'Der var ruskut å leggja utpå 1

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "'Der var ruskut å leggja utpå 1"

Transkript

1 Jens Johan Hyvik og Stephen J. Walton (red.) 'Der var ruskut å leggja utpå 1 Ti år med mastergraden i nynorsk skriftkultur NOVUS FORLAG OSLO-2013

2 Helge Sandøy - Innleiing Artikkelen har sin bakgrunn i iveren som direktøren og styret i det nye Språkrådet hadde for å få gjennomført ein revisjon av nynorskrettskrivinga - etter at det «gamle» Språkrådet hadde erkjent at motstanden mot revisjon var for stor i den breie målrørsla. Den nye iveren etter 2004 var kopla til påstandar som blei repetert og repetert utan at Språkrådet viste interesse for å drøfte det faglege innhaldet i dei. Ettersom det nye Språkrådet ikkje har noko breitt organ med representantar for ulike interesser, men berre eit styre av handplukka personar - som i dette tilfellet viste seg å ha same meininga - oppstod ingen fagleg debatt der. Det samstemte Språkrådet blei ein maktfaktor i ein prosess som skapte motløyse i målrørsla. «Realpolitikarar» innsåg at Språkrådet kom til å kjøre politikken sin igjennom, og ein måtte berre håpe på minst muleg skade. Denne politiske prosessen er ein god demonstrasjon av ei viktig svakheit med det nye Språkrådet: mangelen på representativitet og brei intern debatt. Språkrådet er blitt eit direktorat. Det var den politiske frustrasjonen. Men artikkelen min gjeld påstandane som ligg innbakt i mandatet rettskrivingsnemnda fekk. Skriftkulturen er prega av tydelegare normer enn talemålet er det. Difor er refleksjon kring normer relevant for arbeidet ved Ivar Aasen-instituttet. Indirekte formidlar sjølve mediet som skriftspråket er, ideal og verdiar som uttrykkjer klåre ideologiar. Der skriftkultur er studieobjektet, bør det tematiserast og analyserast. Eit sentralt tema må-då vere autoriteten i språket. Ivar Aasen-namnet gir ikkje opplagt støtte til den diskusjonen. Ivar var klår på at språkforma burde vere stram og trong. Dét er idéhistorisk svært forståeleg. I samtida var einskap i det nasjonale kjennemerket sjølvsagt, og dei europeiske skriftspråka (ofte omtalt som «kulturspråka») hadde relativt nyleg utvikla einskap - som ein parallell til den stadig sterkare einskapsstaten. Men Ivar Aasen hadde samtidig ein grunnleggande demokratisk ideologi om språket, og dét blei svært tidleg kimen til det som utvikla seg til å bli den faktiske nynorsktradisjonen: variasjon og fridom. Altså eit tvisyn på normene. Eit nynorsk skriftkulturstudium bør tematisere den indre spenninga kring autoriteten som ligg i nynorsk-tradisjonen. Denne teksten verken har hatt eller far noko å seie for mitt faglege liv. Men kritikken av normer og autoritet har cg vore oppteken av frå den politiske opp-

3 120 HELGE SANDØY vakninga i Den har speia ei stor rolle i faglivet mitt. Spørsmål om normer (og dermed språk og politikk) har til dels styrt interessefeltet mitt, og dei har gitt politisk perspektiv på det daglege arbeidet.

4 Stramt språk? Mytar om nynorsk Helge Sandøy Språk er fasinerande. Språkevna som menneska har fått som gudsgåve, har uendeleg mange utformingar i dei språka i verda. Nei, forresten: Det interessante er at det ikkje er uendeleg stor variasjon; det er mønster som går att i dei fleste språka, og som dermed kan seie noko om sjølve språkevna. Det er eit forskingsperspektiv i den strukturelle språkvitskapen. Men tankane folk gjer seg om sprale, er ikkje mindre interessante. Det er eit fasinerande emne for språksosiologien. Både språkidéane og språkideala skiftar frå samfunn til samfunn, og dei skiftar frå tidbolk til tidbolk. Dei treng ikkje ha så mykje med sjølve spraket å gjere. Ideane fortel mest om korleis menneska eller samfunnet dyrkar språket som kulturfenomen. Om noko blir sett på som eit eige språk. Om det har prestisje eller ikkje. Om det er viktig å vise fram at ein sjølv har greie på språket. Språket er på den måten eit kulturelt objekt, til liks med andre kulturobjekt som måleri, musikk, arkitektur, mat osv., der interessa for fenomenet er like interessant som sjølve fenomenet. Det interessante her og er når ein ser mønster i tankane, verdiane og i dyrkinga. Styret i det nye Språkrådet vedtok hausten 2009 for andre gong at nynorsknorma skulle reviderast. Bakgrunnsmusikken for vedtaket var diskusjonar gjennom fleire år om valfridommen i nynorsk (Fretland 2007), og styremedlemmer hadde der vore med og prega debatten med å framheve ulemper med valfridommen. Det nye Språkrådet (etter 2004) markerte eit tydeleg stemningsskifte frå 1980-talet då klimakset blei nådd for den sanninga at skriftmålet blei lettare å bruke viss det låg nær talemålet. Sanninga om at variasjonen var ein rikdom, varte i år. Så blei det motsette sant. Gjengangaren i dei ymse fråsegnene frå språkdirektør og språkstyre etter 2004 var innstramming, innstramming, innstramming. Dette er fagleg problematisk, for premissen for den nye politikken har ikkje grunnlag i nokon påviselege ulemper med nynorsken slik han er i dag (dvs. før 2012). Politikken og mandatet for den oppnemnte rettskrivingsnemnda byggjer på mytedanning. Mandatet var: 1) På grunnlag av utgreiinga om nynorsknorm i 2003, seinare offentleg ordskifte, språkmeldinga frå 2008 og drøftinga av denne i Stortinget våren 2009 set styret

5 122 HELGE SANDØY,gang årboka med A lag, ei tydeleg, enkel og stram norm for nynorsk, utan sideformer. Denne nye norma skal vera eit tilbod til alle som ynskjer å skriva korrekt nynorsk, og ho skal gjelda fbraue som pliktar åskrtva innanfor ei norm j?* ** cableraei norm som gjerdet lettare i vera nynorskbrukar, som er tydeleg for alle som bruker nynorsk som sidemål, og som er stabil over tid Norma skal vern len A bruka uavhengig «vfbrmeu utdanning og sprakkompe- 3) Norma skal vera slik ai nynorsken framleis kan appellera til språkbrukarar over heile landet og gi rom for former som er i allmenn bruk blant breie grupper av nynorskbrukarar. Breitt talemålsgrunnlag, mykje brukte former og ord, geografisk spreiing og sknfrspraktradisjonar er difor blant dei viktigaste faktorane som skal balanserast i den nye norma. (Rettskrivingsnemnda 2011: 27.) Stikkorda i dei to brste punkta er *W* Wf/og dnzm. Desse orda har ikkje oppkgc^e r^dningan dd sw tredje pudkcet opnar for.at nynorsken framleis skal appellela» breitt, altså tradisjonell nynorskideologi, fekk utgrciingsnemnda ei temmeleg umuleg arbddsoppgave. rf Myte 1; For stor variasjon i nynorsk Somme har som ideal,t det prinsipielt ikkje «W Gana* visjon i språket. Det sw me komme WW«dl. Ay mwbrmene i Norge «r det nynorsken som 6rst og knm bur skuld, ror «or «Irridom. Det er eigentleg ^lyforskyldt,, (br me W bgt vekt pa an malideologi som nettopp sw h, brei ippeu. St»mm^ ein inn reduserer ein appellen. Argumentet mot valrndommcn går ut pa at han skaper eit forvirrande skriftåstist%u^ ulempe (Hoel %99Q. Men^r WWeU^flL oteti^ norsk? Det blir underforstått at bokmålet er uproblematisk fordi det ikkie har val- Mom og variasjon i skriftbildet. Nynorsken skal vere vanskeleg å lære fordi han i stor variasjon og YWWom,<%dt fast s^ Første spørsmålet kan då vere: Er den skriftlege verkelegheita slik? Kodaer det skrmudetle^ mu^a6rmekttutom.%tokemdag6^ pralms^lrtcnremkrrvingg^

6 STRAMT SPRÅK? MYTAR OM NYNORSK 123 lom to nynorskjournalistar i Romsdals Budstikke 17. januar 1997 var det knapt 12 rettskrivingsforskjellar per spaltemeter. Desse skilnadane gjeld nesten berre formene blir blei mot vert vart, og dei bør nok ikkje reknast for rettskrivingsvariantar, men som ulike synonyme ord. (Det presiserte det gamle Språkrådet.) I same nummeret av avisa var det to bokmålsjournalistar som per spaltemeter hadde 28 rettskrivingsawik frå NTB-bokmålsnorma, som og rar god plass i avisa. (Av dette utgjorde halvdelen hokjønnsartikkel ei/en og hokjønnsendinga -a/-en.) Desse tala vil seie at eit bokmålsauge må venje seg til dobbelt så stor variasjon som nynorskauget. Førestillinga om at bokmålet er meir einsarta enn nynorsken, er dermed ikkje rett. Samanliknar ein mellom to aviser, blir bildet og interessant. Den som kostar på seg Dagbladet og Aftenposten same dagen, blir like forvirra som den som berre les f.eks. Romsdals Budstikke. Sjølv etter at Aftenposten i løpet av 1990-talet gjekk bort frå riksmål, er spranget over til det moderate Dagblad-språket markert. I Bergens Tidende er språkhomogeniseringa (eller språksensuren) sterk. Her var tala den aktuelle dagen vel 4 forskjellar per spaltemeter blant nynorskjournalistane og 2 blant bokmålsjournalistane. Det som kan skape ein stor forskjell i den praktiserte nynorsken, er infinitivsendinga, som er svært frekvent i tekstar. I Bergens Tidende kunne ho ha vore årsak til 28 rettskrivingsforskjellar per spaltemeter viss det hadde dukka opp ein a-målsbrukar i materialet 18. januar 1997, den dagen eg gjorde granskinga. Den som trur variasjonen i skriftbiletet øydelegg for nynorskstrategien, veit dermed kvar offensiven bør setjast inn! Korfor kjem det ingen offensiv når det gjeld infinitivsendinga? Truleg pga. at ein erkjenner at begge endingane er nødvendige for den breie appellen, og at valfridommen neppe skaper lærevanskar. (Derimot hugsar eg det skapte problem då læraren min på folkeskulen ville «tvinge» oss e-målstalande til å bruke a-infinitiv! Ein praktisert manglande valfridom var eit problem.) Situasjonen i dag er nok at dei fleste vel det eine alternativet ein gong for alle i sin eigen skrivepraksis, og deretter lét ein andre sine skriveformer flyge forbi auget utan å bli noko forvirra. Argumentet om det faste skriftbildet ramlar saman når ein skal prøve det ut på konkrete tilfelle, og det fortel nok at det går bra når me far skrive morsmålet vårt ut frå det talemålet me allereie meistrar. Og slik bør det vere. Parallellfører me dette i bokmålet, lean ein seie at det der må vere mykje verre med variasjonen mellom -a og -en i hokjønn bestemt form {sola-solen osv.), for i tillegg til at det gir eit «kaotisk» skriftbilde, overlet ein til skribenten å ta ubehagelege val i ein kulturkonflikt på kvar femte linje. (Dei fleste skribentane seier jo -a, men skriv -en.) Men ingen seier at bokmålet er forvirrande. For å dokumentere endå grundigare korleis faktisk språkbruk og tankane (eller påstandane) om språkbruken er vidt forskjellige, kan eg og ta med dette eksperimentet: Eg skreiv i januar 2009 ned ein dagsnyttbuueteng på eitt minutt. Den var tesen på moderat bokmål (BM1), dvs. det som lenge har dominert nyheitsopples-

7 124 HELGE SANDØY inga. Så skreiv eg same teksten om til det folkelege bokmålet (BM2) som no fleire og fleire opplesarar brukar. Det blei 24 forandringar. Når ein skriv same teksten om til ein nynorsk som ligg så nær bokmålet som muleg (NN2), men innafor læreboknormalen for å vere akseptabel etter språkreglane i NRK, må ein forandre på 37 stader i teksten i forhold til den folkelege bokmålsvarianten. Men denne forma for nynorsk høyrer ein knapt; opplesarane legg seg heller etter ein midtstraumsnynorsk (NN1) eller ein meir markert nynorsk med avstand frå bokmålet. Me held oss framdeles innafor læreboknormalen, og den siste dagsnyttopplesaren har laga 9 forandringar i tillegg til den første nynorsklesaren. Dei fire tekstversjonane kan dermed plasserast på ei linje der me får fram variasjonen i dei to normerte talemåla våre: BM1 BM2 NN2NN W 70 Største forskjellen (på 37 forandringar) ligg sjølvsagt mellom bokmål og nynorsk. Men forskjellen på dei to bokmålsvarietetane er 24, og dei to på nynorsk er berre 9! Oppfatningane om variasjonsbreidda i bokmål og nynorsk stemmer altså dårleg med faktisk språkbruk. Nynorsken er altså temmeleg homogen når ein samanliknar med tilstanden i det praktiserte bokmålet. Konklusjonen er at Språkrådsstyret har formidla ein myte. Eit kultursosiologisk spørsmål etter siste rekneøvingane er: Korfor skal den vesle variasjonen i nynorsk framstillast som eit problem når den store variasjonen 1 bokmålet er uproblematisk. Eller like godt: Korfor er bokmålet alltid uproblematisk og nynorsk problematisk? Kven styrer tankane våre? Korfor formidlar Språkråds-leiinga eit gale bilde? Myte 2: Det blir så mange feil i nynorsk pga. valfridommen Dette er vidareføringa av førre punktet, og argumentet har vore formulert uendeleg mange gonger. Men er det sant? Jan Olav Fretland, styremedlem i Språkrådet då mandatet blei laga, har fleire gonger fortalt at han som forskar ser denne samanhengen mellom valfridommen og problema med å skrive nynorsk rett (m.a. i Aftenposten s. 13 og Norsk Tidend 2-200$). Men han har foreløpig ikkje vist korleis han har forska på dette. Vi er fleire som har vore nysgjerrige på slikt, og eg tok hausten 1996 bunken av eksamenssvar eg skulle rette på grunnivået i universitetsfaget nordisk, og laga ei oversikt over alle nynorskfeila. «Nynorskfeila» kan stort sett setjast i to grupper:

8 STRAMT SPRÅK? MYTAR OM NYNORSK 125 1) ord som nynorsknorma ikkje godtek, 2) bøyingar/bokstaveringar som vik av frå skriftnorma på det aktuelle punktet. Denne siste gruppa kan så delast i to underpunkt: a) avvik som kan seiast å ha støtte i bokmålet (f.eks. fortid leste), eller som kan seiast a vere «tenkte» ut frå bokmål (f.eks. historikarné), og b) avvik som har støtte berre i talemålet (f.eks. byggjing, markerar). I tillegg kjem også ein del feil som ikkje Kar med nynorsken å gjere. Ordfeila under punkt 1 blei det opplagt mange færre av etter vedtaket i 1999 om å utvide nynorskordlistene med ei mengd kvardagsord frå dialektane. Statistikken for dei to typane under 2) er mest interessant, og han viser: a) Former som samsvarer med eller er tenkt ut frå bokmålet, utgjer heile 80 % b) Avvik med støtte berre i talemålet utgjer 20 %. Dette er ei svært enkel oppstilling, men ho viser det interessante i denne diskusjonen. Det er nemleg heilt umuleg ut frå ein slik feilstatistikk a seie at årsaka til «elendet» er den store valfridommen i nynorsk. Viss det er muleg, skulle eg gjerne ha fått demonstrert metoden og resonnementet. Derimot er det lett å seie at viss nynorsknorma hadde utvida valfridommen, ville talet på feil i eksamenssvara ha gått ned, og frustrasjonen hos elevar og studentar hadde truleg blitt mindre. Ein kunne fått ned feilprosenten med heile 20 utan å «gi etter» for bokmålet, slik tala ovafor Me kan forresten sjå på feiltype b): Dei som skriv demonstrerar, er mest sannsynleg slike som seier nettopp demonstrerar eller demonstrera i notid. Dette er den forma som dominerer i talemålet i Nynorsk-Norge, og språkbrukarane er vane med at -ar er god nynorsk, og dei trur at nynorsken skal nettopp vere uttrykk for slik dei snakkar. Norma har her laga ei unødvendig felle for skriftmålsbrukarane, og det er ei meiningsløyse at ar-bøyinga ikkje er tillaten. Og det prinsipielt viktige: Det er faktisk større valfridom som her gjer nynorsken enklare. Skulle ein på språkteknokratisk vis lage ei enkel og stram norm, kunne ein f.eks. innført ein regel om at presens av verb aldri kan ha -ar, for det er muleg å øve seg opp i at presens på -a i talen skal bli til -e i skrift så lenge det er konsekvent. Men eg håpar ingen foreslår den innstramminga, for så lenge nynorsken skal avspegle talemålsgrammatikken, må ein godta og den grammatikken. Det enklaste å skrive kan vere det grammatisk mest kompliserte - som her med klassebøying av verba. Eksempelet ovafor viser at Språkråds-styret blandar saman enkelt oppsett av grammatikken med enkelt å Ure å bruke. I sjølve mandatet er det formulert retorisk: «Målet er å etablera ei norm som gjer det lettare å vera nynorskbrukar.» Ein må gå ut frå at det er rettskrivinga styret har i tankane ettersom det gjeld mandatet for

9 126 HELGE SANDØY ein rettskrivingsrevisjon. Men det er nok mangt anna enn rettskrivinga som gjer det vanskeleg å vere nynorskbrukar i landet vårt. Dette anna skulle ikkje den aktuelle nemnda arbeide med. Min påstand her er at diagnosen som styret i Språkrådet har lagt til grunn, er fullstendig feil. Derfor føreskriv det også galen medisin. Det er jo faktisk ein annen ikkje ukjent faktor som kan forklare mange av problema med å skrive feilfri nynorsk: Elevar og studentar les for lite av målforma. Kanskje berre 5 % av leseinnputtet hos elevane er på nynorsk, 95 % er på bokmål. 2 Korleis kan ein då få «rein» nynorsk som utputt frå læreprosessen? Det er ikkje underleg at ein får feiltype a ovafor. Ein kan heller seie at det er imponerande at så mange greier å lære denne målforma så godt med dette magre nynorskinntaket. Kanskje det er fordi nynorsken er så lett å lære? Det trur eg er tilfellet - under elles like vilkår. Ein kan og resonnere slik: Når elevar og studentar greier å skrive nynorsk utan å lese så mykje nynorsk, kan ei årsak vere at dei nettopp byggjer på talemålet sitt. Feiltype b) {byggjing og demonstrerar) er ein indikasjon på det, for slike former ser dei aldri i lærebøker. Me ser altså at hjertespråket betyr mykje for skriveferdigheka, og det bør ikkje normer årane oversjå eller stagge. Det har nettopp med enkelheit å gjere, det og. Trude Hoel (1996) har jamført skriveferdigheita hos elevar som har gjennomført vidaregåande skule / gymnas i dei tre skandinaviske landa. Dette er eit perfekt laborarorium, for her er mykje likt utanom akkurat det ein skal teste: effekten av valfridom. I dansk og svensk rettskriving er valfridommen minimal, i norsk nokså stor. Viss myten her skulle vere rett, skulle norske elevar ha mange fleire feil i skrivearbeida sine enn elevane i nabolanda. Men det har dei ikkje. Tilstanden er lik i alle tre landa. Denne typen resultat grev grunnen vekk unna dei som vil legge om den norske språkpolitikken. Det blir ført fram ymse feilregistreringar og resonnement kring denne påstanden, men det er utført berre éi grundig gransking i Norge som er så stor og systematisk at ho her er relevant: «Første lese- og skriveopplæring på dialekt» var eit stort prosjekt gjennomført på solid laboratoriemåte (Bull 1985). Tove Bull legg i rapporten nøkternt fram resultata, for dei er som i anna pedagogisk forsking ikkje slik at ein kan seie ein har pålitelege bevis. Men konklusjonen er at slik opplæring srimulerer elevane til å bli flinke språkbrukarar meir enn vanleg undervisning som legg vekt på korrektheit. Resultata frå denne granskinga må motseiast før ein snur om nynorsken til å bli eit stramt språk. 2. Aanes 2010 s. 87f har tal frå ei spørjegransking, og dei viser overraskande liten kontakt rned nynorsk sjølv på Sunnmøre. Men tala lét seg ikkje overføre til ei berekning av lesemengd. Eiksund 20] 1: 54 har ein del kvantifiseringar frå utvalte skular, og elevar på Sunnmøre les naturleg nok meir nynorsk enn elles, men tala frå Eiksund tyder nok på at dei 5 % eg antydar her, er for høgt anslag for landet som heilskap.

10 STRAMT SPRÅK? MYTAR OM NYNORSK 127 Myte 3: Så vanskeleg å Ka oversikt i nyorsken Ikkje sjeldan blir det framheva at det blir så vanskeleg å ha oversikt over valfridommen når han er stor. Det kan jo vere rett. Men treng me alle ha oversikt? Det er spesialistarbeid. Igjen må me stille oss spørsmålet: Kor mange har oversikt over valfridommen i bokmålet? Det kjem ikkje fram i debatten, for bokmålet er uproblematisk for dei som definerer problemstillingane i samfunnsdebatten. Eg blir stundom spurt av norske studentar i faget nordisk om det verkeleg er «lov» å skrive blei på bokmål. Dei som spør, har hatt bokmål som hovudmål i opplæringa i 13 år. Ein kan komme seg feilfritt gjennom 5 års studium og bli norskekspert utan at det er blitt kontrollert kva ein student kan om valfridommen i bokmålet. Det blir ikkje fokusert i noko debattoppslag. Det er berre «normalt» å ha valfridom utan å vete om han. Korfor skal det vere viktigare å ha slik oversikt i nynorsk enn i bokmål? Det er i alle fall ikkje språklege grunnar til det. Dette fortel berre om kven som får definere debatten. Språkrådet burde ha vore eit kritisk korrektiv til kulturhegemoniet i Norge i staden for ein katalysator - som det no var. Hos dei som har vilja latterleggjere valfridommen, har det vore ein sport å finne fram ord som kan skrivast og bøyast på fleire måtar. Er det både valfrie endingar og valfrie skrivemåtar i same ordet, kan det bli mange mulege kombinasjonar. Når ein kan skrive både såter og seter, og dessutan har både a-mål og i-mål, blir det i bestemt form sjølvsagt fire mulegheiter: sætra, sætri, setra, setri. Lagar ein så ordsamansetningar eller ordkombinasjonar, kan talet på mulegheiter auke nærast eksponensielt. Denne sporten kan rettast like mykje mot bokmålet. Ein høyrer lite om ulempene med at den korte setninga Barna lovde han beina kan skrivast/bokstaverast på 48 forskjellige måtar i bokmål. Og desse valmulegheitene er verken komiske eller meiningslause. Det kan heller framstillast som ein stor fordel å sleppe mange stemmer til i språket. Valet mellom setra og setri i nynorsk er neppe annleis enn mellom a- og e-infinitiv. Valet treng ein ikkje gjere meir enn ein gong. Helge Omdal har interessert seg for kva studentar kan om rettskriving, og han fann at 65 % av kullet han undersøkte, retta forma spørsmålene til spørsmåla i bokmål og 42 % retta komma til koma i nynorsk (Omdal 1996: 141). Dette er sjølvsagt nedslåande med tanke på den intoleransen dei kan komme til å vise når dei skal rette elevarbeid i framtida. Derfor er slike resultat eit argument for litt rettskrivingslære for dei som skal bli lærarar. Det kostar ikkje mykje tid å lære seg hovuddraga i «bøyingsfridommen», og dei bør ein lærar kunne. Den ortografiske valfridommen i oppslagsformene er derimot meir slikt også ekspertane bør få bruke handbok til. Sjølv ekspertar må slå opp i ordbøker heile livet for å sjekke betydningsvariasjon, bruksområde, preposisjonsbruk osv, og korfor ikkje og skrivemåtar (som i praksis gir innsikt i variasjonen i norsk språk). Andre språkbrukarar treng ikkje ha denne typen kunnskapar så present, og derfor er det ikkje rett å måle

11 128 HELGE SANDØY språkferdigheita i målformene våre etter rettskrivingskunnskapar. Det er faktisk to vidt forskjellige ting. Myte 4: 'Utydeleg norm' i nynorsk «Tydeleg norm» heiter det i mandatet. Kva er det? I sosiolingvistikken er det tale om saliente drag, og ein siktar då til språkdrag som folk legg merke til og har stor bevisstheit om. Slike drag kan ein f.eks. bruke ril å identifisere seg med. (Eller dei kan og brukast til stigmatisering.) Det med identifisering kunne ha vore eit relevant perspektiv å dra inn, for særleg nynorskbrukarane legg ikkje lite identitet i skriftmålet, og ikkje berre i talemålet. Men dette perspektivet var ikkje å spore i mandatet for rectskrivingsaibeidet. Formuleringa i mandatet tyder heller på at 'tydeleg er eit synonym til 'stram norm', og her er nok vinklinga at det stramme skal vere tydeleg for bevisstheita for dei som skal lære språket. Her er det sidemålsopplæringa som er viktig; det kom fram i debattane. At sidemålselevar kan ha pedagogiske særbehov, er forståeleg. Skal ein lære eit nytt og fremmendt språk frå botn, begynner ein med enkle kategoriar og system. Eg har stor sans for tanken om esperanto som felles fremmendspråk i verda, for det har eit system der kvar grammatiske kategori har berre eitt uttrykk. Og ingen valfridom. Dette esperanto-prinsippet som tydeleg ligg i mandatet dg, er sterkaste argumentet for å halde på tonivå-systemet nynorsken har hatt fram til no, for der er det nettopp ein trong læreboknormal, som ein f.eks. kan bruke i opplæringa i nynorsk sidemål. Men me kan ikkje normere eit morsmåuxxsx esperanto-prinsippet. Då gjer styret nynorsken til sidemål for oss alle. Morsmålet er eit levande og naturleg språk, og skal brukarane identifisere seg med nynorsken, må nynorsken i utgangspunktet akseptere morsmålet slik det er. Dermed blir det fullstendig gale å bruke begynnar undervisning i sidemålet som mal for korleis me andre skal skrive morsmålet. Dessutan bør me ha ei offensiv holdning om at dei som lærer nynorsk som sidemål, skal og kunne oppdage at det kan utviklast til å bli det skriftlege morsmålet deira. Der har nynorsken eit stort potensial som ikkje blir godt nok utnytta. Det kan me sjå av statistikken nedafor, som viser kor stor prosentdel av elevane i vidaregåande skule synest nynorsk ligg nærast dialekten deira, og kor stor del synest det same om bokmål (Skog o.fl. 1997: 47 ):

12 STRAMT SPRÅK? MYTAR, OM NYNORSK 129 Talemål Liknar nynorsk Akershus og Oslo Resten av Austlandet Agder og Rogaland Vestlandet Trøndelag Norge Liknar bokmål Anna språk enn norsk K= z 2 z z Her bør ein merke seg det store fleirtalet for nynorsk heile vegen frå Agder i sør til landsenden i nord. Når ein jamfører med kva som er det faktiske hovudmålet åt same elevane, jf. tabellen nedafor (6g frå Skog o.fl. 1997: 47 ), oppdagar ein eit avvik som skulle tilseie ein god strategisk posisjon for nynorsken. Men ein må vise klokskap i strategien; ein må appellere til identitet og til nærheit mellom talemål og skriftmål. Ein esperanto-strategi er ikkje vegen å gå. Hovudmål Nynorsk Bokmål Anna språk enn norsk Sum Akershus og Oslo : 100 Resten av Austlandet 7 ; 100 Agder og Rogaland : 101 Vestlandet 5 ; 1O0 Trøndelag 101 Norge Myte 5: Nynorsken manglar stabilitet Siste stikkordet i oppdraget er at norma skal bli stabil over tid. Her er det ikkje mange grunngivingar å finne i bakgrunnsdiskusjonane. Men me høyrer gjenklangen av sukka frå 1900-talet om at det har vore for mange rettskrivingsforandringar i Norge. Det blei ei tid terpa så mykje frå riksmålshald på dette klagemålet mot offentleg språkplanlegging at folk har trudd på det. Unge studentar hevdar av og til at nynorsken er vanskeleg fordi det har vore så mange endringar. Dei greier sjølvsagt ikkje å gi meg eksempel, og dei blir overraska når eg seier at det ikkje har skjedd noka vesentleg omlegging sia (På det tidspunktet var endå ikkje foreldra deira begynt på skulen.) Altså ein myte om nynorsken igjen. I normeringshistoria etter 1959 er det i nynorsk knapt nokon som har tronge forandre skrivevanane sine pga. innskjerpingar, for tendensen i småjusteringane har vore

13 130 HELGE SANDØY auka valfridom. Stabiliteten har slik sett vore svært stor i eit par generasjonar. Bokmålet fekk derimot ei utviding av valfridommen i 1981 og ei lita innstramming i Det var i første halvdel av 1900-talet at dei store omleggingane skjedde - og me skal vere glade for dei, for her skapte offentleg språkplanlegging to meir demokratiske skriftformer. Sjølve idealet om stabilitet over tid er underleg. Det viktige er at skriftmålet er i samsvar med talemålet i samtida, og det har vore hovudgrunnen til omleggingane på 1900-talet. I norsk samanheng er det faktisk talemålet som har vore mest stabilt - sjølv om ikkje-språkvetarar gjerne trur noko anna. Deretter kjem nynorsken som nest-mest stabil. Viss ein tek tekstar på kvar av målformene frå 1911 og fører dei over til dei dominerande formene av nynorsk og bokmål i 2011, kan ein telje opp og finne det! Det er bokmålet som har vore minst stabilt. Og har det vore nega- Heile ideen om stabilitet manglar sakleg grunngiving, og han ser mest ut til å ha utgangspunkt i gammal riksmålspropaganda. Paradoksalt nok er ått Aftenposten som har vore minst stabil i skriftforma siste generasjonen. Autoritær ideologi Mandatet frå styret er ikkje underbygd. Rettnok viser det til innstillinga frå 2003 {Nynorskrettskrivinga), men der var ikkje konklusjonen at norma må eller bør vere stram. Fleirtalsinnstillinga der gjekk berre inn for visse oppryddingar, slikt som høyrer med i eit vedlikehaldsarbeid. Å framheve det stramme så sterkt fortel om eit ønske om større språkleg disiplin og større språkleg autoritet. Me høyrer igjen ekkoet frå gamle språkdebattar der klagemåla har gått på at dei unge no ikkje lenger veit kva som er rett og gale. Jo mindre ein har lov til, jo tydelegare er norma. Er berre ein ting korrekt, blir han og svært korrekt, og alt anna feil. Er fleire ting korrekte, må korrektheita fordelast litt, og «det blir mindre autoritet på kvar». Korrektheita blir dermed mindre fokusert. Og kva er så mest skadeleg? Normhistorisk og idéhistorisk er forestillingar om det korrekte interessante, for dei fortel om korleis språket blir dyrka og utnytta politisk til ulike tider. Korrektheitsideologien er uttrykk for at ein ønskjer å utøve makt gjennom skriftkulturen. Det moderne normomgrepet om at noko er rett og noko er gale når ein skriv, er relativt nytt. I mellomalderen hadde skribentane tydelegvis glede av å skrive same ordet på varierande måte gjerne på same linja. Det fanst rettnok skriveskular, og ein kan sjå mønster i skrivemåtane frå skule til skule, men den moderne tanken om rett og galen bokstavering ser ikkje ut til å ha plaga dei skriveføre. I seinmellomalderen dukkar derimot nye tendensar opp i land etter land, og ein ser tydelege

14 STRAMT SPRÅK? MYTAR OM NYNORSK 131 normeringgtendensar (Milroy & Milroyl985, Mugglestone 1995, Sandøy 2000 I>umen6c\bwbmbwwA<2O0%.Dkm:gksaaMn*dunddMgaavA%,»^ ^mgrepet, som har som id<( at statmsw vere sterk egewv og tut^ for blir det viktig å markere einskap innafor statsgrensene - også kulturelt Kongeriket Damnark-Norge hadde og slike einskapsambisjonar, som nettopp Wei understreka i handfestinga &å 1536 der det gir Gam at Norge ikkje lenger ^ re eit eige rike, men bem ein dd av M ^ T ^ ^ ^ ' ^= ^pråkkulturelle parallellen til denne ambisjonen ser me i den (Wke bibelomsetcinga : Sjølv om språkforma der 6g ser nokså kaotisk ut tra var systad, viser ho teikn på «innstramming,. Språket har altså no Att ein ny politisk nmksjon; å demonstrere einskap og å skape felles identitet og lojalitet i61w.is^ skjedde det d awtwetkunnenåutnyttastibw Daa^YariWqe^^LogsvensWvarikkj^^ posisjonen uttrykt gjennom språket var f.eks. at svensk så konsekvent brukte a_in- De overga^ Wtur. Fullt utvikla blir ikkje ideologien 6r under nasjonalromantikken, som mr =myn^atenkjeomspråkpå,eueråoppr^sprakpld«krsteeratspr^ blir Språk, dvs. at ein begynner å identinsere språkbruken med ei eiga dem<%ra_ ^g^^ein^m^^eit namn, og det står imotsetnm^ rolk skal alca opp&tte dansk og svensk som ulike sprik, ikkje berre som didande overgangar i eit stort skandinavisk språkvarlasjonsområde. Språka Ar på denne miten ein symbol&mksjon, som blir tydelegast om dei nb«r bcgyn«i &imh ovcrkwespråkt i København som det IxsK :pdw og d«m«d kunoe i(wrt bli tydd^ (Sandøy 2000, Knstianen 2003). D«sutJ kkk det den WlcggdWynen ««kt kunne rep«=ni=e ein kwcdwnksjon; da Mt«8«dts, k«l# pi kik. og dei ^le«ie pnvileg^r Gr ogd «kii&prlt som SiK pnvdcgium. Stadcg lumricct b& kopla med sosial krskjcllsbcaandling alt umykt gennom «it abstrakt spdkidcal. Den nye versjonen av kristendommen kom W oss med dette sprakidealet, og eit par hundreår seinare & me spirane til e,t skuleverk som kan innprente i kvar sjel dette idealet som det mest sjølvsagte i olveret. Opplysningstida og Gamstega blei formidla gjennom denne språkleg autont«en Den dommerwckrartaiprosessen er tydeleg, og reswtatet er dctmaktog demokratiutgreimga & (Østerud o.b. 2003) kallar mmw ^ 6» ^,, ein giennomsyrande ideologi der dei dominerte i samfunnet også gjennom språkkulturen aksepterer at dei er underlegne. Jo meir sjølvsagt skriftnormene er, o* jo meu sjølvsagt standardspråket er, jo større er faren for slik mental kolonisering

15 132 HELGE SANDØY Denne historia skal her gjerast kort sjølv om utviklinga tok tid. Det var f.eks. ikkje før i 1775 at første fastsette norma kom for det danske skriftspråket, og kunngjeringa frå kanselliet gjekk ut på at skriftidealet skulle vere skrivemåten i den patriotiske (nettopp!) historieboka Store og gode Handlinger af Danske, Norske og Holstenere av Ove Mailing. Neste fase i utviklinga var nasjonalromantikken, som gjorde det endå meir naturleg å framheve einskap i språket, for språket representerte ein innebygd (essensiell) eigenskap i nasjonen. Språkomgrepet blei ideologisk knytt til nasjonsomgrepet og fekk endå djupare og meir mystisk innhald. Dette omgrepet kunne sjølvsagt Ivar Aasen og landsmålsrørsla dra taktisk nytte av, for då måtte norsk vere noko anna enn dansk. Ivar Aasen gjennomskoda det sosiale i den mentale koloniseringa under dansken og argumenterte skarpt imot den, men einskapsprinsippet heldt han fast på. At eit skriftmål kunne vere noko anna enn einskapleg, var truleg vanskeleg å tenkje seg i situasjonen hans. Derfor argumenterte han imot tilhengarane sine som alt tidleg begynte å skrive landsmålet annleis enn slik Aasen ville ha det. «Nystavarane», som m.a. Arne Garborg og Steinar Schjøtt blei kalla, var nødvendige for landsmålsrørsla, men dei skapte tidleg språkleg sprik. Parallelt skjedde tilsvarande med norsk-dansken, som på vegen over til norsk form og opplevde å ha fleire tillatne former. Den vidare norske språkhistoria er dermed eit eksempel på korleis det blei ei opning for å tvile på autoriteten, på einskapstanken og det eigentlege i Språket. Språket blei demokratisert, og nordmenn oppdaga at me sjølve kunne skape skriftspråket. Språkstriden, eller den norske politiseringa av språkforma, har ført til at det autoritære preget («'berre ein skrivemåte er rett') er blitt svekt, og Norge har fått utvikla ein annan språkkultur enn mange andre europeiske land. Reklamen nedafor for kurs i engelsk standardtale kunne knapt vore brukt av seriøse marknadsførarar i Norge: You are judged by the way you speak and write Just as you judge other people by the way they speak and write, so they in turn judge you. You are continuously judged by your employer, your supervisor, your friends, customers - everyone. If you know your work and do it well, if you have good ideas and can talk them over easily with others, if others are impressed by your knowledge and ability - then your future is assured. Promotions and higher earnings are sure to come. (G«N/&%&6 1989: 5.) A rich, full social life can so easily be yours Yes, it is indeed true that if you want many friends, if

16 STRAMT SPRÅK? MYTAR OM NYNORSK 133 ^uwmanchandmkxwli&dothinbb^ most always &r above average in their speaking, writing, and conversational ability. Ttey continually widen their circle of friends and acquaintance, by using their command of bnglisn to attract and influence others. {GoodEnglish 1989: 6) MeatonaromatNorgcWdesda^ turnasjonane», har me høyrt rett som det er, me* frå riksmålshald Då blir det argummtea med omgrep som W^ og W ^ ^ovtrklassespråket.r)råra fokuset på desse omgrepa poliokk. Somme tyr og tu språkvitskaplege smikturmodeliar over register, snllag og sjangrar, som kategorisere ^ " ^ Blir ein 6smcft av de^mmwar^l^ em lett gu over tuåmcir^ et funksjoneft (altså positivt) med at det er forskjell pi skria og tak - og norak språkstrid er altså parkert på skraphaugen. BeskrivingsmodeUen er dermed blitt normaav. Men slike andre fokuseringar troer da som a^eiingsmanøvrar, for sduaea og registera er like rulle symbolske uttrykk ror sosiale forskjellar. Det nye Språkrådet nar og slått inn på denne linja med å påstå at språk ikkje er politikk. Etter at Kulturdepartementet hadde bedt Språkrådet om innspel til ei ny språkmelding, utarbeidde rådet i 2006 ei utgreiing som språkdirektør Sylfest Lomheim sendte til oppdragsgivaren. Utgreiinga tek utgangspunkt i Valerij Berkov ane kommentarar til den norske språksituasjonen der han tek som utgangspunkt den europeiske normaltilstanden* og så rettar kritikk mot det unormale Norge Det r^nnale'eumpciske er nettopp autoritetrnispråk^ er gode eksempel på den politiske motsatsen til det språkdemokratiet me bar kjempa &am i norsk språkstrid. Berkov - og altså Språkrådet og språkdirektøren -avviser at språknormeringa har med demokrati å gjere. Argumentet er ikkje vidløftig: Norm er tvang, og «[e]n rvang kan pr. dennisjon ikke vatre demokratisk,! (Lomheim 2006: 4). Ønsket er at Norge skal komme i takt med Europa Oppsummeringa s. 5 og den negative &amstillinga av den norske språksituasjonen uttrykkjer cm lengt etter fastheit og autoritet. (I utgreiinga er manglande autoritet omtalt som at norma ikkje har «den nødvendige prestisje». Dette gjeld ikkje prestisje' i sosiolingvistisk forstand, men autoritet.) Her reknar ikkje Språkrådet det som relevant å ta med innsikta &å det store havet av språksosiologi^ litteratur om emnet. 3

17 134 HELGE SANDØY Same autoriteten i tre styrkegradar Grad 1: Logikken i autoritets ideologi en skulle tilseie at eit samrinn ikkje berre treng eit einslaga og standardisert skriftmål, det må 6g ha eit homogent standardtalemål. Slik er 6g det normale i europeiske land, «i kulturnasjoner det er naturleg å sammenligne seg med», som me har høyrt fleire gonger. Tendensar til dette har me hatt i Norge 6g; me kjenner godt til standardtalemålet i NRK som skulle gjere alt enkelt å forstå over heile landet. Det interessante her er at utviklinga dei siste åra så tydeleg har bevist at det ikkje skaper problem for forståinga med stor talemålsvariasjon. Det tek no også NRK konsekvensen av. Situasjonen når det gjeld talemålet, viser nettopp kor stor evna vår er til å tolke og forstå språkleg variasjon. Ja, den nye situasjonen gjer variasjonen til ein resurs. Det finst ingen grunn ril å tru at det er annleis nål det gjeld skriftmålet. Språkevna, eller evna til å tolke eit system med ein del variasjon, er neppe mindre i skriftmediet. Det kan vere vanen vår som er problemet. Dessutan er me jo opplært til å vere intolerante, til å reagere negativt på «avvik». Då skal me kalle det for feil og dårleg språk, og me kan vise kor flinke me sjølve er samanlikna med andre. Rettskriving er verkeleg eit kulturelt adels- og elitemerke. Det er mange feinschmecker-nykkar som hindrar oss å ta imot det språklege uttrykket med toleranse og ope sinn. Det er desse nykkane som er problemet, ikkje litt språkleg fridom. Grad2: Sjølve einskapsargumentet har hatt mange former. Den litt milde varianten har som premiss at det er forvirrande å lese eit språk i ulike variantar. Den argumentasjonen brukar ein del «respektable» aviser som sensurerer språkforma på sidene sine med eigne husnormer. Dette gjeld ikkje berre overfor journalistane, for også lesarbrev blir retta. I Aftenposten er det blitt drive så langt at etterkommarane etter døde ikkje rar skrive a-endingar i dødsannonsane. Det skal vere einskap og konsekvens, har det lydd i forsvarstalen. Dei mange mindre avisene i landet som ikkje har resursar til slik språkleg strigling, beviser at det ikkje er noka ulempe omdai<^artikwstlrwdoginktew^^ - for å bruke eit nynorsk-eksempel. Dessutan bør alle nynorskfolk vere Idar over at det er dette same einskapsargumentet som blir brukt når man^hovu&tao^viserw/smyw^m, Dag&bdkog VG) har yrkesforbod mot nynorskjournalistar. Dei hevdar at to målformer gir for Ute einskapleg preg over avisa. For oss som les A%cw 7%6%6, er den type argumentasjon nokså absurd, for me les ofte skiftevis bokmål og nynorsk i same spalta, og dei færraste legg merke til det. Argumentet er altså temmeleg tomt når ein prøver det ut heilt konkret; men det har politisk funksjon. Grad 3: Dessutan er me ikkje ukjent med den endå strengare forma for cinskapsønske, for det er jo akkurat same type argument som har vore ført mot det å ha to målformer i landet. Akkurat no er det ikkje heilt politisk korrekt å seie at nynorsken

18 STRAMT SPRÅK? MYTAR OM NYNORSK 135 er noko me skal kvitte oss med, men for ein generasjon sia var det legitimt å hevde at to målformer skapte forvirring, og det var «unaturleg» for ein og name nasjon å ha to skriftmål. Dette er logisk nok viss ein legg vekt på autoritetesideologien. Kvar står den språklege autoriteten i dag? Det er paradoksalt at Språkrådet kjem med denne autoritetsideologien no når det går ei ny bølgje i mange av dei store europeiske «kulturnasjonane». Bølgja blir i sosiolingvistikken kalla destandardisering. Standardmåla mistar eineretten på mange domene, og dialekttalande kjem til i radio og fjernsyn i fleire land enn Norge. Parallelt opplever ein at sjølve standardspråka blir folkeleggjort (i faglitteraturen gjerne kalla demotisert), dvs. at det i den skriftlege praksisen kjem inn fleire talemålsdrag. (Mattheier 1997, Kristiansen & Coupland 2011.) Den omlegginga me har vore vitne til i NRK-bokmålet siste fem åra, er uttrykk for det same. A- endingar, diftongar og det som verre er, kjem i fleng i dagsrevysendingane - det som før var det høgheilage området for moderat bokmål. Denne folkelege bokmålsforma er og på veg inn i skriftlege nyheiter på nettet. Dei kjem nok sist i papirutgavene, men det er berre neste steget. Det er ikkje urimeleg å tolke dette som del av seinmoderniteten, dvs. at det er ein del av den kulturutviklinga me har sett siste generasjonen der autoritetar av ymse slag står for fall. Danningskulturen må vike for mange populære kulturformer og for massekulturar. Konsumentsamfunnet og massemedia har endra dei kulturelle vilkåra fullstendig, og tvilen og skepsisen far utvikle seg lenger enn til å finnast berre i subkulturar. (Fairclough 2006, Kristiansen & Coupland 2011.) Det som andre land no opplever når det gjeld st^nåasåtalemålet, er gammalt nytt hos oss. No går utviklinga hos oss vidare i skrift. Å skrive tekstmeldingar og å blogge på dialekt er blitt svært utbreidd. Det er i seg sjølv eit eventyr, for før blei det påstått at det var umuleg eller så vanskeleg å skrive på dialekt. Men det greier folk tydelegvis utan opplæring når dei er motivert for det. Og dette nye språket er levande og uttrykksfullt. Variasjonen fungerer. Ja, også i etablerte aviser finn ein tekstar som verken kan kallast bokmål eller nynorsk, berre norsk. Brukarane tek sjølve over «språkautoriteten». At nynorsken skal stramme inn i slike tider, er i strid med det som er den allmenne kul tur tendensen i vår del av verda, der større språkleg demokrati og toleranse vinn fram. Skulle ikkje nynorsken heller spele på lag med denne kulturtendensen som nettopp svarar til den tradisjonelle sosiale nynorskideologien? Skal me ikkje kunne seie til dei frilyndte skribentane lenger: Sjå, det du skriv her, er jo eigentleg mest nynorsk. No vil altså somme gå vegen over i eit stramt nynorsk riksmål. Det blir ei sjølv-marginalisering.

19 136 HELGE SANDØY Referansar Bull, Tove. Lesing og barns talemål. Oslo Deumert, Ana & Wim Vandenbussche (red.). Gmwwf aaadbn&cawm. Aef A? Present. Amsterdam Eiksund, Hjalmar. 4W gmmr^ Aw&ta. Æw ^w^anmv ^%&. ^y &f«,^mzr 6W w^^on%mar/,j ^wnnmm#7f ^; 7?*m66# (Skrifter fra Ivar Aasen-instituttet Nr. 27.) Volda Fairclough, Norman. Language and Globalization. London & New York Fretland, Jan Olav. Aldri har så mange skrive så mykje for så lite...? Om ti års arbeid med nynorsknormalen. I: Gunnstein Akselberg og Johan Myking (red.), M062W7, s Oslo Good English -The Language of Success. Stockport Hoel, Trude. «Vide og tronge skriftspråksnormer - eit skandinavisk oversyn», i Helge Omdal (red), #n#wr7wm% <##vd66rk6*r,4mabr/% g& jwnwwr z*^ (^nvme&f %'.&#%,, s Kristiansand Kristiansen, Tore 6c Nikolas Coupland (red.). AewW Lzmgwgff a*/ Z^wgiwgy Standards in a Changing Europe. Oslo Kristiansen, Tore. «Danish», i Deumert & Vandenbussche (red.): Germanic Stan- <6m&z#*w. /W* /tcamt s Amsterdam Lomheim, Sylfest. «Svar på KKDs brev av 29. mai 2006 om det fremtidige normeringsarbeidet.» Brev til Kulturdepartementet datert (Ref. i departementet: KU/KU3 IE:kdp, ref. i Språkrådet: Matrheier, Klaus J. & Edgar Radtkc (red.). &MdW(»m^ w^doaw^m&^^ europdischer Nationalsprachen. Frankfurt a.m Milroy, James 8c Lesley Milroy. Æ,t6w%(y m Zarngwagy. &w#%#p%z#%*agr Arscription and Standardisation. London & New York Mugglestone, lynda. '22#A%/m%Yr: T^Awo^ÆrffMfaf &Kw/^7M^ Oiford. rettskrivinga i nynorsk. Oslo Omdal, Helge 6c Lars S. Vlkør. ^mawnrnr; A^?7gy. AWwm%yn,^^MW^4; bokmål og nynorsk. Oslo Rettskrivingsnemnda ror nynorsk. _/% nrm&å^%r2(xw-*6f. 7wum% ap^/ Oslo Sandøy, Helge. «Nation und Sprache: das Norwegische.» I: Andreas Gardt (red.), wart j Berlin

20 STRAMT SPRÅK? MYTAR OM NYNORSK 137 Sko& Bent, Anne HauWes og Roimyjørgenv% Østerud, Øyvind &: Fiedrik Engekstad 5c Per Selle. AWfM^dkw^w^t #, duttbok fra Makt- og demokmtiutredningen. Oslo Aanes, Anders. f^v,rrwg f/6rr^/fnmgf DM^it^ % MZ#%6,% M gnzw*zmg ^, dal. (Masteroppg.) Volda

Helge Sandøy Innleiing

Helge Sandøy Innleiing Helge Sandøy Innleiing Artikkelen har sin bakgrunn i iveren som direktøren og styret i det nye Språkrådet hadde for å få gjennomført ein revisjon av nynorskrettskrivinga etter at det «gamle» Språkrådet

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Nynorsk i nordisk perspektiv

Nynorsk i nordisk perspektiv 1 Nynorsk i nordisk perspektiv Språk i Norden I dei nordiske landa finn vi i dag desse språka: 1. Grønlandsk 2. Islandsk 3. Færøysk 4. Norsk (bokmål og nynorsk) 5. Dansk 6. Svensk 7. Samisk 8. Finsk Av

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Psykologisk førstehjelp i skulen

Psykologisk førstehjelp i skulen Psykologisk førstehjelp i skulen Fagnettverk for psykisk helse Sogndal 21. mars 2014 Solrun Samnøy, prosjekt leiar Psykologisk førstehjelp Sjølvhjelpsmateriell laga av Solfrid Raknes Barneversjon og ungdomsversjon

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen

Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen. 1 Organisering av sentralt gitt skriftleg eksamen Eksamensrettleiing for vurdering av sentralt gitt eksamen Denne eksamensrettleiinga gir informasjon om sentralt gitt eksamen, og korleis denne eksamen skal vurderast. Rettleiinga skal vere kjend for elever,

Detaljer

Om å høyre meir enn dei fleste

Om å høyre meir enn dei fleste Om å høyre meir enn dei fleste Anne Martha Kalhovde Psyk spl., PhD student Leiar av Forskning og undervisningseininga ved Jæren DPS Kva slags høyrselserfaringar er det snakk om? Erfaringar med å høyre

Detaljer

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode

Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Løysingsfokusert tilnærming LØFT tenking og metode Ved Kari Vik Stuhaug Helsepedagogikk Helse Fonna 5. Mars 2015 09.03.2015 Kari Vik Stuhaug, LMS Helse Fonna 1 Kva gjer du når du får eit problem? Og kva

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE

SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE SPØRJEGRANSKING Om leselyst og lesevanar blant unge SPØRJEGRUPPE: HORNINDAL SKULE 8.-10 KLASSE Irene, Terese, Sigurd, Lars i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 INNHALD Innleiing... 3 Diagram og Kommentarar...

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013

EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER 2013 HORDALAND FYLKESKOMMUNE Opplæringsavdelinga Arkivsak 200903324-51 Arkivnr. 520 Saksh. Farestveit, Linda Saksgang Møtedato Opplærings- og helseutvalet 17.09.2013 EVALUERING AV FORSØK MED ANONYME PRØVER

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT

UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT UNDERSØKING OM MÅLBRUKEN I NYNORSKKOMMUNAR RAPPORT Språkrådet Landssamanslutninga av nynorskkommunar Nynorsk kultursentrum 17. mars 2011 Undersøking om målbruken i nynorskkommunar er eit samarbeid mellom

Detaljer

Bydelsutvala i Sandnes v/britt Sandven

Bydelsutvala i Sandnes v/britt Sandven Fra: Sandnes Mållag [sandnes.maallag@epost.no] Sendt: 13. mai 2008 10:05 Til: postmottak; Sandven, Britt I. Emne: Rett skriving av stadnamn Bydelsutvala i Sandnes v/britt Sandven Bydelsutvala er høyringsinstans

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010

BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Arkiv: K1-070, K3-&3232 Vår ref (saksnr.): 10/51717-666 Journalpostid.: 10/1629494 Saksbeh.: Helge Herigstadad BRUKARUNDERSØKING RENOVASJON 2010 Saksgang: Utval Saksnummer Møtedato Senior- og Brukarrådet

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar.

Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Kvifor ikkje berre bruke engelsk? Ei haldningsundersøking blant økonomistudentarar. Trude Bukve Institutt for lingvistikk, litteratur og estetiske fag Kort om masteroppgåva.. Ei undersøking av finansterminologi

Detaljer

Samansette tekster og Sjanger og stil

Samansette tekster og Sjanger og stil MAPPEOPPGÅVE 5 Samansette tekster og Sjanger og stil Skreve av Kristiane, Renate, Espen og Marthe Glu 5-10, vår 2011 I denne oppgåva skal me først forklare kva ein samansett tekst er, og kvifor samansette

Detaljer

Ny strategiplan for Høgskulen

Ny strategiplan for Høgskulen Ny strategiplan for Høgskulen Nokre innspel til det vidare arbeidet Petter Øgar Mi forståing av strategisk plan Ein overordna og langsiktig plan for å oppnå bestemte overordna mål for organisasjonen Måla

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Spørjegransking om leselyst og lesevanar ved Sunnylven ungdomskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen

Spørjegransking om leselyst og lesevanar ved Sunnylven ungdomskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen Spørjegransking om leselyst og lesevanar ved Sunnylven ungdomskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen Anette, Jarl Vegard, Ola Tobias i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste 1. Innleiing

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET

Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Eit undervisningsopplegg om Barnerettane i LOKALSAMFUNNET Aktivitetsark med oppgåveidear og tips til lærarane Hjelpeark med bakgrunnsinformasjon og kopieringsoriginalar DELTAKING Artikkel 12: DISKRIMINERING

Detaljer

Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015

Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015 Årsplan i SAMFUNNSFAG 9.klasse 2014-2015 Utforskaren Hovudområdet grip over i og inn i dei andre hovudområda i faget, og difor skal ein arbeide med kompetansemåla i utforskaren samtidig med at ein arbeider

Detaljer

Opprettingar i utgreiinga om nynorskrettskrivinga (versjonen frå 30.10.02)

Opprettingar i utgreiinga om nynorskrettskrivinga (versjonen frå 30.10.02) Referansegruppa for revisjon av nynorsknorma, 31.12.02 Til rådsmedlemene Referansegruppa har gått igjennom utgreiinga som vi leverte 30.10.02, og har gjort ein del rettingar til den endelege utgåva som

Detaljer

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Oppgåver til side 130 Oppgåve B Kommenter forholdet mellom omgrep. a) Morfem, leksikalsk morfem, grammatisk morfem, bøyingsmorfem og avleiingsmorfem.

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.

Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum. Norsk etnologisk gransking Oslo, februar 2015 Norsk Folkemuseum Postboks 720 Skøyen 0214 Oslo E-post: eli.chang@norskfolkemuseum.no Spørjeliste nr. 253 Fadderskap Den som svarar på lista er samd i at svaret

Detaljer

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse

Matpakkematematikk. Data frå Miljølære til undervisning. Samarbeid mellom Pollen skule og Miljølære. Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Matpakkematematikk Data frå Miljølære til undervisning Statistikk i 7.klasse Samarbeid mellom og Miljølære Lag riktig diagram Oppgåva går ut på å utarbeide ei grafisk framstilling

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Kvalitetsplan mot mobbing

Kvalitetsplan mot mobbing Kvalitetsplan mot mobbing Bryne ungdomsskule Januar 2016 Kvalitetsplan for Bryne ungdomsskule 1 Introduksjon av verksemda Bryne ungdomsskule ligg i Bryne sentrum i Time kommune. Me har om lag 450 elevar

Detaljer

Fråsegn om norskfaget og nynorsken

Fråsegn om norskfaget og nynorsken Fråsegn om norskfaget og nynorsken På landsstyremøtet i helga vedtok SV ei rekkje innspel til korleis ein kan styrkje nynorsken både som hovud- og sidemål i arbeidet med ny læreplan i norsk. Denne gjennomgangen

Detaljer

Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk

Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk Tiltak frå regjeringa for styrking av nynorsk Kunnskapsdepartementet: Læremiddel i tide Kunnskapsdepartementet vil vidareføre tiltak frå 2008 og setje i verk nye tiltak for å sikre at nynorskelevar skal

Detaljer

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN vedteke av kommunestyret 29.01.1998 1. HISTORISK BAKGRUNN Dei første skulekrinsane i Samnanger gjekk over til nynorsk («landsmål») i 1909. Sidan 1938 har nynorsk vore einerådande

Detaljer

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving

Undersøking. Berre spør! Få svar. I behandling På sjukehuset. Ved utskriving Berre spør! Undersøking Få svar I behandling På sjukehuset Er du pasient eller pårørande? Det er viktig at du spør dersom noko er uklart. Slik kan du hjelpe til med å redusere risikoen for feil og misforståingar.

Detaljer

Vurderingsrettleiing 2011

Vurderingsrettleiing 2011 Vurderingsrettleiing 2011 ENG0012 Engelsk 10.trinn Til sentralt gitt skriftleg eksamen Nynorsk Vurderingsrettleiing til sentralt gitt skriftleg eksamen 2011 Denne vurderingsrettleiinga gir informasjon

Detaljer

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din.

Skal skal ikkje. Det startar gjerne med ein vag idé eller ein draum om å bruka interessene dine og kompetansen din på nye måtar på garden din. Skal skal ikkje Har du ein draum om å driva Inn på tunet verksemd? Gjennom dette kapittelet i netthandboka får du tankehjelp og praktisk hjelp i dei første fasane mot etablering; frå draum til forretningsplan.

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

Tiltaksplan 2009 2012

Tiltaksplan 2009 2012 Tiltaksplan Tiltaksplan for Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa Revidert 2011 Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa Innleiing Grunnlaget for tiltaksplanen for Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A

Matematikk 1, 4MX15-10E1 A Skriftlig eksamen i Matematikk 1, 4MX15-10E1 A 15 studiepoeng ORDINÆR EKSAMEN 19. desember 2011. BOKMÅL Sensur faller innen onsdag 11. januar 2012. Resultatet blir tilgjengelig på studentweb første virkedag

Detaljer

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.

Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema. 1 Oppdatert 16.05.09 Årsrapport frå opplæringskontor i Hordaland om opplæring av lærlingar og lærekandidatar (Lærebedriftene skal bruka eit eige skjema.) Velkommen til Hordaland fylkeskommune sin portal

Detaljer

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon

3.2.4 Døme for vidaregåande opplæring: Religiøs, etnisk og kulturell variasjon Uansett om elevane skal svare på den individuelle oppgåva skriftleg eller munnleg, kan læraren og elevane avtale når og korleis det kan vere formålstenleg med tilbakemeldingar. Læraren kan bruke undervegsvurderinga

Detaljer

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar «Alt kveg bør ut å beite i utmarka», skriv Torbjørn Tufte. Foto: Mariann Tvete Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar Jordbruksnæringa no må samle seg og velje kva kampar dei vil ta til fulle,

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære?

Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Kvifor er dei fleste mobiltelefonar rektangulære? Innlevert av 6. og 7. ved Marvik Skule (Suldal, Rogaland) Årets nysgjerrigper 2015 Det er første gong både lærar og elevar i 6. og 7. ved Marvik skule

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Status og oversikt over det norske strategiarbeidet i UH-lova. 17.10.2011 Johan Myking LLE/UiB

Status og oversikt over det norske strategiarbeidet i UH-lova. 17.10.2011 Johan Myking LLE/UiB Status og oversikt over det norske strategiarbeidet i UH-lova 17.10.2011 Johan Myking LLE/UiB Den nasjonale språkpolitikken i lovs form 2009 1-7 i universitets- og høgskulelova: Universiteter og høyskoler

Detaljer

Nynorsk under dobbelpress

Nynorsk under dobbelpress 1 Nynorsk under dobbelpress Lars S. Vikør Oslo Nynorsk har formelt same stillinga som finlandssvensk og færøysk: som eit offisielt nasjonalt skriftspråk jamstilt med eit anna, bokmål. Men som i begge dei

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Skulebasert kompetanseutvikling med fokus på lesing

Skulebasert kompetanseutvikling med fokus på lesing Skulebasert kompetanseutvikling med fokus på lesing Kvifor satse på lesing? si rolle i ungdomstrinnsatsinga Praktiske eksempel / erfaringar frå piloteringa Nettresurssar Kva er tilgjengeleg for kven Eksempel

Detaljer

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012

Styresak. Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka. Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte 07.05.2012 Styresak Går til: Styremedlemmer Føretak: Helse Vest RHF Dato: 24.04.2012 Sakhandsamar: Saka gjeld: Ivar Eriksen Oppfølging av årleg melding frå helseføretaka Arkivsak 2011/545/ Styresak 051/12 B Styremøte

Detaljer

ehandel og lokalt næringsliv

ehandel og lokalt næringsliv ehandel og lokalt næringsliv Kvifor ehandel? Del av regjeringas digitaliseringsarbeid det offentlege skal tilby digitale løysingar både til enkeltpersonar og næringsliv Næringslivet sjølve ønskjer ehandel

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

TIL REKTORANE PÅ KNUTEPUNKTSKOLANE 29.08.2012

TIL REKTORANE PÅ KNUTEPUNKTSKOLANE 29.08.2012 1 TIL REKTORANE PÅ KNUTEPUNKTSKOLANE 29.08.2012 Velkommen til FYR-samling. Eg vel å tru at FYR er noko av det viktigaste som skjer her i landet, og dermed at de - som leiarar på knutepunktskolane, har

Detaljer

Å byggja stillas rundt elevane si skriving. Anne Håland, Ny Giv Finnmark, 2014

Å byggja stillas rundt elevane si skriving. Anne Håland, Ny Giv Finnmark, 2014 Å byggja stillas rundt elevane si skriving Anne Håland, Ny Giv Finnmark, 2014 Å byggja stillas i skriveopplæringa: 1. Emnebygging Innhald, emne, sjanger 2. Modellering Læraren modellerer korleis ho tenkjer

Detaljer

Kven skal bera børene? KPI-Notat 2/2006. Av Anne-Sofie Egset, Rådgjevar KPI Helse Midt-Norge

Kven skal bera børene? KPI-Notat 2/2006. Av Anne-Sofie Egset, Rådgjevar KPI Helse Midt-Norge KPI-Notat 2/2006 Kven skal bera børene? Av Anne-Sofie Egset, Rådgjevar KPI Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Ca. 65000 menneske er i

Detaljer

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015

Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 Halvårsrapport grøn gruppe- haust 2015 I denne rapporten vil eg ta føre meg dei 7 fagområda i rammeplanen. Eg vil skrive litt om kva rammeplanen seier og deretter gjere greie for korleis me har arbeida

Detaljer

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under :

Du kan skrive inn data på same måte som i figuren under : Excel som database av Kjell Skjeldestad Sidan ein database i realiteten berre er ei samling tabellar, kan me bruke eit rekneark til å framstille enkle databasar. I Excel er det lagt inn nokre funksjonar

Detaljer

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015

Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 Årsplan i norsk, 4. klasse, 2014-2015 TID KOMPETANSEMÅL Elevane skal kunne INNHALD/LÆRESTOFF Elevane skal arbeide med ARBEIDSMÅTAR Aktuelle arbeidsmåtar i faget VURDERING Veke 34-52 Munnleg kommunikasjon

Detaljer

Læreplan i medie- og informasjonskunnskap - programfag i studiespesialiserende utdanningsprogram

Læreplan i medie- og informasjonskunnskap - programfag i studiespesialiserende utdanningsprogram Læreplan i medie- og informasjonskunnskap - programfag i studiespesialiserende utdanningsprogram Fastsett som forskrift av Utdanningsdirektoratet 5. april 2006 etter delegasjon i brev 26. september 2005

Detaljer

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet SPRÅKRÅDET Utdanningsdirektoratet Postboks 2924 Tøyen 0608 OSLO REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006 Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

Detaljer

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn?

Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Korleis stimulera til ein god språkutvikling hjå barn? Gode tips og idear, til alle oss som er saman med barn. Korleis stimulera til eit godt talespråk? Bruk språket Snakk med barnet. Snakk tydeleg Bruk

Detaljer

Dersom summen vert over 400 g må ein trekkje dette frå.

Dersom summen vert over 400 g må ein trekkje dette frå. 13. POLYGONDRAG Nemninga polygondrag kjem frå ein tidlegare nytta metode der ein laga ein lukka polygon ved å måle sidene og vinklane i polygonen. I dag er denne typen lukka polygon lite, om i det heile

Detaljer

Nynorsk som hovudmål større norskkompetanse

Nynorsk som hovudmål større norskkompetanse Arbeidsrapport nr. 233 Anne Steinsvik Nordal Nynorsk som hovudmål større norskkompetanse VOLDA 2008 Forfattar Ansvarleg utgjevar ISBN ISSN Sats Distribusjon Anne Steinsvik Nordal Høgskulen i Volda 978-82-7661-276-9

Detaljer

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse

Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse Undervisningsopplegg Ishavsmuseet Aarvak 5. til 7. klasse KOMPETANSEMÅL Generelt om naturfag: Kunnskap om, forståelse av og opplevelser i naturen kan fremme viljen til å verne om naturressursene, bevare

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

Vekeplan 10. klasse. Namn:.. Veke 20-21. Norsk: Eksamen / På nett. Matte Tal og algebra/eksamen. Samf: Geografi: Australia/Oseania. Eng.

Vekeplan 10. klasse. Namn:.. Veke 20-21. Norsk: Eksamen / På nett. Matte Tal og algebra/eksamen. Samf: Geografi: Australia/Oseania. Eng. Namn:.. Vekeplan 10. klasse Norsk: Eksamen / På nett For dei det gjeld: gjere ein god skriftleg eksamen. Mål: Hald ei god munnleg framføring med tanke på vurderingskriteria. Samf: Geografi: Australia/Oseania

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Eksamensoppgåver V07/ Eksamensoppgaver V07

Eksamensoppgåver V07/ Eksamensoppgaver V07 Eksamensoppgåver V07/ Eksamensoppgaver V07 Norsk hovedmål fritak sidemål Fagkoder Fag VG400X/VG400Z Norsk h.mål fritak sidemål E+P VG400Y/VG400Æ Norsk h.mål fritak sidemål E+P (E=Elevar/Elever P=Privatistar/Privatister)

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving.

Kan ein del. Kan mykje 2 3-4. Du skriv ei god forteljing som du les opp med innleving. Engelsk Kompetansemål: Når du er ferdig med denne perioden, skal du kunna: forstå hovedinnhold og detaljer i ulike typer muntlige tekster om forskjellige emner uttrykke seg med flyt og sammenheng tilpasset

Detaljer

Rettleiing for revisor sin særattestasjon

Rettleiing for revisor sin særattestasjon Rettleiing for revisor sin særattestasjon Om grunnstønad til nasjonalt arbeid til frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar, statsbudsjettets kap. 857, post 70 (Jf. føresegn om tilskot til frivillige

Detaljer

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik

STYRESAK FORSLAG TIL VEDTAK. Styremedlemmer Helse Vest RHF GÅR TIL: FØRETAK: DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik STYRESAK GÅR TIL: FØRETAK: Styremedlemmer Helse Vest RHF DATO: 24.11. 2014 SAKSHANDSAMAR: Camilla Loddervik SAKA GJELD: Omdømmemåling 2014 ARKIVSAK: 2014/816/ STYRESAK: 145/14 STYREMØTE: 08.12. 2014 FORSLAG

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Kosmos 8 Skulen ein stad å lære, s. 220-225 Elevdemokratiet, s. 226-231. 36 Kosmos 8 Vennskap, s. 232-241 Artiklar på internett

Kosmos 8 Skulen ein stad å lære, s. 220-225 Elevdemokratiet, s. 226-231. 36 Kosmos 8 Vennskap, s. 232-241 Artiklar på internett ÅRSPLAN i Samfunnsfag Skuleåret: 2010/2011 Klasse: 8 Faglærar: Alexander Fosse Andersen Læreverk/forlag: / Fagbokforlaget Kompetansemål LK06 Læringsmål for perioden Periode Innhald Læreverk/læremiddel

Detaljer

ÅRSPLAN i Norsk Skuleåret: 2011/2012 Klasse: 9 Faglærar: Alexander Fosse Andersen Læreverk/forlag: Neon 9 studiebok og tekstsamling/ Samlaget

ÅRSPLAN i Norsk Skuleåret: 2011/2012 Klasse: 9 Faglærar: Alexander Fosse Andersen Læreverk/forlag: Neon 9 studiebok og tekstsamling/ Samlaget ÅRSPLAN i Norsk Skuleåret: 2011/2012 Klasse: 9 Faglærar: Alexander Fosse Andersen Læreverk/forlag: Neon 9 studiebok og tekstsamling/ Samlaget Kompetansemål LK06 Læringsmål for perioden Periode Innhald

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

> gl. dansk rætferdug > gl. dansk: kundgiøre > gl. dansk: indbygger

> gl. dansk rætferdug > gl. dansk: kundgiøre > gl. dansk: indbygger Bokomtaler 291 Martin Skjekkeland: Tysk-danske lånord i nynorsk og i bygdemåla. Om ein frisk debatt - og om ei gransking av ordtilfanget i to bygdemål. (Forskningsserien nr. 16. Høgskolen i Agder). Kristiansand:

Detaljer

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid.

Dokument nr. Omb 1 Dato: 14.07.2011(oppdatering av tidlegare dokument) Skrive av. ÅSN. Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Visjon og formål Visjon: Ved di side eit lys på vegen mot arbeid. Formål: Telemark Lys AS er ei attføringsbedrift som, gjennom framifrå resultat, skal medverke til å oppfylle Stortingets målsetting om

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer