», RA-0604 Partilag med organisasjonsnummer SSB. Partifinansiering 2014, lag med org.nr., 06.05.2015, s 1 Rettleiing til rapportering i Altinn, «Partifinansiering 2014», RA-0604 Partilag med organisasjonsnummer Pålogging i Altinn For å få tak i

Detaljer

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 RETTLEIAR BYGGSØK Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 Kvinnherad kommune Juni 2014 Utfylling av søknad Nettadresse: http://ebs-2010.dibk.no/ Eventuelt via www.dibk.no HUGS: Les hjelpeteksten til

Detaljer

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass

Ein tydeleg medspelar. frå elev til lærling. Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass Ein tydeleg medspelar frå elev til lærling Informasjon, tips og råd til deg som skal søke læreplass SØKNADEN Må vere ryddig Søknad/CV skal ikkje ha skrivefeil Spør norsklærar om hjelp Hugs å skrive under

Detaljer

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015 Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO Gjeld frå 1. januar 2015 1 Innhald Innleiing... 3 Del 1: Reglar om inhabilitet... 4 1.1. Automatisk

Detaljer

Farleg avfall i Nordhordland

Farleg avfall i Nordhordland Farleg avfall i Nordhordland Handsaminga av farleg avfall hjå ulike verksemder i Nordhordland. April, 2004 Samandrag Naturvernforbundet Hordaland (NVH) har gjennomført ei undersøking om korleis 15 ulike

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 2 og 5 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett svar

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

For utfyllande informasjon om nedbetalingsvilkår, sjå www.husbanken.no. INNHOLD Fleksible nedbetalingsvilkår 3. Låneavtale 3

For utfyllande informasjon om nedbetalingsvilkår, sjå www.husbanken.no. INNHOLD Fleksible nedbetalingsvilkår 3. Låneavtale 3 Renter og avdrag RENTER OG AVDRAG Brosjyren gjev eit oversyn over hovudtrekka i renteog avdragsvilkåra i Husbanken. Dei nedbetalingsvilkåra du vel, vil få betydning for den framtidige økonomiske situasjonen

Detaljer

Forbrukerrådets kontrakt for service og reparasjon av bil

Forbrukerrådets kontrakt for service og reparasjon av bil Om kontrakten Kontrakten kan fyllast ut elektronisk eller skrivast ut og fyllast ut på papir. Forbrukarrådet tilrår at kontrakten blir fylt ut elektronisk av partane i fellesskap. Forbrukarrådet oppmodar

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

Matematisk samtale og undersøkingslandskap

Matematisk samtale og undersøkingslandskap Matematisk samtale og undersøkingslandskap En visuell representasjon av de ulike matematiske kompetansene 5-Mar-06 5-Mar-06 2 Tankegang og resonnementskompetanse Tankegang og resonnementskompetansen er

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

FIBER TIL HEIMEN. Utbygging av fiber. Her følgjer nyttig informasjon knytt til fiberutbygginga. til din bustad.

FIBER TIL HEIMEN. Utbygging av fiber. Her følgjer nyttig informasjon knytt til fiberutbygginga. til din bustad. FIBER TIL HEIMEN Utbygging av fiber Her følgjer nyttig informasjon knytt til fiberutbygginga til din bustad. Fiber til heimen F Ø L G J A N D E V I L S K J E F R A M O V E R Entreprenøren legg ned fiberkabel

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Spørjeundersøking om sentrumsområde

Spørjeundersøking om sentrumsområde Spørjeundersøking om sentrumsområde Befolkningsundersøking i Hordaland 2013 AUD-rapport nr. 1 2013 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå, og i samarbeid med Planseksjonen i Hordaland

Detaljer

Rettleiing aktivering av fritekstleverandørar i ehandel

Rettleiing aktivering av fritekstleverandørar i ehandel Rettleiing aktivering av fritekstleverandørar i ehandel Å aktivere ein leverandør krev i det minste tre steg, og aller helst fire: 1. Kontakt med leverandør, s. 1 2. Oppdatere informasjon i Visma, s. 2

Detaljer

Rapport konferanse og tilhørande studietur til Hamamatsu, Japan - 2010

Rapport konferanse og tilhørande studietur til Hamamatsu, Japan - 2010 1 Rapport konferanse og tilhørande studietur til Hamamatsu, Japan - 2010.ar 29.oktober til 07.november 2010 Bakgrunn Stord kommune har vore pilotkommune for universell utforming frå 2005 til 2008, og frå

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015

Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes. AUD-notat nr. 1-2015 Lærlingundersøking om eit fagskuletilbod innan agrogastronomi på Hjeltnes AUD-notat nr. 1-2015 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå Næringsseksjonen i Hordaland fylkeskommune Bakgrunnen

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

«VURDERING FOR LÆRING» Retningsliner for skulane i Lindås

«VURDERING FOR LÆRING» Retningsliner for skulane i Lindås «VURDERING FOR LÆRING» Retningsliner for skulane i Lindås 1 Forord For å kunne styrkje kvaliteten i undervisninga og vurderinga, må vi vite kva god undervisning og vurdering er. God undervisning og vurdering

Detaljer

GRØNNERØR GRØNNERØR RØR GRØNNE GRØNNERØR GRØNNERØR GRØNNERØR

GRØNNERØR GRØNNERØR RØR GRØNNE GRØNNERØR GRØNNERØR GRØNNERØR Utvikling av logo: Dei tre konsepta eg valde å jobba med var, energisparande, vatn og varme. Eg utvikla desse logoane innafor same stil, men med ulik form og symbolikk. Eg jobba med desse parallelt og

Detaljer

Rumenske og norske studentars bruk av bibliotek og ressursar.

Rumenske og norske studentars bruk av bibliotek og ressursar. Rumenske og norske studentars bruk av bibliotek og ressursar. Av Ane Landøy og Angela Repanovici Hausten 2007 gjorde Universitetsbiblioteket i Bergen og the Central Library of Transylvania University,

Detaljer

Netcan Utvikling. Forretningsplan

Netcan Utvikling. Forretningsplan Netcan Utvikling Forretningsplan Netcan Utvikling 2 Innhald INNHALD... 2 SAMANDRAG... 3 PRODUKTKONSEPT... 4 PROBLEMBESKRIVELSE... 4 STATUS PÅ TEKNOLOGI... 4 PLANLAGT UTVIKLINGSLØP... 4 INNOVASJONSHØGDE

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer