Rapport frå: Lars Ketil Flesland. Haugaland landbruksrådgjeving Boks Ølen. E post:

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Rapport frå: Lars Ketil Flesland. Haugaland landbruksrådgjeving Boks 38. 5588 Ølen. E post: lars.ketil.flesland@lfr.no"

Transkript

1 Lars Ketil Flesland. Haugaland landbruksrådgjeving Boks Ølen. E post: Rapport frå: ISHS International Vaccinium Symposium vert arrangert kvart fjerde år. I mai for fire år sidan vart det arrangert i Spania og Portugal. Dette året vart Symposiet arrangert i Corvallis i Oregon, USA, i tida juli. I forkant av symposiet vart det arrangert to fagturar. Fagtur 1, gjekk over ein dag og hadde hovudvekt på tyttebær. Fagtur 2 gjekk frå Juli og hadde hovudvekt på hageblåbær og tranebær. Underteikna deltok på fagtur 2. ISHS 9th International Vaccinium Symposium samla denne gangen over 300 delegatar frå 39 land, og er dermed det best besøkte i sitt slag. Frå Noreg var vi tre: Inger Martinussen og Rolf Nestby frå Bioforsk, og underteikna. Litt om Wilamette Valley ISHS 9th International Vaccinium Symposium vart arrangert i Corvallis, i Wilamette Valley. Willamette Valley ligg innafor The Oregon Coast Range, som er ei låg fjellrekkje ut mot Stillehavet, og utafor Caskadene, som er eit rekkje med svært høge vulkanar, t.d. Mount Hood som er over 3000 meter høg. Geologisk vart området danna under dei siste istidene då store bre demde sjøar vart drenert ut i Stillehavet gjennom dette dalføret med nokre tusen års mellomrom. Området er på over km 2, og er noko av det beste jordbrukslandet i Nordvest Amerika. Mildt klima året rundt. Vinteren er kald og våt, sommaren varm og tørr dagar kvar sommar har temperturar over 32 o C. Temperaturar

2 under 18 o C, skjer i middel ein gong pr 25 år. Det kjem lite snø i dalen, cm, som sjeldan vert liggande. Dei viktigaste jordbruksproduksjonane i området er dei mange ulike slaga av bær og grønsaker. Dalen har Nord Amerika sin største produksjon av grasfrø, juletre og hasselnøtter. Dalen er også kjent for sin produksjon av humle til ølbryggjarar over heile USA. Det er også meir ein dekar vindruer i dalen og meir enn 300 stader der dei lagar vin. Største verdien er det derimot drivhus og planteskular som står for, med ein produksjon verdt meir enn 1,04 milliardar dollar pr år. Når det gjeld Vaccinium, finn vi dekar hageblåbær, nær dekar tranebær og 20 dekar tyttebær. Vi kan dele dyrking av Vaccinium inn i tre båsar : 1. Blåbær: Lowbush mest Vaccinium angustifolium. Higbush Vaccinium corymbosum. Rabbiteye Vaccinium ashei. Det finst alle overgangar mellom desse tre gruppene av blåbær. I tillegg vert også andre ville blåbær som t.d. våre ville blåbær, Vaccinium myrtillus hausta i mindre målestokk. 2. Tranebær: Vaccinium macrocarpon (I Aust Europa vert det også hausta litt frå ville bestandar av småtranebær Vaccinium oxycoccus). 3. Tyttebær Vaccinium vitis idaeus. Dyrking av hageblåbær i Oregon Figur 1. Felt med Duke hjå Norris Farm i Rosenburg. Arealet av hageblåbær i Oregon er aukande, likt resten av verda. Noko av grunnen til dette er fokus på dei helsebringane effektane som antioksydantane i bæra har hatt dei siste åra. Også i Oregon er det ein overgang til å dyrke hageblåbær på høge drillar, om lag 30 cm høge. På nyare felt vert drillane no ofte dekka med voven plastduk mot ugras. Der dette ikkje vert gjort, vert dei dekka med sagflis, 5 8 cm tjukt lag. Viktigaste sort er Duke, men mange andre sorter vert også dyrka. T.d. har mange sorten Liberty som sein sort. Normal planteavstand på nyare felt er 90 x 300 cm. Dersom organisk innhald i jorda er under 3,0 %,

3 vert det blanda inn sagflis i jorda før oppdrilling og ph vert justert under 5,5 med hjelp av svovel. Første året etter planting vert alle blomstrar fjerna. Andre året vert alle blomstrane fjerna på svake planter, men kraftige planter får bære fram litt bær. Felta vi såg var utruleg jamne og fine. Oregon har lang vekstsesong. Årleg tilført gjødselmengde er difor stor samanlikna med dei tilrådingane vi arbeider med. 5 6 år gamle felt fekk opp mot 20 kg N/daa, fordelt over 4 gjødslingar, eller gjennom dryppvatningsanlegget fram til starten av august. Avlingane varierer sjølvsagt mellom år og sort, men middel avling for sorten Bluecrop, var i år 2007, 1300 kg pr dekar i eit forsøk ved North Willamette Research and Extension Center. Middel for dette forsøket (planta i 2001), var 560 kg pr dekar (hauste år ). Middelavling av blåbær var i Oregon 1120 kg pr dekar i Sesongen hadde i år starta 2 veker seinare enn normalt. Då vi vitja Oregon var dei midt i haustesesongen for bær til konsum. Denne varte i 2 3 veker, etter den tid vart felta hausta maskinelt og bæra herifrå leverte til konserves. I mange felt vert også bær til konsum hausta maskinelt, men då berre på den kaldaste tida på døgnet, natt og tidleg morgon. Skal vi prøve nye sortar? Det er til ei kvar tid nye sortar på utprøving. Nokre ser også lovande ut med norske auge. Draper er ein patentert sort som modnar samstundes med Bluecrop, eller litt før. Felta vi såg av denne sorten utmerka seg med jamne, vitale buskar og store velforma bær. Vi vart elles oppfordra til å prøva Legacy og Chandler. Chandler har enorme bær, som modnar over ein lang periode, mest 5 veker i Oregon. Dei første bæra kjem Figur 2. Draper er ein ny lovande sort som modnar om lag samstundes med Bluecrop samstundes som Bluecrop. Hjå oss vil det seie at vi truleg ikkje vil få hausta dei siste bæra. I Oregon er sorten berre tilrådd til sjølvplukk og lokalmarknad. Legacy har fått gode karakterar for smak og avling. Sorten modnar i Oregon ei veke etter Bluecrop, og er ferdighausta i løpet av vel tre veker. Sorten er kanskje litt i seinaste laget for oss, men bør prøvast I forsøksfelt. I tillegg bør vi prøve ut Spartan i større omfang enn til no. Sorten modnar i Oregon 1,5 veker tidlegare enn Bluecrop, har store bær med god smak. Spartan er planta litt på Sørlandet, og har der fått særs gode karakterar, men det har vore ein tendens til meir vinterskadar på denne sorten enn Bluecrop.

4 Figur 3. Modningstid i Oregon for dei ulike sortane som planteskulen Fall Creek produserer. Tranebær Produksjonen av tranebær er i Amerika av arten Vaccinium macrocarpon, ikkje våre ville tranebær, Vaccinium oxycoccus. Produksjonen skjer i basseng i terrenget og krev store investeringar til dyrking og mekanisk utstyr. Anlegg av tranebærfelt Arealet som skal nyttast til tranebær vert planert og gradert slik at midten av bassenget er høgst. Botn og vegger rundt bassenget vert dekka med masse som ikkje slepp vatn igjennom. Ei grøft rundt bassenget kan drenera ut heile arealet. Utafor denne grøfta er der ein vollkant på ca ein meter høgde. Det vert grave ned vatningsrøyr og småspreiarar står med 6 8 m avstand. Før ein plantar tranebær vert botn i bassenget dekka med ca 5 cm finsand. Oppå dette vert det strødd eit jamt lag av rizhomar frå den tranebærsorten ein ynskjer å planta. Desse vert så pressa ned i sanden ved å køyra over med eit utstyr som kan minne om ei skålhorv. Etter to år reknar ein med å kunna ta den første avlinga. Også for tranebær har det vore ein aukande produksjon. Gjennomsnittleg vart det i Oregon hausta 755 kg tranebær pr dekar i Prisane varierer i sesongen, med middelpris om lag 1 dollar pr kilo. Året i eit tranebærfelt. Januar februar vert felta klipte. For å fornya, og vitalisera felta vert det kvart 4 5 år strødd eit nytt 2 3 cm sandlag oppå plantene. Frostvern var eit viktig tema over alt vi var. Tranebæra i Oregon går ut or vinterkvile i februar, og frå då av kunne ei enkel frostnatt

5 øydeleggje heile avlinga. Tidleg vår var også den viktigaste tida for plantevern. Plantevernmidlar vart fordelt gjennom vatningsanlegget. Blomstringa startar i juni og er unnagjort i løpet av 6 veker. Då vi var i Oregon var vi heilt i slutten av blomstringstida. All gjødsel vert tilført i blomstringstida. Tranebær krev svært lite gjødsel, det er snakk om 2 3 kg N pr dekar. Gjødsel aukar ikkje bærstorleiken men derimot talet på bær. Gjødsel vert også som oftast tilført gjennom vatningsanlegget. Når bæra skal haustast vert bassenget fylt med vatn. Eit eige utstyr vert køyrt over som slit bæra laus frå greinene. For å skada plantene minst mogeleg, er det viktig at ein køyrer maskina i same retning kvar gong. Bæra vil no flyte oppå vatnet. Bæra vert så samla saman med lenser og pumpa over i kar, der også mesteparten av avfallet (greiner lauv m.m.) vert skilt i frå. Desse kara vert så transportert til sentralt pakkeri, der bæra vert endeleg reinsa og frosne ned i storkassar som kvar tek 1000 barrel (454 kg). Hausting av tranebær startar sist i oktober og vert avslutta i desember. På dei to gardane vi var, vart det mykje snakk om plantevern. Ugras er eit problem og mange ugrasmidlar er brukte opp gjennom åra. No er mange borte og det skaper problem. Det er også fleire insekt som gjev problem. Der vi var, var det billelarver som gnog på røtene (Black Root Weevil), samt ein møll, det var mest snakk om. Tyttebær I Noreg er det så vidt eg veit ingen kultivering eller salgsproduksjon av tyttebær. I Sverige og Finland er det større aktivitet, både ved hausting av nautrlege bestandar og frå forskarhald. Ii Tyskland og Holland er det laga sortar av tyttebær, som vi har prøvd i småskala også her i landet, t.d Koralle og Red Pearl. Desse sortane modnar seint og har hjå oss vore utsette for sjukdom. I Oregon har dei ca 20 dekar tyttebær i kultur, som er retta mot det Skandinaviske miljøet. IKEA sel i tillegg til møblar også tyttebær i Oregon og Washington. I Corwallis såg eg fleire stader tyttebær brukt som prydplante i parkane. Her i landet har vi store mengder tyttebær. Bær som kunne blitt mykje meir utnytta enn dei vert i dag. Kultivering av viltveksande bestandar av tyttebær, bør bli eit prosjekt på line med prosjektet Bioforsk har fått til kultivering av blåbær. Kanskje tyttebær kan bli det norske tranebæret.

6 Dagbok frå Fagtur 2. Highbush Blueberries and Craneberries 10 juli 2008 Første stopp: North Willamette Research and Extension Center. Oregon State University. Bakgrunns informasjon: North Willamette Research and Extension Center (NWREC) er ein del av universitetet i Oregon sin forsøks og rådgjevingsstasjon. På NWREC er det mulig å gjennomføra forsøksfelt og muligheit for utvikla kunnskap og formidling av denne til produsentar, industri og brukarar av hagebruksprodukt. Det finst eigne fakultet på NWREC innan bærproduksjon, Figur 4. Forsøk med økologisk produksjon av hageblåbær ved North Willamette Research and Extension Center. (Insekt re registrering) program. planteskuledrift, grønsaker, nisjeprodukt, juletre og IR 4 Økologisk produksjon av hageblåbær. Feltet er planta i oktober Det er nytta to sortar. Duke for tidlegproduksjon og Liberty for sein produksjon. Det vert sett på to forsøksspørsmål: Ugraskontroll og gjødsling. Evalueringsfelt for sortar av hageblåbær. Mest alle sortar som er dyrka i Oregon er her representert. Tre buskar i kvar rute og tre gjentak. Feltet vart etablert i 1990, og er heile tida i utvikling. I alt er 64 sortar blitt evaluert. Av nye sortar er Aurora og Draper to av dei som ser svært lovande ut. Aurora er ein særs sein sort og uaktuell for Noreg. Draper derimot modnar samstundes med Bluecrop, eller litt før. Eit anna forsøk er å få fram sortar med små bær som kan konkurrera med lowbush i konservesindustrien. Sortane som har vore prøvde ut til no, har gitt for låg avling. Figur 5. Sorten Sierra Dei har også forsøk i Rabbiteye blåbær. Dette er sortar som ikkje toler norsk vinterklima.

7 E & S Farms, Inc. Bakgrunns informasjon: Eigaren, Stanley Danskey er 3. Generasjon. Arealet er på 970 dekar, der halvparten er leigd areal. I haustetida, frå juni til oktober er det frå 80 til 175 tilsette. Her er mange ulike kulturar. Eigaren meiner det er viktig å ha mange bein å stå å på. Produksjonen på garden er: 117 dekar hageblåbær 97 dekar raigras for frøproduksjon. 20 dekar agurk for direktesal 215 dekar bjørnebær 190 dekar jordbær til konserves 48 dekar kiwi (hardfør) 279 dekar kveite. Då vi vitja farmen dreiv dei og plukka bjørnebær. Alt vart plukka for hand. Viktigaste blåbærsort var Duke, men der var også mange andre, seinare, sorter. Dei har god tilgang på vatn frå eigne brønnar. For å jage bort fugl, var det prøvd fleire slag: Dragar som liknar rovfuglar. Propan kanoner, Ballongar med malte rovfuglauge på, høgtalarar med varselskrik frå fuglar. Pluss sølvpapir i mange former. Produksjonen er to veker seinare i år, pga kald mai. Avlingane er også påverka av svært vekslande temperaturar (kjølege dagar etterfylgd av ekstremt varme dagar). Gjødsling: ca 25 kg N/daa (mykje!). For å regulera gjødslinga vert det tatt bladprøvar sist i august. Det vert også tatt jordprøvar i april, men berre for å måle ph. Nytt felt med Duke planta hausten Sagflis vart innblanda for å auka det organiske innhaldet i jorda. Høge drillar, dekt med 5 7 cm sagflis. Blomstrane vart fjerna i 2005 og Feltet gav 670 kg/dekar i 2007 (første hausteår). Normal planteavstand (90 cm mellom buskane i rada og 3 meter mellom radene). Buskane hadde 3 4 greiner frå grunnen av, og var vel 1 meter høge. Jamt, fint felt. PanAmerican Berry Growers Figur 7. Siste del av bæra vert ofte hausta maskinelt. Maskinell hausting kan berre skje når temperaturen er låg, som t.d. natt og tidleg morgon. Figur 6. Duke planta Bakgrunns informasjon: Dette er ei samanslutning mellom dyrkarar og industri frå USA og Chile. Garden vi var på hadde 586 dekar blåbær. Det er mange ulike sortar blåbær, men dei vil for framtida rette seg mest mot middels og seine sortar. Bær til friskmarknaden vert handplukka. Bær til konserves plukka med maskin. Det vart opplyst at økonomisk gjekk grensa for kva tid det lønte seg å investere i mekanisk

8 plukkeutstyr ved 157 dekar. Vi såg eit nyplanta felt med Draper som såg svært fint ut. Felt med Elliot, planta i var avlinga ca 1000 kg/daa. Feltet vert sprøyta mot ugras med Simazin. Klipping: Normalt vert % av greinene fjerna kvart år, dette året vart 40% av greinene fjerna. Feltet vert hausta maskinelt, og for ikkje å få insekt i lag med bæra, vert feltet sprøyta mot alle insekt. Gjødsling: pound N pr acer, noko som tilsvarer kg N pr dekar. Haustekassar med fargekode Fargen på haustekassane fortel kva bær som er oppi. Raude kassar er kassar som har stått på bakken når bæra vart hausta oppi. Gule kassar er for bær til konsum (berre 2 lag med bær oppi), og som ikkje har vore i kontakt med bakken. Desse tek 7,7 kg bær. Kvite kassar er maskinhausta bær til konserves. Desse inneheld 13 kg bær. Figur 8. Haustekassane hadde fargekoding etter kva dei skulle brukast til. Etikettar utan informasjon om pakkedato eller sort Til skilnad frå oss her i Noreg, inneheld etikettane ingen informasjon om pakkedato eller sort. Særleg dette med at pakkedato ikkje skulle stå på etiketten var dei ivrige på. Grunnen var ulik haldbarheit på dei ulike sortane. 11. juli Planteskulen Fall Creek. Omvisar var Mike Lamb. Dette er verdas leiande planteskule på hageblåbær, og dei eksporterer planter over heile verda. Det var ikkje tillate fotografera frå planteskulen, men vi fekk fine katalogar. Dei har også god nettside: Produksjonen er stor, 1 mill. planter vert produsert to gonger i året. Alle planter vert in vitro oppformeira. Det vert ikkje brukt jord, berre torv, perlite og douglas barkmjøl. Planter for lokalmarknad (Oregon) går gjennom eit 2 årig program. Første året frå reagensrøyr til pluggbrett(2 cell). Andre året i 1 gallons potter (3.87 liter). Dei er då frå cm høge med minst tre greiner. Alle planter vert toppa slik at dei skal vera jamstore. Planter eksportert til Europa vert sende om vinteren når plantene er i kvile. Der vert då oftast brukt 5 cm pluggbrett. Ei øskje vil då kunne innehalde rundt 300 planter. Desse må igjennom eit planteskuleår før utplanting i felt. I planteskulen står småplantene under tak, men det er ikkje snakk om oppvarming nokon gong. Ein ynskjer at plantene i skulen skal gjennomgå den same utviklinga som planter på felt. Småplanter av rabbiteye vert derimot sette i hus, for å hindra vinterskade. Her må dei vera obs på gråskimmel.

9 Fall Creek driv på to stader. På hovudbølet vert plantene oppformeira og står der første året. Den andre staden tek mesteparten av 2 års oppalinga. I tillegg har dei eit samarbeid med to andre planteskular i Oregon. Grunnen til at dei har lukkast så godt som planteskule, meiner dei er: 1. Tilgang til reint vatn. 2. God tilgang på bark frå Douglasgran 3. Oregon har lang vekstsesong. I tillegg har dei klart å få til eit reint utgangspunkt. Alle planteverntiltak er av førebyggjande art. Planteskulen har svært nøye oppfølging av produksjonen og noterer alt som vert gjort. Kvar sort vert behandla for seg, slik at dei får utvikla seg optimalt. Norris Farms Norris Farms ligg i eit dalføre sør for Willamette Valley, og bæra modnar difor nokre dagar tidlegare her. Dette vert utnytta, sidan prisane på bæra varierer sterkt med dato. Duke er dominerande sort på garden og avlinga ca 2470 kg pr dekar. Dei første bæra vert normalt hausta ca juni. Det er både handhausting og maskinell hausting. Arealet er på 900 dekar. Alle nye plantingar er registrert med GPS. Vatning vert automatisk regulert etter jordfuktigheit. Dei har eit stort lager for kjøling, reinsing og pakking av bær. Garden driv eigen planteskule der dei oppformeirer planter for seg sjølv, og til sal. Gjødsling og vatning Figur 9. Felt med Duke, Norris Farm. 17 kg N pr dekar. I tillegg fosfor, kalium, svovel m.m., forhold til bladanalysar. N gjødslinga skjer i 4 omgangar frå våren av. Dei andre næringsstoffa om hausten etter bladanalysane er klare. Vatningsvatnet vert tilsett svovelsyre for å få rett ph, samt klor for å drepa patogene organismar. Til no er det brukt dryppslange over buskane (over buskane for å hindra coyoten å gnage over slangane). Nye felt vert planta med mypeksliknande duk, og her vil dryppslangen bli plassert under duken. Faber Farms Fager Farms driv med tranebær. Arealet er på 60 dekar. I tillegg har dei anlegg for reinsing og handsaming av tranebær, som også andre produsentar nyttar seg av. 12. juli. Sea Wind Farm. Sea Wind Farm driv med 720 dekar tranebær. Vi fekk bl.a. sjå eit nyplanta areal frå i år på ca 40 mål. Garden er eigd av eit konsortium frå Canada, og er med i Ocean Spray. Avlingane er i middel 2550 kg pr dekar. Alt går til konserves. Sjå elles omtale av tranebær framfor. Resten av dagen gjekk til sightseeing, sør i Oregon.

10 Vaccinium Symposium, juli. Sjølve symposiet vart halde på CH2M Hill Alumni Center, Oregon State University. Innlegga var delte inni ulike seksjonar. 1. Velkomst 2. Post harvest, bærkvalitet, helsefortrinn og marknadsføring. 3. Sjukdomar, ugras og skadedyr. 4. Fysiologi og produksjonssystem 5. Genetikk og foredling 6. Vatning og gjødsling 7. ISHS sin organisasjon, val av president/arbeidsutval og stad for neste symposium. I tillegg til føredrag var det sett opp over 80 plakatar som presenterte ulike prosjekt. Alle føredrag vil seinare bli sendt ut i eige skriv. Mykje av stoffet var retta mot forsking, og lite eigna for underteikna som produksjonsrådgjevar. Seksjonen Sjukdomar, ugras og skadedyr var svært dominerande. Vi er her i landet enno sparde for dei feste pestane som blåbær kulturen lid under elles i verda, som rotråte, Figur 10. Inger Martinussen, Bioforsk. Remigijus Daubaras, Lithauen. Rolf Nestby, Bioforsk. mumiebær, anthracnose, blåbærfloge/mygg m.m. Men det er all grunn til å vera merksam på desse plagene og vera varsam med import av planter. Blueberry Scorh Virus er eit virus som har spreidd seg mykje på vestkysten av Amerika siste åra, særleg i dei nordlege delane som t.d. Britisk Colombia. Viruset fører til tapt avling det året plantene vert angripne, men vil så kome seg og ikkje vise symptom seinare (dei fleste sortane). Duke har i Britisk Colombia vore svekke i fleire år. Viruset vert overført med bier som søkjer etter pollen, og brer seg sakte gjennom feltet. Andre dagen starta med orientering om korleis utviklinga i blåbær er. Det har vore ein sterkt auke i areal, mest over alt. Særleg USA, Chile og Kina har auka arealet sterkt siste åra. Men auke finn vi i alle område med blåbærproduksjon. Siste del av dagen vart nytta Figur 11. Flesland ved inngangen til Genbanken. til å besøkje Stahlbush Island Farms og USDA ARS blueberry genebank. USDA ARS blueberry genebank driv i tillegg til genbank for vaccinium, forsking på vatning, gjødsling, veksthusproduksjon og microoppformeiring av vaccinium. Stahlbush Island Farms driv intensivt i fleire kulturar. Dei produserer også matvarer, bl.a. økologisk mat til småbarn. Også her er alle plantingar registrert med GPS. Vatning vert automatisk regulert med hjelp av to følarar i kvart felt.

11 Foredling av blåbær har fått ei utfordring i og med at dei fleste nye sortane no vert patenterte. Dette gjer det vanskeleg å nytta gode sortar i foredling, samt utveksle genmateriale mellom ulike foredlingsprogram. Samstundes er den offentlege støtta til foredling blitt sterkt redusert, noko som også er med på å forsterka problemet. Det vart difor diskutert korleis foredlinga kunne finansierast. Figur 12. På gjensyn under X`th International Vaccinium Symposium. Nederland juni Frå venstre, Valery Konovalchuk, Ukraina og John Bal, Nederland.

HAGEBLÅBÆR. Haugaland landbruksrådgjeving

HAGEBLÅBÆR. Haugaland landbruksrådgjeving HAGEBLÅBÆR Haugaland landbruksrådgjeving Kva er hageblåbær Ulike kryssingar av artane Vaccinium corymbosum og Vaccinium angsutifolium. Viltveksane på austkysten av USA. Buskform om lag som solbær (1-2

Detaljer

Ribes. Mette Feten Graneng- rådgiver i hagebruk

Ribes. Mette Feten Graneng- rådgiver i hagebruk Ribes Mette Feten Graneng- rådgiver i hagebruk Norsk Landbruksrådgiving Sør-Trøndelag Kva er Ribes? Ribes nigrum Solbær Ribes rubrum Rips Ribes uva-crispa Stikkelsbær Ribes produksjon i Norge Totalt 43

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

1 BAKGRUNN 2 GJENNOMFØRING 3 FORSØKSOPPLEGG

1 BAKGRUNN 2 GJENNOMFØRING 3 FORSØKSOPPLEGG Avlingsregistrering økologiske eplefelt Norsk Landbruksrådgiving Sogn og Fjordane, Marianne Bøthun Norsk Landbruksrådgiving Hordaland, Liv Lyngstad Norsk Landbruksrådgiving Viken, Gaute Myren 1 BAKGRUNN

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Klimaraser. (proveniens) Treslaga våre har gjennom generasjonar tilpassa seg veksestaden. Trea har utvikla klimarasar,

Klimaraser. (proveniens) Treslaga våre har gjennom generasjonar tilpassa seg veksestaden. Trea har utvikla klimarasar, Konglesanking Trea i skogen formeirer seg ved å spreie frøa sine med vinden utover skogbotnen. Dei fleste landar «på steingrunn» og berre ein svært liten del av frøa veks opp til eit nytt tre. For å sikre

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Lærarrettleiing 1. Kornartane

Lærarrettleiing 1. Kornartane Lærarrettleiing 1. Kornartane Om modulen Modulen skal gje elevane oversikt over kva slags kornartar vi dyrkar i Noreg, kva dei blir brukt til, og kva rolle korn har i kosthaldet vårt. Kornartane ris og

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

Avlingsregistrering på areal med miljøavtale i Aksjon Vatsvassdrag

Avlingsregistrering på areal med miljøavtale i Aksjon Vatsvassdrag Rapport 2015 Sluttrapport Avlingsregistrering på areal med miljøavtale i Aksjon Vatsvassdrag Torbjørn Ruud Håkon Pedersen Samarbeidspartar Prosjektet er eit samarbeid mellom Aksjon Vatsvassdrag og Haugaland

Detaljer

Lokal forskrift for bruk av mindre avløpsanlegg i Fjell kommune.

Lokal forskrift for bruk av mindre avløpsanlegg i Fjell kommune. Lokal forskrift for bruk av mindre avløpsanlegg i Fjell kommune. Lokal forskrift er gjeve i medhald av 12-6 i forureiningsforskrifta, fastsett av Miljøverndepartementet 15.12.05. 1 Verkeområde og føremål.

Detaljer

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema. 1 Oppdatert 16.05.09 Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.) Velkommen til Hordaland fylkeskommune sin portal

Detaljer

Kulturhistoriske registreringar

Kulturhistoriske registreringar Kulturhistoriske registreringar Kultur og idrettsavdelinga, seksjon for kulturminnevern og museum Kulturminneregistreringar på Vetlebotn Gnr 272 og 275 Myrkdalen Voss kommune Rapport 7 2004 Rapport om

Detaljer

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE I pasient- og pårørandeopplæringa som vert gjennomført av avdelingane i sjukehusa i Helse Møre

Detaljer

Stemnehandboka for NKSF

Stemnehandboka for NKSF Stemnehandboka for NKSF I 2003 vart det bestemt å ha ei rulleringsliste for songarstemne 3 plassar kvart år, eit i Nordfjord, eit i Sunnfjord og eit i Sogn alle kor kan arrangere sjølv om dei er store

Detaljer

SIGNES VOTTAR. strikketeigen.com

SIGNES VOTTAR. strikketeigen.com SIGNES VOTTAR Lusevottar med konststrikka kant, middels damestorleik. Strikkinga kan varierast på mange måtar. I denne oppskrifta er det strikka kile til tommelen for å få god passform. Mønsteret er i

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

Rapport prosjekt «høy til hest»

Rapport prosjekt «høy til hest» 2009-2011 Rapport prosjekt «høy til hest» Forfattarar: Ragnvald Gramstad, Norsk Landbruksrådgiving Rogaland, Postvegen 211, 4353 Klepp st. Tlf: 51 78 91 80 Fax: 51 78 91 81 Web: http://rogaland.lr.no/

Detaljer

Dersom summen vert over 400 g må ein trekkje dette frå.

Dersom summen vert over 400 g må ein trekkje dette frå. 13. POLYGONDRAG Nemninga polygondrag kjem frå ein tidlegare nytta metode der ein laga ein lukka polygon ved å måle sidene og vinklane i polygonen. I dag er denne typen lukka polygon lite, om i det heile

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

Vurdering av allianse og alternativ

Vurdering av allianse og alternativ Leiinga Høgskulen i Volda Kunnskapsdepartementet Postboks 8119 Dep 0032 OSLO Postboks 500 6101 Volda Telefon: 70 07 50 00 Besøksadresse: Joplassvegen 11 6103 Volda postmottak@hivolda.no www.hivolda.no

Detaljer

Innhaldsliste. 23.08.05 10. KLASSE v. Sunnylven Skule, Hellesylt

Innhaldsliste. 23.08.05 10. KLASSE v. Sunnylven Skule, Hellesylt Innhaldsliste 23.08.05 10. KLASSE v. Sunnylven Skule, Hellesylt Sidetal Innleiing 3 Helsetvatnet 3 Insekt i Helse tvatnet 4 Planter i og ved Helsetvatnet 6 Fisk i Helsetvatnet 7 Fisk og ph 8 Kva kvalitet

Detaljer

MØTEBOK. Desse møtte: Halvor Fehn, Jarle Nordjordet, Tor Aage Dale, Marit Jordtveit

MØTEBOK. Desse møtte: Halvor Fehn, Jarle Nordjordet, Tor Aage Dale, Marit Jordtveit MØTEBOK Tidspunkt: Måndag 4 november 2013 kl 1800 Stad: Rauland Kraftforsyningslag Desse møtte: Halvor Fehn, Jarle Nordjordet, Tor Aage Dale, Marit Jordtveit Meldt forfall: Dorthe Huitfeldt Andre til stades

Detaljer

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg

Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Opning av Fellesmagasinet 14.04.2009 ved fylkesordførar Torill Selsvold Nyborg Kjære alle! Gratulerer alle med dagen. Dette er ein merkedag for bevaringstenestene både her i fylket og nasjonalt! Hordaland

Detaljer

Sparetiltak. Reduserte kostnader. Stipulert

Sparetiltak. Reduserte kostnader. Stipulert Sparetiltak Tiltak Stipulert sparesum Reduserte kostnader 1 Frukt og grønt i skulen, budsjettert med kr 4,-pr elev/dag 300 000 Dette er i tråd med sentrale føringar. Samla utgjer det kr 610 000,- Alternativt

Detaljer

Kvalitetsutvikling i haustbeite - rapport til deltakande NLR-einingar

Kvalitetsutvikling i haustbeite - rapport til deltakande NLR-einingar 1 Kvalitetsutvikling i haustbeite - rapport til deltakande NLR-einingar Anne Kjersti Bakken og Anne Langerud, Bioforsk Midt-Norge, Kvithamar. Mål for undersøkinga I forsøksplanen for denne serien vart

Detaljer

Å lykkast med økologisk fruktproduksjon

Å lykkast med økologisk fruktproduksjon Å lykkast med økologisk fruktproduksjon Kva skal til for å lykkast med økologisk fruktproduksjon? Registreringar av avling, omsetting og arbeidstid gjev noko informasjon, men like viktig er økodyrkarar

Detaljer

N-indeks langsiktig N-forsyning frå jord Prosjektsamandrag resultat og måloppnåing

N-indeks langsiktig N-forsyning frå jord Prosjektsamandrag resultat og måloppnåing N-indeks langsiktig N-forsyning frå jord Prosjektsamandrag resultat og måloppnåing Prosjektet starta med ein litteraturgjennomgang på området i 2012. I eit parallelt prosjekt er det laga eit oversyn over

Detaljer

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A Skriftlig eksamen i Matematikk 1, 4MX15-10E1 A 15 studiepoeng ORDINÆR EKSAMEN 19. desember 2011. BOKMÅL Sensur faller innen onsdag 11. januar 2012. Resultatet blir tilgjengelig på studentweb første virkedag

Detaljer

Omstrukturering av HMS-dokumentasjonen for avdelingane i sentraladministrasjonen innleiande drøfting

Omstrukturering av HMS-dokumentasjonen for avdelingane i sentraladministrasjonen innleiande drøfting Omstrukturering av HMS-dokumentasjonen for avdelingane i sentraladministrasjonen innleiande drøfting Bakgrunn Frå ulikt hald har vi fått signal om at det er ønskjeleg med ei omstrukturering av HMSdokumentasjonen

Detaljer

Bustadområde i sentrum. Vurdering

Bustadområde i sentrum. Vurdering Bustadområde i sentrum Vurdering Balestrand 10.10.2009 Gode bustadområde i Balestrand sentrum Kommuneplan, arealdelen Status I. Sentrumsnære buformer For Balestrand sentrum er det gjeldande reguleringsplanar

Detaljer

Påsleppskrav frå kommunen for næringsmiddelverksemd. Eksempel stort slakteri i Førde

Påsleppskrav frå kommunen for næringsmiddelverksemd. Eksempel stort slakteri i Førde Påsleppskrav frå kommunen for næringsmiddelverksemd. Eksempel stort slakteri i Førde Magnar Bolstad Sivilingeniør Asplan Viak AS Leikanger Førde Leikanger Bakgrunn: Problematikken med påsleppskrav og gebyr

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

Klage Løyve til bruk av utanlandske treslag på eigedomen gnr. 36, bnr. 4 i Sirdal kommune

Klage Løyve til bruk av utanlandske treslag på eigedomen gnr. 36, bnr. 4 i Sirdal kommune Miljødirektoratet v/fylkesmannen i Vest-Agder fmvapostmottak@fylkesmannen.no 19. februar 2015 Klage Løyve til bruk av utanlandske treslag på eigedomen gnr. 36, bnr. 4 i Sirdal kommune Vi viser til vedtak

Detaljer

REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009

REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009 REFERAT FRÅ ÅRSMØTE I FARNES SKYTTARLAG, 29. OKTOBER 2009 Årsmøtet konstituerte seg med Steinar Røyrvik som møteleiar og Rigmor Øygarden som skrivar. Glenn Arne Vie og Sigurd Hatlenes vart valde til å

Detaljer

Forfall skal meldast til telefon 53 48 31 00 eller e-post: post@kvinnherad.kommune.no Vararepresentantane møter kun etter nærare avtale.

Forfall skal meldast til telefon 53 48 31 00 eller e-post: post@kvinnherad.kommune.no Vararepresentantane møter kun etter nærare avtale. MØTEINNKALLING Utval Komite for helse, omsorg, miljø Møtedato 04.12.2012 Møtestad Kommunestyresalen, Rådhuset Møtetid 10:00 - Orienteringar: Barnevern Samhandlingsavdelinga Forfall skal meldast til telefon

Detaljer

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV

BRUK AV ALTERNATIVE LØP SOM FØRER FRAM TIL FAGBREV HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Fagopplæringskontoret Arkivsak 201206699-9 Arkivnr. 545 Saksh. Svendsen, Anne Sara Saksgang Yrkesopplæringsnemnda Opplærings- og helseutvalet Fylkesutvalet Møtedato

Detaljer

Den nye seksjon for applikasjonar

Den nye seksjon for applikasjonar Nye IT-avdelinga Den nye seksjon for applikasjonar Ei kort innleiing om prosessar basert på ITIL som eg brukar litt i presentasjonen Seksjonen sine ansvarsområde 3 av mange områder som seksjonen skal handtera

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

STIMULERINGSMIDLAR FOR 2013

STIMULERINGSMIDLAR FOR 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Fagopplæringskontoret Arkivsak 201206348-10 Arkivnr. 545 Saksh. Isdal, Sigrid Saksgang Yrkesopplæringsnemnda Opplærings- og helseutvalet Møtedato 09.04.2013

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

Melding om vedtak - Søknad om ny forlenging av frist for buplikt på bustad gnr. 64/15 i Vinje

Melding om vedtak - Søknad om ny forlenging av frist for buplikt på bustad gnr. 64/15 i Vinje Vinje kommune Næringskontoret Ånund Åkre Granåsen 66 B 1362 HOSLE Sakshands. Saksnr. Løpenr. Arkiv Dato THORCH 2011/2495 6636/2015 64/15 26.03.2015 Melding om vedtak - Søknad om ny forlenging av frist

Detaljer

Skjema for fokusområder bibliotekarvandring

Skjema for fokusområder bibliotekarvandring Skjema for fokusområder bibliotekarvandring Eidskog på studietur til Spydeberg De kan lesa meir om dokumentasjon av vandringar her: http://bibliotekarvandring.wordpress.com/2013/10/07/dokumentasjon-av-vandringa/

Detaljer

Finansiering av søknaden

Finansiering av søknaden Hei, Dei føreslegne endringane er i orden for oss. Mvh Bjarte Lofnes Hauge Den 3. jun. 2016 kl. 11.02 skrev Guro Høyvik : Hei igjen, og takk for nye vedlegg. Eg har gått gjennom den

Detaljer

Saksnr Utval Møtedato Regional- og næringsutvalet 01.09.2015. Løyve i perioden til no i 2015 11. Avslag i perioden til no i 2015 0

Saksnr Utval Møtedato Regional- og næringsutvalet 01.09.2015. Løyve i perioden til no i 2015 11. Avslag i perioden til no i 2015 0 saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 05.08.2015 51527/2015 Lisbeth Nervik Saksnr Utval Møtedato Regional- og næringsutvalet 01.09.2015 Status akvakulturforvalting og fiskeri per juli 2015 Akvakulturforvalting

Detaljer

Status akvakulturforvalting og fiskeri per september 2015

Status akvakulturforvalting og fiskeri per september 2015 saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 07.10.2015 64580/2015 Lisbeth Nervik Saksnr Utval Møtedato Regional- og næringsutvalet 20.10.2015 Status akvakulturforvalting og fiskeri per september 2015

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012

Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Invitasjon til Entreprenørskap Sunnfjord 2012 Onsdag 28 mars inviterer vi entreprenørskapsungdom, lokale bedrifter og andre lag og organisasjonar til årets entreprenørskapsmesse i Naustdalshallen. Her

Detaljer

Namning av vegar i Fræna Kommune

Namning av vegar i Fræna Kommune Namning av vegar i Fræna Kommune Mange bustadar i Fræna manglar adresse med vegnamn og husnummer. Etter innspel frå naudetatane, samt føringar frå sentrale styringsmakter, gjer at vi må sørgje for at alle

Detaljer

KONTSTRIKKING. Dersom det skal vere lue, genser, jakke eller skjørt, kan det vere naturleg å starte med ein høveleg kant og halve ruter.

KONTSTRIKKING. Dersom det skal vere lue, genser, jakke eller skjørt, kan det vere naturleg å starte med ein høveleg kant og halve ruter. KONTSTRIKKING I kontstrikking strikkar ein rute for rute omgangen rundt frå kant til kant i plagget ruterekkje for ruterekkje. Maskane på ei strikka rute blir verande på siste pinne og ein går rett over

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK:

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 12.10.2015 SAKSHANDSAMAR: Erik Sverrbo SAKA GJELD: Variasjon i ventetider og fristbrot ARKIVSAK: 2015/2228 STYRESAK: 107/15 STYREMØTE: 10.11.

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Søknadsnr. 2015-0196 Søknadsår 2015 Arkivsak Tilskot til nærings- og samfunnsutvikling 2015 Framtidsfylket karrieremesser 2016

Søknadsnr. 2015-0196 Søknadsår 2015 Arkivsak Tilskot til nærings- og samfunnsutvikling 2015 Framtidsfylket karrieremesser 2016 Søknad Søknadsnr. 2015-0196 Søknadsår 2015 Arkivsak Støtteordning Prosjektnavn Tilskot til nærings- og samfunnsutvikling 2015 Framtidsfylket karrieremesser 2016 Kort b eskrivelse Framtidsfylket vil i 2016

Detaljer

- status formidling innleiing ved seksjonsleiar Inger Anita Sjømæling. - status utvekslingsmodellen innleiing ved seksjonsleiar Inger Anita Sjømæling

- status formidling innleiing ved seksjonsleiar Inger Anita Sjømæling. - status utvekslingsmodellen innleiing ved seksjonsleiar Inger Anita Sjømæling Møteinnkalling Utval: Yrkesopplæringsnemnda/Utdanningsutvalet Møtestad: 101 Fylkeshuset i Molde Dato: 23.10.2014 Tid: 10:30 Forfall skal meldast til utvalssekretær Ann Torill Vaksvik tlf 71 25 88 56 eller

Detaljer

Mobbeplan Harøy skule 2006/2007

Mobbeplan Harøy skule 2006/2007 Mobbeplan Harøy skule 2006/2007 Førebygging 1.1 Skulemiljøet Ein venleg og integrerande skule er naudsynt for å oppnå eit godt læringsmiljø, både fagleg og sosialt. Skulen skal vere ein trygg og triveleg

Detaljer

SERVICESKYSSEN -EIT INKLUDERANDE TILBOD

SERVICESKYSSEN -EIT INKLUDERANDE TILBOD SERVICESKYSSEN -EIT INKLUDERANDE TILBOD Magne Vivelid Gaular Frivilligsentral 24. Mai 2012 Gaular, ein kommune i vakre Sogn og Fjordane 07.06.2012 Landskonferansen på Alexandra 2 Gaular, med dei 3 ruteområda

Detaljer

SAMLET SAKSFRAMSTILLING

SAMLET SAKSFRAMSTILLING SURNADAL KOMMUNE SAMLET SAKSFRAMSTILLING LOKAL FORSKRIFT OM SPREIING AV GJØDSELVARER M.V. AV ORGANISK OPPHAV I SURNADAL Saksbehandler: Mona Rosvold Arkivsaksnr.: 05/02177 Arkiv: V33 &00 Saksnr.: Utvalg

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar

Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar Vegvisar til vilbli.no for rådgivarar Kva er vilbli.no? vilbli.no er søkjaranes hovudkjelde til informasjon om vidaregåande opplæring. På vilbli.no skal søkjarane til ei kvar tid finne oppdatert og kvalitetssikra

Detaljer

GLOPPEN KOMMUNE ADMINISTRASJONSUTVALET

GLOPPEN KOMMUNE ADMINISTRASJONSUTVALET ADMINISTRASJONSUTVALET MØTEINNKALLING Møtedato: 03.09.2015 Møtestad: Heradshuset Møtetid: Kl. 16:00 Merk deg møtetidspunktet! Den som har lovleg forfall, eller er ugild i nokon av sakene, må melde frå

Detaljer

Kva er økologisk matproduksjon?

Kva er økologisk matproduksjon? Nynorsk Arbeidshefte om økologisk landbruk for elevar i grunnskulen Nynorsk Arbeidsheftet er utarbeidd av og utgjeve av Norsk senter for økologisk landbruk med økonomisk støtte frå Fylkesmannens landbruksavdeling

Detaljer

Melding om sjukefråvær Den tilsette skal gje melding om sjukefråvær til arbeidsgjevar så tidleg som mogleg.

Melding om sjukefråvær Den tilsette skal gje melding om sjukefråvær til arbeidsgjevar så tidleg som mogleg. Interkontrollhandbok Side: 1 av 5 1. FORMÅL Føremålet med dette kapitlet er å kvalitetssikra oppfølginga av tilsette som vert sjukmelde. Kapitlet gjev derfor oversikt over kva rutinar som skal følgjast

Detaljer

Fisken som gjorde Noreg kjent i verda

Fisken som gjorde Noreg kjent i verda Fisken som gjorde Noreg kjent i verda Frå gammalt av er tørrfisk og klippfisk Noregs viktigaste bidrag på den globale sjømatmarknaden. Desse fiskeprodukta var ein effektiv og rimeleg måte å konservere

Detaljer

Addisjon og subtraksjon 1358 1357 1307-124-158-158 =1234 =1199 =1149

Addisjon og subtraksjon 1358 1357 1307-124-158-158 =1234 =1199 =1149 Addisjon og subtraksjon Oppstilling Ved addisjon og subtraksjon av fleirsifra tal skal einarar stå under einarar, tiarar under tiarar osb. Addisjon utan mentetal Addisjon med mentetal 1 212 357 + 32 +

Detaljer

HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING

HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING HYPERBAR OKSYGENBEHANDLING (HBO) Ved Seksjon for hyperbarmedisin behandlar vi pasientar med ulike sjukdomstilstander med 100 % oksygen under auka omgjevnadstrykk

Detaljer

Forslag frå fylkesrådmannen

Forslag frå fylkesrådmannen TELEMARK FYLKESKOMMUNE Hovudutval for kultur Forslag frå fylkesrådmannen 1. Telemark fylkeskommune, hovudutval for kultur gir Norsk Industriarbeidarmuseum og Vest Telemark Museum ei samla tilsegn om kr

Detaljer

MØTEPROTOKOLL. Leikanger ungdomsråd SAKLISTE: Møtestad: Gamle kantina Møtedato: 26.02.2014 Tid: 09:00. Tittel

MØTEPROTOKOLL. Leikanger ungdomsråd SAKLISTE: Møtestad: Gamle kantina Møtedato: 26.02.2014 Tid: 09:00. Tittel Møtestad: Gamle kantina Møtedato: 26.02.2014 Tid: 09:00 MØTEPROTOKOLL Leikanger ungdomsråd SAKLISTE: Sak nr. Arkivsak nr. Tittel 1/14 14/389 Framlegg til møteplan for Leikanger ungdomsråd våren 2014 2/14

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Viktige sortseigenskapar for bær til industri. Arnfinn Nes

Viktige sortseigenskapar for bær til industri. Arnfinn Nes Viktige sortseigenskapar for bær til industri Arnfinn Nes Temperatur- og lysklima fenologi jord - næringstilgang - sortar Kvila over Kort dag planter Blomsterdanning. Blomsterdifferensisering Blomster-

Detaljer

Lærarrettleiing 3. Grove kornprodukt

Lærarrettleiing 3. Grove kornprodukt Lærarrettleiing 3. Grove kornprodukt Om modulen Modulen har fokus på grove brød- og kornprodukt. Skilnaden mellom grove og fine produkt blir forklart, og fordelen ved å ete grovt blir vektlagt. Brødskala

Detaljer

Les for livet - del 2 (Ref #1318522676368)

Les for livet - del 2 (Ref #1318522676368) Les for livet - del 2 (Ref #1318522676368) Søknadssum: 299000 Kategori: Leseløftet Varighet: Treårig Opplysninger om søker Organisasjonsnavn / nr Osterøy bibliotek / 974774682 senter 5282 http://osteroy.bibliotekivest.no/

Detaljer

HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING

HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING HYPERBARMEDISIN VELKOMMEN TIL BEHANDLING HYPERBAR OKSYGENBEHANDLING (HBO) Ved Seksjon for hyperbarmedisin behandlar vi pasientar med ulike sjukdomstilstander med 100 % oksygen under auka omgjevnadstrykk

Detaljer

Jordarbeidingsmetodar for korndominerte

Jordarbeidingsmetodar for korndominerte 362 A. K. Bakken et al. / Grønn kunnskap 9 (2) Jordarbeidingsmetodar for korndominerte dyrkingssystem avlingseffektar Anne Kjersti Bakken 1), Trond Henriksen 2), Kjell Mangerud 3), Ragnar Eltun 2), Hugh

Detaljer

G A M A L E N G K U L T U R

G A M A L E N G K U L T U R Norsk etnologisk gransking Emne nr. 12 Oktober 1948 G A M A L E N G K U L T U R Den gjennomgripande utviklinga i jordbruket dei siste mannsaldrane har ført med seg store omskifte når det gjeld engkulturen.

Detaljer

KARTLEGGING AV MILJØPROBLEM I REGULERTE ELVAR I LUSTER

KARTLEGGING AV MILJØPROBLEM I REGULERTE ELVAR I LUSTER Indre Sogn Vassområde Gaupne 31.01.2014 Aurland kommune v/ Bjørn Sture Rosenvold 5745 Aurland KARTLEGGING AV MILJØPROBLEM I REGULERTE ELVAR I LUSTER Me har fått opplyst at miljøproblem knytt til vassdragsutbygging

Detaljer

MØTEINNKALLING. Tillegg SAKLISTE. Saksnr. Arkivsaksnr. Side Tittel 0190/04 04/01688 KONKURRANSEUTSETJING AV MATFORSYNING TIL OMSORGSSEKTOREN

MØTEINNKALLING. Tillegg SAKLISTE. Saksnr. Arkivsaksnr. Side Tittel 0190/04 04/01688 KONKURRANSEUTSETJING AV MATFORSYNING TIL OMSORGSSEKTOREN Os kommune Utval: OS FORMANNSKAP Møtestad: Luranetunet Møtedato: 26.10.2004 Tid: 09.00 MØTEINNKALLING Tillegg SAKLISTE Saksnr. Arkivsaksnr. Side Tittel 0190/04 04/01688 KONKURRANSEUTSETJING AV MATFORSYNING

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk Søk regionale miljøtilskudd elektronisk I 2015 er det endå enklare å levere søknaden om regionalt miljøtilskot på internett. Me vonar du søkjer elektronisk. I denne folderen er det ei skildring av korleis

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

BEST. NR. 456-NYN. Ungdom i arbeid

BEST. NR. 456-NYN. Ungdom i arbeid BEST. NR. 456-NYN Ungdom i arbeid Utgitt første gong i 1985 Direktoratet for arbeidstilsynet Statens hus, 7468 Trondheim September 2002 Brosjyren er revidert og har fått ny lay-out. Mars 2008 Brosjyren

Detaljer

EID KOMMUNE Finansutvalet HOVUDUTSKRIFT

EID KOMMUNE Finansutvalet HOVUDUTSKRIFT EID KOMMUNE Finansutvalet HOVUDUTSKRIFT Møtedato: 22.01.2015 Møtetid: Kl. 13:00 14:15 Møtestad: Kommuenstyresalen Saksnr.: 001/15-005/15 Forfall meldt frå følgjande medl. Parti Følgjande varamedl. møtte

Detaljer

Delrapport 2014. Utprøving av jordbærsorter Sør-Troms, Målselv og Alta. Borkenes den 07.12.2014 Landbrukstjenesten Midtre Hålogaland v/ Ingrid Myrstad

Delrapport 2014. Utprøving av jordbærsorter Sør-Troms, Målselv og Alta. Borkenes den 07.12.2014 Landbrukstjenesten Midtre Hålogaland v/ Ingrid Myrstad Delrapport 2014 Utprøving av jordbærsorter Sør-Troms, Målselv og Alta Borkenes den 07.12.2014 v/ Ingrid Myrstad Rapport 2014 Utprøving av jordbærsorter i Sør-Troms, Målselv og Alta Dette er en delrapport

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

HØYRING OM SKULESTRUKTUR I STRANDA TETTSTAD

HØYRING OM SKULESTRUKTUR I STRANDA TETTSTAD HØYRING OM SKULESTRUKTUR I STRANDA TETTSTAD Utgangspunktet for saka er budsjettvedtak i KOM 21.12.2011 der innsparing ved nedlegging av Helstad skule ligg som føresetnad for balanse i framlagt budsjett.

Detaljer

Skjervheim 279 1/6. Moderne gardsdri i pakt med kulturlandskapet. Myrkdalen Voss kommune

Skjervheim 279 1/6. Moderne gardsdri i pakt med kulturlandskapet. Myrkdalen Voss kommune Skjervheim 279 1/6 Moderne gardsdri i pakt med kulturlandskapet Myrkdalen Voss kommune Kulturlandskapsprisen for Hordaland 2012 Garden Historie Gardsnamnet Skjervheim med endinga heim vitnar om gamal busetnad.

Detaljer

NR SJEKKPUNKT NIVÅ JA NEI I/A GUNNGJEVING CB

NR SJEKKPUNKT NIVÅ JA NEI I/A GUNNGJEVING CB CB CB 1 PLANTEPRODUKSJON SPORBARHEIT CB 1 1 1 Er det EurepGap registrerte produkt sporbart tilbake til, og spor-bart frå garden (eller anna registrert areal) det er produsert på? CB 2 FRØ OG PLANTEMATERIALE

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer