Pasientperspektiv på flåttborne sjukdomar

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Pasientperspektiv på flåttborne sjukdomar"

Transkript

1 1 Pasientperspektiv på flåttborne sjukdomar Ottar Longva Heidi Sire Berner Gerd Marit Berge (alle Norsk Lyme Borreliose forening) Kragerø,

2 2 Tusen takk for invitasjonen til å bidra på kurset. Eg er glad for at så mange ønskjer å få vite meir om flåttborne sjukdomar, og eg håper at dette kan bidra til at fleire får hjelp. Norsk Lyme Borreliose Forening vart starta i april 2009 av ei gruppe pårørande / sjuke som følte behov for å dele erfaringar og for å få meir realisme og større engasjement rundt sjukdomen i opinion og i helsevesen. Våren 2009 hadde fleire riksmedia store oppslag om pasientar som var hardt ramma av borreliose, og som ikkje fekk hjelp i helsevesenet. Avisene var fulle av påstandar om at det offentlege hadde svikta, og at desse pasientane måtte til utlandet for å få hjelp. Vi såg at trykket kom til å få konsekvensar på politisk nivå, og oppretta pasientorganisasjonen for å få partsrettar i prosessen som følgde. Det var starten på foreninga, og etter kvart vart medlemsarbeidet viktigare. Foreininga er først og fremst ein arena der medlemmane kan dele erfaringar og kontaktnett. Vi gir ikkje medisinske råd, og vi legg oss aldri bort i dialogen mellom lege og pasient. Dette er naturlegvis ikkje til hinder for at vi kan utfordre medisinske miljø når konklusjonar blir tatt på det vi oppfattar som sviktande eller feilaktig grunnlag. Fellesnemnaren er alvorleg langvarig sjukdom med symptom som kan forklarast med Borreliose, og at dei enten ikkje får hjelp, eller får tilbakefall etter behandling. Ofte er det pårørande som tar kontakt. Til nærare sjukdomen kjem, til større blir engasjementet og fortvilelsen, og til mindre viktig blir roller, status og økonomi. Den som har opplevd at barn blir meir og meir invalidisert, med hjelpeapparatet som passiv tilskodar forstår kva eg snakkar om. Langt frå alle som trur dei har borreliose har borreliose. Paradoksalt nok håper vi ofte at vi tar feil, og at det finnes enklare løysingar. I nokre tilfelle kan det også vere nødvendig å akseptere at det ikkje finnes kjent adekvat behandling. Foreningsarbeidet må gå på kveld, natt og helg. Både administrativt arbeid, webdesign, kontakt med myndigheiter, evaluering av fagstoff, pleie av kontakt med fagmiljøa og medlemskontakt blir gjort på dugnadsbasis, utan andre ressursar enn medlemspengar og eigne krefter. Det er ingen av oss som oppfattar dette som hobby, og vi har heller ikkje det privilegiet at vi kan melde oss ut når det ikkje passar lenger. Fleire synes dette er vanskeleg, men alternativet ikkje å delta i debatten og ikkje bidra til å løyse problema slit endå meir.

3 3 A Førebyggande arbeid Det bør vere viktig for alle å bidra til minst mulig ny rekruttering. Bevisstheit på problemet, kompetanse i befolkninga og i primærhelsetenesta er hovudpunkta. Etter vårt skjønn har helsevesenet IKKJE gjort god nok jobb. Fleire innspel i media synes hatt som formål å dempe forventa frykt, gjennom marginalisering og tåkelegging av problemet. Fokuset på kjent flåttbitt er nesten patetisk. Praktisk talt alle med vanleg uteliv i flåttområde får fleire bitt kvart år. Litt forenkla vil eg påstå at bittet kjennes ikkje, det synes ikkje og det er tilfeldig om det blir oppdaga. Risikoen varierer frå dag til dag, avhengig av parameterar som temperatur og luftfuktigheit. Det er på ingen måte uvanleg at bærplukkarar fjernar tjuetals fastsitjande flåttar etter nokre timar i marka. Kor mange dei IKKJE finn får vere eit ope spørsmål. Eg er mest bekymra for tenåringane. Dei er ofte eksponert, dei er for store til at foreldra ser kroppen kvar dag, og sjukdom er berre ei fjern hypotese. Dessutan hadde dei neppe kjent att verken flått eller utslett uansett. Det er IKKJE urimeleg å anta at dette er årsaka til underrepresentasjon av denne gruppa i statistikken. B Pasient med mistanke om tidleg borreliose Den neste gruppa dei som oppsøkjer legekontoret med mistanke om fersk smitte har foreininga overhode IKKJE oppmerksamheit på. Det vil naturlegvis ikkje seie at dei skal ignorerast av deg som lege. Symptoma er ofte klare, og risikoen ved å ha lav terskel for behandling er liten. Erfaringane så langt tyder på at i tidleg fase er fleire behandlingsregimer svært effektive, og nokre få veker med doxycyclin eller penicillin har stort sett løyst problemet varig. Vi ser ingen grunn til å ta del i diskusjonen om tolking av tidleg serologi, preparatval og dosering. Det aller viktigaste synes å vere å gi tidleg behandling. Men som sagt etter mi vurdering er dette godt ivaretatt av helsevesenet. C Pasient med langvarig alvorlig lidelse, der symptoma kan forklarast med Borreliose Det er denne gruppa som bekymrar oss mest. Det er egentleg ingen grunn til at pasientar som ikkje får dei klassiske tidlege symptoma skal mistenke BORRELIOSE, og det er heller ingen grunn til å tru at pasienten får kvalifisert hjelp i tidsnok.

4 4 Når denne gruppa etter kvart ber om hjelp, er det etter månader og år med samansett sjukdomsbilde og utan borreliose som overskrift. Etter lang tid kjem kanskje hypotesa om borreliose opp, og det blir kanskje tatt ei blodprøve for antistofftesting. Det er allment akseptert at serologi berre er støtte for å stille diagnosen Lyme Borreliose, men det har blitt meir eller mindre eit aksiom at alle som har hatt BORRELIOSE over lang tid vil vise positiv serologi. Og omvendt, negativ serologi frå langtidssjuke blir tolka som bevis på at borreliose IKKJE er underliggande årsak. Vi har etter kvart fått god grunn til å utfordre denne praksisen. I utgangspunktet vil eg påstå at eg har ein realist si tilnærming til denne diskusjonen. Eg likar å kunne vise til randomiserte dobbel-blind studiar, men her og no har eg med overlegg valt å fortelje om mi personlege tilnærming, og om erfaringane som har ført meg dit eg står. Så enkelt og så vanskeleg, med samtidig lett å forstå. Husk også at vår rolle er å stille spørsmål, og å utfordre dei etablerte regima der vi meiner at dei står ustøtt. Det er noko heilt anna å stille gode spørsmål enn å forvalte såkalla fakta. Det går eg OGSÅ ut for at forsamlinga forstår og har respekt for. Vi har delt erfaringar med hundretals pasientar over fleire år, men det er nokre av desse eg kjenner svært mykje betre enn andre. Eg kjenner ei heilt vanleg familie, med ein heilt vanleg gut som var rundt femten då denne historia starta. Skuleflink, tilpassa på alle måtar, og fysisk aktiv som ein glad femtenåring skal vere. Det starta etter det foreldra trudde var ei ekstra seig influensa. Symptoma tiltok utover året. Uspesifikt trykk i hovudet, konsentrasjonssvikt, forvrengt romkjensle, alvorlege søvnproblem, veldig lang restitusjonstid etter både fysiske og intellektuelle anstrengelsar og meir. I etterkant av ny uavhengig sjukdomsepisode eskalerte problema. Symptoma vart sterkare og fleire. Sterke autonome avvik, monokulært dobbeltsyn, tap av innøvde motoriske sekvensar. Guten var tidlegare kjapp i replikken, men fekk no vanskeleg for å finne ord. Han måtte ha eit par sekunds tenkepause for å forme setningar. Etter halvanna år måtte han avbryte skulegang, og utviklinga gjekk fort feil veg. Temaet Borreliose var oppe, men dette vart lagt bort etter ei negativ antistoffprøve.

5 5 Etter eit par år med tunge symptom kom det første seriøse forsøket på utgreiing. Både Multippel Sklerose og Myasthenia Gravis vart vurdert og utelukka. Etter at alt var sjekka ut, vart guten overlaten til seg sjølv att. Kurva peika jamt nedover. Det første gjennombrotet var tilfeldig. Som syttenåring hadde guten kviser, og bestemte seg for å løyse i alle fall det problemet. Som kjent får tenåringar med kviser nesten uavgrensa kvanta med tetrasyklin over lang, lang tid. Etter nokre veker med kvisebehandling stoppa nedturen, og litt etter snudde det seg til markert oppsving. Effekten var udiskutabel og det var på tide å hente fram igjen arbeidshypotesen om underliggande infeksjon som årsak. Familien fekk IKKJE hjelp til å ta dette vidare, og med negativ progresjon som bakteppe vart det klart at alternativet til undergang var egen handling. Her er mykje meir å fortelje, her og no held eg meg til overskriftene og dei store linjene. Nokre av erfaringane er gjort over år. Det vart tatt fleire antistoffanalyser for borrelia, både i regi av helsevesenet og administrert av familien. Erfaringane gav familien ein vekkjar. Resultata varierte fleire av prøvene både blod og spinalvæske var klart positive, men endå fleire var i gråsone eller negativ. Eksklusjonen av borreliose eit år tidlegare var gjort på openbart tilfeldig grunnlag. Etter kvart fekk familien fleire indikasjonar på at borrelia var del av sjukdomskomplekset. Borrelia DNA vart påvist 3 x vha PCR ved to ulike laboratorium med to ulike primere. Immunkompleksprøvene som vart gjort i Tønsberg var alltid høge, spirocheter vart påvist vha immunfluoresence mikroskopi. Pasienten responderte markert til dramatisk positivt på antibiotik. Langvarig behandling har løfta guten til eit heilt nytt nivå og mykje meir.. Her og no lukkar eg akkurat dette tilfellet. **-** I etterkant har eg blitt oppmerksam på at denne historia på ingen måte er unik. Tvert om. Det finnes mange rundt omkring med sjukehistorie som er parallell med denne, der infeksjon er utelukka med serologi som begrunnelse. Gunnlaget for å ekskludere borreliose to år tidlegare fantes ikkje. Det var tilfeldig. I dette perspektivet var det naturlegvis spennande å registrere at Strle i rapport frå 2006 kunne fortelje at dei berre unntaksvis klarte å påvise Borelia Afzeeli infeksjon ved serologi basert på spinalveske.

6 6 DEN ANDRE ERFARINGA SOM FEKK MEG TIL Å STANSE OPP. Det dreiar seg om ein kar på min alder. Han hadde vore bygningsmann sidan tenåra, og vart uføretrygda i 1999 med artrose som diagnose. Sjukdomen hadde utvikla seg raskt. Leddsmerter og støyt gjorde at han ikkje kunne bruke reiskapar, og han vart uføretrygda / rehab frå H1999. Etter kvart fekk han fleire og fleire, tilsynelatande uavhengige helseproblem. Synsforstyrrelsar, autonome forstyrrelsar, konsentrasjonssvikt og meir. Han fekk stort sett ei tilleggsdiagnose for kvar ny helseplage. <resten av dette avsnittet er tatt ut, OtLo> LYME BORRELIOSE OG DIFFERENSIALDIAGNOSAR Lyme Borreliose er ein multiorgansjukdom med svært allsidig sjukdomsbilde. Husk at tidlege BORRELIOSE symptom til dels er svært forskjellige frå det som oppstår seinare i forløpet. Dei aller fleste av langtidssjuke deler nokre karakteristiske fellessymptom,; vedvarande fatigue, autonome forstyrrelsar, diffus følelse av trykk i hovudet, og veldig lang restitusjonstid etter både fysiske og intellektuelle anstrengelsar I tillegg til desse fellesnemnarane er det eit breitt tilfang av symptom, der ingen har alt, men mange har fleire. Mellom slike utfall er vandrande leddsmerter, dobbeltsyn og hypersensitivitet for lyd, lys eller andre stimuli. Det blir også hyppig rapportert om kognitive problem og om diffus angstfølelse. Nokre pasientar har dessutan symptom som ofte blir relatert til demyeliniserande lidelse, eksempelvis kribling, elektriske støyt, eller plutselig styrketap med svikt i for eksempel kne. Dette kan naturlegvis få klinikar til å tenkje på andre mulige årsaker til sjukdom. Her vil eg stanse litt opp.

7 7 Eg er kritisk til at så mange hardt ramma pasientar med mulig BORRELIOSE så enkelt blir tuppa over i ei eller anna medisinsk søppelbøtte. Når pasientar med ei slik historie først blir definert som ME/CFS pasient eller nokre andre aktuelle diagnosar fell vedkomande utanfor radaren til helsevesenet. Eg kjenner fleire unge menneske som er sengeliggande år etter år med sterke smerter døgnet rundt, utan noko som helst oppfølging frå helsevesenet. Eg seier på ingen måte at desse pasientane har Lyme Borreliose eg seier at det er fleire indikasjonar på at BORRELIOSE kan vere ein del av komplekset, og eg seier også at eksklusjonen av BORRELIOSE stort sett blir gjort på eit høgst usikkert og diskutabelt grunnlag. LITT OM BEHANDLING BORRELIOSE er samlebetegnelse på sjukdom forårsaka av fleire genetisk svært forskjellige underarter. Pasientgruppa femner om alle frå nylig flåttbitt og EM, til menneske som har vore sengeliggjande i årevis med tunge smerter. Nokre av pasientane har primært leddproblem og kognitive problem, andre har tunge nevrologiske symptom, synsproblem eller forstyrrelsar i autonome funksjonar. Nokre av disse pasientane har ME liknande sjukdomsbilde andre får klinikarar til å tenkje på demyeliniserande sjukdom. Sjukdomen kan angripe fleire organsystem. Likevel er behandlingstilbodet i hovudsak likt for alle. Eg ser ingen logikk i ein slik praksis. For å spisse dette endå meir, så vil eg legge til at vi ikkje kjenner til ein einaste pasient med langvarig tung lidelse som har blitt varig og markert bedre av 2 til 4 veker standard antibiotikabehandling. Dersom vi tar feil, er vi naturlegvis glad for det. Mange klinikarar etterlyser enkle og klare retningslinjer. Etter mitt skjønn er dette meir ein konsekvens av ønsketenking og svakt faktagrunnlag enn av haldbare medisinske argument. Langvarig sjukdom krev langvarig behandling, og det går typisk lengre enn 4 veker før pasienten responderer markert positivt. Hovudregelen for å vurdere behandlingsopplegget bør vere klinisk respons. Fortsatt aktiv infeksjon bør behandlast, og i dette ligg at det er behov for gode verktøy for å vurdere forløpet.

8 8 Pasienten er frisk når symptoma har letta og bakterien er ute av kroppen, - ikkje nødvendigvis når det manglar serologiske indikasjonar på sjukdom. Vi håper også at de som klinikarar kan ta diskusjonen om samtidige infeksjonar meir på alvor. Her er det fleire aktuelle, men eg vil stanse opp ved infeksjon av Anaplasma phagocytophilum, som er relatert til Ehrlichiose. Ut frå det vi veit er det rasjonale for å tenkje at samtidig infeksjon kan ha alvorlege konsekvensar for utvikling av primærinfeksjonen. Eg skal ikkje seie meir om dei humanmedisinske aspekta av dette, berre slå fast at smittetrykket av Anaplasma i vår fauna og i flått - er formidabelt. Veterinærmedisinske studiar har vist eksempel på at heile besetningar av sau er smitta, og PCR analyser av flått viser at samtidig Anaplasma med Borrelia er svært vanleg. Dersom Anaplasma av ein eller annan grunn ikkje likar nordmenn, er dette ikkje eit problem. I motsett fall bør det nøstast meir på denne tråden. OM DÅRLEGE NORSKE TESTAR, TYSKLAND, TILLIT OG FLÅTT Eg veit at diskusjonen om utanlandske testar og utanlandsk helsetilbod av og til går høgt, både mellom pasientar og i helsevesenet. Sannsynlegvis med svært ulike fortegn i ulike miljø. Det mest profilerte tilbodet er etter det eg kan forstå Borreliose Centrum Augsburg. Eg går ut frå at det i dette forumet er forventningar til at eg seier litt om dette, med pasientforeininga sitt perspektiv. Eg vil starte med å fortelje at vi aldri har hatt nokon som helst relasjon til verken BCA eller andre kommersielle aktørar som tilbyr behandling. Vi har aldri anbefalt nokon å kjøpe behandling, vi har heller ikkje argumentert for å kjøpe dei mest omtala analysetenestene. Dette er ein konsekvens av vår rolle, men det reflekterer også vår oppfatning av dei aktuelle tilboda. Så langt vi kan sjå har vi ikkje grunnlag for å anbefale verken CD57 eller LTT Elispot. Dette vil ikkje seie at vi kritiserer den eller dei som vektlegg slike indikasjonar. Den som brukar dette som grunnlag for konklusjon og behandling, må sjølv stå for argumentasjonen. Det er ikkje vår sak. Når dette er sagt, vil eg legge til at mange pasientar uavhengig av oss har kome og fortalt om positive effektar av behandling ved BCA. Dette har naturlegvis ikkje med testsett eller spesielt avansert behandling å gjere. Vi trur at det går på at det grunnleggjande synet på sjukdomen kan vere litt forskjelleg, og at terskelen i BCA for å prøve å hjelpe er lågare enn hos mange andre. Vi HAR anbefalt nokre å få gjort analyser ved kommersielle laboratorium. Dette dreiar seg om saker som openbart har blitt for lettvint avvist, gjerne alvorleg sjuke barn med mange klassiske symptom, og som blir avvist med negativ serologi som begrunnelse. I slike saker har vi utelukkande anbefalt

9 9 immunblot eller PCR. Vi har også anbefalt veldig sterkt å velje anerkjente laboratorium som brukar testsett som er kjent her heime. I praksis betyr dette Western Blot frå Mikrogen. Blodprøvene er naturlegvis tenkt som grunnlag for diskusjon med det fastlege eller spesialist. Eg skal tilstå at eg blir provosert når pasientar kjem tilbake frå legen med beskjed om at han eller ho ikkje vil vurdere tyske upålitelige testar, utan å registrere at det er snakk om anerkjente metodar som immunblot eller PCR. Kanskje aktørane i helsevesenet bør vere litt tilbakehaldne med å latterleggjere fortvila foreldre som blir avvist her heime, og som søkjer hjelp der hjelp kanskje er å finne. Dette dreiar seg naturlegvis ikkje om udokumenterte testar i eitt eller anna land, men om at helsevesenet ikkje tar fortvila pasientar på alvor. Svært mange av desse må bli grundigare utgreidd for borreliose enn kva som er praksis i dag. Vi er uroa over at serologi og særleg tolking av negativ serologi har fått så stor plass som tilfelle er. Vi håper at metodar for direkte påvisning i større grad blir brukt, både sjølvstendig og som kvalitetssikring av serologi. Eg tenkjer både på PCR, dyrking og etter kvart også mikroskopi. Eg vil avslutte med å på nytt takke for høvet til å møte denne forsamlinga. Eg håper at vi kvar på vår måte, kvar for oss og kanskje saman kan bidra til at fleire skal få rett hjelp i tide.

Pasientperspektiv på flåttoverførte sykdommer

Pasientperspektiv på flåttoverførte sykdommer Pasientperspektiv på flåttoverførte sykdommer Pasienterfaringer og samarbeid med helsevesenet Kurs for leger Kristiansand 10.10.2014 Norsk Lyme Borreliose-Forening Opprettet 6. april 2009 Formål: Drive

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Metodiske verktøy ved kursleiing

Metodiske verktøy ved kursleiing Metodiske verktøy ved kursleiing Lærings- og Meistringssenter Helse Fonna 30.03.2015 Metodiske verktøy - LMS Helse Fonna 1 Runde Enkel måte å få alle til å delta: Gi ei enkel oppgåve som er mogeleg for

Detaljer

Psykolog Elin Hordvik Senter for Krisepsykologi, Bergen

Psykolog Elin Hordvik Senter for Krisepsykologi, Bergen Å leve med kreft over tid. Psykososiale utfordringar og hensiktsmessige tiltak ved kreftsjukdom Psykolog Elin Hordvik Senter for Krisepsykologi, Bergen Å leve med kreft Det er mange utfordringar, f.eks:

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN

Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN Å KOMME HEIM OPPFØLGING AV DEG OG FAMILIEN DIN VELKOMMEN HEIM Foto: Magnus Endal OPPFØLGING ETTER HEIMKOMST Her finn du informasjon til både deg som har vore på oppdrag i Sierra Leone, og til familien

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Reflekterande team. Oktoberseminaret 2011. Ove Heradstveit, kommunepsykolog, Familiens Hus i Øygarden

Reflekterande team. Oktoberseminaret 2011. Ove Heradstveit, kommunepsykolog, Familiens Hus i Øygarden Reflekterande team Oktoberseminaret 2011 Ove Heradstveit, kommunepsykolog, Familiens Hus i Øygarden Bakgrunn Reflekterande team vert nytta som arbeidsmetode i tverrfagleg gruppe ved Familiens Hus i Øygarden

Detaljer

Pedagogikk som behandling? Ein del av behandlingstilbodet til pasientane

Pedagogikk som behandling? Ein del av behandlingstilbodet til pasientane Pedagogikk som behandling? Ein del av behandlingstilbodet til pasientane Pasientopplæring? Pasientrettigheitslova; rettigheiter Spesialisthelsetenestelova; plikter Helsepersonell lova; plikter Kva er pedagogikk?

Detaljer

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn

Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Rettleiing ved mistanke om vald i nære relasjonar - barn Når det gjeld barn som vert utsett for vald eller som er vitne til vald, vert dei ofte utrygge. Ved å førebygge og oppdage vald, kan me gje barna

Detaljer

Med god informasjon i bagasjen

Med god informasjon i bagasjen Evaluering av pasientinformasjon Med god informasjon i bagasjen Johan Barstad Lærings og meistringssenteret Helse Sunnmøre HF SAMAN om OPP Hotell Britannia, Trondheim 18. Februar 2010 Sunnmørsposten, 08.02.10

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE

TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE TIL DEG SOM ER BRUKARREPRESENTANT I HELSE MØRE OG ROMSDAL SINE OPPLÆRINGSTILTAK FOR PASIENTAR OG PÅRØRANDE I pasient- og pårørandeopplæringa som vert gjennomført av avdelingane i sjukehusa i Helse Møre

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet

Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet Nynorsk 2016 Vaksine for å førebyggja livmorhalskreft tilbod til jenter i 7. klasse Informasjon til barn og foreldre Om HPV-vaksinen i barnevaksinasjonsprogrammet 1 Vaksine mot humant papillomvirus (HPV)

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

Det nödvendiga samtalet hur ger vi vi allvarliga besked til patienter och närstående?

Det nödvendiga samtalet hur ger vi vi allvarliga besked til patienter och närstående? Det nödvendiga samtalet hur ger vi vi allvarliga besked til patienter och närstående? Carl-Johan Fürst, Karolinska Institutet og Krisepsykologi ? Når pasienten kjem til legen har han kanskje fleire bekymringar

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Rapport frå Samhandlingsseminar mellom kommunane i Sunnhordaland og Stord sjukehus, Helse Fonna Dato: 04.des.2014

Rapport frå Samhandlingsseminar mellom kommunane i Sunnhordaland og Stord sjukehus, Helse Fonna Dato: 04.des.2014 Rapport frå Samhandlingsseminar mellom kommunane i Sunnhordaland og Stord sjukehus, Helse Fonna Dato: 04.des.2014 Tema: Utskriving av pasientar frå sjukehus til kommune Samhandling mellom Stord sjukehus

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Om vestibularisnevritt

Om vestibularisnevritt svimmel - vestibularisnevritt - langvarig svimmelheit Om vestibularisnevritt Vestibularisnevritt er ein sjukdom i det indre øyret og er ei av dei vanlegaste årsakene til svimmelheit. Tilstanden kan bli

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet:

Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Spørsmål frå leiar i tenesteutvalet: Har igjen fått sps om dekninga i Sør. Veit ein meir om når utbygging av skal skje? Kor mange barn i sør får ikkje plass i nær? Svar frå administrasjonen: Vi syner til

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK:

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 06.10.2014 SAKSHANDSAMAR: Ingvill Skogseth SAKA GJELD: Høyring - Stønad til helsetenester mottatt i eit anna EØS-land- Gjennomføring av pasientrettighetsdirektivet

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn

Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Foreldrekurs for foreldre på 3 og 4 trinn Lesing er grunnlaget for suksess i neste alle skulefag. Lesesvake elevar får ofte problem med å fullføre vidaregåande skule. Lesesvake vil møte mange stengte dører

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom

Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Pasienthotellet Fss Plassering: 7. etg Kapasitet: 21 sengar fordelt på 7 dobbeltrom/7 enkeltrom Formål med pasienthotelllet: Hovudoppgåva er å vere eit tilbod for at pasientane skal behandlast på beste

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Jæren Distriktspsykiatriske Senter Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv

Jæren Distriktspsykiatriske Senter Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv Korleis kan ein unngå å bli utmatta? om å ta vare på seg sjølv Opne førelesingar M44 20. Januar 2011 Christiane Weiss-Tornes Presentert av Tine Inger Solum Disposisjon: 1. Korleis blir eg utmatta? 2. Varselsymptom

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp

Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Blir du lurt? Unngå anbodssamarbeid ved innkjøp Anbodssamarbeid er blant dei alvorlegaste formene for økonomisk kriminalitet. Anbodssamarbeid inneber at konkurrentar samarbeider om prisar og vilkår før

Detaljer

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal

Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Oppmannsrapport etter fellessensur i norsk skriftleg i Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal Sentralt gitt eksamen NOR0214, NOR0215 og NOR1415, 10. årstrinn Våren 2015 Åndalsnes 29.06.15 Anne Mette Korneliussen

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

nynorsk fakta om hepatitt A, B og C

nynorsk fakta om hepatitt A, B og C nynorsk fakta om hepatitt A, B og C Kva er hepatitt? Hepatitt betyr betennelse i levra. Mange virus kan gi leverbetennelse, og dei viktigaste er hepatitt A-viruset, hepatitt B-viruset og hepatitt C-viruset.

Detaljer

Grupperettleiing for turnuslegar i kommunehelsetenesta

Grupperettleiing for turnuslegar i kommunehelsetenesta Til turnuslegane i kommunehelsetenesta i Sogn og Fjordane Grupperettleiing for turnuslegar i kommunehelsetenesta Sosial- og Helsedepartementet har sett i gang tiltak for å betre rekrutteringa til primærhelsetenesta

Detaljer

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014

Barnevernsfaglege vurderingar. Fylkesmannen sine erfaringar. Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Barnevernsfaglege vurderingar Fylkesmannen sine erfaringar Turid Måseide og Gunn Randi Bjørnevoll 2.9.2014 Heimel Dokumentasjonskrav 1. Barnevernlova og forvaltningslova Formål 1. Arbeidsverktøy for dei

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

SJUKE BARN I BARNEHAGEN

SJUKE BARN I BARNEHAGEN SJUKE BARN I BARNEHAGEN INFORMASJON TIL FORELDRE SOM HAR BORN I SEIM BARNEHAGE BA SJUKE BARN I BARNEHAGEN Du kjem sikkert mange gonger til å stille deg sjølv spørsmålet: Er barnet mitt friskt nok til å

Detaljer

Formidling og presentasjon

Formidling og presentasjon Formidling og presentasjon Kurs i helsepedagogikk 5. mars 2015 Ved Kari Vik Stuhaug Kontekst Tenk gjennom kven målgruppa er. Pårørande? Pasientar? Fagfolk? Tidlegare kunnskap om emnet? Tilpass kunnskapsmengda

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Fakta om hiv og aids. Nynorsk

Fakta om hiv og aids. Nynorsk Fakta om hiv og aids Nynorsk Hiv og aids Aids er ein alvorleg sjukdom som sidan byrjinga av 1980-talet har spreidd seg over heile verda. Aids kjem av eit virus, hiv, som blir overført frå person til person

Detaljer

Vurdering av allianse og alternativ

Vurdering av allianse og alternativ Leiinga Høgskulen i Volda Kunnskapsdepartementet Postboks 8119 Dep 0032 OSLO Postboks 500 6101 Volda Telefon: 70 07 50 00 Besøksadresse: Joplassvegen 11 6103 Volda postmottak@hivolda.no www.hivolda.no

Detaljer

Styresak. Arkivsak 2011/595/ Styresak 032/12 B Styremøte 07.03. 2012

Styresak. Arkivsak 2011/595/ Styresak 032/12 B Styremøte 07.03. 2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 17.02.2012 Sakhandsamar: Hans K. Stenby Saka gjeld: Revidert fastlegeforskrift - høyring Arkivsak 2011/595/ Styresak 032/12 B Styremøte 07.03.

Detaljer

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst

Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Frisk luft og mykje mjølk gav friske kalvar og 30% betre tilvekst Målet med reportasjen er å setje fokus på praktiske løysingar for oppstalling av frisk kalv, god avdrått og avkastning med mjølkeproduksjon

Detaljer

Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule

Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule Rapport om bruk av vikarar i barnehage, grunnskule og vidaregåande skule Utdanningsforbundet Sogn og Fjordane, 1 2010 Innhald Innleiing s. 3 I barnehagane s. 4 I grunnskulane s. 9 I dei vidaregåande skulane

Detaljer

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv):

I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): VEDLEGG 1 I lov 17. juli 1998 nr. 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa er det gjort følgende endringer (endringene er markert med kursiv): 2-12 tredje ledd skal lyde: For private grunnskolar

Detaljer

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012

Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Rapport om målbruk i offentleg teneste 2012 Innhold Om rapporten... 2 Forklaring til statistikken... 2 Resultat... 2 Nettsider... 2 Statistikk... 2 Korte tekstar 1 10 sider og tekstar over 10 sider...

Detaljer

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere:

1. Krav til ventetider for avvikla (behandla) pasientar skal i styringsdokumenta for 2015 vere: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 16.01.2015 SAKSHANDSAMAR: Baard-Christian Schem SAKA GJELD: Differensierte ventetider ARKIVSAK: 2015/1407/ STYRESAK: 012/15 STYREMØTE: 04.02.

Detaljer

Motiverande Intervju.. Samtale som handlar om endring

Motiverande Intervju.. Samtale som handlar om endring Motiverande Intervju.. Samtale som handlar om endring Kurs i Helsepedagogikk 5. Mars 2015 Aase Borgen Haktorson Tenk på eit problem/ ei utfordring du har i kvardagen Eksempel: «Eg kjem meg aldri i seng

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Sørigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei og hå! I månaden som er gått har vi leika oss ute i snøen, så nær som kvar dag. Vi sila i bakkane og mala på snøen

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK:

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 12.10.2015 SAKSHANDSAMAR: Erik Sverrbo SAKA GJELD: Variasjon i ventetider og fristbrot ARKIVSAK: 2015/2228 STYRESAK: 107/15 STYREMØTE: 10.11.

Detaljer

Informasjonshefte Tuv barnehage

Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte Tuv barnehage Informasjonshefte for Tuv barnehage Barnehagen blir drevet av Hemsedal kommune. Barnehagen er politisk lagt under Hovudutval for livsløp. Hovudutval for livsløp består av

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Lag, organisasjonar og frivilligsentralar si rolle i folkehelsearbeidet. Hjelmeland frivilligsentral 14.02.12

Lag, organisasjonar og frivilligsentralar si rolle i folkehelsearbeidet. Hjelmeland frivilligsentral 14.02.12 Lag, organisasjonar og frivilligsentralar si rolle i folkehelsearbeidet Hjelmeland frivilligsentral 14.02.12 Frivillig arbeid/ Organisasjonsarbeid har eigenverdi og skal ikkje målast etter kva statlege

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik SAKA GJELD: Omdømmemåling 2014 ARKIVSAK: 2014/816/ STYRESAK: 145/14 STYREMØTE: 08.12. 2014 FORSLAG

Detaljer

Team Hareid Trygg Heime

Team Hareid Trygg Heime Team Hareid Trygg Heime Hareid i fugleperspektiv fotografert frå Holstad-heia. Hareid er ein kystkommune med litt i overkant av 5000 innbyggarar. I areal er det ei lita kommune, med kommunesenteret Hareid,

Detaljer

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE

KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE SLUTTRAPPORT FOR PROSJEKT: KOMPETANSEHEVING FOR NYE FRUKT- OG BÆRDYRKERE Prosjektet starta opp i 2012 som eit samarbeidsprosjekt mellom Hjeltnes vgs, Sogn jord og hagebruksskule, Norsk fruktrådgiving Hardanger

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Å byggja stillas rundt elevane si skriving. Anne Håland, Ny Giv Finnmark, 2014

Å byggja stillas rundt elevane si skriving. Anne Håland, Ny Giv Finnmark, 2014 Å byggja stillas rundt elevane si skriving Anne Håland, Ny Giv Finnmark, 2014 Å byggja stillas i skriveopplæringa: 1. Emnebygging Innhald, emne, sjanger 2. Modellering Læraren modellerer korleis ho tenkjer

Detaljer

IKT-kompetanse for øvingsskular

IKT-kompetanse for øvingsskular Notat / Svein Arnesen IKT-kompetanse for øvingsskular Spørjeundersøking ved Vartdal skule VOLDA Forfattar Ansvarleg utgjevar ISSN Sats Distribusjon Svein Arnesen Høgskulen i Volda -7 Svein Arnesen http://www.hivolda.no/fou

Detaljer

Brukarrettleiing. epolitiker

Brukarrettleiing. epolitiker Brukarrettleiing epolitiker 1 Kom i gang Du må laste ned appen i AppStore Opne Appstore på ipaden og skriv «epolitiker» i søkjefeltet øvst til høgre. Trykk på dette ikonet og deretter på «hent» og til

Detaljer

Samtalegruppe for par der den eine har kreft.

Samtalegruppe for par der den eine har kreft. Samtalegruppe for par der den eine har kreft. Familievernkontoret i Molde og Molde sjukehus er i gang med å planlegge gruppe for par der den eine har kreft. Kjersti Tytingvåg Rogne, representerer Familievernkontoret,

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

TIL REKTORANE PÅ KNUTEPUNKTSKOLANE 29.08.2012

TIL REKTORANE PÅ KNUTEPUNKTSKOLANE 29.08.2012 1 TIL REKTORANE PÅ KNUTEPUNKTSKOLANE 29.08.2012 Velkommen til FYR-samling. Eg vel å tru at FYR er noko av det viktigaste som skjer her i landet, og dermed at de - som leiarar på knutepunktskolane, har

Detaljer

Samarbeid mellom Mattilsynet og kommunehelsetenesta ved mat eller vassboren smitte.

Samarbeid mellom Mattilsynet og kommunehelsetenesta ved mat eller vassboren smitte. Samarbeid mellom Mattilsynet og kommunehelsetenesta ved mat eller vassboren smitte. Smittevernkonferanse Skei 01.10.2013 Mattilsynet v. T.Hellan og G.M. Breisnes Tilfelle fra Luster august 2010. Telefon

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011 Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 1 2 Metode Undersøkinga er utført av Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020

NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 NOKUT-strategiar Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Oktober 2014 Tittel: Strategi for utvikling av NOKUT 2015 2020 Dato: Oktober 2014 www.nokut.no Forord NOKUT har vore i kontinuerleg endring sidan

Detaljer