EIT INFORMASJONSMAGASIN FOR VANYLVEN - NR

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "EIT INFORMASJONSMAGASIN FOR VANYLVEN - NR 2-2011"

Transkript

1 1 EIT INFORMASJONSMAGASIN FOR VANYLVEN - NR EIT INFORMASJONSMAGASIN FRÅ VANYLVEN KOMMUNE NR Team familie side Tante Marianne side 4-5

2 2 KJENNER DU BULYST? Bulyst. Høyrt om det før? Kjent det sjølv? Ordet er flittig brukt i byråkrati og politikk for å hindre fråflytting og sikre tilflytting. Men sånn elles? Har du verkeleg kjent på eller latt deg rive med av ein vanvittig bulyst? Strutta av bulyst? Tenkjer du over bulysta i kvardagen? Arbeidslyst. Matlyst. Sexlyst. Men bulyst? Seier det deg noko? Eller er det berre eit moteord som blir nytta om noko vi ikkje tenkjer over? Mykje gjerast for at vi skal kjenne bulyst. Det er mange forprosjekt og prosjekt gode eller godt forankra inkluderingsprosjekt, meir eller mindre godt organiserte arenaer for samhandling, mange ulike aktørar i lokalsamfunnet, noko implementering og entrepenørskap og samarbeidsrelasjonar som kan ha ulike gradar av jamnbyrdigheit og formaliseringsgrad. For å nemne noko av det sentrale mynde peiker på i dokumentet Identifisering av prosjekter med formål å få tilflyttarar til å trivast, og bli verande på ein stad. Ein rapport om bulysta vår. Vanylven Utvikling tykkjer bulyst er viktig. Men omgrepet handlar ikkje berre om nasjonal politikk og gode intensjonar. Det handlar om kvardagen vår. Din og min kjensle av å trivast med staden vi bur på. Det er du og eg som må kjenne bulyst. Fjernt og flyktig eller nært og nyttig? Magasinet du no held i handa vert utgitt av Vanylven Utvikling. Vi trur ekte bulyst handlar om kva som får folk til å bu der vi bur. Konkret og jordnært. Det er det vi vil fokusere på i vårt magasin. På moglegheita til å gjere forretning av ein hobby og ei glødande interesse. Det å synast det er gøy å jobbe fordi ein kan drive med det ein har drøymt om sidan barndomen og samtidig har rom nok i kvardagen til å sette pris på dei små daglegdagse tinga, for då er det ikkje berre stress. Det å våge og vere seg sjølv, ta sine eigne val i livet sjølv om ein på ein mindre plass vert desto synlegare. Moglegheitene er så mykje større om ein berre opnar augene og ser seg rundt, vågar å satse det er det vi ynskjer å formidle i denne utgåva av magasinet. Magasinet vert distribuert via Synste Møre. På den måten når vi ikkje berre dykk som bur her, men også utflytta vanylvingar som ein dag kanskje vil vende blikket mot Vanylven, naturen, menneska og moglegheitene her. Vanylven - ein grunn til å smile, nr Utgjevar: Vanylven Utvikling AS Ansv. redaktør: Bernt Westad Redaktør, ord og bilete: Anna-Ma Olsson - Bladbunad: Tor Inge Nygård/Anna-Ma Olsson Frå dropskoking til Kva har ein sjukepleiar og ein ambulanseførar til felles? Jo, ein nettbutikk som sel interiørprodukt så det susar i fransk landstil! På den gamle garden til besteforeldra nede ved sjøkanten på Fiskå, bur Per Marius Lillehamre (32) saman med Camilla Breivik (24) og borna. Bustaden har fått gjennomgå omfattande renovasjon dei siste åra, og inneheld no eit kvitmalt loft med showroom for nettbutikken dei har dreve sidan februar i år, Milladill.no. Her bugnar det av skilt med snirklete skrift, knaggar og krokar, speglar og rammer, garnkuler i glas og små gipskors og madonnafigurar. - Det heiter Shabby Chic - eller fransk landstil, seier Camilla Breivik (24) og legg ikkje skjul på at smaken hennar har prega innhaldet i nettbutikken. Nordmenn idag er vant med å handle på nettet, så den store utfordringa er å føresjå kva produkt som kjem til å gå bra. Bestseljarane så langt er dørmatter med tekst, samt gammaldags vippespeglar. Det starta med at Per Marius og Camilla kokte drops på kjøkenet saman og dekorerte gamle hermetikkboksar. Dette var så gøy at tanken å selje det dei laga etterkvart vakna. Nettbutikken dei starta i februar har gått betre enn dei hadde drøymt om på så kort tid, og sender no til dømes vanylvsk drivved og gamle garnkuler over heile landet. - Vi har delt oppgåvene slik at eg tek hand om det tekniske, fortel Per Marius. Eg legg inn nye varer og oppdaterar på nettet, medan Camilla er den som står for innkjøp og produktplanlegging. Pakkar

3 3 nettbutikk varer gjer vi begge to, og har som mål at bestillingar heilt fram til klokka ett skal avgarde same dagen med posten, som har frist klokka to på Fiskå. -Vi håpar på ein betre fraktavtale i framtida, seier Per Marius. Utviklinga i Posten gjer det alt vanskelegare å halde gode fraktrutinar. For enkelhetens skuld har Milladill ein fast, låg pris på frakt. - Slik sett tapar vi litt på kvar frakt, men vinner på at vi får fleire ordrar, seier dei. Ilter piping frå kjøkkenet røper at det likevel ikkje er kun interiørting som produserast i huset på Fiskå. Her er også kyllingar som har vorte klekkja ut ved hjelp av rugemaskin, og ved den gamle fjøsen på tunet spaserer høner av rasen islandsk viking. - Det er berre å stikke innom dersom ein vil sjå tinga, eller treng bursdagsgåve i all hast, fortel Camilla. Dei har ikkje faste opningstider, men opnar meir enn gjerne døra om ein slår på tråden eller kjem forbi. Samstundes som paret venter sitt fyrste felles born, går dei med draumar om ein butikk på tunet heime i framtida. Men namnet på butikken? Jo, det er sjølvsagt fordi Camilla har dilla på desse tinga.

4 4 DET SKEIVE, vesle, raudmalte huset med tak i amerikansk præriestil står mellom bugnande tre i den skrånande hagen eit steinkast frå blå fjord. Nyslått plen med gras som ligg til tørk, ut frå husets indre sig ein tydeleg duft av nysteikte vaflar. I grøfta står ei kvinne i blodraud hettegensar og dirigerar inn på tunet medan ho viser alle tenner i det som kan vere Syvdes hjartelegste smil. - Huset er som meg - litt merkeleg skrudd saman! Marianne Løseth (40) ler på den brautande måten som bergensarar er viden kjent for, medan ho fortel om alt ifrå villkattane på løda til tippoldemora hennar som vart født her, i dette huset som er bygd på og bygd på i generasjonar, der kjærasten Trygve frå Voss no er satt til oppgåva å steikje vafler. - Går det bra der inne, Trygve? Eg vart så glad for finevêret, for då slapp vi å rydde inne! Innimellom slår ho ut med arma mot eit bord i solveggen, dekkja på med eit raudt sceneteppe? For det vert sommarskule likevel. Born frå 4. klassetrinn og oppover i Vanylven som vil vere med å setje opp ein teaterforestilling frå start til slutt på ti dagar er også i år varmt velkomne å melde si interesse og kanskje verte ein av dei 26 som får plass. Som dei to føregåande åra, er det Marianne som er ansvarleg for undervisningsopplegget. Ungdomane sjølve er med i heile prosessen frå å velje tema til å lage kostymer og scenerekvisittar, og til slutt framsyning. - Ein må ta born og unge på alvor, slik at dei får ein oppvekst som dei ser tilbake på med gode minner om Vanylven. Det er det som betyr noko når du vert vaksen, seier ho engasjert. Eg trur det er viktig å få unge til å like barndommen, om dei skal få lyst til å kome tilbake. For sjølv lengta Marianne vekk. Etter dei fyrste åra på Alvøen utanfor Bergen og Meieriet i Ålesund, kom ho med mor, far og to brør til farens heimstad Syvde tidsnok til å byrje første klasse. Med skarrande Rrrr var ho annleis, litt utlending rett og slett, men utan å vere eksotisk. Som mange i slekta er ho glad i musikk. Ho spelar trombone, og er etter eige utsegn ei av dei dårlegaste i landet. -Eg spelte i korps veit du, med andre som spelte trombone, så eg trudde dei gode lydane kom frå meg - men dei gjorde jo ikkje det, hæ-hæ! - I mange år tenkte eg at eg ikkje var herfrå, eg var frå Alvøen, fortel Marianne. Men så kom eg tilbake til Syvde i vaksen alder fordi mor mi vart sjuk, og byrja å pendle fram og tilbake. Ho vart ikkje frisk, og då måtte eg ha jobb her oppe. Då ho gjekk bort i 2007 vart eg verande. - Men som ungdom, då venta eg berre på at eg skulle verte gammal nok til å reise og byrja på skodespelarjobben min. Eg ville verte Crystal i Dynastiet, ho snille med det fluffy håret, du vet. Og så vart eg bitchen Alexis i staden for! Eg er jo kjend for å vere litt streng med elevane mine. Hmm, korleis? - Jaaaa...Ho trekkjer på det, tenkjer. Eg er veldig sånn som må ha kontroll. Når eg har sagt noko, så forventar eg at det skjer. Eg har eit italiensk temperament som strekk seg alle vegar, og grin alltid når dei har gjort sin framføring. Eg virkeleg elskar elevane mine, er frustrert og sint på dei, ler med dei og er glad med dei. Sånn er det berre når vi gjer ein felles ting. Det å jobbe med ein produksjon er jo ein reise i lag. Det er eit forhold. «Det er viktig å få unge til å like barndomen, om dei skal få lyst til å kome tilbake» Du er ikkje kompis med ungdomane? - Jo, eg er nok det. Ein vaksen som er venn med dei, som dei kan snakke med om ting og det vert mellom oss. Eg gir tilbakemeldingar og dei veit at eg er... feilfri skulle eg til å seie! Hæ-hæ-hæ! Nei, dei veit at eg IKKJE er feilfri, og dei ELSKAR å arrestere meg på ting sånn som at eg har teke på meg umaka sokkar, eller ikkje har kamma håret mitt, eg får verkeleg høyre det! Men på kulturskuleavslutninga sa dei at dei såg på meg som ein tante. Så eg er tante Marianne - ein vaksen dei føler seg litt i slekt med. Nytt for i år er ellers ein vossing med erfaring både som lærar og karateutøvar, nemleg kjærasten Trygve, som utan å nøle vart med Marianne på eit prøveår i Syvde. Og med han, også moglegheita til å ha scenekamp i teaterundervisninga på sommarskulen. Marianne har frilansa som skodespelar, teaterinstruktør og regissør i Teaterkompaniet GREP saman med ein kollega sidan Vi skal skrive og produsere teaterframsyningane i Syvde under det komande året. Så kolleger og skodespelarar kjem hit og jobbar med oss. Og når dei først kjem, synst dei at dette er ein av verdas finaste plassar. Dei berre lurar på kvar kafeén er! Hæ-hæhæ! Det italienske humøret stikker seg fram i det ho brått vert alvorleg. - For dei som tenkjer at sommarskulen er berre tull og tøys, så dekkjer vi absolutt alle faga som er i pensum. Til dømes marknadsføring, matematikk, fysisk fostring, friluftsliv, matlaging, skriving, og brainstorming - dei skriv jo tekstane sine sjølv. Slutt å tenk - berre kom på det! brukar ho å seie til elevane sine i improvisasjonsøvingane dei har kvar morgon og kvar ettermiddag. - Vi jobbar med menneske. Det vil seie, eigentleg jobbar vi med leik og meistring. Born som kjem saman og vert trygge på kvarandre, og får ei positiv utvikling ved å meistre ting, skape ting. -Sommerskulen handlar ikkje eigentleg om kultur. Det handlar om utvikling...om det å bli skapande, bruke dine egne kreative idear og moglegheiter og tru på det, i eit miljø der det er tillate. Eg har elevar som har komt etter sommarskulen og sagt at dei har lært meir på desse to vekene enn på eit heilt skuleår. Fordi dei har lært gjennom øvingar i praksis. Marianne og Trygve elskar friheita på bygda. Det å kunne gå ut og rulle seg naken i graset, eller rusle ned og fiske litt. Men dei kunne tenkt seg ein type samlingsstad, for å treffe andre på nøytral grunn. Spele sjakk, drive med teater, eller berre ein plass

5 5 «Eg kan ikkje forstå korfor ein skal ha ein jobb som er trasig, når ein kan ha ein jobb som er gøy» Tante Marianne for alle kora rundt om. Ein kafé, ein pub og eit kulturhus, det er draumen, det, fantaserar Marianne. - Ålesund er jo i vekst i folketal, og det er snakk om bru og sånn men...det viktigste er å lage trivsel der ein bur. Trur du fleire etterkvart vil velje livet på bygda? -Eigentleg ikkje, med nedrustninga regjeringa har, og med fødeavdelingar som forsvinn. Menneske vil ha jobb og sikkerheit. Så eg trur dessverre endå fleire vil flytte inn i kaninbur i storbyane. Men det er synd, for dei fleste vil jo bruke ferie og fritid istaden, til å kome seg ut på bygda. - Eg trudde eg hadde heile livet på å ta igjen tapt tid med min mor, men så plutseleg hadde eg ikkje det. Alt som har med verdiar å gjere vert berre lagt vekk då. For når alt kommer til alt så er røter, tilhørighet og familiekjærleik det som betyr noko. Eg trur eg har eit betre liv på bygda. Men av og til må eg verte minna på kor fantastisk eg har det her!

6 6 TEAM FAMILIE Dei ville til landsbygda i Norge, men visste ikkje kvar dei kom til å lande. Då det same huset hadde dukka opp for salg i internettannonsane tre gongar, tok nederlandske Brenda og Martinus Koers det som eit tegn. No er det snart fem år sidan dei tok med seg dei fire borna og familiebedrifta til Fiskå. - Ein må venne seg til at ting tek tid her i Norge, seier Martinus. Men no søv vi godt om natta, og lever nær naturen. Vi kunne ikkje ha hatt det betre! STØRRE AVSTANDAR - I Nederland vert eit kvarter eller ein halvtime rekna som lang tid å bruke på reising til og frå. Her må du rekne nesten ein dag for å fylgje borna til tannlegen for tannregulering til dømes, fortel Brenda. Slik er det no berre, men det trudde vi ikkje heilt på før vi kom hit! - Vi var ikkje tilfreds i Nederland. Der er så mykje regler, og vi bekymra oss for framtida til borna våre, seier Martinus. Nærleika til coffee shops gir lett tilgong til dop for ungdomsskuleelevar, og var ein av grunnane til at dei ville flytte til fredelegare omgjevnadar. BETRE SKULE Dei synest at det er positivt her i Norge med mindre skuleklasser og meir tid til den enkelte elev. - Og så går dei av og til på tur i kroppsøvingstimane, det ville ha vore utenkjeleg i Nederland! I tillegg er her ein anna innstilling til matlaging. Til dømes har ein ikkje Mat & Helse som fag på skulen der eingong, seier Brenda, som fortel at ofte har ungane laga maten ferdig til ho kjem heim frå jobb. JOBBAR MYKJE Ved sidan av gardsdrift og deltaking på messer, jobbar Brenda både som vikarassistent på sjukeheimen på Fiskå, samt på Åheim og Fiskå skule. At folk reagerar på at dei jobbar mykje trur dei er ein av kulturforskjellane mellom Norge og Nederland. Sjølve synst dei at det er heilt naturleg, då dei har valgt å satse på å byggje opp si eiga bedrift. - I fjor sto vi på messe kvar helg heile året, frå mai fram til jul. Når ein ikkje har slekt og familie i nærområdet, og faktisk er vekk mange av helgane, tek det nok litt lengre tid å kome inn i lokalsamfunnet, meiner Brenda. Samtidig er ho overraska over kor hjelpsomme folk er når det trengs, og fortel om alle som troppa opp og hjalp til då Martinus kom med heile flyttelasset frå Nederland. Alt var gjort i løpet av ein dag! - Det har vore spesielt viktig for oss med all den gode hjelpa, sidan vi har møtt eit nytt språk, eit nytt land, nye menneske og ny kultur på same gong. INVESTERAR I GARDSDRIFT I desse dagar startar bygginga av ei ny fjøs for totalt 70 dyr rett ved sidan av den gamle, noko som er ein stor investering. Sauer prøvde dei seg på i fjor.

7 7 - Men eg er ikkje ein sauemann, flirer Martinus, og Brenda er einig. Eigentleg ville dei importere bison, og fortel at det er rolige dyr med veldig godt kjøt. Dessverre er det ikkje lov å importere bison til Norge, så dei planane måtte dei legge til side. Dei held seg til kjøtproduksjon, og har idag 30 kviger i lausdrift av typen Limosin, som er eit norsk kjøtfe som gjev fint kjøt med høg lønsomheit. Borna Matt, Arissa, Tosca og Thyra er alle i tenåra og tek aktivt del i gardsdrifta. Eldstesonen Matt er 17 og går landbruksskulen på Gjermundnes. Eldstedottera Arissa på 16 er allereie interessert i plantedyrking og gartnervirksomheit, og foreldra håpar dei ein dag vil ta over landbruket. - Gjennom å byggje opp ein gard håpar vi å kunne halde familien samla. ØKOLOGISK I VEKST - Vanylven kommune har vore fantastisk, vi har fått all råd og hjelp vi kunne ynskje oss når det gjeld landbruk, seier paret, som også importerar økologisk gjødsel til Norge. -Eg trur det held på å snu, og at folk over alt byrjar å bli meir bevisst på at vi treng anna enn berre kjemiske produkt, seier Brenda. Det gjev både større avling og lågare gjødselprisar. INTERESSERT I DET ALTERNATIVE -Furuolje er bra mot forkjølelse og tette luftvegar. Brenda set fram ei keramikkrukke med duft på bordet. Dette er eit av produkta dei sel, og som kjem i mange ulike dufter, til dømes eukalyptus eller mint. Langsomt vert nordmenn meir interessert i det som er alternativt, men er samstundes litt skeptiske og spør gjerne etter forskingsrapporter og lignende, seier ho. - Alle menneske reagerer forskjellig på dei ulike preparata. Ein må berre prøve seg fram. TRIVST MED KLIMAET - Her er meir regn enn vi er vant til. Men vi synst klimaet her er fint, og likar at det ikkje er så varmt, fortel Martinus. - Interessen for økologisk gjødsel kjem meir og meir, sjølv om nordmenn er konservative samanlikna med oss nederlendare, seier Martinus. Han er veldig fornøgd med at Bioforsk (norsk forskningsinstitutt organisert under Landbruks- og matdepartementet) no skal prøve den økologiske gjødselen deira.

8 8 Abstrakt fotografi ve

9 9 rt kunst Silje Nordal, 15 år, frå Eidså. Kvifor begynte du å fotografere, og kor gamal var du då? Eg fekk mitt første kamera i bursdagsgåve då eg var 12 år gammal. Det var eit lite Samsung digitalkamera, og det var med dette kameraet interessa mi for fotografering begynte. Ei stund etterpå kjøpte eg speilreflekskameraet. Så det var eigentleg ikkje nokon spesiell grunn til at eg begynte å fotografere, eg fekk berre interesse for det. Kva for eit kamera har du, og kva for objektiv bruker du? Eg har kameraet Canon EOS 500D. Eg har to objektiv, eit Canon EF-S 18-55mm f/ objektiv (som følgde med kameraet) og eit Canon EF 50mm f/1.8 II objektiv. For det meste brukar eg 50mm objektivet, fordi bileta blir mykje lysare og bakgrunnen blir meir uskarp. På ønskelista står eit macro objektiv og eit vidvinkel objektiv. Noko spesialutstyr til kameraet? Nei, eg har ikkje noko særleg spesialutstyr til kameraet enda. Berre eit stativ og nokre vanlege filter. Har du noko plan om å utdanne deg innenfor fotografi? Eg skal først og fremst få studiekompetanse, så får eg sjå kva eg veljer vidare. Men ein ting er sikkert, fotografering vil eg halde på med uansett. Er det ein tanke bak bileta dine? Det er vel ikkje nokon spesiell tanke bak bileta mine. Men når ein ser litt nærare på noko, for eksempel i naturen, kan ein finne mykje vakkert å ta bilete av. Og det er noko eg gjer ofte. Så ein må berre prøve seg fram når ein tek bilete, være kreativ og leite etter fine gjenstandar.

10 10 Davids draum I følgje Aina Krakset Moldskred kom David Johnson (32) som sendt frå himmelen ein dag i vinter, og har vore hjelpar på Hakallegarden sidan då. Sjølv seier han dette: - Eg var på yoga- og meditationskurs i India frå januar til april. Etterpå satte eg meg i bilen og køyrde frå Sogn & Fjordane og oppover, på leiting etter eit lite gardsbruk. Omgjevnadane her er kjempebra. Eg er tiltrukket av heile vestkysten, med naturen, og har budd lenge i Misund utanfor Molde. - Eg har ein draum om å byggje opp eit sjølvberga gardsbruk. Men eg vil ikkje gjere det aleine, og førebels har eg ikkje funnet nokon som har hatt lyst til å vere med. - Så du har på ein måte ein plan? - Ja. Eller...eg hadde det. No veit eg ikkje heilt kva som kjem til å skje. Eg har vel meir eller mindre gitt opp håpet om å møte nokon som har lyst til å satse på dette. Det var vanskelegare enn eg trudde. - Men, om du kan beskrive...kva for type gard er det du tenkjer på då? - Vel, ikkje ein besøksgard, men meir eit kollektiv der ein bur i lag, jobbar i lag. Ein gard har no så mange fleire moglegheiter i seg enn berre å dyrke grønsaker. Ein kan halde på med musikk, og kunst, og trehandverk til dømes. Det treng no ikkje å berre vere dyr og plantedyrking. - Er det dette som er draumen din? - Ja, draumen, det hadde vore ein landsby med økologisk dyrking, eit anna "tenk". Sleppe stresset og forbruket. Men det er pussig kor vanskeleg det er å gi slepp på sine faste vanar også. Sjølv om vi menneske snakkar om kor herleg det hadde vore, når alt kjem til alt, så...tør ein ikkje. Min tanke med det heile er sikkert veldig naiv, og det er sikkert mykje meir arbeid enn kva ein trur. Men eg skulle gjerne ha gitt det ein sjanse i all fall. - Eg lurer, kor sjølvberga lever du no? - Ikkje i det heile. Det einaste eg dyrkar er mine eigne bønnespirer. - Du har fortalt tidlegare at du ikkje følgjer med på nyhende i aviser eller på fjernsyn. Korfor ikkje? - Nei, det gjer eg ikkje. Tja...eg har vel berre mista interessa for fjernsyn. Men når det gjeld å ikkje sjå nyhende så er det vel det mest bevisste valet eg har gjort...for nyhende er eit mål på kor gale stilt det er i verda. Det er eit evig kvernande, alltid problem. - Vi lever ikkje direkte i takt med vår opprinnelse. Det er vel derfor vi lider så mykje. Vi har feil fokus. Eller "feil" forresten - vi har eit fokus som tek oss bort frå oss sjølve. Det er mogleg det er det rette nett idag, men eg trur at i våre hjartar lengtar vi tilbake til kontakten med...alt. - Men har du ein meining om korleis det kan bli betre? - Eg trur at eit stort problem er at ein dømer veldig mykje. At ein synes ting er "rett" og "feil". At dette vil vi ikkje ha, men dette vil vi. Det trur eg gjer at ein hamnar eit steg bak det som eigentleg er, når ein skal meine og synse og tenkje om ting - i staden for berre å prøve å vere i det, oppleve det som det er, uansett kva det er. (Ler). Det er vanskeleg å forklare men... - Er det derfor du trivst betre på landet kanskje? - Ja. Absolutt. I Göteborg og andre storbyar vert ein mata med endå fleire ting som skal gjerast. Ein går kanskje ut for å kjøpe noko, og kjem heim med noko heilt anna. Og så vil vi vere først og best. - Ligg det i oss menneske tenkjer du? - Ja, det ligg veldig djupt i oss, men eg trur det er på grunn av korleis det ser ut idag. Det er liksom sånn det skal vere. Det er best å vere best. Men å vere nummer to, eller tre - det er også best. - Eller sist... - Ja. Men då er ein der igjen..."først" og "sist". Det er like bra, alt saman, trur eg! Altså, eg kan no ikkje psykologi på den måten, men eg trur berre løna er stor om ein skulle gi opp det der. Prøve å kjenne meir tilfredsheit innifrå i staden for å søkje den utanfrå. - Ja, men korleis trur du ein kan gjere det? - Ja...å berre prøve å setje seg ned og ta det litt meir roleg, det er eit godt steg. Puste. - Det handler vel yoga mykje om også? - Ja, absolutt. Eg har helde på med yoga sidan eg var omtrent 20, og har det alltid bra når eg gjer det. Det gir ein indre ro, heilt klart. Alt som gir avslapning er vel bra, i kva for ein form det enn måtte vere. - Du skil deg ut ein del med tanke på utsjånad. Er det bevisst? - Ja, eg vil la håret leve sitt eige liv, og har ikkje klipt det på åtte år no. Det er no ikkje slik at eg er slik, så då må eg sjå ut sånn. Det er vel meir at det går hand i hand med korleis eg ser på ting i det store heile. - Men kvar hen finn du kleda dine? - Eg syr sjølv. - Å, OK! Syr du alt sjølv? - Nei då. Eg handlar også, det gjer eg, men bukser har eg vel ikkje kjøpt på mange år no. Hadde eg hatt ein gard ville eg veldig gjerne sitje og sy, for å selje det. Å sy er nok mitt handverk, trur eg. - Er folk reserverte, fordi du ser annleis ut? - Ja, sjølvsagt. Eg er ganske vant med skeptiske blikk på grunn av korleis eg ser ut. Men eg har vorte veldig godt motteken også.

11 11 - Kanskje dei er nysgjerrige, men ikkje tør å spørre? - Ja. Dei er velkomne. - Jaså? - Det hadde vore heilt fantastisk å bu med ein gjeng menneske som delar dei same tankane å bevare jorda i staden for å bruke den opp. - Betyr det at du til dømes er vegetarianar då? - Nja, eg kan ikkje kalle meg det, det kan eg ikkje. Men eg eter helst ikkje kjøt eller fisk. Det er sikkertnok mogleg å ete kjøt med reint hjarte. Eg synst berre ikkje måten vi held dyr på idag er særlig reint. Ei kyr har ikkje eit så verdig liv, ho får ikkje så mykje takk. - Kor bevisst er du når du vel mat? - Vel, der går det på dagsform. Dessverre har det vorte mykje brød. Og det er nesten magisk, men det følest herleg å bruke mat som skal kastast, å kunne livnære seg på det. Sidan eg var i India har mi innstilling til dette vorte forandra. Eg var nokre månader i nord, ved foten av Himalaya, to mil frå utløpet av Ganges. Det er ein heilt anna openheit der, og ein dag skal eg tilbake. - Er du mykje ute i naturen her? - Nei...Eg lever ikkje etter ideala mine, verkeleg ikkje. I starten, då eg flytta hit, var eg ofte nede på stranda for ein dukkert. Eg gjer det framleis av og til, men på ingen måte så ofte som eg vil. Eg treng litt meir sjølvdisiplin. - Er du religiøs? - Ja, eg trur vel på Gud. Men med religion, kjem krig. Og endå ein gong kjem vi menneske inn og seier at dette er det einaste rette. Eg trur ikkje du vert opplyst fordi du les Koranen eller Bibelen eller Bagavadgita. Det er heller innstillinga di, og korleis du opnar deg. Bibelen er sikkert forløysande for mange, men eg søkjer ikkje i nokon skrift. Eg har prøvd å lese Bibelen fleire gongar - og slutta like mange!

12 12 12 Steinarr Sommerset er 28 år og oppvaksen på Nordstranda i Vanylven. Han var tidlegare journalist i NRK, og jobbar no som omsetjar i London. Heimesiger Så du bur i byen. Låser døra når du hentar posten. Står som sild i tønne på bussen og ser tomt hin vegen når nokon snakkar høgt. Trappeoppgangen i den grå blokka har ikkje vore vaska sidan 2009, for det er naboen sin tur, han du aldri har snakka med. Du drikk utblanda kaffi med vanskelege namn, og slappar av med heva skuldrer og eitt auge flakkande mot minuttvisaren. For du jagar alltid vidare. Draumen om godt samvit spottar deg frå skrivebordsskuffa: Sareptas hugseliste over alt som må gjerast snart, den under haugen med assorterte kvitteringar frå impulskjøpa du ikkje klarte å stå imot. For reklamen lokkar så yndig på deg, og høyrer du ikkje etter, skrik den etter deg frå alle kantar, der du hastar avgarde med rynka panne til verda over den tyggisflekkete asfalten. Vegkanten er ikkje omhyggjeleg raka fri for nyslått gras i stødig handelag etter middagskvilda. Ho som kjem køyrande slår ikkje av ein prat om laust og fast. Her hyttar dei med neven til tylane som våger seg frampå utan fire hjul. «Men det var då noko til svartmaling», tenkjer du kanskje. Byen er no til dømes rik på kultur- og aktivitetstilbod. Og du har sjølvsagt heilt rett. Kvar helg kan du etter ei lang arbeidsveke kose deg med entusiastisk karaokesong frå nabolaget gjennom golv og vindauge, frå komforten av di eiga seng, heile natta. Er du ekstra heldig, deler dei ivrigaste opplevinga med deg til langt ut på morgonkvisten for ei musikkglede, for ei nyting! Likar du spaserturar i gågata, kan du treffe mange oppmuntrande tiggarar som gir deg godkjensla, og eldsjeler frå telefonselskap og veldedige organisasjonar er alltid på pletten for å underhalde deg med gode tilbod det ikkje hjelper å seie nei til. Har du lite til overs når du skal betale rentene på det overdimensjonerte huslånet, er det er faktisk leikande lett å leve billig i byen. Du kan til dømes spare pengar ved å stumpe røyken, for her er det fritt fram å fylle lungene med herleg svevestøv i gatene kvar morgon, heilt gratis. Og kanskje best av alt: Du treng aldri å bekymre deg for at nokon i nærmiljøet nasar borti kva du driv med. For sjølv kor mange menneske som har trykt seg inn på ein og samme stad, er alle seg sjølve nok, og travelt opptekne med å stresse vidare i den store, kalde einsemda. Men det er då ikkje slik du eigentleg har det i byen. Det kan berre fort kjennast sånn når du lengtar Heim. Når spørsmålet slår deg, på ein tidsklemt regnvêrstorsdag, medan du fåfengt prøvar å vaske graffiti av stovevindauget igjen: Kvifor flokkar vi eigentleg til byklyngene som møll mot neonlyset? Kvifor vel vi det nest beste? Kvifor vil eg busetje meg i byen? Eg meiner: du har heime, og så har du Heime halvt konstruksjon av nostalgisk identitetsfeber, halvt herleg sanning. Det er Heime det finst noko som heiter frisk luft. Heime er det dugnad, Heime slår du av ein prat på butikken. Heime syng fuglane heile året, Heime er alle fargar sterkare, Heime kan tida stoppe opp når det er behov for det. Tida kan spolast tilbake til minner som stadig modnar og får nye smakar. Eg hugsar då eg var liten, når det kom onklar og tanter på besøk som hadde vakse opp på garden vår. Det første dei gjorde etter å stige ut av bilane og helse god dag og takk for sist, var å spankulere sakte rundt omkring på tunet utan å seie noko, med fjerne blikk og salige smil. Eg forsto aldri heilt kva det var for noko dei såg etter der ute, kva dei tilsynelatande anda inn og drogst mot det kunne då umulig vere noko vits i å gå rundt sånn og svime? Somrane går, og undring vert til erfaring. No kjem eg sjølv på vitjing og gjer det same: finn roa i det trygge, og ynda i det gjenkjennelege. Mimre, mimre. Den steinen der var så uendeleg stor ein gong. Den ville elva som måtte kryssast med omhu, piplar no stille for seg sjølv. Trea ein klatra i døyr bort, og nye ungkvistar spirar fram så fort at ein mistar teljinga. Men det er ein fredeleg og harmonisk dynamikk i det heile. Heime kan ein sitje ute og lytte på musikken i naturen. Stilla som stryk fjorden flat og fjella evig unge. Finne seg ein fjørestein, ein stubbe i skogen, ein fjellknaus, og lytte. Lytte etter alt det ein berre kan høyre der menneskehand ikkje har fått kvelt den urørde lydrikdomen. Berre lytte, og finne attende til essensen av livskvalitet. Små augneblink av rein lukke. Bade i sjøen og tørke i sola. Rake fram lukta av nyslått gras. Sykle i medvind og tulle bort sumarnatta. Alt dette finst Heime. No skal det visstnok vere typisk utflyttar å dyrke slike nasjonalromantiske forestillingar. Men det ligg ein viktig kjensleventil i det å lengte etter det enkle, gode livet. Det uoppnåelege idealet. Kor mange hyllemeter med skjønnlitteratur og plateinnspelingar som har henta inspirasjon frå slike tankar skal eg ikkje eingong freiste å spekulere i. Men vi må alle tilbake til denne staden så ofte det let seg gjere for å fylle opp heimekvota. Vi må ha vore der, slik at vi på nytt kan reise ut og teikne glansbildet av Heime med friske fargar, og kjenne kor viktige røtene våre er. Etter kvart som årringane byrjar å grave seg plass i panna, formar det seg stadig nye tankebaner til denne rastløysa. Kanskje har du ikkje opna augene for det som alltid har vore der. Kanskje er du på riktig stad, kanskje ikkje. Men éin ting ber vi alle med oss vidare. Vi kan kan alltid lengte Heim og kjenne kor godt det er.

13 13 Vernar om energiar Som lækjarsekretær i ein storby tok healer Anne Nygård (38) inn så mykje sjukdomsenergiar frå menneske at ho sjølv vart sjuk. På Åheim får ho roa og stillheita ho treng. Anne bur på Åheim med born og kjærast. Ho er healer, og det betyr at ho hjelper folk å få løyst opp blokkeringar i kroppen, som bidreg til at ein vert sjuk. Nokre gongar i året held ho også foredrag om korleis ein sjølv kan frigjere eigne energiar og samstundes verne seg mot lågt energinivå hos andre. Anne Nygård driv firmaet Silver3stars saman med Beate Myklebust. Anne sin del er opplysning og å hjelpe folk, medan Beate tek seg av papirarbeid, nettsida og utsending av varer. Energikorta som er å få kjøpt i nettbutikken, er kanskje det Anne er mest kjent for i området. Ho fortel at det har vore prøvd i mange år å plassere energi i ting, og halde den der, men utan å lukkast. Med energikorta har ho fått ingeniørhjelp til å lage kort med syltynne energispiraltråd inni, og dei held energi. Anne forklarar det slik at alt i universet består av energi. Den er inni oss, og den omgir oss. Utan den vert vi sjuke. Det er også derfor vi gjerne seier at batteria våre er utlada når vi er slitne og trøtte, seier ho. Folk må gå meir ut frå ynskja sine, og ikkje vere så redde for å sleppe det gamle for å finne det nye Så dersom ein har stagnasjon i energiomløpet ein stad i kroppen, vil ein få eit område der som vert sjukt. Dette fortel Anne at ho kan sjå og kjenne, når ho pratar med menneske. Den som har mykje blokkeringar i kroppen, vil då ha lågare energi enn det den kunne hatt. Dersom Anne tek ei healing, er det som at ho vert ein transformator og opnar opp for å la universet sine energiar gå gjennom til den personen. - Det å vere ærleg er det eg synst er aller viktigast ved energiarbeid. Derfor er eg også imot hypnose. Då påvirkar du ein person utan at han eller ho veit kva den går med på. Å helbrede andre har ho gjort lenge. Allereie som born kunne ho sjå det mange andre ikkje kunne, og på den måten forsto at ho var klarsynt. - Det er å hjelpe folk gjennom healing som er min styrke. Men alle vil kunne finne ei dragning inni seg sjølve, der dei veit kvar dei kan bidra. Folk må gå meir ut frå ynskja sine, og ikkje vere så redde for å sleppe det gamle for å finne det nye. Virus går ikkje an å heale, kun dempe, fortel Anne. Det er fordi virus går inn i cella på ein anna måte enn bakteriar. Men vanleg smerte og betennelse kan healast. Ho finn mykje slitasje hjå folk, ein tek ikkje tida til å roe seg ned og finne tilbake til seg sjølv. Anne er ikkje politisk engasjert, men ho høyrer kva folk er bekymra for i samfunnet. - Norge er eit bra, men dessverre stressande, land å leve i. Vi veit at stress dreper, så det er vår kvardagssituasjon som gjer at vi er sjukare enn kva vi burde ha vore. Vi burde begynne å ta betre vare på oss sjølv, i staden for å skulle ha alt mogleg, og vere med på alt mogleg. Dette gjeld både fritid og jobb. - Dei personane som prøver å bruke fritida si på det dei har lyst til å gjere, har eit betre liv enn dei som stressar. Anne er klarsynt og kan fortelje at det kjem til å verte ei aukande trend med tilflytting til landsbygda. I løpet av dei næraste tre-fire åra vil folk gå meir og meir tilbake til korleis det var før, og leve eit rolegare liv. Fleire og fleire vil ynskje fleksitid framover. - Det kan gå anten på det fysiske eller det psykiske planet. Det kan eg ikkje styre, for energien går alltid dit der den trengs først. Når eg overfører energi, må mottakaren ta imot. - Alle menneske er ulike når det gjeld kor open kroppa deira er for healing. Og det har ikkje noko å gjere med korvidt ein trur på det eller ikkje, seier Anne over telefon. Derfor kan ein utprega skeptiker verte hjelpt, samstundes som ein som verkeleg er innstilt på det er for blokkert til at det skal lukkast. Dette oppdagar ho medan ho helbredar. Ho meiner stat og kommune har eit stort ansvar for å ikkje kutte endå meir ned på stillingane i det offentlege. Større bemanning på arbeidsplassar er viktig, slik at ikkje folk må gå for mykje på akkord med seg sjølve. Her må kommunane vere meir kreative og skape arbeidsplassar, slik at folk kan flytte tilbake til landsbygda. - Folk vil tilbake til røtene sine.

14 14

15 15 Fjell, fjord og fysio Klatring, toppturar i puddersnø, kajakkpadling og fjellturar. På mindre enn 20 minutts avstand frå Fiskå har Ingunn Tangen og Erik Botnmark tilgong til variert trening. Naturen i Vanylven byr på mange moglegheiter til å drive med ulike typer sport, i tillegg til å gå på fjellet som allereie er vanleg. FEKK FAST JOBB Dei to 25-åringane var ferdige med fysioterapiutdanninga i Bergen og året med turnusteneste i fjor. Nå sit dei i solveggen utanfor huset sitt på Fiskå og nyt kveldssola. Sjølv om Ingunn er frå Volda, var einaste krav at ho ville bu på Vestlandet, ein stad med fjell og fjord. Erik var einig. - Men du kan ikkje flytte ein plass utan jobb, seier ho. Så enkelt er det. Så då både Ingunn og Erik fekk fast jobb som fysioterapeuter i Vanylven kommune i fjor etter sommarferien, slo dei like så godt til og kjøpte hus. -Det var aldri meininga å kjøpe eit flunkande nytt hus, sidan vi er nyutdanna. Men sidan vi fant eit gamalt hus som trengte kjærleik og omtanke, vart det rett, fortel Ingunn og sjekkar om den eigendyrka ruccolasalaten trivst i bedet. TRENAR NÅR DEI HAR LYST Dei har fleksible jobbar begge to, og når arbeidsdagen vel er over, hender det ofte at dei stikk ut på trening etter middag. Eller før, dersom det passer betre. - Dersom eg ikkje har lyst, trenar eg ikkje, seier Erik. Det kjem altså ikkje på tale å pushe seg sjølv til hard trening? - Nei, vi trenar fordi vi har lyst. Det skal vere kjekt og eg skal ha overskot til det. Ellers vert eg heime. - Men det er klart, trening i seg sjølv gir faktisk overskot, skyt Ingunn inn. Dei har begge to eit lystbetont forhold til trening. - Dessuten er det ein så mykje betre kjensle å sette utfor Høgenipa i puddersnø når ein har brukt 4-5 timar på å slite seg opp til toppen, smiler Erik. Då har ein verkeleg gjort seg fortent til det! oppvarming før treninga. Han meiner alle kan få til styrketrening heime med enkle midlar, og Ingunn viser den ultimate manual - ei halvliters petflaske fylt med vatn. - Det har alle tilgong til! NÆR SJØEN Nederst i hagen ligg to raude havkajakker. Ingunn og Erik padlar ofte med vener, og synest det er perfekt med sjøen kun nokre få minutt unna. For Erik er dette ein forholdsvis ny hobby, medan Ingunn har padla ein stund, men det har ikkje vore vêr til å lære seg eskimorulle, det vil seie det å kunne vippe kajakken opp igjen etter å ha rulla rundt med den. Ved sidan av trimrommet har Erik ordna seg ein snekkarverkstad. - Faren min i Lørenskog ser ut frå verkstaden sin og rett inn i ein murvegg, ikkje sant. Eg får dette! seier han og peiker ut av vindauget til utsikta. Fjorden ligg speglblank og freistande. - Kanskje eg endeleg kan få til å lære eskimorulle i sommar, ler han. LIKAR Å VERE MED Å PÅVERKE Siden februar har Ingunn vore leiar i klatreklubben i Vanylven. Planen framover er å få til ein skikkeleg buldrevegg, for dei som er bitt av basillen. Klatring er godt for alle aldersgrupper. Erik og Ingunn er bevisst på at det er mykje større moglegheiter for å vere med å påverke når ein bur på landsbygda. - I ein storby hadde eg vel aldri sete som leiar i klubben etter så kort tid, forklarer Ingunn. TRIMSTUDIO No har dei brukt det siste året på å pusse det opp innvendig, og skal begynne på utsida. I kjellaren finst det mest oppdaterte trimstudioet i Vanylven, komplett med slyngetreningsapparat - det perfekte treningsredskap i følgje Ingunn - samt pilatesball, huskestativ og den gamle trimsykkelen som eit gufs frå 70-talet. - Den sto her når vi kom, ler Erik. Vi brukar den mest til litt

16 16 Å GJERE TING MED HJARTET Om ikkje før så i alle fall om lag i det midtlivskrisa karvar oss i ryggen med sin sløve fileteringskniv der vi sit framfor 52-tommaren og Fire stjerners middag, kjem tankane på korvidt ein eigentleg lever som ein ynskjar. Born, jobb, shopping, trim, møter. Born, jobb, shopping, trim, møter. Måndag til fredag, helgane som pustehol. Ein ser framover heller enn her og no. Heldigvis snart ferie! Oppleve. Flate ut. Lade batteria. Etterpå...ut i verkelegheita igjen. Er det rart ein vert stressa? It's a friggin' jungle out there. Kanskje eg er bortskjemd, ein av dei som berre vil ha det gøy, plukke godbitane frå livets dessertbord. Som råkøyrer i blinde. Nokre av oss møter veggen. Andre ny partnar. Dei fleste spør seg om kva meininga med livet er. Då, om ikkje før. Eg har litt om litt innsett at det er ein baktanke med det meste eg gjer. Ein plan, og eg har allereie tenkt ut vegen å gå. Med eit unntak: det eg gjer i fri flyt, fordi eg har så lyst. For meg er det å skrive, eller å spele piano. Berre slik mistar eg meg sjølv litt, gløymer tid og rom. Andre gjer det kanskje på fotballbana eller i skisporet, eller medan dei teiknar. Dersom ein har ein femåring i nærleika, kan ein få ein påminning om korleis det kan gjerast. Ho gjer nemleg alt av hjartets lyst. Resten kan få segle si eiga sjø (utan at femåringen ser ut til å ha så nemneverdig dårleg samvit for det!). Ein sjeldan gong møter ein vaksne som gjer nett det - ting med hjartet. Dei som har valt å gå sin eigen veg uavhengig av kva andre gjerne meiner, gjere eit levebrød ut av det dei brenn for, eller av evnene sine. Dei som har teke eit oppgjer med seg sjølve, eller har vore gjennom noko som forandrer synet på alt. Fellesnemnaren deira synest å vere roa. Dei verkar tilfreds med å vere...her. No. Men å velje går hand i hand med å velje bort. Og kjem ikkje heile forbarka landsbygda til å gå adundas dersom vi skal byrja å vere egoistiske no også! For kven skal sitje i FAU dersom eg seier nei? Kven skal trene fotballaget? Vel, nokon som brenn for det. Nokon som vil. Verda er full av folk, og vi er forskjellig skrudd saman, alle mann. Anna-Ma Olsson (f. 1972) er busett på Kvamsøya i Sande, men kjem opphavleg frå Sverige. Ho frilansar som fotograf og journalist, og er engasjert av Vanylven Utvikling AS. Tips og idear om redaksjonelt innhald? Ta kontakt på:

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS

BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN SOM PÅRØRANDE NÅR MOR ELLER FAR ER PÅ SJUKEHUS BARN OG UNGDOM SINE REAKSJONAR I denne brosjyra finn du nyttige tips for deg som er innlagt, og har barn under 18 år. Når ein i familien vert alvorleg

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Brannsår, rus eller friheit?

Brannsår, rus eller friheit? Brannsår, rus eller friheit? Eg la hendene bak ryggen og kneip meg sjølv i armen. Eg hadde førebudd meg på dette. Førebudd meg for den vonde heksa. Ho sat der, i sofaen, rusa. Alt var gitt opp, og no var

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN

MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN MÅNADSBREV FOR APRIL GRØN Oppsummering/ evaluering av månaden Også denne månaden har me vore mykje ute. Prøver å komma oss ut to gonger i løpet av dagen om veret er nokon lunde ok. Det er mykje sykling

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord

Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Velkomen til minifolkehøgskule i Nordfjord Kjære foreldre, føresette, søsken og vener! I 8 månader har de fått rapport etter rapport frå Nordfjordeleven dykkar. Om flotte fjelltoppar. Store bølgjer. Hav

Detaljer

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule

SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO 2015/16 - Hafslo barne- og ungdomsskule SFO HAFSLO - INFORMASJON SFO er eit friviljug omsorgs- og fritidstilbod før og etter skuletid for borna på 1. 4. steg. Sentralt i tilbodet er omsorg, tryggleik,

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

Tor Arve Røssland. Oslo

Tor Arve Røssland. Oslo Tor Arve Røssland Svarte-Mathilda Oslo Om denne boka Ei ung jente blir funnen knivdrepen i heimen sin. Mordet blir aldri oppklart. Leilegheita som var åstaden for mordet, står tom i 20 år. Når Elisabeth

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 1 Nynorsk Lundefuglnettene av Bruce McMillan Hvert år besøker svarte og hvite fugler med orangefarget nebb den islandske Kvart år besøkjer øya Heimøy.

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Mors friluftsliv - nyttig og naturleg

Mors friluftsliv - nyttig og naturleg 5. JANUAR 2016 Mors friluftsliv - nyttig og naturleg Friluftslivsseminar Sogndal 5. januar 2016 Inger Marie Vingdal, HIOA Livslangt liv i natur Kvinne født 1927 Gardbrukar og budeie til1994 Enke, pensjonist

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź

det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź marit kaldhol det skulle vere sol, vi skulle reise til Łódź roman Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2014 ISBN 978-82-521-8437-2 Om boka

Detaljer

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte Personalia: Testpersonens namn:... Fødselsdato:... Norm:.. Skule/Institusjon:... Klasse:.... Testleiar:... Dato:.. Merknadar: 1. Leseflyt og leseforståing

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår?

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Innlevert av 7B ved Bergsøy skule (Herøy, Møre og Romsdal) Årets nysgjerrigper 2015 Vi i klasse 7B har mange ulike ting vi lurer på, og synes det høyrdes spanande

Detaljer

Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. Eg må kjøpe ei nynorsk ordbok. Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. I tillegg må eg kjøpe ei nynorsk ordbok.

Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. Eg må kjøpe ei nynorsk ordbok. Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. I tillegg må eg kjøpe ei nynorsk ordbok. Å BINDE SAMAN SETNINGAR 1 Kva ordklasse høyrer dei utheva orda til? Då eg var i London, besøkte eg tanta mi. Ein hund beit Leo. Derfor er han redd hundar. Arne går på spanskkurs, for han vil lære spansk.

Detaljer

Her er Monica, Stian, Kenneth, Tor Andrè og Matias dei vaskar poteter.

Her er Monica, Stian, Kenneth, Tor Andrè og Matias dei vaskar poteter. RAPPORT FRÅ STRANDEBARM SKULE TYSDAG 18/10-05 Gruppa vart delt i 3. Det me skulle gjera i dag var: gjera klar grønsaker til marknad, stell i fjøset og steike pannekaker på stormkjøkken. Poteter og gulrøter

Detaljer

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar «Alt kveg bør ut å beite i utmarka», skriv Torbjørn Tufte. Foto: Mariann Tvete Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar Jordbruksnæringa no må samle seg og velje kva kampar dei vil ta til fulle,

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Jon Fosse. Lilla. Skodespel

Jon Fosse. Lilla. Skodespel Jon Fosse Lilla Skodespel Personar BASSISTEN 2 Ei uvanleg brei jerndør opnar seg og Guten kjem inn, held døra open, og Jenta kjem inn etter han, og han let døra att, det er ein lysbrytar til høgre for

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald

Kristine Meek MID131 Teori, arbkrav 2B 13.11.14. Innhald Innhald Introduksjon... 1 Teori... 2 Den første beskrivelsen... 2 Den sekundære betydinga... 2 Assosiasjonar... 3 Målgruppa... 4 Kvifor har dei gjort det slik, og kvifor seier bildet kva det seier?...

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse

Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Gjennomføring av foreldresamtale 5.-7. klasse Namn: Klasse: 1. Gjennomgang av skjemaet «Førebuing til elev- og foreldresamtale» 2. Gjennomgang av samtaleskjemaet 3. Gjennomgang av IUP og skriving av avtale

Detaljer

Jæren Distriktspsykiatriske Senter Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv

Jæren Distriktspsykiatriske Senter Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv Opne førelesingar M44 20. Januar 2011 Christiane Weiss-Tornes Presentert av Tine Inger Solum Disposisjon: 1. Korleis blir eg utmatta? 2. Varselsymptom

Detaljer

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014

Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay. Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Rapport Mandatory Assigment 06 Photo Essay Malin Ersland Bjørgen 07.02.2014 Innledning Eg valde å tolke oppgåva slik at ein skulle framstille ein «historie» kun ved hjelp av bilete. Eg tolka det òg slik

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

VELSIGNING AV HUS OG HEIM

VELSIGNING AV HUS OG HEIM KR 15.4/12 VELSIGNING AV HUS OG HEIM 1 Denne liturgien kan brukast når folk bed presten eller ein annan kyrkjeleg medarbeidar om å koma og velsigna den nye heimen deira. 2 Dersom presten blir beden om

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

Valdres vidaregåande skule

Valdres vidaregåande skule Valdres vidaregåande skule Organiseringa av skriftleg vurdering på vg3 Kvifor prosesskriving? Opplegg for skriveøkter Kvifor hjelpe ein medelev? Døme på elevtekst Kva er ei god framovermelding? KOR MYKJE

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse KOMPETANSEMÅL Generelt om naturfag: Kunnskap om, forståelse av og opplevelser i naturen kan fremme viljen til å verne om naturressursene, bevare

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Engasjement og rekruttering

Engasjement og rekruttering Engasjement og rekruttering Det er eit viktig mål for ungdomslaga å gje god opplæring i demokratiske prosessar og å dyrke fram medlemer som engasjerer seg i lokalsamfunnet og storsamfunnet. Sameleis er

Detaljer

6. trinn. Veke 24 Navn:

6. trinn. Veke 24 Navn: 6. trinn Veke 24 Navn: Takk for ei fantastisk fin førestilling i går! Det var veldig kjekt å sjå dykk, både på formiddagen og på ettermiddagen. Eg vart veldig stolt! No må vi få rydda opp og pakka litt

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Rom ved havet, rom i byen

Rom ved havet, rom i byen Frode Grytten Rom ved havet, rom i byen Noveller Oslo 2012 Det Norske Samlaget 2007 www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8441-9 4. utgåva Om denne boka

Detaljer