Finn Ordet ein digital kryssordhjelpar

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Finn Ordet ein digital kryssordhjelpar"

Transkript

1 Finn Ordet ein digital kryssordhjelpar Prosjektoppgåve av Magnar Barsnes Jan Roger Myklebust André Raunehaug A digital encyclopedic system for crossword- puzzlers Denne prosjektoppgåva er utført som prosjektarbeid i kurset DA690 (15 stp), og er avslutting på det toårige studiet i Informasjonsbehandling hjå HSF våren Rettleiar har vore Høgskulelektor Morten Simonsen, Høgskulen i Sogn og Fjordane

2 1. Samandrag "PAA KRYS OG TVERS" - et tidsfordriv i ledige stunder! Dette var overskrifta på den fyrste norske kryssordoppgåve som såg dagens lys i ei avis i 1925 [3]. Allereie då byrja snøballen å rulla. I dag er kryssord i aviser nesten obligatorisk. I bladhyller finn ein utruleg mange kryssordblad. Kryssord har rett og slett vorte ein sentral del av fritidssyslene til ein del menneske. Det finns utallige kryssordordbøker som hjelpemiddel for dei som er biten av basillen. Slike kryssord- ordbøker inneheld dei mest brukte ord og vendingar, og synonyma til desse. Når kryssordløysarane står fast, hender det dei må søkja hjelp i slike bøker. På internett finn ein applikasjonar som fungerar på same måte. I staden for å slå opp i ei bok, skriv brukar inn nøkkelord og tal bokstavar på ei internett- side som deretter slår opp i ein database. Vårt prosjekt, Finn Ordet, er eit prosjekt for utvikling av eit digitalt oppslagsverk for kryssordløysarar. Finn Ordet består av tre ulike applikasjonar, ein til internett, ein til PC og ein til PDA. Prosjektet fokuserar på bruk av Java mot databasar og hendsiktsmessig bruk av datastrukturar for lågast mogeleg køyretidskompleksitet i algoritmane. 2

3 2. English summary (Abstract) PAA KRYS OG TVERS - eit tidsfordriv i ledig stunder! This was the headline of the first crossword ever printed in a Norwegian newspaper. This event took place in And from there it got bigger. Today crosswords are almost mandatory in newspapers. In the weekly magazines we also find lots of appendixes with crosswords puzzles. The conclusion is that a lot of people do crosswordpuzzles in their spare time. There are countless amounts of crossword- books and other crossword- aids for those who need them. These books contain the most commonly used words, expressions and their synonymous needed to solve the tasks. When the crosswordpuzzler is in search of a word, he can use one of these dictionaries. On the Internet, one will find applications for these purposes. Instead of looking it up in a book, simply type in the keyword and the number of letters on the web page. A wide range of options will appear for the puzzler to choose from. Our project, Finn Ordet, is a project for developing a digital encyclopedic system for crossword- puzzlers. It contains three different applications: one for the Internet, one for the PC and one for the PDA. The project focuses on the use of Java in conection with databases and good-purposeusage of data-structures at the lowest possible algorithm running time. 3

4 3. Føreord Dette prosjektet utgjer siste del av det 2-årige studiet i informasjonsbehandling ved Høgskulen i Sogn og Fjordane. Denne delen vert vektlagt med 15 studiepoeng. Oppgåva blei løyst mellom 7. januar og 21. mai Det var fleire årsaker til at vi valte denne oppgåve: - vi kunne gjere nytte av alt vi hadde lært på desse to åra. - ingen av oss hadde nokon gong jobba med PDA og vi hadde lyst å læra oss noko nytt. - vi fekk bruke Java til noko nevenyttig. - kunne legge lista høgt. Vi vil takke: - vår rettleiar Morten Simonsen. - idémakar Knut Erling Øien. - Høgskulen Sogn & Fjordane for velvilje på innkjøp av utstyr. Sogndal, mai Magnar Barsnes Jan Roger Myklebust André Raunehaug I avgrensinga syner meisteren seg -Johann Wolfgang von Goethe 4

5 4. Innhald 1. SAMANDRAG ENGLISH SUMMARY (ABSTRACT) FØREORD INNHALD INNLEIING BAKGRUNN PROBLEMSTILLING FØREMÅL AVGRENSINGAR INTRODUKSJON AV PDA VAL AV SYSTEMUTVIKLINGSMODELL MODELLAR FOSSEFALLSMODELLEN EVOLUSJONSMODELLEN SPIRALMODELLEN VÅRT VAL EVOLUSJONSMODELLEN PROTOTYPING UML DATABASE KLASSEDIAGRAM / DATAMODELL FOR DATABASEN INTERNETT APPLIKASJON APPLET BRUKSMØNSTERDIAGRAM BRUKSMØNSTER TENARKONTROLLEN BRUKSMØNSTERDIAGRAM BRUKSMØNSTER KOMPONENTDIAGRAM PC BRUKSMØNSTERDIAGRAM BRUKSMØNSTER KOMPONENTDIAGRAM

6 8.4. PDA BRUKSMØNSTERDIAGRAM BRUKSMØNSTER KOMPONENTDIAGRAM VAL AV UTVIKLINGSSPRÅK GENERELT JAVA MICROSOFT EMBEDDED VISUAL BASIC DATABASE HTML PHP CSS SQL VÅRT VAL DESIGN GENERELT INTERNETT PC PDA SYSTEMUTVIKLING INNLEIING INTERNETT APPLIKASJON GENERELLT KLIENT TENAR ALGORITMAR OG DATASTRUKTURAR SAMANSETTE OBJEKT I HASHTABELLEN FOR RASKARE SØK QUICKSORT PÅ EMNEOPPSLAG HISTORIE SYSTEM REGULÆRE UTTRYKK FOR ORDSAMANLIKNING PC- APPLIKASJON GENERELLT ALGORITMAR OG DATASTRUKTURAR SØKEFUNKSJON MED SQL AV/ PÅ KNAPP FOR ENDRING OG REDIGERINGSFUNKSJONAR PDA APPLIKASJON GENERELLT ALGORITMAR OG DATASTRUKTURAR SØKEFUNKSJON MED SQL REGULÆRE UTTRYKK FOR ORDSAMANLIKNING DATABASE IMPLEMENTERING I MS ACCESS

7 KONVERTERING TIL PDA ODBC- OG ADOCE- DRIVARAR UTFORDRINGAR OPPSUMMERING PLANLEGGING ORGANISERING OPPFØLGING EVALUERING KONKLUSJON NEDLASTING AV PROGRAM OG KJELDEKODE REFERANSELISTE VERKTYLISTE VEDLEGG

8 5. Innleiing Dagens kryssordløysarar har eit mangfald av ulike hjelpemiddel å velje mellom, både oppslagsbøker, ordlister og leksikon. Mange av forlaga som distribuerar desse bøkene tilbyr og digitale løysingar. Med prosjektet Finn Ordet ynskjer vi å utvikle ei slik digital løysing for PC, internett og PDA. Utfordringa vert å lage gode og effektive applikasjonar som gjev snøgge svartider til brukaren Bakgrunn Det var Knut Erling Øien som gav oss ideen om å velje ei slik utviklingsoppgåve. Interessa for prosjektet kom først og fremst av moglegheita for programmering til PDA. Det var heller ingen tidlegare prosjektoppgåver som dreia seg om programmering til PDA ved HSF. Utifrå skulen sin erfaring med dette, såg vi på oppgåva som eit forskingsarbeid. I tillegg ynskte vi å lære meir om programmering med Java, databasar og internett. Vi ville med andre ord få bruk for mykje av kunnskapane vi hadde tileigna oss gjennom studiet Problemstilling Den fyrste problemstillinga vår tok sikte på å utvikle ein digital kryssordhjelpar for internett, PC, PDA og SMS. Tanken med SMS var at ein kunne senda inn nøkkelord og tal bokstavar frå mobiltelefon og få attende løysingsord. Dette var problemstillinga i utgangspunktet. Då det viste seg å vera meir arbeid enn ein hadde rekna med, såg vi oss nøydde til å kutta ut SMS delen. Den endelege problemstillinga vart difor slik: Korleis kan vi utvikle ein digital kryssordhjelpar for Internett, PC og PDA? Vi vil i vårt arbeid utvikle internettsider, applikasjon for veven, database og PDA applikasjon til hjelp for kryssordløysarar Føremål Føremålet med oppgåva er å laga ein digital kryssordhjelpar som kan dekka kryssordløysarane sine behov. I dag har ganske mange menneske eit eller anna forhold til datamaskiner. Det er ikkje utenkjeleg at ein del kryssløysarar ofte sit framfor eller i nærleiken av ei datamaskin. Då kan det vera enklare og raskare og nytta denne i staden for ei bok. Dagens datateknologi erstattar på mange måtar ein del bøker. Søk på internett kan gje vel så mykje informasjon som det bøkene gjer. Dette trur vi kan vera eit godt argument for å utvikla eit slikt system. Behova til ein kryssordløysar kan såleis definerast som hjelp til å finne synonym (løysingsord) til eitkvart nøkkelord, på eit gitt tal bokstavar. 8

9 Eit enkelt døme på kryssord for å presisere vår forståing av nøkkelord og synonym / løysingsord. 2 F Synonym / løysingsord Avgrensingar U E L E - ikkje komplett kryssordbok R S 1. Elv i Afrika 2. Aktuell Nøkkelord K 9

10 6. Introduksjon av PDA I 1993 kom Apple Computer Inc. med den fyrste PDA verda såg. PDA var ei avstutting for Personal Digital Assistant. Formannen i Apple Computers Inc. i 1993, John Sculley, såg føre seg at PDA ville verta eit uunnverleg verkty. PDA skulle kunne lagra telefonnummer, halda styr på kalander, lagre notat, og i tillegg sende og motta data trådlaust, tiltross for at han då ikkje kunne visa fram alle desse funksjonane. I mars 1996 leverte Palm TM Inc. den fyrste sanne handhaldne datamaskina, PalmPilot. Denne inneheldt nesten alle dei funksjonane Sculley imponerte verda med, sett vekk i frå sending og mottak av data trådlaust. Etter dette tok PDA- salet fullstendig av. Travle forretningsmenn kunne sparke sekretæren sin, private avtalar kunne digitaliserast og presset på mor vart mindre. (http://www.handango.com, ) I dag inneheld PDA: kalender, avtalebok, adresselister, e-post, nettlesar, MP3-spelarar, videovisar, diktafon og kamera for å nemna nokon. Med trådlaust samband vert PDA òg integrerte mobiltelefonar med WAP, miniatyr-tv og anna. 7. Val av systemutviklingsmodell I prosessen med å utvikle eit program er det i dag ikkje tilstrekkeleg å sette i gong med koding og design utan struktur på arbeidet. Det er ting som lyt tenkast gjennom og planleggast nøye, ein lyt rett og slett følgja ein strategi. Utviklingsprosessane føregår i dag etter normerte modellar. Dette er modellar som har vore brukte mange gonger og vorte ei slags rettesnor innan systemutvikling. Ein utviklingsmodell inneber som regel fleire steg og reglar. Ein god utviklingsmodell gjev systemutviklinga eit fyldig og grundig fundament. Det er fornuftig å følgje ein systemutviklingsmodell som har vorte nøye testa og utprøvd Modellar Fossefallsmodellen Fossefallsmodellen er den eldste og mest brukte tradisjonelle modellen av desse. Denne modellen er eit godt døme på ein stegvis utviklingsprosess. Ein lyt byrja på toppen og jobba seg nedover. For å koma til neste steg, må gjeldande steg vera ferdig og dokumentasjon som skildrar resultatet føreligge. Ein har heile tida moglegheit til å gå attende eit steg om dette er naudsynt. Å gå attende fleire steg vil ofte verta problematisk då tidsbruket i kvar fase er fastsett på førehand Evolusjonsmodellen Evolusjonsmodellen er ein syklisk modell der utviklinga føregår i ein runddans med stadige forbetringar av produktet. Ein kan difor aldri sjå på systemet som ferdig. Denne modellen har med brukaren frå fyrste stund og legg derfor stor vekt på brukarpåverknad. 10

11 Spiralmodellen Spiralmodellen er eigentleg ein utbetra fossefallsmodell som har oppstått etter fleire år med eksperimentering. Skilnaden er at detaljer i utviklinga her vert endra fleire gonger før ein kjem i mål. Eit døme på dette er at ein gjennom heile prosessen føretek risikoanalysar der vegen vidare og moglege fallgruver vert evaluert. Kvar sykel vert starta med planlegging der ein får klargjort kva som skal gjerast og i kva rekkefølgje dette skal skje. Kvar sykel vert avslutta med ein gjennomgang der dei som skal nytta sluttproduktet deltek. Ei ulempe er at ein er avhengig av ekspertise til å gjennomføre risikoanalysar. Det å utarbeide framtidsplanar er og vanskeleg. (http://www.ils4you.no, ) Vårt val Evolusjonsmodellen Ein syklisk prosess er best eigna når vi skal inn på nye og ukjende områder. Vårt utviklingsarbeid vil og vere avhengig av tilbakemelding frå brukarane og bere preg av endringar undervegs. Difor har vi valt evolusjonsmodellen Prototyping Ein velkjend teknikk under evolusjonsmodellen er prototyping. Prototyping går ut på å utvikle forslag til applikasjon som vert evaluert av sluttbrukarar etterkvart. Ein avgjer då om denne skal vidareutviklast eller endrast. Slik held ein fram heilt til brukaren er nøgd med sluttresultatet. Nøkkelen i prototyping er at sluttbrukaren skal vere med å evaluere under heile prosessen. Slik sikrar ein brukarvenleiken og ein unngår store steg i feil retning. Prototyping vert mest nytta i samband med utvikling av mindre applikasjonar. I større applikasjonar (meir enn kodelinjer) kan prototyping verte for ressurskrevjande, dersom det vert store endringar i koden. Her nyttast prototyping i staden til utvikling av delfunksjonar. Desse innlemmast i hovudapplikasjonen når dei er ferdig utvikla. Prototyping delast opp i to typar: Horisontal: Forenkla utvikling av mange funksjonar for å gje sluttbrukar eit bilete av heilskapen til applikasjonen. Horisontal prototyping er utvikling i breidda. Ulempa er at brukaren ikkje får testa funksjonaliteten skikkeleg. Vertikal: Fullstendig utvikling av utvalte funksjonar for at sluttbrukar kan teste funksjonaliteten. Vertikal prototyping er utvikling i djupne. Ulempa er at brukaren ikkje får sjå heilskapen i applikasjonen. 11

12 Finn minstekrava Lag ein fungerande prototype Bruk prototypen JA Brukar fornøgd? NEI Gjer ferdig prototypen! Lag ein forbetra prototype (Laudon&Laudon:2000, kap 12, s373) I utviklingsoppgåva vår er prototyping heilt klart den best egna utviklingsmetoden. Vi ser ein kombinasjon av horisontal og vertikal prototyping som den mest aktuelle tilnærminga, sidan vi ynskjer eit heilskapeleg bilete og god kontroll undervegs. Når applikasjonen først har fått ein heilskap ser vi på det som eit grunnlag til å køyra ein test med fleire sluttbrukarar. Positivt utfall på ein slik test vil prova at me er på rett køyr. 12

13 8. UML 8.1. Database Klassediagram / datamodell for databasen Nokkelord 1 har 0..* Oppforing nokkelordid: int(auto); nokkelord: String(50); nokkelordid:int; loysingsordid: int; 1..* har 1 Loysingsord loysingsordid: int(auto); loysingsord: String(50); talbokstavar: int; ordklasse: String(40); ending: String(20); kommentar: String(150); Under arbeidet med datamodellen har det vore store diskusjonar kring kompleksiteten til databasen. Ein enkel database som skissert over, vil vere det enklaste å implementere med tanke på at den skal kunne køyrast på vanleg datamaskin òg PDA. For å kunne lage eit program som svarar til ein kryssordløysar sine behov er det viktig å heile tida ha fokus mot brukarvenleik. Brukaren stiller store krav til raske svartider, og vi har i heile vår utvikling hatt dette i bakhovudet. Dette gjenspeglar seg i databasen. Eit spørsmål som vi stillte oss i ein tidleg fase, var om ei spørjing mot databasen som til dømes nøkkelordet topp skulle gje svar som isse og fjell, medan nøkkelordet topper skulle gje svar som isser og topper. Desse grammatiske utfordringane kan løysast ved utvikling av ein kompleks database med eigne entitetar for ordklasser og bøyingar. Dette kan verte grunnlag for fleire unøyaktige oppslag, sidan det vert eit forsøk på å gjere systemet intelligent. Det vil òg kreve store ressursar i utviklinga for å oppnå ein normalisert database. 13

14 Vi ser heller større nytte av å sette reglar for databasen. Alle ord skrivast inn i eintalsform og gjev svar deretter. For å hanskast med dei grammatiske utfordringane har vi valt å implementere attributta ordklasse, ending, og kommentar. På denne måten kan brukaren likevel få naudsynt informasjon om det enkelte ord og kople med aktuelle endingar. Val av entitetar/ klasser Under utveljinga av entitetar har vi lagt vekt på at det skal vere ei enkel løysing. Vi har følgjande entitetar: Nokkelord, Oppforing og Loysingsord. Ei slik løysing vil gje ein mindre database sidan ein ikkje treng å lagre alle ord i dei ulike grammatiske formene. I fullskala reknar ein med ca løysingsord i databasen. Desse er då skrivne utan bøying, altså i grunnform. Døme: topp - toppen - toppar - toppane Løysinga vil likevel gje ein del duplikatverdiar. Duplikat vil oppstå når eit nøkkelord også vert eit løysingsord eller omvendt. Vår databaseløysing vil gjere at ein må lagre ordet både som nøkkelord og løysingsord. Felles database Vi ynskjer å utvikle databasen slik at den skal kunne brukast til både internett, PC og PDA. Dette vil gjere systemet enklare og oppdatering i databasen vert gyldige i alle dei tre applikasjonane vi skal lage Internett Applikasjon Applet Grunnform Bruksmønsterdiagram Søk med nøkkelord Brukar Søk utan nøkkelord Søk i nøkkelord 14

15 Bruksmønster Brukaren presenterast for eit program som er delt opp i tre hovudvindauge. Generelle funksjonar som hjelp, fram og attende knappar og søk knapp er tilgjengelege i alle vindauge. 1. Søk med nøkkelord: Brukaren skriv inn nøkkelord og tal bokstavar for løysingsordet han søkjer. Søkeresultatet vert skrive til skjerm. Kvart ord i resultatet er kopla med ein info knapp. Ved å trykke på denne får ein opp ordklasse, endingar og synonym til ordet. Dersom brukaren kjenner nokre av bokstavane i løysingsordet, kan han trykke på knappen Kjenner bokstavar og skrive desse inn. 2. Søk utan nøkkelord: Ved å skrive inn tal bokstavar til løysingsordet vil brukaren får fram alle løysingsord som samsvarar. Dersom brukaren kjenner nokre av bokstavane i løysingsordet, kan han trykke på knappen Kjenner bokstavar og skrive desse inn. 3. Søk i nøkkelord: Dersom brukaren ynskjer å sjå alle nøkkelorda som er tilgjengelege i databasen kan han slå opp alle nøkkelord innanfor ein gitt bokstav. Resultatet skriv ut orda med tilhøyrande knappar: Bruk og Vis løysingsord. Knappen Bruk køyrer vindauget Med nøkkelord og puttar nøkkelordet i innskrivingsfeltet slik at ein kan gjera søk. Knappen Vis løysingsord skriv ut alle løysingsord under dette nøkkelordet. 15

16 Tenarkontrollen Bruksmønsterdiagram Administrator Sjå informasjon Endre innstillingar Vis logg Sjå aktivitet Stogg tenar Køyr omstart Bruksmønster Tenarkontrollen er bygd opp med eit Java- grensesnitt og gjev systemansvarlege tilgjenge til styringsfunksjonar for tenaren. 1. Informasjon: Ved å klikke på informasjonsknappen får ein opp status for tenaren: ip- adresse, siste starttidspunkt, startlengde, tal nøkkelord, tal løysningsord, tal synonym, tal førespurnadar og kor lenge ein klient kan vere inaktiv før han vert avslutta. 2. Innstillingar: Her kan den tilletne tida ein klient kan vere inaktiv endrast. 3. Vis logg: For kvar veke vert all aktivitet lagra i loggen. Denne funksjonen gjev tilgjenge til alle logg- filene. Ein kan velje kva veke ein vil sjå loggen for. Logg fila inneheld følgjande informasjon: dag, tidspunkt, kva som vart gjort (døme: starta, stogga, oppretta tråd osb.) og feil (eventuelle feil som har funne stad). (Sjå kap , underpunkt Kontrollmekanismar i tenaren ). 4. Aktivitet: All aktivitet vert lista opp i vindauget etter kvart som noko skjer. 5. Restart tenar: Startar tenaren på nytt. 6. Stogg tenar: Stoggar tenaren. 16

17 Komponentdiagram JDBC/ ODBC Database «kommunikasjon» :DatabaseTabellar Java server HashMap :DataBaseConnection :Hashtabell :Server_logg :Oppslag Tenarkontroll :Ord :Ord :Ord :Java brukargrensesnitt :EmneOppslag :Tråd :Ord :Ord :Ord TCP/IP «kommunikasjon» Nettlesar :Applet 17

18 8.3. PC Bruksmønsterdiagram Søk med nøkkelord Søk utan nøkkelord Søk i nøkkelord Brukar Legg til ord Bruksmønster PC- applikasjonen består av eit Java-grensesnitt som jobbar mot ein database. PC- applikasjonen er lik med internettapplikasjonen bortsett frå at ein her har redigeringsmoglegheiter. I tillegg til dei tre vindauga som ein har i internettapplikasjonen har ein her Legg til ord vindauge og ein redigeringsbrytar som anten kan vera av eller på. Funksjonsskildringa tek føre seg det som ikkje er likt med Internettapplikasjonen. 1 og 2. Søk med nøkkelord og søk utan nøkkelord : Når redigeringsknappen er på vert søkeresultata skrivne ut med knappane Rediger og Slett i tillegg til Info knappen. Redigeringsknappen gjev brukaren moglegheit til å endre registrerte opplysningar om ordet (Skrivemåte, ordklasse, endingar og kommentar). Slett knappen nyttast dersom ordet skal slettast frå databasen. 3. Søk i nøkkelord: Når redigeringsknappen er på vert søkeresultata skrivne ut med knappane Nytt løysingsord, Rediger og Slett i tillegg til Bruk og Vis løysingsord. Knappen Nytt løysingsord gjev brukaren høve til å leggje til nye løysingsord under dette nøkkelordet. Knappen Rediger opnar eit skjema der brukaren kan føra inn endringar om gjeldande nøkkelord. Knappen Slett nyttast dersom dette nøkkelordet 18

19 skal slettast. For å slette, må alle løysingsord under dette nøkkelordet slettast fyrst. 4. Legg til ord: Denne funksjonen er berre tilgjengeleg på PC-applikasjonen. Her kan brukaren legge til nye nøkkelord med tilhøyrande løysingsord eller legge til løysingsord under eit eksisterande nøkkelord Komponentdiagram Database JDBC/ODBC «kommunikasjon» :DatabaseTabellar GUI :Database Connection :Java grensesnitt 8.4. PDA Bruksmønsterdiagram Likt med 8.2 internett applikasjon Bruksmønster Likt med 8.2 internett applikasjon 19

20 Komponentdiagram ADOCE Database «kommunikasjon» :DatabaseTabellar GUI :Database Connection :evb grensesnitt 20

21 9. Val av utviklingsspråk 9.1. Generelt Val av utviklingsspråk må ta omsyn til kva type applikasjon ein skal lage. Det er mange faktorar som spelar inn og ein må heile tida vere fokusert på kva som tener applikasjonen best. Ein må og vere observant på kompatibilitet mellom programmeringsspråk og brukarmediet ein utviklar for Java Sun Microsystems JAVA versjon Java 2 Platform, Standard Edition (J2SE) er eit objektorientert programmeringsspråk for utvikling og distribuering av objektorienterte program. J2SE har dei naudsynte verkty, kompilator og API ar, for programmering og eksekvering av appletar og applikasjonar laga med Java. Java er eit fullstendig objektorientert programmeringsspråk. Dette gjer det mogeleg å dele opp problem i mange småbitar gjennom definering av fleire klasser. Denne splitt og hersk metoden saman med polymorfisme, arv og innkapsling gir moglegheiter for generalisering og gjenbruk av kode på ein effektiv og god måte. Java er eit plattformuavhengig språk som kan køyrast på Windows, UNIX og Macintosh baserte operativsystem. Java kan lastast ned gratis via Microsoft embedded Visual Basic Microsoft embedded Visual Basic er eit programmeringsspråk basert på Microsoft sin standard Visual Basic. Språket/ programmet er eit 4 generasjons utviklingsverkty som gjev programmeraren moglegheiter til å teikne brukargrensesnitt og gje eigenskapar til dette. embedded Visual Basic har innebygde moglegheiter til debugging og distribusjon av programvare til PDA. embedded Visual Basic er ikkje eit objektorientert, men eit hendingsdrive programmeringsspråk. Det kan berre køyrast på Windows baserte operativsystem for PDA Database Databasen bør veljast med omsyn til storleik, kapasitet og pris. Ein må vite kva type og kor store mengder data som skal lagrast. Om det er ei einbrukar eller fleirbrukar løysing kan og spele ei sentral rolle i valet. Det er og viktig at løysinga har god stabilitet slik at innlagde data er tryggja. Databasen bør ha støtte for SQL (sjå punkt 9.8) og det bør vere utvikla drivarar for kopling mot programmeringsspråket ein nyttar. Ulike databaseløysingar kan vere: Oracle, Sybase, Microsoft SQL Server, MS Access, Ingres, MySQL, o.a HTML HTML er avstutting for HyperText Markup Language. HTML koden fortel nettlesaren korleis informasjon skal visast på skjermen PHP PHP er eit programmeringsspråk for utvikling av dynamiske vevsider. PHP er ei avstutting for HyperText Preprocessor. 21

22 9.7. CSS Stilsett språket CSS (Cascading Style Sheet) vert nytta i samband med HTML for å presentere informasjon i eit spesifisert format. Ein kan definere desse formata i ei eiga.css fil. Dersom ein lagar fila design.css, må ein ha følgjande line i <HEAD> taggen på HTML dokumentet: <link rel="stylesheet" type="text/css" href="design.css"> Sjølve css fila kan til dømes innehalde følgjande kode for tekstformat til <TD> taggen i ein tabell: TD { } font-family: Verdana; font-size: 10px; color: #000000; Tekstformatet vil sjå slik ut: Alle <TD> i dette HTML dokumentet har no denne formateringa. Ein av fordelane med bruk av CSS er generalisering av utskriftformat. Ein treng ikkje spesifisere formatet fleire stader. Endringar i CSS fila vil endra alle stader der denne er kalla SQL SQL er ei avstutting for Structured Query Language og er eit språk for kommunikasjon med databasar. SQL er ein standard som dei fleste databaseløysingar i dag støttar. SQL kommandoar nyttast for å utføre oppgåver i ein database. Standard kommandoar i SQL er: "SELECT", "INSERT", "UPDATE", "DELETE", "CREATE", og "DROP" Vårt val Når vi skulle velje programmeringsspråk og databaseløysing var det viktig å prøve å få til like løysingar for alle tre applikasjonane. Dette var vanskeleg sidan prosjektet Finn Ordet utvikla applikasjonar for vidt forskjellige brukarmedium. I byrjinga hadde vi det klart for oss at vi ville nytte Java i samband med database som programmeringsspråk for applikasjonane. Vi har nytta Java til programmering av internett- og PC- applikasjonen. PDA applikasjonen var ikkje mogeleg å programmere i Java grunna manglande databasedrivarar. Vi nytta i staden embedded Visual Basic. Alle program som skal nytte ein database krev ei kopling til denne. Til dette har Java JDBC (JavaDataBaseConnectivity) drivarar ( ). I tillegg har ein ODBC- (OpenDataBaseConnectivity) (http://www.mellvik.no/mr/pdf/mr27.pdf, ) og Microsoft sin ADO- (ActiveXDataObjects) drivarar ( ). Vi har nytta JDBC/ODBC bru mellom Java og MS Access i internett- applikasjonen og PC- 22

23 applikasjonen. Til PDA har vi brukt ADOCE som er ein variant av ADO for PocketPC. Valet av databaseløysing enda på MS Access. Dette er ein database vi har nytta tidlegare og kjenner bra. Vi har og tidlegare kjennskap til SQL, som MS Access har støtte for. Operativsystemet til PDA, PocketPC, er og lagt til rette for MS Access, eller PocketAccess som det heiter. Vi har vore i kontakt med Torstein Lunde ved Favourite Systems, som har utvikla programmet Kiss the tram, der bussruter vert presenterte på PDA. Denne løysinga vart laga med PocketAccess. Dette gjer at vi veit at det er mogeleg å bruke MS Access/ PocketAccess til PDA. Dette var ein viktig faktor for vårt val. Databasevalet gjer òg at same database kan nyttast til internett-, PC- og PDA- applikasjonane. 10. Design Valet av design er kanskje eitt av dei viktigaste punkta i samband med ei slik utviklingsoppgåve. Korleis skal applikasjonen sjå ut? Kva fargar skal vi nytta? Kva utsjånad er det som freistar dei framtidige brukarane? I design spørsmålet er det heilt klart på sin plass med ein brukartest på applikasjonane Generelt Førsteinntrykket applikasjonen gjev brukaren kan vere heilt avgjerande for om denne personen vil bruka systemet eller ikkje. Dersom nøkkelvindauget er rotet, har dårleg fargeval eller ser komplisert ut, er det ikkje sikkert applikasjonen har ei framtid. Brukaren må dessutan ha tilgong til dei funksjonar han har behov for. Med utarbeiding av skisser må utviklarane sjå programmet gjennom brukaren sine auge i dei ulike sesjonane av programmet. Då bør ein kunne tenkje seg til kva som bør vera der og korleis ting bør sjå ut. Før utviklinga byrja teikna vi difor grunnskisser av designet, medan vi tenkte oss korleis programmet skulle brukast. Dette gjorde vi med papir og blyant. Denne tilnærminga er spesielt viktig når programmerar sjølv tek del i prosessen. På denne måten tek ein fokus vekk frå alt som har med datamaskiner å gjere. Faren med å ha med programmerarar er at dei fort tenkjer på den tekniske biten når dei skal teikna eit design. Slike ting kan setja ei sperre på kreativitet og originalitet. Vi trur det kan vera lurt å ikkje tenka data når ein skal sjå føre seg eit design. Eventuelle tekniske utfordringar er noko ein skal ta stilling til ved eit seinare høve. Det er heller ikkje uloveleg å gjera om eit design i ein seinare fase dersom det viser seg at det vert umogleg å gjennomføra Internett Internett applikasjonen var den fyrste biten av utviklingsprosjektet. Denne applikasjonen sette standard for korleis dei andre skulle sjå ut. Det er viktig at applikasjonane køyrer same layout då det er det same produktet, berre tileigna fleire medium. Utsjånaden vart om lag heilt slik vi hadde tenkt det på førehand. Utviklinga skjedde på grunnlag av denne skissa: 23

24 Slik vart det ferdige resultatet: Når ein samanliknar desse ser ein at det er lagt til nokre få ting på det endelege resultatet. Enkel og tydeleg design var viktige stikkord. Store knappar og svart og blå skrift på kvit bakgrunn er for dei fleste enkelt å halde seg til. Gul farge på knappane gjev dei fokus. Bortsett frå innskriving av ord, tal og bokstavar er det tross alt knappane som skal nyttast. Då er det viktig at desse er tydelege og enkle. Applikasjonen har og ein fram- og attende- knapp for å enkelt kunne navigere i utførte søk. Desse er og laga store og ikona forklarar seg sjølv. 24

25 Internettapplikasjonen har og ein tenarkontroll. Denne er laga for tenar administrasjon. Dette skjermbilete er med for å vise at designet i alle delar av applikasjonane er samkøyrt. Då designet på internettapplikasjonen var ferdig utvikla, med litt avgrensa funksjonalitet (horisontal prototyping), såg vi på dette som eit grunnlag for å køyra ein brukartest. Ein slik test ville først og fremst gje tilbakemelding på utsjånad (fargar, oppsett og plasseringar). Brukartesten bestod av følgjande punkt: 1. Kva fyrsteinntrykk får du av skjermbilete? 2. Kva tykkjer du om fargevalet vårt for applikasjonen? 3. Er funksjonaliteten ok? Særs bra Heilt greitt Dårleg 0 1. spørs. 2. spørs. 3. spørs. Diagrammet syner resultata frå brukartesten. Vi hadde 36 testpersonar som deltok. Utfallet viste at designet var brukbart. Vi tolka dette positivt, og valde å fortsette utviklinga utan store endringar. Tilbakemelding frå nokre brukarar i testpanelet sette oss på tanken å implementere fram- og attende- funksjon i applikasjonane. Sjølve kodinga bak har me ikkje evaluert anna enn med rettleiar. 25

26 10.3. PC PC-applikasjonen er identisk med internett- applikasjonen, bortsett frå at brukaren har moglegheit til å leggje til ord sjølv. Som ein ser på skjermbilete er det ein ekstra knapp til høgre i hovudmenyen, Redigering PDA På PDA opererar ein med eit mindre skjermbilete, noko som kan setja avgrensingar på designet. Tross dette lagde vi eit design som vart meir eller mindre ei miniatyr- utgåve av internett- og PCapplikasjonane. Funksjonaliteten er tilnærma lik internett applikasjonen. Fargar og oppsettet er det same. Som ein ser er ikkje fram- og attende- knappane med på denne. 26

EasyPublish Kravspesifikasjon. Versjon 1.0

EasyPublish Kravspesifikasjon. Versjon 1.0 EasyPublish Kravspesifikasjon Versjon 1.0 Endringshistorie Dato Versjon Kommentarar Person 12.04.2005 1.0 Første utkast Jesro Christoffer Cena Innhald 1 Innleiing...4 1.1 lsetjing... 4 1.2 Omfang... 4

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Lotteri- og stiftingstilsynet

Lotteri- og stiftingstilsynet www.isobar.no Isobar Norge Org.nr. 990 566 445mva Pilestredet 8 / N- 0180 Oslo. hello@isobar.no Lotteri- og stiftingstilsynet - Vurdering av publiseringsløysingar basert på open kjeldekode Utarbeida for:

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Store dokument i Word

Store dokument i Word Store dokument i Word versjon 2007 av Kjell Skjeldestad Hjelp til betre organisering av skrivearbeidet august 2009 Ved skriving av store dokument er det viktig å få god oversikt over dei ulike delane av

Detaljer

Innhald Pålogging... 2 Viktige knappar... 3 Fronter som rom... 3 Leggje inn ei oppgåve i Fronter... 4 Litt om nokre ulike format for tekstbehandling

Innhald Pålogging... 2 Viktige knappar... 3 Fronter som rom... 3 Leggje inn ei oppgåve i Fronter... 4 Litt om nokre ulike format for tekstbehandling 1 Innhald Pålogging... 2 Viktige knappar... 3 Fronter som rom... 3 Leggje inn ei oppgåve i Fronter... 4 Litt om nokre ulike format for tekstbehandling og visse konsekvensar:... 6 Ulike roller i Fronter...

Detaljer

Informasjon og brukarrettleiing

Informasjon og brukarrettleiing Informasjon og brukarrettleiing Om kartløysinga Kartløysinga er tenarbasert. Alle operasjonar blir utførde av ein sentralt plassert tenar (server). Dette inneber at du som brukar berre treng å ha ein pc

Detaljer

Eksamen i emnet INF100 Grunnkurs i programmering (Programmering I)

Eksamen i emnet INF100 Grunnkurs i programmering (Programmering I) Universitetet i Bergen Matematisk naturvitskapleg fakultet Institutt for informatikk Side 1 av 7 Nynorsk Eksamen i emnet INF100 Grunnkurs i programmering (Programmering I) Fredag 10. desember 2004 Tid:

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010

INTERNETTOPPKOPLING VED DEI VIDAREGÅANDE SKOLANE - FORSLAG I OKTOBERTINGET 2010 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga IT-seksjonen Arkivsak 201011409-3 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit, Birthe Haugen Saksgang Fylkesutvalet Fylkestinget Møtedato 23.02.2011-24.02.2011

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

osbergetcms Brukarmanual www.osberget.no

osbergetcms Brukarmanual www.osberget.no osbergetcms Brukarmanual www.osberget.no Innhald 03. Velkomen 05. Innlogging 06. Arkfanene 07. Redigering av nettside 09. Artikkel 10. Bilde 11. Galleri 12. Del 12. Legg til meny 13. Meir 15. Meny - redigering

Detaljer

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk

Søk regionale miljøtilskudd elektronisk Søk regionale miljøtilskudd elektronisk I 2015 er det endå enklare å levere søknaden om regionalt miljøtilskot på internett. Me vonar du søkjer elektronisk. I denne folderen er det ei skildring av korleis

Detaljer

Bruk av reiserekning i Agresso

Bruk av reiserekning i Agresso Bruk av reiserekning i Agresso Generell saksgang: 1. Reiserekning på web skal fyllast ut av den tilsette. 2. Når reiseregning er ferdig utfylt, skal den tilsette skrive ut reisebilag og stifte kvitteringar

Detaljer

Brukarmanual. www.osberget.no

Brukarmanual. www.osberget.no www.osberget.no Brukarmanual Velkomen Takk for at du valde Osberget GO Dette er verktøyet for deg som ynskjer å oppgradere og halde ved like nettstaden din på ein raks og effektiv måte. Osberget GO er

Detaljer

Legge til brukar. Legge til ein lærar Då det er lite utskifting på lærarar så legg eg til dei manuelt 1. Klikk Kontoredigering Legg til Manuelt

Legge til brukar. Legge til ein lærar Då det er lite utskifting på lærarar så legg eg til dei manuelt 1. Klikk Kontoredigering Legg til Manuelt Legge til brukar Legge til ein lærar Då det er lite utskifting på lærarar så legg eg til dei manuelt 1. Klikk Kontoredigering Legg til Manuelt 2. Skriv inn Fornamn, Etternamn og Klasse. Dersom programmet

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

IKT-kompetanse for øvingsskular

IKT-kompetanse for øvingsskular Notat / Svein Arnesen IKT-kompetanse for øvingsskular Spørjeundersøking ved Vartdal skule VOLDA Forfattar Ansvarleg utgjevar ISSN Sats Distribusjon Svein Arnesen Høgskulen i Volda -7 Svein Arnesen http://www.hivolda.no/fou

Detaljer

RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP. Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF

RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP. Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF RETTLEIING FOR BRUK AV «MIN SIDE» I DEN ELEKTRONISKE SKJEMALØYSINGA FOR FRI RETTSHJELP Oppdatert 19.september 2012 Ove Midtbø FMSF 1 INNHOLD OM RETTLEIAREN... 3 FUNKSJONANE PÅ «MIN SIDE»... 3 MINE SAKER...

Detaljer

TUSSAFIBER KOPLING AV RUTERMODEM RETTLEIING FOR KABEL-TV

TUSSAFIBER KOPLING AV RUTERMODEM RETTLEIING FOR KABEL-TV KOPLING AV RUTERMODEM RETTLEIING FOR KABEL-TV MONTERINGSRETTLEIING FOR INTERNETT OG TELEFONI Denne rettleiinga skal hjelpe deg å kome raskt og enkelt i gang med internett og telefoni. Vi tilrår at du les

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

ehandel og lokalt næringsliv

ehandel og lokalt næringsliv ehandel og lokalt næringsliv Kvifor ehandel? Del av regjeringas digitaliseringsarbeid det offentlege skal tilby digitale løysingar både til enkeltpersonar og næringsliv Næringslivet sjølve ønskjer ehandel

Detaljer

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE»

«ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» «ANNONSERING I MØRE OG ROMSDAL FYLKESKOMMUNE» FYLKESREVISJONEN Møre og Romsdal fylkeskommune RAPPORT, FORVALTNINGSREVISJONSPROSJEKT NR. 4-2000 INNHALDSREGISTER 1. INNLEIING I 2. FORMÅL 1 3. METODE OG DATAGRUNNLAG

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1. Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing

SAKSFRAMLEGG. Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1. Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing SAKSFRAMLEGG Saksbehandler: Odd Arve Rakstad Arkiv: 026 Arkivsaksnr.: 12/153-1 Kommunesamanslåing Leikanger og Sogndal. Spørsmål om utgreiing TILRÅDING: Saka blir lagt fram utan tilråding frå administrasjonen.

Detaljer

Du må ha tilgang til trådlaust nettverk (wifi) eller mobilt datanettverk for å kunne laste ned saker.

Du må ha tilgang til trådlaust nettverk (wifi) eller mobilt datanettverk for å kunne laste ned saker. 12.11.2012 ipad-oppskrifter Innhald 1. Skaff deg mobil datatilgang... 1 2. Hent siste versjon av operativsystemet (ios)... 1 3. Opprett konto i App Store... 2 4. Last ned app frå App Store... 3 5. Last

Detaljer

Spelet varer om lag ein dobbeltime og kan enkelt setjast opp i klasserommet. Talet på spelarar bør vere minst ti elevar.

Spelet varer om lag ein dobbeltime og kan enkelt setjast opp i klasserommet. Talet på spelarar bør vere minst ti elevar. Lærarrettleiing Kva er b.stem? b.stem er ein digital læringsressurs for skuleklasser. Han er lagd opp som eit rollespel der klassa får rolla som ungdomsrådet i Snasen ein fiktiv, mellomstor norsk kommune.

Detaljer

Bilete og figurar i Word

Bilete og figurar i Word Bilete og figurar i Word av Kjell Skjeldestad Ofte har me behov for å setje inn ulike illustrasjonar i teksten vår. Det kan vere bilete, teikningar, diagram osv. Me skal sjå på nokre av dei mulegheitene

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

POLITISKE SAKSDOKUMENT:

POLITISKE SAKSDOKUMENT: POLITISKE SAKSDOKUMENT: FRÅ PAPIR TIL PC Installasjons- og brukarrettleiing Politikar-PC Surnadal kommune 1 2 Innhald 1 Last ned PDF-XChange Viewer... 4 2 Installere PDF-XChange Viewer... 5 3 Anbefalt

Detaljer

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk

Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmelding 2011-2012 Austevoll maritime fagskule 2-årig maritim fagskule : Skipsoffisersutdanning- nautikk Årsmeldinga frå Austevoll maritime fagskule gjev ein oppsummering av dei viktigaste funna i student

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

FÅ VERDA HEIM TIL DEG. NÅR DU VIL. TUSSAFIBER KOPLING AV RUTER. FRITZ Box 7360/7390

FÅ VERDA HEIM TIL DEG. NÅR DU VIL. TUSSAFIBER KOPLING AV RUTER. FRITZ Box 7360/7390 FÅ VERDA HEIM TIL DEG. NÅR DU VIL. TUSSAFIBER KOPLING AV RUTER FRITZ Box 7360/7390 2 TUSSAFIBER MONTERINGSRETTLEIING FOR INTERNETT OG TELEFONI Denne rettleiinga skal hjelpe deg å kome raskt og enkelt i

Detaljer

Ipad som politisk verktøy. Surnadal kommune

Ipad som politisk verktøy. Surnadal kommune Ipad som politisk verktøy Surnadal kommune Bruk av Ipad Surnadal kommune har ei ordning med bruk av Ipad i samband med politiske møte Dette er ei frivillig ordning Det er fullt mogleg å bruke eige utstyr

Detaljer

Lingspeak 3 3.0.487.0. Lingit AS

Lingspeak 3 3.0.487.0. Lingit AS Lingspeak 3 3.0.487.0 Lingit AS Lingspeak 3 Innhald Kva er Lingspeak 3?...1 Installasjon...2 Starte Lingspeak...3 Avslutte Lingspeak...3 Lese opp tekst...4 Hovudvindauget...5 Lagre til lydfil...5 Opplesingsvindauget...6

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK:

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 12.10.2015 SAKSHANDSAMAR: Erik Sverrbo SAKA GJELD: Variasjon i ventetider og fristbrot ARKIVSAK: 2015/2228 STYRESAK: 107/15 STYREMØTE: 10.11.

Detaljer

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak;

Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013. I sak Ud-6/12 om anonym retting av prøver gjorde utdanningsutvalet slikt vedtak; saksframlegg Dato: Referanse: Vår saksbehandlar: 14.08.2013 49823/2013 Sverre Hollen Saksnr Utval Møtedato Utdanningsutvalet 05.09.2013 Anonym retting av prøver våren 2013 Bakgrunn I sak Ud-6/12 om anonym

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Rettleiing aktivering av fritekstleverandørar i ehandel

Rettleiing aktivering av fritekstleverandørar i ehandel Rettleiing aktivering av fritekstleverandørar i ehandel Å aktivere ein leverandør krev i det minste tre steg, og aller helst fire: 1. Kontakt med leverandør, s. 1 2. Oppdatere informasjon i Visma, s. 2

Detaljer

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Inger Marie Evjestad Arkivsaksnr.: 07/1229. IT-arbeidsplassar for ungdomsskuleelevar i Luster. Rådmannen si tilråding:

SAKSFRAMLEGG. Sakshandsamar: Inger Marie Evjestad Arkivsaksnr.: 07/1229. IT-arbeidsplassar for ungdomsskuleelevar i Luster. Rådmannen si tilråding: SAKSFRAMLEGG Sakshandsamar: Inger Marie Evjestad Arkivsaksnr.: 07/1229 Arkiv: 631 A2 IT-arbeidsplassar for ungdomsskuleelevar i Luster Rådmannen si tilråding: 1. Luster kommunestyre vedtek, med tilvising

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Oppgåver til side 130 Oppgåve B Kommenter forholdet mellom omgrep. a) Morfem, leksikalsk morfem, grammatisk morfem, bøyingsmorfem og avleiingsmorfem.

Detaljer

Nettbedrift nye funksjonar frå februar 2016

Nettbedrift nye funksjonar frå februar 2016 Nettbedrift nye funksjonar frå februar 2016 Innhald 1. Bakgrunn 2 2. Engelsk versjon 2 3. Registrerte utbetalingar filtrering på brukar 2 4. Forbetra filfunksjonalitet 2 4.1 Splitting/gruppering av filer

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Informasjonssbrev Arkivplan.no 2015.09

Informasjonssbrev Arkivplan.no 2015.09 Informasjonssbrev Arkivplan.no 2015.09 Eigarane av arkivplan.no har no gleda av å presentere verktøyet i ei oppdatert og forbetra utgåve. Den nye versjonen er tilgjengeleg frå 05.10.2015. Oppdateringane

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2

RETTLEIAR BYGGSØK. Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 RETTLEIAR BYGGSØK Søknad om tiltak utan ansvarsrett PBL 20-2 Kvinnherad kommune Juni 2014 Utfylling av søknad Nettadresse: http://ebs-2010.dibk.no/ Eventuelt via www.dibk.no HUGS: Les hjelpeteksten til

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

Tilgangskontroll i arbeidslivet

Tilgangskontroll i arbeidslivet - Feil! Det er ingen tekst med den angitte stilen i dokumentet. Tilgangskontroll i arbeidslivet Rettleiar frå Datatilsynet Juli 2010 Tilgangskontroll i arbeidslivet Elektroniske tilgangskontrollar for

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm

Øving Fårikål 2014. Oppsummering. Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014. Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Fylkesmannen i Møre og Romsdal Adm Øving Fårikål 2014 Krisehandteringsøving for kommunane i Møre og Romsdal Måndag 29. september 2014 Oppsummering Side 1 1 Innleiing... 3 2 Øvingsmål... 4 3 Måloppnåing

Detaljer

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Innledning Eg valde å tolke oppgåva slik at ein skulle framstille ein «historie» kun ved hjelp av bilete. Eg tolka det òg slik

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Installasjon av SK Admin 6.11

Installasjon av SK Admin 6.11 Installasjon av SK Admin 6.11 1. Lag ei mappe på c-disken på server. 2. Kopier fila SK_Admin.exe til denne mappa. 3. Start programmet SK_Admin.exe Tre nye mapper blir oppretta i mappa som programmet SK_Admin.exe

Detaljer

Kom i gang med LibreOffice. Kapittel 14 Tilpass LibreOffice

Kom i gang med LibreOffice. Kapittel 14 Tilpass LibreOffice Kom i gang med LibreOffice Kapittel 14 Tilpass LibreOffice Opphavsrett Opphavsretten til dette dokumentet, 2011 2014, tilhøyrer utgjevarane som er lista opp nedanfor. Du har lov til å didtribuere det vidare

Detaljer

Rådgjevarkonferanse 2009

Rådgjevarkonferanse 2009 Rådgjevarkonferanse 2009 Vidaregåande opplæring Sogn og Fjordane fylkeskommune Opplæringsavdelinga Inntak og formidling Askedalen 2 6863 Leikanger Telefon 57 65 62 99 etter Vg2 Design og duodji Gravørfaget

Detaljer

HØYRING OM NYE IT-STANDARDAR FOR OFFENTLEG SEKTOR

HØYRING OM NYE IT-STANDARDAR FOR OFFENTLEG SEKTOR HORDALAND FYLKESKOMMUNE Organisasjonsavdelinga Arkivsak 201202564-2 Arkivnr. 036 Saksh. Svein Åge Nottveit Saksgang Møtedato Fylkesutvalet 25.04.2012 HØYRING OM NYE IT-STANDARDAR FOR OFFENTLEG SEKTOR SAMANDRAG

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Dersom summen vert over 400 g må ein trekkje dette frå.

Dersom summen vert over 400 g må ein trekkje dette frå. 13. POLYGONDRAG Nemninga polygondrag kjem frå ein tidlegare nytta metode der ein laga ein lukka polygon ved å måle sidene og vinklane i polygonen. I dag er denne typen lukka polygon lite, om i det heile

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

Søking til skuleåret 2012-2013

Søking til skuleåret 2012-2013 Søking til skuleåret 2012-2013 Opplæringsavdelinga, inntak og formidling Rådgjevarkonferansen 2011 Korleis søkjer du? Du søkjer og svarar på vigo.no, logg inn med MinID Søknadsfrist: 1. mars for ordinært

Detaljer

GeoGebra. brukt på eksamensoppgåver i 10. kl. Sigbjørn Hals

GeoGebra. brukt på eksamensoppgåver i 10. kl. Sigbjørn Hals GeoGebra brukt på eksamensoppgåver i 10. kl. Sigbjørn Hals Innhald Kva er GeoGebra?... 2 Kva nytte har elevane av å bruke GeoGebra?... 2 Kvar finn vi GeoGebra?... 2 Oppbygginga av programmet... 3 Løysing

Detaljer

EasyPublish Detaljerte brukstilfeller. Versjon 1.0

EasyPublish Detaljerte brukstilfeller. Versjon 1.0 EasyPublish Detaljerte brukstilfeller Versjon 1.0 Endringshistorikk Dato Versjon Kommentar Person 12.04.2005 1.0 Første utkast Åshild, Arild og Christoffer Innhald 1 Innleiing...4 2 Skildring av brukstilfeller...5

Detaljer

Sognefrukt Medlemsportal - Introduksjon

Sognefrukt Medlemsportal - Introduksjon Sognefrukt Medlemsportal - Introduksjon Programmet installerast ved å lasta det ned frå www.sognefrukt.no sine heimesider, du finn programmet under "Programvare" menyen på venstre side Installasjon: Last

Detaljer

som blanker skjermen (clear screen). Du får en oversikt over alle kommandoene ved å skrive,

som blanker skjermen (clear screen). Du får en oversikt over alle kommandoene ved å skrive, 1. Last ned og installer XAMPP. 2. Sjekk at alt fungerer. 3. MySQL. Vi begynner med databaseserveren, MySQL. Gå til DOS klarmelding eller ledetekst (finnes under tilbehør på startmenyen om du ikke som

Detaljer

Telefrukt AS. Medlemsportal - Introduksjon

Telefrukt AS. Medlemsportal - Introduksjon Telefrukt AS. Medlemsportal - Introduksjon Programmet installerast ved å lasta det ned frå www.telefrukt.no sine heimeside. Installasjon: Last ned programvaren frå Hardanger Fjordfrukt lagre / opne eller

Detaljer

STUDENTARBEID. Front-end webklient for Enoro AS. Prosjektbeskriving. Kim René Merkesvik Anders Aalen Andrii Petrychak

STUDENTARBEID. Front-end webklient for Enoro AS. Prosjektbeskriving. Kim René Merkesvik Anders Aalen Andrii Petrychak STUDENTARBEID Front-end webklient for Enoro AS Prosjektbeskriving Kim René Merkesvik Anders Aalen Andrii Petrychak Lenkje til nettstad: http://studprosjekt.hisf.no/~15enoro Avdeling for Ingeniør og Naturfag

Detaljer

Kom i gang med EndNote

Kom i gang med EndNote Kom i gang med EndNote EndNote er eit program som vert brukt til å halde orden på litteraturreferansar og til å lage litteraturlister. Referansane kan skrivast inn manuelt eller importerast frå ulike databasar.

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst

Kvifor kan ikkje alle krølle tunga? Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Kvifor kan ikkje alle krølle tunga Nysgjerrigperprosjekt 5.- 7.kl 2008. Davik Oppvekst Innhaldsliste: Framside med problemstilling Hypoteser Plan Spørjeskjema Arbeid med prosjektet Kjønn Trening Alder

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Rådgjevarkonferanse 2010

Rådgjevarkonferanse 2010 Rådgjevarkonferanse 2010 Sogn og Fjordane fylkeskommune Opplæringsavdelinga Inntak og formidling Askedalen 2 6863 Leikanger Telefon 57 65 62 99 Logg inn på vigo.no med MinID Alle må bruke MinID for å

Detaljer

www.hordaland.no Nytt HFK Intranett

www.hordaland.no Nytt HFK Intranett Nytt HFK Intranett Vår digitale kvardag Gode medarbeidar! Fylkesrådmann Paul M. Nilsen Både på jobb og privat brukar dei fleste av oss PC til ei lang rekkje oppgåver. Å meistra bruk av digitale verktøy

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

Installasjonsrettleiing for antivirusprogram Avast!

Installasjonsrettleiing for antivirusprogram Avast! Installasjonsrettleiing for antivirusprogram Avast! Programmet Avast! Home Edition kan lastast ned via Enivest sine heimesider. Alternativt kan ein gå direkte til www.avast.com. Vel menyen Products og

Detaljer

Skrivne og trykte hjelpemiddel samt kalkulator er tillate. Ta med all mellomrekning som trengst for å grunngje svaret.

Skrivne og trykte hjelpemiddel samt kalkulator er tillate. Ta med all mellomrekning som trengst for å grunngje svaret. Eksamen 7. mai 2014 Eksamenstid 4 timar IR201812 Statistikk og Simulering Skrivne og trykte hjelpemiddel samt kalkulator er tillate. Ta med all mellomrekning som trengst for å grunngje svaret. Oppgåve

Detaljer

ARBEIDSPLAN FOR : 10C

ARBEIDSPLAN FOR : 10C ARBEIDSPLAN FOR : 10C VEKE 46 OG 47 : INFO Oppsette prøvar: o 13. november: N&M o 11. november: Matte o 17. november: Krle Epost-adresser: o Erlend: erlend.spurkeland@lindas.kommune.no o Berit: berit.lilleokdal@lindas.kommune.no

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Emneregistrering i Studentweb, Historiestudiet ved Høgskulen i Volda

Emneregistrering i Studentweb, Historiestudiet ved Høgskulen i Volda Emneregistrering i Studentweb, Historiestudiet ved Høgskulen i Volda Av Arnfinn Kjelland Versjon 17.1.2003 Innhald Innhald...1 Pålogging...1 Framsida på Studentweb...2 Semesterregistrering epostadresse...3

Detaljer

NOTUS PORTAL 1. BRUK AV NOTUS PORTAL FOR TILSETTE/VIKARAR:

NOTUS PORTAL 1. BRUK AV NOTUS PORTAL FOR TILSETTE/VIKARAR: Notus Portal er ein Internett-portal med presentasjon av ledige vakter, førespurnad om å ta vakter og bekreftelse av vakter via Internett og SMS! Når ei vakt er ledig i Notus, kan denne publiserast som

Detaljer

Saksbehandling kva er no det?

Saksbehandling kva er no det? Saksbehandling kva er no det? Rådgjevar Ole Knut Løstegaard Eforvaltningskonferansen 2012, Oslo, 16/2-2012 Innleiing «Saksbehandling»: ubestemt omgrep Brukt ei rekkje stader i lov- og forskriftsverket

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse

Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse Telemedisin Sogn og Fjordane Retningsliner for bruk av videokonferanse ------------------------------------------------------------------------------- Innhald 1 Innleiing... 3 1.1 Videokonferanse... 3

Detaljer

AD Travel. Brukarmanual for prøvenemnda i Hordaland Fylkeskommune FAGOPPLÆRINGSKONTORET

AD Travel. Brukarmanual for prøvenemnda i Hordaland Fylkeskommune FAGOPPLÆRINGSKONTORET AD Travel Brukarmanual for prøvenemnda i Hordaland Fylkeskommune FAGOPPLÆRINGSKONTORET Oppbygging av brukarmanualen Oppbygging av brukarmanualen... 3 Pålogging og forklaring til hovudbilete... 4 Første

Detaljer

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon Uansett om elevane skal svare på den individuelle oppgåva skriftleg eller munnleg, kan læraren og elevane avtale når og korleis det kan vere formålstenleg med tilbakemeldingar. Læraren kan bruke undervegsvurderinga

Detaljer

PC-ORDNINGA I DEN VIDAREGÅANDE SKULEN

PC-ORDNINGA I DEN VIDAREGÅANDE SKULEN PC-ORDNINGA I DEN VIDAREGÅANDE SKULEN Kva er PC-ordninga? PC-ordninga kjem frå at alle elevar ved dei vidaregåande skulane skal ha kvar sin berbare PC, til bruk i undervisninga. PC-ordninga går ut på at

Detaljer

UNIVERSITETET I OSLO

UNIVERSITETET I OSLO Kandidatnummer: NYNORSK UNIVERSITETET I OSLO Det matematisk-naturvitskaplege fakultet Eksamen i : INF1000 Grunnkurs i objektorientert programmering Eksamensdag : Onsdag 5. desember 2013 Tid for eksamen

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer