NKRFs Kontrollutvalgskonferanse Clarion Hotell, Gardermoen 7. februar Andreas Hompland: TILLIT I TILSYNETS TID

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "NKRFs Kontrollutvalgskonferanse Clarion Hotell, Gardermoen 7. februar 2013. Andreas Hompland: TILLIT I TILSYNETS TID"

Transkript

1 NKRFs Kontrollutvalgskonferanse Clarion Hotell, Gardermoen 7. februar 2013 Andreas Hompland: TILLIT I TILSYNETS TID

2 Gode revisorar Det har det vore mange og gode, klare og saklige foredrag her på Clarion. Eg er blitt klokare av det vesle eg har høyrt. Og dokke har sikkert blitt mye klokare, som har vore her to dagar. Og i tillegg kan setta det som er sagt inn i ein ramme av praktiske erfaringar. Derfor er eg glad for at det eg skal seia ikkje er annonsert som eit foredrag, men som eit kåseri. Av sjølve stormeisteren Ivar Eskeland definert som foxtrot, umsett til revelusking: ein svinsar tilsynelatande tilfeldig omkring, det er uklart både for andre og ein sjøl kvar ein har tenkt seg, og ein kjem kanskje fram til noe mål - om det er eit mål. Mer der det kan ha vore ein hendelsesrik tur likevel. Altså med eit anna slags blikk, eit slags sideblikk. Om det blir under ein høgare himmel, eller eit lågare skydekke, får våga seg En Dag, da Satan fik i Sind, at intet maatte ske, da satte han i Verden ind den første Komite. Det er ikkje, som mange trur, Andre Bjerke, som har skrive dette. Det blei formulert i 1889 av den danske diktaren Jørgen Vilhelm Bergsøe. Han var opprinnelig zoolog, men fekk så kraftig svekka syn ved langvarig og intens kikking i mikroskop, at alle dei seinare romanane hans måtte dikterast. Eg veit ikkje om det svekka synet har noe med Bergsøes syn på komitear å gjera, men det kan jo tenkast. Eg nemner det bare som ei påminning om at dersom ein nistirar og fortapar seg i detaljar, så kan ein etter kvart bli blind for det vesentlige og dei store linjene. Men på den andre sida: Utan å granska det vesle nøye, får ein heller ikkje noe godt syn for heilheten, for Djevelen gøymer seg som kjent ofte i detaljane. Komiteanes dobbelhet Eg veit heller ikkje om det går noen farbar veg frå synet på komitear til synet på tilsyn og revisjon, men det er jo ikkje utenkelig. La meg prøva eit spor: På sitt beste kan komitear henta fram ny kunnskap, skaffa betre oversyn, sikra tryggare grunnlag for avgjerder og forbetra rutinar og prosessar. På sitt verste kan komitear vikla seg inn i byråkratiske rundgangar, faglig flisespikkeri; det kan fragmentera og pulverisera ansvar og trekka saker ut i det uendelige. Ein kan jo heller ikkje sjå bort frå at det siste noen gonger er sjølve hensikten med å setta ned ein komité. Det har Bergsøe rett i. Eg har ei kjensle av at det kan gå på same måte med noen av dei nye tilsyna som poppar opp og vidar seg ut - som resultat av forvaltningsmessig ombygging, men også av ei organisatorisk moteretning. Det kan skapa tilforlatelige og ryddige kart over organisasjonar og institusjonar, og for linkane og ansvarsforholda mellom dei, men noen gonger utan å få heilt grep om terrenget. Vinjes tvisyn For å halda meg i det litterære hjørnet og, så finn eg det, som i så mange andre av livets og

3 systemas tilskikkelsar, best å halda meg til Aasmund Olavsson Vinje og hans "tvisyn". Tvisyn er eit gamalnorsk ord som blei fanga opp av Ivar Aasen, men då i betydninga "sjå dobbelt" på grunn av ein feil "ved Øiets Beskaffenhed", som han skreiv i forklaringa i si ordbok over det norske folkesprog. Vinje vrei på det og la inn si eiga betydning i tvisyn, slik han formulerte det i Ferdaminni frå Sumaren 1860: "... at me sjå med Augnekast liksom Retta og Vranga på Livsens Vev, soleis at me lettare kunna liksom gråta med det eine Auga og læ med det andre." Det er i den betydninga eg bruker tvisyn, og eg meiner det er eit vitug og nyttig perspektiv - både på revisjon og tilsyn, og på så mange andre fenomen - både i det private livet, og ikkje minst i offentlig forvaltning. Ting er ikkje enten rette eller gale, gode eller dårlige, fornuftige eller ufornuftige. Dei kan vera litt av begge delar. Og det gode og fornuftige ein tilsiktar, kan ha utilsikta baksider. Og omvendt. Det er nå mitt syn. Riksrevisjonen og Maktutredninga Tillat meg eit historisk sprang tilbake til tida før Før parlamentarismen ansvarliggjorde regjeringa, og dermed forvaltninga, politisk. Då måtte dei folkevalde med Johan Sverdrup i spissen, slå inn på eit slags nødvendig politisk sidespor. Dei kunne ikkje kasta regjeringa, for statsrådane var Kongens menn. I staden satsa dei på Riksrevisjonen som vikarierande styringsinstitutt. Der hadde forøvrig Vinje i si tid ei lita stilling som ekstraskrivar, tilsett på politisk grunnlag - ikkje fordi han kunne revidera eller var tvisynt. Dette siste var eit slags hugskott a la Vinje. Poenget mitt er at når statsrådane ikkje kunne stillast til ansvar politisk, kunne dei kontrollerast revisorisk. Revisjon som erstatning for politikk, kunne ein kalla det. Med parlamentarismen blei meir av den reelle makta flytta til politikken - til "denne sal", som det heitte hos Sverdrup, før han blei statsminister. Mens den ein gong så mektige Statsrevisjonen eller Riksrevisjonen dovna bort og etter kvart blei ei retrettstilling for fortente eller vanskelig plasserbare politikarar - når det ikkje var eit ledig embete som Fylkesmann Etter kvart sprengde mengda av oppgaver det som med noen grad av rimelighet var mulig å ha oversikt og kontroll over - frå Stortingssalen eller departementet, eller kommunrstyresalen. Gudmund Hernes si maktutredning talte om den segmenterte staten der sektorane og segmenta styrte seg sjøl. Øyvind Østerud si maktutredning introduserte den fragmenterte staten. Og me kan legga til: Fragmenterte, segmenterte og sektoriserte kommunar. Det politiske beinet av det kommunale misser makt og myndighet i ymse retningar: til statlige sektorar og etatar, til fylkesmannen, til profesjonane, til markedet og kjøpsloven, til det juridiske feltet med rettighetslovar. Og til ESA, for å ha med den dimensjonen også. I denne virkeligheta er det ikkje lett å orientera seg og finna dei som har ansvar for å passa på - verken for administratorar, for politikarar, eller for menigmann - for "folk flest", som det heiter i fremskrittsvennlig politisk retorikk. Rune Gerhardsen har formulert det omtrent slik: "Alle instansar som vi før trodde var ansvarlige, sender nå ballen videre til andre, og ikke fullt så ansvarlige instanser". Det er i lys av denne situasjonen revisjonane og tilsyna har fått eit nytt kall i ei ny tid.

4 Og det skal Riksrevisjonen ha: På vegne av Stortingets vilje til kontroll med regjeringa, har den reist nakken som mål- og forvaltningsrevisjon. Det er meir enn skjegget som er likt mellom Jørgen Hårek Kosmo, etter at han var minister og Stortingspresident; og Johan Sverdrup, før han blei statsminister. Og så må det leggast til: Med Stortingets kontroll- og konstitusjonskomite som eit anna bein for opposisjonen i fleirtalsparlamentarismens tid. Bukkar og havresekkar Dei sentrale tilsyna har vakse i antal og posisjon dei siste åra. Formålet er større ryddighet, meir ansvarlighet, betre innsyn og klarere rollefordeling. Dei som driv offentlig verksemd og utfører tenester, må ikkje samtidig kontrollera, eller ha mulighet til å la vera å kontrollera, seg sjøl. Det skal skillast mellom makt, myndighet, utførelse og ettersyn. Bukkane skal skillast frå havresekkane, og dei skal passast betre på. Av rettsapparatet, men først og fremst av revisjon og tilsyn. Og her tenker eg mest på den daglige og rutinemessige kvalitetskontrollen - ikkje av det kriseaktige, eller det meir eller mindre kriminelle. Folkets torg Tilsyna skal vera kritiske og gje tilbakemeldingar, kontrollera slik at det kan føra til læring, meir kunnskap og kompetanse, reviderte og forbetra prosessar. Til innvortes bruk, men også til utvortes belysning. Dette siste - det transperente - gjer tilsynas og revisjonanes virksomhet til gefundenes Fressen for pressen. Nå er det jo sjeldan den endelige rapporten som vekker interesse, men det at det er sett i gang ei gransking. I medienes kortvarige lys bekreftar det at det er noe skummelt og klanderverdig som må avslørast. Særlig takknemlig er det dersom det er media som har trigga tilsynet til å gå til verks - gjerne gjennom ein sterkt personfokusert reportasje. Då får mediene bekrefta sin sjølforståelse som den fjerde statsmakt og folkets vaktbikkje. Dei stiller noen til ansvar gjennom å bringa det skjulte fram i offentlighetens lys. Og tilsyna får, på si side, styrka sin respekt og posisjon ved å få vist kor nyttige og viktige dei er Nå kjem det ein litterær referanse til, til same Jørgen Vilhelm Bergsøe: Hans mest kjente roman heitte "Piazza del Popolo" - Folkets torg. Det er ikkje eit ueffent bilde, for på det offentlige torget - eller Domus-plassen, som det heitte i det gamle Athen, der foregjekk ikkje bare dei offentlige diskusjonane og beslutningane, men også henrettelsane. Eg seier dette fordi pressen på mange måtar er vår tids offentlige påtalemakt, skriftestol og eksekusjonspeletong. Men også som ein kommentar til den rettslige individualiseringa av det som egentlig er systemansvar, og som følgjer i kjølvannet av den rettslige vrien på ansvarsforhold i tilsynas tid. Det kan etter mitt tvisyn vera eit blindspor, dersom ein er ute etter å avdekka feil og manglar for å hindra gjentakelsar. Å gå på leiting etter den som har det juridiske ansvaret, kan tilfredsstilla etterspørselen etter å plassera ansvar, men det adresserer ikkje behovet for betre forvaltning og betre tenestar. Det kan jo også fungera som ein måte for kommunar å skuva frå seg systemansvar, forbetringspotensial og læringsmuligheter. Eller som ei sperre mot å ta opp og seia frå internt

5 om kritikkverdige forhold og dårlige prioriteringar. Det kan vera best for husfreden si skuld å overlata å rota i denslags til fylkesmannen eller utanforståande tilsyn og revisjonar. Kriteriar for å vera vellykka Kva er så dei reviderte kriteria for å driva vellykka kontroll i Tilsynas tid? Er det slik at ein etat, ein institusjon, ein kommune eller ei virksomhet gjer ein god jobb dersom Tilsynet ikkje finn noe å kritisera? Eller kan det bare vera tilsynelatande? Kan Tilsyn ha klare og enkle resultatmål? Kva skulle det i så fall vera? Flest mulig anmerkningar? Flest mulig medieoppslag. Eller viktige, men i det offentlige romet usynlige forbetringar? Eg trur mye kan vera galt eller kunne ha vore gjort mye betre sjøl om Tilsynet er tilfreds og revisjonen ikkje har noe å bemerka, eller lar det passera. Det er ein fare dersom det viktigaste for ein politikar eller forvaltar ikkje er å gjera ein best mulig jobb for flest mulig, men å forebygga kritikk. Då kan forsiktigheta ta overhånd. Faren for å koma i søkelyset, kan gjera altfor mange skuggeredde. Eit tilsyn eller andre kontrollerande organ skal ikkje synsa og ikkje framstå som "Tilsynet for høg Moral". Det bør og må vera regelorientert og passa på at lover, forskrifter og prosedyrar blir følgt. Tilsyna skal i utgangspunktet rapportera - ikkje reformera. Dei er ikkje lovgivande, ikkje dømmande og ikkje direkte utøvande. Det er andre organ som skal gje lover og utarbeida forskrifter, dømma, og eventuelt endra den utøvande praksis. Hensikten med revisjon kan vel ikkje vera å avdekka mest mulig, men å få ein stadig lettare jobb fordi virksomheta dei er sett til å føra tilsyn med, lærer å bygga organisatoriske og kontraktuelle strukturar, etiske normer og eigenkontroll inn i organisasjonen og i den enkeltes arbeidsrutinar og vurderingar i det daglige virke. Det er forskjell på internalisering og eksternalisering - på å vera indrestyrt og ytrestyrt. På å ha dette inne i seg, eller som utvendige krav og forventningar frå andre. Det gjeld både personar og institusjonar. Svakheten med det eksterne blikket, er at det ikkje kjenner det det ser. Faren med det interne blikket, er at det kjenner det det ser altfor godt. Vanesjåeriert, som ein kunne kalla det, overser ganske mye som eit uhilda blikk utanfrå kan sjå. Normalt har eg stor sans for sideblikk utanfrå, men i forhold til dagens tekst, vil eg likevel slå eit slag for det interne blikket, at det må trena opp synet til å sjå betre. Alternativet til betre intern-kontroll er strengare kontroll utanfrå, med nye lovar og reglar og prosedyrar som ris bak speilet. Noe som kan vera meir effektivt som organisatorisk estetikk enn praktiserbar etikk. Nyttig eller ryddig Då blir dette eit dillemma i synet på kordan eit tilsyn best kan gjera jobben sin: Skal det trekkast i retning av eit regeltolkande og ansvarsplassende organ, eller skal det vera rådgivande og veiledande? Det siste er kanskje mest nyttig, men det første er mest ryddig. Men uansett må det haldast ei klar grense mot konsulentsjangeren. For dersom Tilsyn begynner å opptre som konsulent den eine dagen, har det undergrave sin legitimitet om det byttar hatt og kjem tilbake som kontrollør den neste. Men for all del, og det er mi avrunding på dette: Det blir gjort mye godt, solid, empatisk og

6 samvittighetsfullt arbeid rundt forbi i kommunal forvaltning. Sunt vett og godt skjønn skal ein ikkje kimsa av. Det er ofte vel så viktig som detaljerte og uempatiske regelverk. Av og til er det betre å bruka hodet enn retningslinjene. For resultata kan bli dårlige sjøl om saksbehandlinga har vore uklanderlig. Tilsyn er ikkje alltid klarsynt. Og noen gonger kan Forsynet vera like viktig som Tilsynet. Navarsetes tillit Nå kjem eg endelig til grunnen til at eg blei invitert til denne reveluskinga om tillit i tilsynets tid: Eit scenarieprosjekt for KS som eg var med på saman med Østlandsforskning og Tor Døvik i fjor. Det skjedde omtrent samtidig med at Kommunal- og regionaldepartementet la fram Stortingsmeldinga om forholdet mellom stat og kommune: Styring og samspel. Der var moralen at regjeringa innanfor økonomisk og juridisk rammestyring vil ha ein sterk kommunesektor med armslag og lokale tilpassingar. Som bruker sitt handlingsrom utan for mye klaging og sturing over statlig styring. Navarsete meinte at trendar og politiske krefter dreg i feil retning, mot meir statlig styring og kontroll. Hennar anbefaling var: Godt samspel mellom ein sterk kommunesektor og ein stat som veit kva han vil, er kompetent og forutsigbar utan å vera rigid. Men overlet til kommunane å finna dei gode, lokale løysingane - utan for mange innsigelsar. Dette har jo med sjølve smykket i den norske modellen å gjera: TILLIT. (TRUST, på engelsk). Tillit mellom nivåa. Tillit mellom stat og kommune. Tillit mellom kommunen og innbyggarar. Tillit mellom innbyggarane. Alternativet er den internaliserte og institusjonaliserte mistillit. StatKom Eg skal ikkje plaga dokke med noen grundig gjennomgang av dei tre scenaria som Østlandsforskning laga for KS. Dei ligg på KS sine heimesider. Eg legg også ved noen PP-bilde som er ein samantrekt versjon av det scenariet som er det mest utfordrande i vår samanheng i dag: Det som heiter StatKom. Og så minner eg om at å laga scenariar ikkje er å utøva forsyn og spå om framtida, men å kasta ulike blikk framover. Prøva si eiga gjerning Dette har altså ikkje vore noen lovtale eller domstale, men eit kåseri. Og eit scenario som er gjennomsyra av institusjonalisert mistillit; der kommunane endar opp som statens robot-aktige arm, med statlige overoppsyn i kvart eit rådhus. Eksterne tilsyn i staden for eigen-kontroll. Dersom det ikkje skal skje, at kommunane endar som eit reint anneks i Statens hus, under tilsyn og formyndarskap, må dei halda orden i, og kontrollera og revidera, sitt eige hus. Det er antakelig eit vilkår for at kommunane og det lokale sjølstyret skal ha tillit og berekraft til å leva lenger enn til 200 års jubileet i 2037.

7 Så dersom eg likevel, med referanse til StatKom-scenariet, skulle vera litt rådstale-aktig til slutt, ville eg seia til dokke som driv med intern kontroll og revisjon i kommunal sektor, ja då ville eg henta eit ord frå Skriften. Frå Galatarbrevet 4.kapittel,4. til 6. vers: Kvar skal prøva si eiga gjerning. Han skal ha ros av det han sjølv har gjort, og ikkje sjå på dei andre. For kvar skal bera si eiga bør. Kvar den som får opplæring i Ordet, skal dela alt godt med læraren sin. Også det vonde, vil eg legga til. Og dela det både oppover, nedover, utover og til sidene. Lys i gråsonene Eg er sjølsagt med og fordømmer det forkastelige. Men eg vil også legga inn eit ord for den lokale fornuft. Gjensidighet, lokal kjennskap og lokal kollektivitet er ikkje eitt og det same som kameraderi og korrupsjon. Bekjentskap er ikkje det same som bestikkelse. Sjøl om også det fordektige gjerne vil forkle seg i ei frakk av praktisk fornuft. Alle som er habile, er ikkje nødvendigvishederlige. Og alle inhabile er ikkje uhederlige. Alle lokale snarvegar er ikkje hemmelige blindvegar og forbodne einvegskjøringar. Noen satsar på at det er lettare å få tilgivelse enn tillatelse. Men utan samhandlig og nettverk stoppar kommunane. Etter Watergate såg journalistar komplott og konspirasjonar overalt i politikk og forvaltning. Etter Romerike vannverk var interkommunale tiltak suspekte i seg sjøl. Det er klokt å møta virkeligheta der ute med vantru. Og passa på glidinga mot det fordektige ved å retta søkelys mot gråsonene. Men den gode viljen og dei smidige løysingane skal ein heller ikkje forakta. Eg vil altså legga inn eit ord til forsvar av den politiske dimensjonen i kommunal virkelighet. Det er dette med barnet og badevatnet. Eller at treet skal kjennast på fruktene. Så lykke til med dokka vanskelige og viktige gjerning. Takk for meg. Og hold ud

Aurland kommune Rådmannen

Aurland kommune Rådmannen Aurland kommune Rådmannen Kontrollutvalet i Aurland kommune v/ sekretriatet Aurland, 07.10.2013 Vår ref. Dykkar ref. Sakshandsamar Arkiv 13/510-3 Steinar Søgaard, K1-007, K1-210, K3- &58 Kommentar og innspel

Detaljer

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Alternative titlar: Vurderingsarbeid: Arbeid med kvalitet i skolen i spenning mellom

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik SAKA GJELD: Omdømmemåling 2014 ARKIVSAK: 2014/816/ STYRESAK: 145/14 STYREMØTE: 08.12. 2014 FORSLAG

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform

Godt. Lokaldemokrati. ei plattform Godt Lokaldemokrati ei plattform Godt lokaldemokrati ei plattform Norsk lokaldemokrati er godt men kan og bør bli betre. KS meiner ei plattform vil vere til nytte i utviklingsarbeidet for eit betre lokaldemokrati.

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

Utfordringar med knappe budsjett for kontrollutvala. Kva gjer me? Kontrollsjef Hogne Haktorson

Utfordringar med knappe budsjett for kontrollutvala. Kva gjer me? Kontrollsjef Hogne Haktorson Utfordringar med knappe budsjett for kontrollutvala. Kva gjer me? Kontrollsjef Hogne Haktorson Bevisstgjera kontrollutvalet. God opplæring av utvala. Må bl.a. kjenna til: Lovfesta rekneskapsrevisjon (godt

Detaljer

Lokalavisa og politikken

Lokalavisa og politikken Lokalavisa og politikken På vegner av innbyggjarane følgjer lokalavisa di den lokale politikken. Om rammevilkåra avisene arbeider innanfor. Utgjevar: Landslaget for lokalaviser (LLA). Lokalavisa tek samfunnsansvar

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Brødsbrytelsen - Nattverden

Brødsbrytelsen - Nattverden Brødsbrytelsen - Nattverden 1.Kor 11:17-34 17 Men når eg gjev dykk desse påboda, kan eg ikkje rosa at de kjem saman til skade, og ikkje til gagn. 18 For det fyrste høyrer eg at det er usemje mellom dykk

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Sjumilsstegkonferansen Loen 12. mars 2014 Ved Solrun Samnøy, prosjektleiar Psykisk helse på timeplanen Fire skular i Sogn, i tre kommunar Aurland Vik Årdal (to skular)

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

BRUKARSTYRT PERSONLEG ASSISTENT

BRUKARSTYRT PERSONLEG ASSISTENT BRUKARSTYRT PERSONLEG ASSISTENT Presentasjon Politisk dag 12.11.13 ved omsorgstenesta Elisabeth Norman Leversund & Anja Korneliussen BAKGRUNN FOR ORDNINGA OG LOVHEIMEL Ideane bak ordninga kjem frå independent

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

2oiioiili-~3. Roald Breistein. Page 1 of i

2oiioiili-~3. Roald Breistein. Page 1 of i 2oiioiili-~3 Page 1 of i Roald Breistein Fra: Sendt: 8. juli 201115:47 Til: Kopi: Emne: ; tb@kontrollutvalgfjell.no; akfp@fredrikstad.kommune.no; oystein.bergh~temark.no; knut.soleglad~hemnes.kommune.

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Korleis kan du i din jobb utvikle deg til å bli ein tydleg medspelar?

Korleis kan du i din jobb utvikle deg til å bli ein tydleg medspelar? Her vil de finne forslag på ulike refleksjonsoppgåver. Desse er meint som inspirasjon. Plukk nokre få. Kvar avdeling/eining kan med fordel tilpasse desse slik at dei er spissa mot deltakarane sin arbeidsdag.

Detaljer

ARBEIDSGJEVARPOLITISK PLATTFORM GOL KOMMUNE. 2004 2007, vedteke i Formannskapet, sak 0001/04, 15.01.04. for

ARBEIDSGJEVARPOLITISK PLATTFORM GOL KOMMUNE. 2004 2007, vedteke i Formannskapet, sak 0001/04, 15.01.04. for Gol kommune Arkivkode Vår ref. Dykkar ref. Dato 400 04/00137-001 - AKV 16.01.04 ARBEIDSGJEVARPOLITISK PLATTFORM for GOL KOMMUNE 2000 2003, vedteke i Kommunestyret, sak 0051/00, 24.10.00 2004 2007, vedteke

Detaljer

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 www.stavanger-kulturhus.no Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 Eksempel på eksamenssvar 2 1 LES NYNORSK I 30 MINUTT KVAR DAG DEN NESTE VEKA 2 SKRIV PÅ

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

Det nödvendiga samtalet hur ger vi vi allvarliga besked til patienter och närstående?

Det nödvendiga samtalet hur ger vi vi allvarliga besked til patienter och närstående? Det nödvendiga samtalet hur ger vi vi allvarliga besked til patienter och närstående? Carl-Johan Fürst, Karolinska Institutet og Krisepsykologi ? Når pasienten kjem til legen har han kanskje fleire bekymringar

Detaljer

Valdres vidaregåande skule

Valdres vidaregåande skule Valdres vidaregåande skule Organiseringa av skriftleg vurdering på vg3 Kvifor prosesskriving? Opplegg for skriveøkter Kvifor hjelpe ein medelev? Døme på elevtekst Kva er ei god framovermelding? KOR MYKJE

Detaljer

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015

Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO. Gjeld frå 1. januar 2015 Habilitetsavgjerder for tilsette, styremedlemmer og andre som utfører arbeid eller tenester for KORO Gjeld frå 1. januar 2015 1 Innhald Innleiing... 3 Del 1: Reglar om inhabilitet... 4 1.1. Automatisk

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

FAGKONFERANSE FKT 06.06.12

FAGKONFERANSE FKT 06.06.12 FAGKONFERANSE FKT 06.06.12 TILSYN STATLIG OG KOMMUNALT SAMARBEID Fagkoordinator Petter Lodden, Fylkesmannen i Vestfold Perspektiver på tilsyn Risikosamfunnet - Ulrich Beck umulig å planlegge for det optimale,

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer

NKRFs Kontrollutvalgskonferanse 2.-3. februar 2011. Arnt-H Steinbakk. arnt.steinbakk@ptil.no Mobil 99226999

NKRFs Kontrollutvalgskonferanse 2.-3. februar 2011. Arnt-H Steinbakk. arnt.steinbakk@ptil.no Mobil 99226999 NKRFs Kontrollutvalgskonferanse 2.-3. februar 2011 Arnt-H Steinbakk arnt.steinbakk@ptil.no Mobil 99226999 1 Kontrollutvalget en drømmeposisjon som politiker? Ble forespurt etter siste kommunevalg etter

Detaljer

Innspelsundersøking. Kommunestruktur i Vest-Telemark GUNN KRISTIN AASEN LEIKVOLL

Innspelsundersøking. Kommunestruktur i Vest-Telemark GUNN KRISTIN AASEN LEIKVOLL Innspelsundersøking Kommunestruktur i Vest-Telemark GUNN KRISTIN AASEN LEIKVOLL Innhald 1. Innleiing... 3 1.1 Status og mål... 3 1.2 Vurderingar av mål knytt til kommunesamanslåing... 4 1.3 Haldningar

Detaljer

Frå tre små til ein stor.

Frå tre små til ein stor. Frå tre små til ein stor. TO PARALLELLE PROSESSAR: SKULESAMANSLÅING OG PALS. PALS - kon nferansen 2010 FRÅ FLEIRE PERSPEKTIV Skuleeigar Leiinga ved skulen Tilsette og PALS-teamet sine erfaringar Tilbakemeldingar

Detaljer

Innbyggjarundersøking Kommunereforma

Innbyggjarundersøking Kommunereforma Innbyggjarundersøking Kommunereforma Undersøkinga er gjennomført for kommunane Fjell, Øygarden og Sund Spørsmål 6 (koda/kategorsiert): «Har du noko du med eigne ord du vil seia om ein ny kommune?» Overlevert

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Årsmelding 2014 for kontrollutvalet. Åmli kommune

Årsmelding 2014 for kontrollutvalet. Åmli kommune Årsmelding 2014 for kontrollutvalet Åmli kommune 1 Kontrollutvalet i Åmli kommune Desse er medlemmar i kontrollutvalet: Tobias Wessel-Hansen Tangen, leiar Angrim Flaten, nestleiar Siv Annie Dale, medlem

Detaljer

Felles forståing av ord og omgrep (1.1) Beste praksis (1.2) Fagleg grunngjeving (1.3) Kvaliteten på tilpassa opplæring er god når:

Felles forståing av ord og omgrep (1.1) Beste praksis (1.2) Fagleg grunngjeving (1.3) Kvaliteten på tilpassa opplæring er god når: Prosessplan for arbeidet med standarden Sett inn einingsnamn her Standard: Tilpassa opplæring og tidleg innsats Sist oppdatert: 15.09.2014 Sjå nedst for rettleiing utfylling og frist for innsending. For

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Kontrollutvalet i Suldal kommune

Kontrollutvalet i Suldal kommune Kontrollutvalet i Suldal kommune KONTROLLUTVAL ET SI ÅRSMELDING FOR 2010 1. INNLEIING Kapittel 12 i kommunelova omtalar internt tilsyn og kontroll. Kommunestyret sjølv har det øvste tilsynet med den kommunale

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M

FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M FORELDREMØTE 8. TRINN TORSDAG 22.03.12 VURDERING, FRÅVER M.M Elevvurdering Opplæringslova Forskrift til Opplæringslova Kunnskapsløftet 06 læreplanen Desse dokumenta bestemmer korleis me skal drive skulen

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

INSTITUSJONALISERING AV FORVALTNINGSREVISJON

INSTITUSJONALISERING AV FORVALTNINGSREVISJON INSTITUSJONALISERING AV FORVALTNINGSREVISJON Per Lægreid Universitetet i Bergen Konferanse, Riksrevisjonen 7.11 2006 DISPOSISJON Kva har skjedd? Effektar og implikasjonar Forholdet til Stortinget Forholdet

Detaljer

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere:

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 16.01.2015 SAKSHANDSAMAR: Baard-Christian Schem SAKA GJELD: Differensierte ventetider ARKIVSAK: 2015/1407/ STYRESAK: 012/15 STYREMØTE: 04.02.

Detaljer

Sak Innhald Ansvar 1. Konstituering av styret

Sak Innhald Ansvar 1. Konstituering av styret Møtereferat samarbeidsutvalet (SU) ved Leirvik skule, 7.april 2015 Tilstades: Jan Reinemo (folkevalt), Elin Katrine Dale Andersen (FAU), Rannveig Gramstad (FAU), Hildegunn Eskeland (lærar), Marit S. Grimstad

Detaljer

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Velkomsthelsing. Leiar: Forsamlinga skal i dag ta imot dette barnet (bruk gjerne namnet). Vi gjer dette med glede og i bevissthet om det ansvaret dette legg på

Detaljer

Omdømme Helse Vest. Resultat frå beslutningstakarundersøkinga 2008 Helse Vest RHF. www.sentio.no

Omdømme Helse Vest. Resultat frå beslutningstakarundersøkinga 2008 Helse Vest RHF. www.sentio.no Omdømme Helse Vest Resultat frå beslutningstakarundersøkinga 2008 Helse Vest RH Om undersøkinga I Respondentar: Politikarar i stat, fylke og kommunar, embetsverk for stat, fylke og kommunar, og andre respondentar

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

TENESTESTANDARD OG KVALITETSMÅL

TENESTESTANDARD OG KVALITETSMÅL TIME KOMMUNE TENESTESTANDARD OG KVALITETSMÅL SØKNAD OM BYGGJELØYVE 1. FORMÅL Behandla søknader om byggjeløyve ved å kontrollera om søknaden er i samsvar med krav i plan- og bygningslova og tilhøyrande

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

TEMA. Stryn 05.11.14

TEMA. Stryn 05.11.14 TEMA Erfaring frå beredskapsøving i Bømlo kommune vinteren 2014 Odd Petter Habbestad Bakgrunn for øvinga Bestilling av beredskapsøving frå rådmann i BK, der tema skulle vera straumløyse over lengre tid.

Detaljer

Resultat brukarundersøkingar

Resultat brukarundersøkingar Resultat brukarundersøkingar Etne Hausten 2010 Kommuneplanen slår fast at Etne skal vera ein heilskapleg og målstyrt organisasjon. Kommunestyret vedtok i K-sak 048/07 eit målstyringssystem for n og at

Detaljer

SKATTEINNTEKTER 12/129-3 2012 K-

SKATTEINNTEKTER 12/129-3 2012 K- Saksframlegg Arkivsak: 12/129-3 Sakstittel: SKATTEINNTEKTER 2012 Saken skal behandles av: Formannskapet Rådmannens tilråding til vedtak: K-kode: 232 Saka blir tatt til orientering Grunnlagsdokumenter:

Detaljer

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar «Alt kveg bør ut å beite i utmarka», skriv Torbjørn Tufte. Foto: Mariann Tvete Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar Jordbruksnæringa no må samle seg og velje kva kampar dei vil ta til fulle,

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

1. Det er ikkje mangel på veterinærar, men det kan verta ein mangel på dyktige produksjondyrveterinærar i deler av landet.

1. Det er ikkje mangel på veterinærar, men det kan verta ein mangel på dyktige produksjondyrveterinærar i deler av landet. Frå Den Norske Veterinærforening Til Norges Bondelag v/ forhandlingsutvalget til jordbruksforhandlingane 05.03.14 Kontaktmøte før jordbruksforhandlingane 2014 Moderne husdyrproduksjon skjer i tett samarbeid

Detaljer

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Oktober 2014 Tittel: Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Dato: Oktober 2014 www.nokut.no Forord NOKUT har vore i kontinuerleg endring sidan

Detaljer

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź marit kaldhol det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź roman Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2014 ISBN 978-82-521-8437-2 Om boka

Detaljer

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Sakspapir Saksbehandlar Arkiv ArkivsakID Ingvild Hjelmtveit FE - 002 15/709 Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Kommunestruktur - oppstart reelle drøftingar Vedlegg: Etablering

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

VEDTEKTER FOR SPAREBANK 1 SØRE SUNNMØRE

VEDTEKTER FOR SPAREBANK 1 SØRE SUNNMØRE VEDTEKTER FOR SPAREBANK 1 SØRE SUNNMØRE KAP. 1. FIRMA, KONTORKOMMUNE, FORMÅL 1-1 SpareBank 1 Søre Sunnmøre er skipa den 17. september 1853. Vedtektene vart godkjende første gongen ved høieste Resolution

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Korleis handtere vanskelige /trugande pasientar?

Korleis handtere vanskelige /trugande pasientar? Korleis handtere vanskelige /trugande pasientar? Seminar om psykisk helse og rus 5.nov 2015 på Stord Hotel. Ved Torill Storhaug Fotland Kan me forstå kvifor nokre av våre pasientar /brukarar blir vanskelige

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema. 1 Oppdatert 16.05.09 Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.) Velkommen til Hordaland fylkeskommune sin portal

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Nemninga ASK innbefattar heile innsatsen som trengst for å erstatte eller støtte ein mangelfull tale i kommunikasjon mellom menneske.

Nemninga ASK innbefattar heile innsatsen som trengst for å erstatte eller støtte ein mangelfull tale i kommunikasjon mellom menneske. Nemninga ASK innbefattar heile innsatsen som trengst for å erstatte eller støtte ein mangelfull tale i kommunikasjon mellom menneske. Alternativ kommunikasjon Menneske har en annen måte å kommunisere på

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene

Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Kort om forutsetninger for boligbehovsprognosene Framtidas bustadbehov blir i hovudsak påverka av størrelsen på folketalet og alderssamansettinga i befolkninga. Aldersforskyvingar i befolkninga forårsakar

Detaljer

Evaluering av offentleglova bakgrunn, ramme, tematikk, prosess, erfaringar og status. Vegen vidare?

Evaluering av offentleglova bakgrunn, ramme, tematikk, prosess, erfaringar og status. Vegen vidare? bakgrunn, ramme, tematikk, prosess, erfaringar og status. Vegen vidare? Kst. lovrådgjevar Ole Knut Løstegaard Evalueringskonferansen, Bergen 19. september 2014 Evaluering av offentleglova bakgrunn Prosessen

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Handbok i informasjonstryggleik. Presentasjon 13.05.08 Geir Håvard Ellingseter, dokumentsenteret

Handbok i informasjonstryggleik. Presentasjon 13.05.08 Geir Håvard Ellingseter, dokumentsenteret Handbok i informasjonstryggleik Presentasjon 13.05.08 Geir Håvard Ellingseter, dokumentsenteret Kva med MR fylke? Ingen har noko å tjene på datainnbrot hos oss. Hærverk, sabotasje Vi har aldri hatt

Detaljer

Kommunereform. Presentasjon på folkemøta Vinteren 2015 INFORMASJONSSTRIPE REDIGER VIA MASTER SLIDE

Kommunereform. Presentasjon på folkemøta Vinteren 2015 INFORMASJONSSTRIPE REDIGER VIA MASTER SLIDE Kommunereform Presentasjon på folkemøta Vinteren 2015 INFORMASJONSSTRIPE REDIGER VIA MASTER SLIDE Regjeringas mål Regjeringa seier dei vil styrkja lokaldemokratiet og gjennomføra ei kommunereform. Målet

Detaljer

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Barnevernsfaglege vurderingar Fylkesmannen sine erfaringar Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Heimel Dokumentasjonskrav 1. Barnevernlova og forvaltningslova Formål 1. Arbeidsverktøy for dei

Detaljer

TYSNES KOMMUNE ETISKE RETNINGSLINER

TYSNES KOMMUNE ETISKE RETNINGSLINER TYSNES KOMMUNE ETISKE RETNINGSLINER Revidert av kommunestyret 22.06.09 Saksnr. Dok.nr Arkivkode Avd/Sek/Saksh Dykkar ref. 08/1437 9554/09 000 FSK/PER/STDA 1 OM RETNINGSLINENE...3 1.0 KVA ER ETIKK 3 1.1

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019

PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 PLAN FOR KVALITETSUTVIKLING 2016-2019 BARNEHAGANE OG BARNEHAGESEKTOREN i KLEPP KOMMUNE 1 Klepp kommune Del 1: Grunnlaget Del 2: Område for kvalitetsarbeid Del 3: Satsingsområda Del 4: Implementering Del

Detaljer

Metodiske verktøy ved kursleiing

Metodiske verktøy ved kursleiing Metodiske verktøy ved kursleiing Lærings- og Meistringssenter Helse Fonna 30.03.2015 Metodiske verktøy - LMS Helse Fonna 1 Runde Enkel måte å få alle til å delta: Gi ei enkel oppgåve som er mogeleg for

Detaljer

SULDAL KONTROLLUTVAL PROTOKOLL. Onsdag 11. februar 2015 blei det halde møte i Suldal kontrollutval under leiing av nestleiar Berit Myrland.

SULDAL KONTROLLUTVAL PROTOKOLL. Onsdag 11. februar 2015 blei det halde møte i Suldal kontrollutval under leiing av nestleiar Berit Myrland. SULDAL KONTROLLUTVAL PROTOKOLL Onsdag 11. februar 2015 blei det halde møte i Suldal kontrollutval under leiing av nestleiar Berit Myrland. MØTESTAD: Suldal kommunehus, kommunestyresalen MØTESTART-MØTESLUTT:

Detaljer

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa Ungdom i klubb Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa CASE - FORGUBBING SSFK hadde i lengre tid merka ei «forgubbing» i trenar, leiar og dommarstanden i SFFK. Etter fleire rundar

Detaljer

Lars Ove Seljestad Isberg. Roman

Lars Ove Seljestad Isberg. Roman Lars Ove Seljestad Isberg Roman 2012 H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard), Oslo www.aschehoug.no Tilrettelagt for ebok av Type-it AS, Trondheim 2012 ISBN 978-82-03-35312-3 Bibliotekutgave - kun til utlån gjennom

Detaljer

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A Skriftlig eksamen i Matematikk 1, 4MX15-10E1 A 15 studiepoeng ORDINÆR EKSAMEN 19. desember 2011. BOKMÅL Sensur faller innen onsdag 11. januar 2012. Resultatet blir tilgjengelig på studentweb første virkedag

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

Fylkesmannen i Oppland. Rapport frå tilsyn med rettstryggleiken ved bruk av tvang og makt overfor psykisk utviklingshemma.

Fylkesmannen i Oppland. Rapport frå tilsyn med rettstryggleiken ved bruk av tvang og makt overfor psykisk utviklingshemma. Fylkesmannen i Oppland Rapport frå tilsyn med rettstryggleiken ved bruk av tvang og makt overfor psykisk utviklingshemma i Skjåk kommune Samandrag Denne rapporten gjer greie for dei avvika og merknadene

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer