Innlegg på historieseminaret under Nynorske litteraturdagar, Flåm 30. oktober 2010

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Innlegg på historieseminaret under Nynorske litteraturdagar, Flåm 30. oktober 2010"

Transkript

1 Innlegg på historieseminaret under Nynorske litteraturdagar, Flåm 30. oktober 2010 KVA SKIL, OG KVA SAMLAR? Av Johs. B. Thue No tenkjer vi fylkeshistorie, ei stor og samlande historie om Sogn og Fjordane, frå dei eldste tider og fram til i dag. Ståplass er alltid viktig når du skriv, anten skjønnlitteratur eller historie. Derfor var det ei særs viktig påminning til oss alle det momentet som professor Kåre Lunden drog fram i jubileumsfesten for han i Naustdal den 9.oktober i år: Dersom vi har hundre historieverk som er skrivne frå borgar- og embetsmannssynspunkt, vert den totale balansen kanskje ikkje så altfor stor om det også kjem eitt frå synsstaden til bonde med fire kyr og ein hest. Ei fylkeshistorie for vårt fylke, bygde-, landbruks- og fiskerifylket i landet, er viktig fordi vi då kan sjå på fortida med våre auge. Vi veit at det fylkeskommunale forvaltningsnivået er under politisk press. Slik kan sjølve eksistensen til dette forvaltningsnivået stå som døme på ein aktuell europeisk debatt, som krinsar kring demokrati, fridom og politiske mål. Dessutan har alltid kampen om forståinga av fortida ein tendens til å bli særleg aktuell då mykje står på spel for framtida. Vi talar om ein kamp. Limer alt og loddar kaldt Framtida til fylkeskommunen som forvaltningsnivå står på spel og er nemleg ikkje berre eit spørsmål om økonomisk innsparing, ein kamp mot veksande byråkrati. Det er også ein kamp om politisk nærleik, ein kamp for lokaldemokratiet sin eigenverdi. Ein kommune, ein fylkeskommune, kan også karakteriserast som eit ideologisk prosjekt. I dette prosjektet inngår felles møtestader, felles språk, felles kulturytringar, felles mytar, felles skule, og langt på veg felles religion. Felles historie kan best samanliknast med Karlssons lim, som som limer alt og loddar kaldt. Vi ser i dag at mange spørsmål blir stilte på ny. Gjenopning er eit mykje nytta omgrep både for filosofar, politikarar og historikarar. Ideologiar og ideologiske debattar har fått ei ny oppstode. Slik blir drivkrefter bak politiske handlingar avkledde og gjort synlege på ein ny måte, kanskje også ut frå synsstaden til ein bonde med fire kyr og ein hest. I ei tid då ideologiske frontar igjen bryner seg mot kvarandre kan, som alltid, historiefaget brukast til å skapa identitet, kjærleik til bygder, hjelpa til slik at folk kan plassera seg sjølv som gruppe og som einskildindivid i ein større samanheng. Mykje av det vi ser i vårt fylke i dag, er nemleg eit ålment og globalt fenomen. Folk drar frå utkantar inn til byar og tettstader. Folket i europeiske utkantar er våre søstrer og brør, og sit ved det same matbordet som vi gjer. Historiske særdrag Sogn og Fjordane fylke har det særdraget at til lenger vi går attover i tid til viktigare blir fylket sin funksjon og rolle i det nasjonale, historiske hendingsløpet. Det er nok å minna om rikssamling, Gulatinget, landnåmet på Island, vikingrika rundt Nordsjøen, innføringa av kristendommen, slaget på Fimreite, Stårheimætta, Audun Hugleiksson med sjølve Landsloven, og ætta frå Losna, som er den grøna øya som flyt laust mellom Krakhellesundet og Tollesundet. Like innafor, under skuggane av Lihesten, og med Gygrekjeften glefsande etter seg, eksporterte dei tilhogne kvernsteinar til ein stor europeisk marknad alt på 900-talet.

2 Dessutan er vi jo krossfylket i landet. Om ikkje lenge vil Irene Baug publisera doktoravhandlinga si som også handlar om krossfunn i Hyllestad, funn frå verkstader til eit eineståande handverk. Truleg vil då både kristenfolket, krossfolket, og det etablerte nasjonale historikarmiljøet få seg eit sjokk. Slaget på Stiklestad kan bli redusert til ei sekundærhending med omsyn til kristendommens gjennomslag i Norge. Sjokk for historikarar er forresten ein uhyre langsam prosess. Det tok mest førti lange år frå Olafia Einarsdottirs klare påvising at Harald Hårfagre var sogning til dette faktum nedfelte seg i eit historieverk. Korleis skal vi møta den utfordringa som nye funn og nylesing/nytolking av kjelder gjev oss? Korleis kan dette inkorporerast i vår ålmenne bygging av omdøme? Utan særlege atterhald kan vi nemleg seia trygt: Nasjonen si historie, Nordsjøområdet si soge, Baltikum si historie er også vår historie, Sogn og Fjordane si historie. Langtoga våre rekk langt. Far du sør til Dublin. Det er fregast ferd, sa den høgætta aurlendingen til son sin, som hadde forsett seg på og røva ei hersedotter frå Fjordane. Han bad om krigsskip frå far sin før han rømde landet, men fekk eit handelsskip. Dei tre fylka Arkeologiske funn syner oss også at det finst ikkje noko område i landet som må ha hatt større kontakt ut over landets grenser enn vårt fylke, som er summen av det gamle Sygnafylket, Fjalirfylket og Firdafylket. Fylkesamnet blei seinare avløyst av omgrepet fogderi. Namnet vårt: Sogn og Fjordane fylke har ein interessant bakgrunn. Spørsmålet om amtet, Nordre Bergenhus amt, kom opp i Ei fagnemnd under Kyrkjedepartementet rådde til at namnet skulle vera Sogn og Fjordane syssel. Amtstinget si fleirtalstilråding blei til slutt, etter mange avrøystingar: Sygna og Firda syssel. Ved ei eiga lov av 14.august 1918 blei namnet fastsett til Sogn og Fjordane fylke. Sentralt avgjort, altså. Fylkestingspolitikarane i Sogn og Fjordane visste nemleg kva eit mellomalderfylke var. Spennet i tid frå 800-talet og fram til i dag er langt. Langt attanfor dette att skin steinalderfunna under Grønehelleren, ytst i Solund, der havet leikar med tungene sine langs reinskura sva og berg. Steinalderfunna frå fjella her i Aurland er kanskje bleikna av tidas tann, men dei er til stades som vår soge. Det er også dei kunstnarane som skapte helleristingane våre i Vingen og i Ausevikja. Historiske fenomen Likevel kan vi festa oss litt med dette: Røyndomsspennet frå stordom på 800-talet til avmakt i dag er meir dramatisk enn nokon historisk roman eller nokon konstruert fiksjon kan gje oss. Kompliserte og samansette storleikar, kompliserte hendingsløp, krev som regel alltid enkle spørsmål. Ja, korleis kunne dette gå til? Når stod avfolking og avmakt som ein orkan inn over fylket vårt? Over heile fylke, til og med. Mi oppgåve i dag er å peika på historiske fenomen, røra litt på overflata, og knapt nok det. Svara kan vi først gje etter å ha sett på fylkessoga på ny, med nye periodiseringar, nye tilnærmingsmåtar slik som til dømes å nytta ideane frå fransk mentalitetshistorie. Då kan vi setja det skiljande og samlande i ny og fruktbar relieff. No får vi nøya oss med å erkjenna at historia vår er fylkets felleseige, med gullaldrar, svartedaude, pest og fattiggjering, nyskaping, folkevekst, demografiske kriseår, industrireising, kvitmåla hotell, tjørebrædde stavkyrkjer. Vår historie er vårt røynlege omdøme. For min eigen del vil eg seia; Eg misunner den nye generasjonen av historikarar som har så mange nye kjelder å ausa av, så mange nye solrenningstindar å bestiga. Svaret på spørsmålet mitt om vår dramatiske historie, vekst og fall, for å bruka eit forslite uttrykk, har eg klåre tankar om. Som alt sagt: Dette er ikkje rommet for å presentera dette svaret. Men noko dramatisk skjedde med oss dette fylket mellom 1850 og Så mykje er sikkert.

3 Fotballreiser som fylkeslim Kva samlar, ved sida av vår felles fortid? Ofte brukar eg personleg nærleik som eksempel for å få fram meiningane mine. Eitt av barnebarna mine heiter Ole Johannes. Han er vel 17 år gamal, frå Lærdal, bur no på hybel i Sogndal, der han er elev på den vidaregåande skulen. Han spelar fotball for 4. divisjonslaget til Lærdal il. I 2010 har han vore i Selje, i Skavøypollen, i Askvoll, i Eikefjorden,i Førde, i Gaular pluss spela kampar mot nærlag som: Veitastrondi, Kaupanger, Årdal og Syril på Leikanger. Gjennom organisert idrett har han altså fått ny kunnskap om fylket vårt, og han kjenner truleg landskapet og lendet. Han har fått prøvd sportslege krefter med jamaldringar og unge menn i storparten av Sogn og Fjordane. Til og med Gaularfjellet har han køyrd. Slik blir altså dei frivillige organisasjonane våre, over heile feltet, noko som festar oss saman. Eg har også merka meg at idrettslaga våre, til dømes, har framifrå heimesider, der du kan finna fotballreferat, som er skrivne med glød og entusiasme. Alltid på godt og flytande nynorsk. Gløden og skrivegleda er kan henda størst på Veitstrondi sine heimesider. Under kampane på Leikvoll blir det forresten servert får-i-kål. Potetstappa til pausepølsene tilverkar veitastrendingane med sementblandar. Eg skriv dette som eit lite døme på kor samlande og mangfaldige vi kan vera, her i utkantane av Norges rike. Dei unge les fotballreferat frå heile fylket, og dei går jo til sengs med PC-en sin. Snart er desse, den nye generasjonen, omflødde med sosiale medier, klare til å overta politiske posisjonar. Eg reiser eit nytt spørsmål: Vil desse sjå på grenser, kommunegrenser og fylkesgrenser, på same måten som besteforeldra deira. Det tvilar eg sterkt på. Dei har levd eit kvardagsliv i eit informasjonssamfunn mest utan grenser. Korleis skal vi møta ei slik utfordring? Vatn som omveg For å svara på dette spørsmålet kan vi først byrja slik: Vatn er sunt. Steinalderfolket vårt drakk vatn og åt stort sett berre protein: fisk, fuglar, egg, skjel, rein og villsvin. Steinaldermenyen er i dag dagleg diskusjonsemne. Blå vassdunkar med vatn er derfor plasserte på dei fleste stadene der helsepasientar ventar på tur og behandling. Helse Førde held oss med gratis vatn. Sogn og Fjordane er eit vassfylke. Vi regnar bort i periodar. Flaumen går. Grunnvatnet står høgt. Derfor er det eit paradoks at det vatnet vi drikk frå dei blåe dunkane i rom som Helse Førde disponerer, ja, det vatnet er importert frå Sverige. Godt vatn finst over alt her i fylket. Årdal kommune har til og med vunne prisar for det gode vatnet i årdalsspringane. Eg nyttar dette vassdømet for å syna kva delar av den nye og kløyvande helsepolitikken står for, som partipolitisk retning, som teknokratisk trolldomstru. Oppsummert kan truleg innhaldet i denne retninga skildrast slik: Det som er nær oss, held ikkje helsepolitiske mål. Ein må disponera annleis, søkja etter omvegar, leggja jostedalskvinner inn i Lærdal, køyra dei til Førde for å fø, køyra dei så attende til Lærdal for å få kvild etter fødsel og transport, forklarer ein direktør oss, tidlegare tilsett i A-pressen. Vatn frå springane er heller ikkje omveg stor nok. Løysinga ligg i Sverige. Direktørane i Helse Førde, som langt på veg definerer innhaldet i det politiske rommet, likar ikkje reint vatn frå spring. Det blir for enkelt. Vatn må bli gjenstand for tilbod, transport, møte, tingingar, ferjerabattar, kvalitetssikring, HMS-drøftingar og vinlotteri om fredagen for dei som skal administrera dette svenske vatnet. Byråkratiseringa i helsesektoren etter at føretaksmodellen blei innførd, har fått eit omfang så stort og vitlaust at folk flest ville få sjokk dersom

4 forholdstalet mellom direkte helsepersonell og merkantilt tilsette kom på bordet. Der spring pengane. Å få fram forholdstal, og å drøfta desse, er ein gamal og velkjend historisk metode. Modellenes tyranni Eit anna kjenneteikn ved denne politikken, som no i støynivå overdøyver det meste vi har sett i fylket, knyter seg til bruken av modellar som politisk reiskap. Her nemner eg debatten mellom Stein Rokkan og Jens Arup Seip om bruk av modellar som analyseverktøy i samfunnsfaga og historiefaget. Spissformuleringa modellenes tyranni som Jens Arup Seip lanserte, er eit omgrep som er blitt ståande i all ettertid, men som framleis eksisterer som planverktøy, merkeleg nok. All endring i helsepolitikken i vårt fylket skal nemleg basera seg på modellbruk. Desse skal vera heilt firkanta, enkle, utan nyansar og skiljast frå kvarandre med tal: Modell 1, modell 2. Å kopla fornuftige element frå modell 2 til modell 1 er strengt forbode. For å få desse modellane så enkle som råd er, må ein ha direktørar som forstår seg på det enkle eller som kan gjera det enkle, slik som vatn, til noko komplisert. Eg trur at ein kan bruka modellar for å planlegga fellesfjøs. Men reiskapen er ubrukelege der det handlande og tenkande mennesket er aktør og objekt. Dette gjorde filosofen Hans Skjervheim oss merksame for over førti år sidan. Planar med modellbruk som basisteori høyrer gamletida til. Moderne menneske les og tenker og handlar sjeldan som robotar, innafor ein firkanta modell, knytt til sentraliseringsstrevet frå 1960-åra, med Vestlandskomiteen sitt idegrunnlag i botn. Altså; kva vil denne støyen ha å seia for fylket framover? Er nådetida over? Nådegåva, no som før, heiter dialog og handlar om å sjå løysingar som alle kan kjenna seg att i og eiga. Det er til og med historisk empiri for å kunna hevda at dialogen si fane, som kunst og løysingsreiskap, kan løftast høgt. Regionale karakterskilnader Når vi først talar om skilnader i fylket, ser eg meg nøydd til å marsjera opp ein tysk filosof, kritikar og teolog med namn Johann Gottfried von Herder( ). Hovudtanken hans var at naturen rundt menneska skapte folkekarakteren. Natur og menneskesinn flaut saman. Herders tankeverd fekk mykje å seia for romantikken i all kunst, for nasjonsbygginga på 1800-talet, for historieskriving. Herders tankar slo også inn hos forfattarar som skreiv om sogningen og sunnfjordingen. Jens Brekke har no sett dette emnet på dagsorden att. Sogningen framstår i litteraturen som rask i alle rørsler, handels- og prateglad., omringa av solrenningstindar. Moralske normer var så å seia ukjent. I tillegg hadde han ein naturleg aversjon mot alle næringsaktivitet, skriv Einar Førde. Sunnfjordingen derimot var den rake motsetningen, sein og treg i alle rørsler, subbande i myrvæte med surklande ull-labbar, lytefri moralsk. Han pusta i usunn havskodde, året rundt. Om hus brann, og om grannar heldt på å drukna i fjøra hans, var alltid omkvedet: Ja, eg skal komme, men eg lyte ete fyrst. Å vera rask, og ikkje sein og treg, er i hovudsak genetisk, arveleg, betinga. Om litteraturbiletet av sunnfjordingen var rett, skulle vi tru at han alltid kom sist i mål på 100- meteren. Her har eg gjort meg så mykje føre at eg har studert krinsrekordane på denne distansen frå 1922 og frametter mot vår tid. Og konklusjonen er eintyding: 100-meteren har vore sunnfjordingen sitt suverne domene, med hurtigtog som Alf Apneset, Arne Erdal, Idar Mo og Atle Strandos i spissen. Berre Ola Lillesvangtu frå Sogn braut denne lynrekkja. Førestellinga om den seine sunnfjordingen lever i beste velgåande og er framifrå kåseristoff, men høyrer ikkje heime i ein historisk analyse. Førestellinga har lite med røyndom å gjera, men kan sjølvsagt innpassast i eit historiografisk oversyn, der tankesettet i ulike tidsbolkar blir drøfta.

5 For få konfliktar i fylket På den andre sida att kan vi hevda at det er for få politiske konfliktar i Sogn og Fjordane. Politikkens inste vesen er å fordela fellesressursar. Der ligg alltid konfliktane. Utan konflikt ingen politikk, kan vi seia. Dette fråværet av konfliktar har ført til at vi delvis kan karakterisera fylkespolitikken som politisk apatisk, for å nytta eit omgrep frå Svein Lundevalls bok Framover, men.. frå Oppslutnaden ved fylkestingval er no så låg at forvaltningsnivået held på å ta sitt eige liv på grunn av interessemangel blant veljarane. Sjølve den politiske arbeidsmåten i fylkestinget må såleis setjast på dagsorden. Kvar blei det av fylkesparlamentarismen som føreset klåre partipolitiske grenser, i sak etter sak? Konfliktfråværet har vidare ført til at når det først dukkar opp eit brennheit sak, som til dømes helsepolitikken no, står fylkespolitikarane heilt hjelpelause for å løysa ho. Dei byrjar dessutan å bli uklare fordi dei vil dela ei sak i to: overordna synspunkt og underordna synspunkt. Dette er politisk hjelpeløyse på eit raffinert plan. Evna til dialog eksisterer ikkje fordi konsensuspolitikken har fått rådd altfor lenge. Nyorientering i fylkespolitikken Det er dessutan på høg tid å evaluera fylkespolitikken frå 1970-åra og fram til i dag. Då var mottoet at fylket skulle stå på eigne bein. Brotet med dei store folkekonsentrasjonane nord og sør for oss skulle vera absolutt. Ei evalueringa vil truleg syna Sogn og Fjordane ikkje har nått målet med å vera sjølvhjelpen. I dag står såleis Bergen like sterkt i folks medvit, i handlemønsteret og i ålment tenestekjøp som byen gjorde i 1970-åra då fylkespolitikken også blei partipolitisert, mot Sogn og Fjordane fylkesting, som det einaste i landet, sitt fleirtalssyn. Vi gjekk med bukkebein inn i den regionale framtida. Vi går med bukkebein enno for ikkje noko parti ser ut til å ha utvikla ein strategi i forhold til det faktum at Bergen eksisterer framleis. Vi har heller ingen strategi med omsyn til at fylket altså ligg innekila mellom relativt store folkekonstrasjonar i nord og sør. I tillegg verkar den såkalla akse-tenkinga tilslørande. Aksen nokre talar om, går frå Sogndal til Førde og vidare til Flora. Ein slik strategi fører til at sentrumsstadene våre isolerer seg i forholdet til omlandet sitt. Ikkje noko sentrum kan leva utan eit levande omland, har Eli Bjørhusdal peikt på. Det er sjølvsagt ein korrekt observasjon, og kven ville finna på å tala om aksen Arna- Åsane- Knarvik i Bergensområdet, som har meir enn eit femdobbelt folketal i forhold til vår akse? Historikarane kjem alltid etter, med sine spørsmål og sine analysar. Deira oppgåve er alltid å kle av, ikkje å kle på, lærde Jens Arup Seip oss, også. No er det faktisk ei viktig oppgåve å kle av nokre gamalmodige førestillingar. Erfaringssynspunktet vårt kan gjerne vera eit småbruk med fire kyr og ein hest.

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule

Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule Utdanningsforbundet Sogn og Fjordane, 1 2010 Innhald Innleiing s. 3 I barnehagane s. 4 I grunnskulane s. 9 I dei vidaregåande skulane

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Eg vil be om at dette skrivet vert delt ut til politikrane i Fylkestinget. Eg skal ettersende oppdatert uttale.

Eg vil be om at dette skrivet vert delt ut til politikrane i Fylkestinget. Eg skal ettersende oppdatert uttale. Fra: asbjørn eikerol [aeikerol@hotmail.com] Til: Postmottak Sentraladm [Postmottak.Sentraladm@sfj.no] Kopi: Sendt: 06.06.2016 00:05:58 Emne: Tannhelsetenesta. Tannklinikkar kan bli lagde ned. Vedlegg:

Detaljer

8 tema for godt samspel

8 tema for godt samspel PROGRAM FOR FORELDRERETTLEIING BUF00032 8 tema for godt samspel Samtalehefte for foreldre og andre vaksne PROGRAM FOR foreldrerettleiing Dette heftet inngår i ein serie av materiell knytta til foreldrerettleiings

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa Ungdom i klubb Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa CASE - FORGUBBING SSFK hadde i lengre tid merka ei «forgubbing» i trenar, leiar og dommarstanden i SFFK. Etter fleire rundar

Detaljer

Historie ei ufarleg forteljing? Historiebruk, historieforståing og historiemedvit som tilnærming i historieundervisninga. Ola Svein Stugu 15.10.

Historie ei ufarleg forteljing? Historiebruk, historieforståing og historiemedvit som tilnærming i historieundervisninga. Ola Svein Stugu 15.10. Historie ei ufarleg forteljing? Historiebruk, historieforståing og historiemedvit som tilnærming i historieundervisninga Ola Svein Stugu 15.10.2009 Min tese: Historie er viktig Historia ikkje er nøytral

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

6. trinn. Veke 24 Navn:

6. trinn. Veke 24 Navn: 6. trinn Veke 24 Navn: Takk for ei fantastisk fin førestilling i går! Det var veldig kjekt å sjå dykk, både på formiddagen og på ettermiddagen. Eg vart veldig stolt! No må vi få rydda opp og pakka litt

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016 Hovudområda i norsk er munnleg kommunikasjon, skriftleg kommunikasjon og språk, litteratur og kultur. Kvart av kompetansemåla er brotne ned i mindre einingar. Vi sett

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Brødsbrytelsen - Nattverden

Brødsbrytelsen - Nattverden Brødsbrytelsen - Nattverden 1.Kor 11:17-34 17 Men når eg gjev dykk desse påboda, kan eg ikkje rosa at de kjem saman til skade, og ikkje til gagn. 18 For det fyrste høyrer eg at det er usemje mellom dykk

Detaljer

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Alternative titlar: Vurderingsarbeid: Arbeid med kvalitet i skolen i spenning mellom

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Lokale transporttilbod for ungdom (LTU) 2010 Invitasjon til å søke om prosjektmidlar

Lokale transporttilbod for ungdom (LTU) 2010 Invitasjon til å søke om prosjektmidlar Kommunane Kommunane v/leiar i ungdomsråd Kommunane v/ungdomsarbeidar/kulturarbeidar Sakshandsamar: Bente Sønsthagen E-post: Bente.Sonsthagen@sfj.no Tlf: 57 65 61 53 Vår ref. Sak nr.: 10/538-1 Gje alltid

Detaljer

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule 10. september var Anne Brit og Mari frå Leikanger kommune på besøk hjå 9. trinn på Leikanger ungdomsskule. Tema for samlinga var lokaldemokrati,

Detaljer

Klepp kommune Tu skule

Klepp kommune Tu skule Veke Tema Kompetansemål Læringsmål: Eg skal kunne 34 Familien om variasjonar i Eg skal veta om ulike typar familieformer og om familiar. 35 relasjonar og oppgåver i familien 36 37 38 39 40 42 Haust Bruk

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

MEININGSFULL LESING. Engasjer deg med. Rebecca Strandheim Forfod

MEININGSFULL LESING. Engasjer deg med. Rebecca Strandheim Forfod MEININGSFULL LESING Rebecca Strandheim Forfod er ei ung jente som likar å gjere seg opp sine eigne meiningar. Men kva skal ho meine, om ho ikkje veit noko om saka ho skal meine noko om? Rebecca Strandheim

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

Kva er økologisk matproduksjon?

Kva er økologisk matproduksjon? Nynorsk Arbeidshefte om økologisk landbruk for elevar i grunnskulen Nynorsk Arbeidsheftet er utarbeidd av og utgjeve av Norsk senter for økologisk landbruk med økonomisk støtte frå Fylkesmannens landbruksavdeling

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande

Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande Opplæringslova: Det fullstendige navnet er «Lov om grunnskulen og den vidaregåande opplæringa». Opplæringslova: http://www.lovdata.no/ all/nl-19980717-061.html Opplæringslova kapittel 9a. Elevane sitt

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

Ny strategiplan for Høgskulen

Ny strategiplan for Høgskulen Ny strategiplan for Høgskulen Nokre innspel til det vidare arbeidet Petter Øgar Mi forståing av strategisk plan Ein overordna og langsiktig plan for å oppnå bestemte overordna mål for organisasjonen Måla

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Kvifor kan ikkje alle krølle tunga Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Innhaldsliste: Framside med problemstilling Hypoteser Plan Spørjeskjema Arbeid med prosjektet Kjønn Trening Alder

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving.

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving. Engelsk Kompetansemål: Når du er ferdig med denne perioden, skal du kunna: forstå hovedinnhold og detaljer i ulike typer muntlige tekster om forskjellige emner uttrykke seg med flyt og sammenheng tilpasset

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź marit kaldhol det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź roman Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2014 ISBN 978-82-521-8437-2 Om boka

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Lønnsundersøkinga for 2014

Lønnsundersøkinga for 2014 Lønnsundersøkinga for 2014 Sidan 2009 har NFFs forhandlingsseksjon utført ei årleg lønnsundersøking blant medlemane i dei største tariffområda for fysioterapeutar. Resultata av undersøkinga per desember

Detaljer

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor

Alle barn har rett til å seie meininga si, og meininga deira skal bli tatt på alvor Eit undervisningsopplegg om BARNERETTANE MÅL frå læreplanen DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING Artikkel 2: Alle barn har rett til vern mot diskriminering PRIVATLIV Artikkel 16: Alle barn har rett til

Detaljer

Er Jesus den einaste vegen til frelse?

Er Jesus den einaste vegen til frelse? 1 Er Jesus den einaste vegen til frelse? Innleiing på opningsseminaret på Misjonsveka, MF, 5. Februar 2008 Munntleg form, Anne Anita Lillebø Takk for invitasjonen! Er Jesus den einaste vegen til frelse?

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN SOGN & FJORDANE FYLKESKOMMUNE KULTURAVDELINGA RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN I SAMARBEID MED FLORA HISTORIELAG FLORA KOMMUNE Torleif Reksten og Hermod Seim ved skiltet på rutekaia.

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015

Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015 Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015 Utforskaren Hovudområdet grip over i og inn i dei andre hovudområda i faget, og difor skal ein arbeide med kompetansemåla i utforskaren samtidig med at ein arbeider

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Rådgjevarkonferanse 2009

Rådgjevarkonferanse 2009 Rådgjevarkonferanse 2009 Vidaregåande opplæring Sogn og Fjordane fylkeskommune Opplæringsavdelinga Inntak og formidling Askedalen 2 6863 Leikanger Telefon 57 65 62 99 etter Vg2 Design og duodji Gravørfaget

Detaljer

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring.

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring. Vurdering av Hedalen mølle I Sør Aurdal Tilstand og forslag til utbedring. Rapporten er utarbeida av bygningsvernrådgjevar ved Valdresmusea Odd Arne Rudi 1 Bakgrunn Det er stiftinga Bautahaugen Samlingar

Detaljer

leggjande elementa i IKT-utviklinga på plass. No står hovudsakleg implementering og tilrettelegging att. Nokon ny revolusjon kan ikkje forventast.

leggjande elementa i IKT-utviklinga på plass. No står hovudsakleg implementering og tilrettelegging att. Nokon ny revolusjon kan ikkje forventast. Forord På slutten av 1800-talet heldt ein verdskjend tysk fysikkprofessor eit foredrag i Universitetets aula i Oslo. Den tyske professoren var kjend for dei omfattande kunnskapane sine. Etter foredraget

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1 Nynorsk Lundefuglnettene av Bruce McMillan Hvert år besøker svarte og hvite fugler med orangefarget nebb den islandske Kvart år besøkjer øya Heimøy.

Detaljer

Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse

Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse ------------------------------------------------------------------------------- Innhald 1 Innleiing... 3 1.1 Videokonferanse... 3

Detaljer

Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar

Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar Ole Røsholdt Tjuvar, drapsmenn, bønder og kongar ei fagbok om Gulatinget Nynorsk Mangschou Bergen 2009 INNLEIING Dette heftet er laga for å gi læraren nokre praktiske tips om korleis boka om Gulatinget

Detaljer

Kosmos 8 Skulen ein stad å lære, s. 220-225 Elevdemokratiet, s. 226-231. 36 Kosmos 8 Vennskap, s. 232-241 Artiklar på internett

Kosmos 8 Skulen ein stad å lære, s. 220-225 Elevdemokratiet, s. 226-231. 36 Kosmos 8 Vennskap, s. 232-241 Artiklar på internett ÅRSPLAN i Samfunnsfag Skuleåret: 2010/2011 Klasse: 8 Faglærar: Alexander Fosse Andersen Læreverk/forlag: / Fagbokforlaget Kompetansemål LK06 Læringsmål for perioden Periode Innhald Læreverk/læremiddel

Detaljer

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011 Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 1 2 Metode Undersøkinga er utført av Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse KOMPETANSEMÅL Generelt om naturfag: Kunnskap om, forståelse av og opplevelser i naturen kan fremme viljen til å verne om naturressursene, bevare

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette?

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette? Norsk etnologisk gransking Desember 1955 Emne nr. 53 TRESKING II I 1. Kva tid på året var det dei til vanleg tok til å treskja? Var det visse ting dei i så måte tok omsyn til, t. d. om kjølden var komen?

Detaljer

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk

KappAbel 2010/11 Oppgåver 2. runde - Nynorsk Reglar for poenggjeving på oppgåvene (sjå konkurransereglane) : Rett svar gir 5 poeng. Galt svar gir 0 poeng Blank gir 1 poeng. NB: På oppgåvene 2 og 5 får ein 5 poeng for 2 rette svar. Eitt rett svar

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

AKTUELL NYNORSK LITTERATUR FOR SKULEN B A R N E L I T T E R A T U R E N O V E R L E V E M Å H A N V E R E B E S T

AKTUELL NYNORSK LITTERATUR FOR SKULEN B A R N E L I T T E R A T U R E N O V E R L E V E M Å H A N V E R E B E S T AKTUELL NYNORSK LITTERATUR FOR SKULEN S K A L D E N N Y N O R S K E B A R N E L I T T E R A T U R E N O V E R L E V E M Å H A N V E R E B E S T EI GOD BOK FOR DEN DET GJELD Men da den egentlige bruker

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer leseser ie Nynorsk Julius Cæsar Norsk for barnetrinnet slaget Ved alesia Den mest berømte av motstandarane til Cæsar under gallarkrigen var gallarhovdingen

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

VINJE SKOLE SOM MUSEUM. Notat om tilpassing av Vinje skole til museumsformål

VINJE SKOLE SOM MUSEUM. Notat om tilpassing av Vinje skole til museumsformål VINJE SKOLE SOM MUSEUM Notat om tilpassing av Vinje skole til museumsformål Vinje skole som museum Innleiing Dette notatet er laga etter at eg på vegne av Sparbyggja fortidsminnelag (av Fortidsminneforeninga)

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Sjumilsstegkonferansen Loen 12. mars 2014 Ved Solrun Samnøy, prosjektleiar Psykisk helse på timeplanen Fire skular i Sogn, i tre kommunar Aurland Vik Årdal (to skular)

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer