3. Konsonantar. VII. ri'~j; no mest alltid stengd Iyd: r 'kj. U nnatak fra regelen ovafor

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "3. Konsonantar. VII. ri'~j; no mest alltid stengd Iyd: r 'kj. U nnatak fra regelen ovafor"

Transkript

1 3. Konsonantar. Om b, f, h, m, n, p, og s er det ikkje noko serskilt a seia. Om dei andre konsonantane er a merka: D blir utelaten etter ein vokal eher mellom to vokaiar: ti (tid), skaj (eher ska: skade). Men han held seg i utjamningsord: vdddd (nyare: va: vada); Iada heiter la eller fa(jrj. Opphavleg d hal' falle bort i: her, va;r o.ft. (gamalnorsk Iei'lr, vei'lr). Gamalnorsk (} har gmt over til r i mark «mar)kr); d har gatt over til I i nokre fa ord, t. d. Guttbra~~ (Gudbrand). G og K var f0r mykje opnare enn no. Ved overf0ring fra bunden form og fteirtalsformene sa dei saleis: bm~~ eller b~'i1,'i1,~, v~!5ij; eller v~t/a osfr., medan ein i nyare mal finn dei stengde lydane bi'lde i bunden og ubunden form, eintal og fteirtal. F0re opphavieg e, i, y, re, 0, og ei i forstavingar eller f0re trykktung vokal blir g og k opne og j-fengne, t. d. ~cemm (pres. av koma, gamalnorsk kern), jift (gift) jlfd (geit). Slik var det i endestavingar og for, t. d. ri'~j; no mest alltid stengd Iyd: r 'kj. U nnatak fra regelen ovafor er sume lokkeord: kiss til katten, keffj til kjeet, giss til grisen, og det sp0rjande pronomenet kxrnm (kven). J fell bort i sume verb, t. d. stilt (sitja),!egg (liggja). L kan vera tunn«: laks, it! eller»tjukk«: da!, ml#, tal, rtiikkjj. Lang I er gjerne j-fengen: at? (aile). I sap er 1 klanglaus. R er vanleg tllngespiss-r utan kraftig trilling: rar. F0re klanglause konsonantar blir r'en og gjerne klanglaus: skarp. I boyingsformer fell r bort i endingar med ettervekt: ha;stri (hestar) kartj (pres. av kalla). I heilt trykklette endingar hejd r'en seg: bo'kjr, tier. I verb fell han mest alltid bort, tilmed i ord som!ila; (sirer, no gjerne $lltr) og ha (har); slik og i e (er) og va (var). Stundom fell r'en bort i ord elles og, t. d. ban (barn). T fell bort i endingar: hu'sj (h uset ll't;} (gamalnorsk mit), Ji~'I1,as (finnast). Ein t kan og bli innsett: strakst eller trast for straks. V er lang i jamvektsord, t. d. Idvvd (leva). Han hal' gatt over til gg i stuggu (stove, nyare sti:o eller sta'); hovud heiter h;;u, - hodj hos dei yngre er Ian fra bokmalsuttale i byen. VII

2 4. Ymse konsonantsamband. dd er svrert ofte palatal (j-fengen): garj4 (hest), sy44 osfr., men hadd (imperf. av hal, bedd (perf. part. av beda) o. fl. utan j-fengen dd. ggj og kkj var for tydeleg palatale; no er det van leg veikgomelydar. For by&& eller by44, no by'gg eller bo'gg (byggje). Men ijj (ikkje). 19, lk, 1m, lp, lv, blir van leg uttala med»tjukk 1 (t): kva!p, m!g osfr. Lflllord som valg (val) og salg (sal) har vanleg I som regel. lj > j :ja (lja), jos (ljos) - nyare lys; lj i vilja blir til palatalll: vi??, i telja og velja til»tjukk 1«: tm'{; Is blir til ein kakuminal lyd (dvs. uttala med tunga (tungespissen) mot hardgomen): hm(:$ (hals), Pon eller nyare po'is (poise). N~r,.tjukk 1«kjem fore tannlydar (d, t), har det seg pa sam me maten: fmrt (freit). Tjukk uttale har 1 etter b, f, g, k, ng, m, p, v: b!o (blod), skav'!a (skavlar) osfr. 11 er van leg j-fengen: feu, fat? (full) osfr. Nokre unnatak finst, t. d. ENa, moll, spm'll (spdlld, spmlla, spela), bent' (billig). nt er gjerne palatal: kan,'y?t (kant). nn er mest alltid palatal: bawfll, spon,n,e (perf. part. til spinne) osfr. Bunden form fleirtal av hankjonns- og hokjonnsord hadde for palatal uttale: hmstan,n" vispn,r? (hestane, visene), men no: h~stann, vt'sann. Jamvektsord har vanleg»tunn n«: kdnna (kone). Likeeins opphavleg stutt n i ord som lonn (Ion), vmnn (ven). nk blir ikkje uttalu med tydeleg n og k kvar for seg; fyrst kjem det ein ~-lyd og sa ein k: ta~k:j (tanke). pt blir noksa vanleg til ft: taft ved sida av tapt. rt blir uttala som cin lyd, med tunga ovunom tennene eller eit stykke attende pa gomen: mr(';jr (ert). rn har det pa same maten: gartj; likeeins oftast rd, som blir uttala t: ga!, men ogsa: gar; rst kan smelte saman til sst: fosst (fyrst), men oftast hoyrer ein uttalen fost. sl, sn, og st blir ofte dregne langt attende og nrermar seg 51,.~n og st, serleg i jargon: slli (sla), du s/1ak'kj duo tl > t? (j-fengen, klanglaus ll): tatt «tatl), lit'til~l~ «litlen), ogsa v" ".. v " uttala: li~ti1~n, eller lisin,n,. I samansette ord blir t og 1 uttala van leg og kvar for seg: kvit/mtt (kvitleitt). tt er ofte j-fengen, serleg etter i og y og ~t (gjerne samandregen til e): kvitt, svet! (sveitt). Lang t har derimot vanleg uttale: mmtt (mett), gptt (godt, gatt). vi i slutten av ord far ein bindevokal mellom v'en og l'en: skav'vj! (skavl). vrheld seg i vrij/1 a vya1j, men: fmr du'jj raljt no? (<): tek du ikkje i mist no?). VIII

3 Substantiva hal' 3 kj0nn; Formhere. 1. Subs.tantiv. hankjonn med den ubundne artikkelen {tin (ein), trykklett :mn eller n; i om tale ha~~ (han). hokjonn med den ubundne artikkelen {tl (ei), trykklett <1; i omtale ha (ho). inkjekjonn med den ubundne artikkelen eft (eit), trykklett etl; i omtale dl! (det). Kj0nnet er som vanleg i norsk med nokre unnatak. T. d. er arm og spa~~ hokj0nnsord, n<ebb (nebb) og mdrti (maltid) inkjekj0nnsord. Den bundne artikkelen heiter i eintal hankjonn -11; gutn (guten) eller -i~~; gra~~il~~ (grannen), nyare; gra~'~en. I hokjonn -a; so'ta; i inkjekjonn -e eher -J; hus'j (buset). I fleirtal badde hankjonn -~~; guta~~ (gutane), hokjonn -i~r~; bygdi~~ (bygdene) og inkjekjonn a; hu'sa (busa). No er det vanleg -an{n} i alle kj0nn; ga'tann, bygdann, ha'sann. Den f0resette bundne artikkelen heiter i bankj0nn og hokj0nn eintal de'f!:~ (den), i inkjekj0nn; de (det); i fteirtal aile kj0nn di (dei). Sterk boygning. 2. Baygning av hankjonnsord. D0me; Eintal; ub. form; Mt, bunden form; Mtn (baten). Fleirtal; b ata, "'. M'ta~~ og bll'tann (b~itane). Slik b0yer ein dei fieste hankj0nnsorda som cndar pa konsonant. Bortfall av vokal f0re -log -r var f0r sjeldnare enn no; dk<1rcikjra (3 krar) osfr. Av mange ord b0yrer ein ofte bade ei ~ldre og ei yngre form, t. d. sdmmdr-sdmmar, luimtllar- hammar, eldre; dag- da'n - ddg'gd - dd'gd~~, yngre i fieirtal; dag{ g}a - dag{ g)ann. Nokre fii ord som endar pei vokal, blir b0ygde som bat, t. d. s(j, lit; sko beiter i fteirtal sku. IX

4 I eldre mal far sume hankj0nnsord endinga -I eller -e (J) (dei gamle i-stomnane; i gamalnorsk fekk dei endinga ir): jces! -}ce'stll - ice's!1 eller jce'ste - j:e'stinn eller jce'stenn. Slik gjekk t. d. Ice't (let), SJli (saul, 11;egg (vegg), bcejk (benk). Nokre ord hal' i-omlyd, saleis san - so'nm (son - s0ner). I yngre mal hal' endinga -a siege igjennom i desse orda og, liketil i omlyds-orda sa dei far»regelrett«fleirtal: bro'ni (br0r), fa'ta (f0ter) osfr. Linn b0ygning. D0me: gran11e - grmp?:l1p~ eller grmp'!:jnn - grmpyi - grm~n(lj1.}? eller granwinn. Slik gar t. d. ba'nj (bonde), bakkj (bakke). J amvektsord gar gjerne slik: bagga - bagga}~n - baggda - baj[ galpi (boge). Slik gjekk - og gar hos eldre bratta (brote) hdggd (hage), navvd (neve) o. m. fl. Ogsa her hal' nyare former trengt igjennom: brid for baggn, b;etta, bratta, hagga o. fl. Sterk b0ygning. 3. B0ygning av hokj0nnsord. D0me: sk/jf - skii'!a - ska'la - sm,!imn. Slik gar no dei fleste hokj0nnsord som endar pa konsonant. Men hos eldre folk hoyrer ein enno fleirtals-b0ygninga: 8MYl eller smye - ska'!inl? eller ska'/iil1n. Ord pa -i~ fekk ogsa i eldre mal -a i fleirtal: dranniyj - drannitjil (dronning). Sume ord far i fleirtal i-omlyd og endinga -~r: h m?i~ - han'na- h n'}pr - h }~njnl (hand). Slik og std1j -- s lce'1j,jr, bo/? - ba'kjr o. a., dat'ijr heiter i fleirtal r/ai't3ra e11er da{'t;m {- e/, likeeins so'stjr. Linn b0ygning hadde hok:i0nnsord som i skriftmalet endar pa -e : vi"s - 1Jt'sa - vi' sa-- Dt's(lJP1:. No fal' dei linne hokj0nnsorda ogsa fl. pa -a: 1Jt'sa- -'.,. V I sarm. J amvektsord hadde denne b0ygninga: Dukku - 1JUkku - 1lUkku( it ) - Vllkku(it/ 1Fl" No heiter det oftast: vcekk(i -- Dcekka - v;ekka - Dcekkann eller u'k, fleirtal: u'ka. Som Dukku gar Iluggu, hdssd (hose), kanna (kone) o. fl. Som v;ekka: hassa, kdnna, sva/a o. a. Somn'k: j!u', sva'! o. fl. x

5 4. Beygning av inkjekjennsord. Sterk beygning. D0me: tir -ti' rj - ti'n'! eller nyare ti'rimn. Slik gar dei fieste inkjekj0nnsorda; ban (barn) beiter i tleirtal bar!:1~. Linn beygning. D0me: b(lji eller b~lp'i - b~fftj - b~j ta - b~ftla eller b~~trirm (belte) :e'ppj! (eple), 314 (auge), ny'r (nyre) bar vorte bokj0nnsord ; jcertj (bjarte) er berre inkjekj0nn. 5. Litt om kasus. Dativ har yore nytta beilt til det siste og finst enno nar ein kjem eit stykke fra byen. Men som rimeleg er, d0yr ban heller sn0gt ut. Han finst berre i bunden form. D0me: bannkj0nn: bat beiter i dativ eint. : bti'tri, i fi eirtal M'tgm,. granne gra 1~n,a '., hage f1agggm, hd'gggm honkj0nn: skal skd'rj;l, skd'!qm.: 1 vise VI "' 8gn, VI Sg111 veke vuk'kun, vuk'ku11l inkjekj0nn: ar E., E., a Yf?m. a I'l,, gra~~gm I dativ set ein sidelekken: ha~~ sy'nt fra'111mor?1~ka'ril v(!tn, ha1~1t ga h< StQ111 jor. Surne verb styrde og dativ: fix,!) (fylgja), ga'tjn (gagna), jlx'!p e1. jce'!p (hjelpa) o. a.: dcemm jir'rr! vft'a (dei fylgde vegen). Etter nokre adjektiv stod og dativ: frl, Itk, kvell (kvitt): no e vi da e1~ wijie frt di ogaljflskrdkqm. Nokre preposisjonar tok og dativ: at, fra, me (med) o. a.: ha1~}~ jekk bart dl gdla. Genitiv er sjeldnare. Han er heist brllkt i faste vendingar og etter Ie (til): elt hterrms v<er, pd hafsms bgttn, Ie kvc??s, te bas (til bords). I staden for genitiv bruker ein beliel' omskl'ivingar, t. d.: oppdagelsa ta amerikri, arv3fl Ie gu'tn, ma1~ sin hatt (mannen sin hatt). XI

6 6. Adjektiv. I ubunden form har adjektivet endinga -t i inkjekjonn eintal, og det kan ha -~ (.1) i fleirtal. Dome: eintal: hankjonn og hokjonn: mjuk, inkjekjonn: mjukt fleirtal i alle kjonn: mja'k eller mjuk:l. Adjektiv pa -en har for det meste fatt endinga -I (e) i aile kjonn bade i eintal og fleirtal: vakst eller vakse. Likevel ho)ter ein no ofte dpm i hankjonn og hokjonn eintal, og apmt i inkjekjonn. Eigen har denne boygninga: hankjonn: (t.1n, hokjonn: (ta, inkjekjonn: (,:I, fleirtal: ~!:ln; liten boyer ein likeeins, i fleirtal sma. I bunden form er adjektiva ofte utan serskild ending: d(n,n, mjuk svftn, dt mju'k sv(!'an. Med ending: d,y!n, damm:l gu'tn. Slik og i sume faste ordelag: svartij skagm, naknij, fj~t?ij. I substantivisk bruk er adjektivet ogsa uboyeleg i eintal og fleirtal: a~ d ga'mmij! kiln tyda bade ung og gamal og unge og gamle. Nar den bundne artikkelen kjem til, far adjektivet endinga -.1 (-e): de gu.b (det gule). I fleirtal bruker ein ikkje gjerne dei Hubstantiverte adjektiva; i staden skriv ein om, t. d. stari~ann eller star/dlk.1 for dei store, dxmm sqmm e fresk eller fr~skil3gann for dei friske. 7. Gradboygning. Dei vanlege endingane i komparativ og superlativ er -ar og -tist, men i nyare mal trengjer -~r og est igjennom. Dome: Ittt - Idltir eller l(tt~r - letftist eller I~ttest. Sume adjektiv far i-omlyd og -er: a~ - o~ijr- ol3st. Komparativ for superlativ der det er tale om ei samanlikning mellom to finst: d(n,n, (?ttr sostera. 8. Talord. Grunntal: (tn, ta, tn eller nyare tre, f ir, fxmm, seeks, su, att, I1t, ti, et?~v, tdll, treettn osfr., han,n,fjr (hundre), tusn (tusen). Rekkjetal: dr:.n,n, fa'st eller dr:.n,n, fo'sttn,n" an,n,ijr(tn,n,), tr(1 (! 11,11,), fjx'r eller fjxnn,n" fee'mmt eller fxmmtzn,n" se'tt eller sett1tp~, suan,n,(n) osfr. - dr:.n,n, han,n,ijrt(n), d n,n, tu'sant(n). XII Substantiv: em.1r, taijr osfr.

7 9. Pronomen. Person lege pronomen. Eintal: l. person 2. person 3. person Nominativ: fe (eg) du harp?, (han) ; hu (ho) ; de (det) Akkusativ: mfe (meg) dfe (deg) ha1?,1'!j, n; hu, a; de Dativ: 1'Hfe (meg) dfe (deg) ha1'!j1'!jllm, ha1'!j1'!j, n; h[ey/,1'!j, n, a; dt, df! Fleirtal: l. person 2. person 3. person Nominativ: Vt di (de) dfemm (dei) Akkusativ: dss (oss) ddkk, ddk'k;w (dykk) dfeml11 Dativ: ass (oss) ddkk, dak'kn- (dykk) dfeml11 Til omtale av hankjemnsord i det heile nyttar ein harp?" av hokjemnsord hu og av inkjekj0nnsord de. I fteirtal bruker ein dfemm for alie ord. Demonstrative pronomen. Den heiter d~7?,", i hannkj0nn og bokj0nn, det heiter de, dei heiter dr. Denne heiter d~1'!j1'!jjr i hankj0nn og hokj0nn, dette: de her, desse heiter vanleg dt hf!r. Til a peike ut kva som er nrerare ved eher lenger borte set ein til eit her eller der: d~1'!j1?,jr md1'!j her, d~y/'1'!jjr kdrlj der. Pronomenet hin er berre nytta i hin'md1'!j (D: djevelen). Sj0lv heiter 50'1; same: samma eller samma; begge: bfeggj; ~ltk, inkekj.: $!ekt. heiter Sfe. Det refleksive pronomen Det resiproke pronomen heiter no kvara1'!j1'!j'y, eldre: kvar-, brukt om to eller fteire og i aile kj0nn. Inkjekj0nn kan heite kvar{a1?,njz; ~tna1?'1'!jann er sjeldan. Eige d oms pron om en. Eintal, hankjenn: mtn - dtn - stn - ha 1'!Jr~s ener hass - he1'!j1?,ijs he1'!j,?,a, var eher varjs. Stundom, serleg i trykklett stilling h0yer ein miy/,1'!j osfr. XIII

8 hokjenn: mi'-dt-sl- vdr eller var;}s. inkjekjenn: met! - dett - se/t - vdr(. FIeirtaI, aile kj0nn: mtn - din - Sin, med sideformene JJIt'l'!,n, osfr. - var eller Va l';}s - ddk'kjr$, eldre dar - dcemm3s, del'js eller d~lra (deira). Sp0rjande pronomen er ktemm (kven), ka, eldre kd (kva), ka jar fin (kva for ein). Hos gamle folk kan ein enno h0yra kvten,n,; ktemm kan og heite ktemm sgmm. For genitiv nyttar ein omskriving ktemm sin. Kvifor heiter /,djjqr eller kdffjr. heiter sgmm. Det relative pronomen Ubundne pronomen: de (det), In (ein), dtemm (dei), in,n,kvan,l? (einkvar), n/i'n (nokon), so'mm (sume), i1jjn (ingen), ma1j tn (mang ein), tin" mp,?ann (annan) a'l? (a11e), kvar. Ved upersonlege uttrykk om ver og f0re bruker ein ofte ha~n,: han,~ e stygg'katl idag. Hal' noko vekt, kan det heita ndkka, eldre ndkkd. Ingen heiter i hokj0lln itja (jnga), i inkjekj0nn i!!nd, i fleirtal ityn (ingen). Annan heiter i hokj0nn og inkjekj0nn an,n,a, i fleirtal anrpr. 10. Verb. I vanleg malbruk fmn ein mest bene indikativ og imperativ av verba. Imperativ er Iik infinitiv og har same form i eintal og fleirtal: kast, gut!, kast no, gulal Presens konjunktiv finn ein i eidar og i nokre faste uttrykk: hun, rammj/j (hunden ramie), gu ja!pj! (G ud hjelpe) Preteritum konjunktiv er heilt ute av malet, ein bruker i staden omskriving med modale hjelpeverb, t. d. "vess! du de,vitf,a du ndkk Sf! de". Perfekt partisipp er gjerne ub0yeleg ogsa etter vdrni og b/i: han,n, e $!l (slegen), hu e $Ii (slegen), de e $# (siege), d<emm e $(i (slegne). Heller ikkje finn ein noka skifting mellom d og t(t) i partisipp som bygd og trut/a. Infinitiv. I verb som i gamalnorsk hadde lang fyrstestaving, hal' infinitiv-endinga faile bort: d me't, d hg'pp (m0ta, hoppa). I verb med stutt fyrstestaving har jamvekt, tiijamning og ofte u tjamning verka, XIV

9 sa det kan heite: farrd (fara), jana (gjera), ldgga (laga) og sarra (skjera). Desse verba heiter no oftare perra, j< rra, lagga, s< rra. Men i den siste tida har stuttforma trengt igjennorn i slike verb og: fa'r, jo'r osfr. Pres ens partisipp endar pa -ann eller -m?,??" eldre mal og -a??,??, : settm?,??, (sitjande), dragga??,??, (dragande). Ein har og ei ending -ann;js eller -a??,??,;js, som heist blir brukt i overford tyding: I sp(!??,??,a??,??,;js bok. Ei merkeleg boygning har verbet oydeleggja nar ei nekting kjem til: < aji.tti< gg (eg oydelegg ikkje) - x ajittia (eg oydela ikkje). No heiter verbet odtlxgg. B9ygninga av sterke verb fell saman med boygninga i nynorsk: stuttform i presens, avlyd i imperfekt, pedekt partisipp pa -/ eller -e. Eit dome fra kvar av dei seks klassene: 1: a.ft.'r!)?, -.ft.??,??, - fa??,??, - fo)?,??,! eller.ft.1?,11) (finne). 2: d lie's - I/~s - la s - less! (lesa). Inf. kan og heite I< ssa, eldre: lassd. 3: a bt't - btt - b tf - betlt eher bitt! (bite). 4: a br}'! - br}t - br;jut - brattl eller brattl (bryte). 5: a fana U< rra, fa'r) - fier - for -fern eller farrz (fara). (j: d bili's - b/< s - bles - blest eller bias! (blase). Surne verb kan ein boye bade sterid og lint, t. d. a lie's - lies - las -less! eller: liest -!lest (lesa) a gft - gft - g!! - g!eddl eller: gltr - g!igg - g!i44 (gli). Beygninga av line verb hal' dei vanlege kjennemerka pa linn boygning: ending i imperlekt og perf. partisipp og sam oftast i presens. Ii - tmn'me - tom111t - tom111t (toma). Ii tru. - trur (eller!ru) - tru.gg -- trug4. Ii ka'st - kas'te - kasta - kasta. Surne verb vantar - liksorn i nynorsk skriftmal - ending i presens: a sx'll - sxll- sx!ft - s< Jft (selja). Men nokre av dei verba som hoyrer hit, far ending i presens og: Ii tie'! - tte,!e - tte'rt - fieri (telja). d VX'I1I1 - v< n'ne - vx'nnt - v< nnt (venja). xv

10 Dei fleste linne verba er a-verb (~: far endinga -a i imperfekt og perf. partisipp), og mange verb som opphavleg h0yrer til ei anna klasse, har vorte dregne over til a-verba: Ii o'nsk - onske - onska - onska (ved sid a av onskt). Ii roj'n - royne - royna - rojtna (ved sid a av roynt). Jamvel sume sterke verb kan ein b0ye slik: Ii sup - supe - supa - supa. Ii pip - pipe -pipa -pipa (ved sidan av pipt (pi/t) eller P~IP i imperfekt). Derimot har a-b0ygninga mist taket pa verb av typen stud'der (studere), som no far -t i imperfekt og perfekt partisipp: s!uddert. 11. Adverb og andre formord. Ved adverba kan ein merke at dei ikkje ski! mellom tilstad- og pastadadverb: l\r!;1~ (irp?,) tyder bade inn og inne, ii'! (ut) bi'tde ut og ute. Gradbeygninga er regelrett: hokkt - hegar - he gast (h0gt); gqtt bf 'r -- b;est (godt). Av vanleg brukte forsterkande adverb kan ein nemna: txmrmh (t;emm ;;h), (jdse"t (»adskillig"), russj, ~fjh, klenkannjs, ~mjstdannjs (eller -~~-), makahus (eller mlikkd-). N ektingsad verbet he iter itt (ikkje). Konjunksjonar: og heiter a; anten: ~~tjn; korkje: v;erkm; surnt: sommt - sommt, nli(kkd) - rui(kkd), dels - - dds; medan: mea eller mens; til dess: tess eller Ie; dersorn: d;er!iom, vess(tj. XVI

11 MALPR0VE Etter skulestyrar O. Va sse I j en. (I Iydskrifta har lydane stort sett fatt den verdien dei har i samanhengande tale.) DJ trrjjt'sre ${tk aft vrjtst6kk3 sqmm hrjtmm min pfekta d ha/,lt' staj?,j?, lag ltkj OJ?,11-3r rjl ar 011'1- trej?,j?,tn halv ~i'lometjr ser'jqr jarr'borann i malvik. dv'omm ur'a star'attn hog tvrjrr'bratt brjrg'vrjgg. i dej?,j?,3 ar'a jij?,j?,s strjtna stor3-sl(mm has, d dessutn rjln mass3 aj?,'j?,3r-ci 6ms~ storr3ls. ltk3-i vl/t'kaj?,tn ltgg rjtn-td di stost3, lin-nqkka mlj?,11,3r trjtt att'me. saljn3 sa att oj?,1?;3r-n stost-a di to'ann ldg-dj-n ma1~j?, d-n h'tst- b'tggj, bddj mdj?, d hbtn, ${Qtt i:!re! a stfin da rasj jekk..fa ${tk sa sa1jml, mjn /Q!k h'tjta see nqkk'itt sa my z'e'dj. m3n no ska'd he'r: rjtn sqmmjrqag va'vi avste {drr d ~er grus-pd Vf/Stokk1, 't.va'm3 ;e dg, trur knappt-ijva konnjimert ej?,1?;da. grus3 tok'vi me{,t,nn st(!tnann attm3 vim. de va-at da{a grastak, d vi grov'itt b'trrj ommkritj st'ttnonn, mjit dssq oj?,1?;jr denm sd-la1jt vi kqmm. d3 va oj?,j?,~r-d3j?,j?,-ml~st a-di to'ann vi htjjt-pa. b'tsst'1 va, byj?,j?,t'3 d kdmma jramm b'ttn - sto'rd sma ommzj?,j?,dj?,. Det trefte seg slik at vegstykket som heimen min plikta a halde i stand, lag like under ei ur omtrent ein halv kilometer S0r for Forbord i Malvik. Ovom ura star att ein h0g, tverrbratt bergvegg. I denne ura finst steinar store som hus, og dessutan ein masse andre av ymse st0rrelse '. Like i vegkanten ligg ein a v dei st0rste, og ein noko mindre tett attmed. Sagnet sa at under den st0rste av dei to lag det ein mann og ein hest - begge, bade mannen og besten, slatt i hel av steinen da raset gjekk. Ja, slik sa sagnet, men folk hefta seg nok ikkje sa mykje ved det. Men no skal de h0yre: Ein sumardag var vi av stad for a k0yre grus pa vegstykket, - eg var med, eg og, trur knapt eg var konfirmert enda. Gruset tok vi mellom steinane attmed vegen. Det var eit darleg grustak, og vi grov ikkje berre omkring steinane, men ogsa under dei sa langt vi kom. Det var under den minste av dei to vi heldt pat Best det var, beg y n t e det a koma fram bein - store og sma om einannan. I Dei sperra orda er ikkje godkjende i den nynorske normahorma. XVII

12 Ka'f?/aks b~ln dadf r ko'1m veerra, 1!a dj iljm-a-qss sqmm ha nd fqf?ta1111 pa. mim riirt syntas vi-no-dj-vii. vi jorts(!tt no gravilja, d b l1'l kqlnrn da jortv kk. omm! st01?,1?, kqmm-dajramm-jn spytq ; ;, d sd ln teo dj'va ja! i d mm jqrr slwjij, mm skajta va opprattna. dj var( (!l jtn iiv k$/!ij i arb(!zij. dlva h!k jra ma'lj gij!a pd v larbfl dmn dan, a a'?? sammim sam!a-s o mmkri1j, dj rarj j OIJ,}~iJ. tn' a karann vitta pr(f'v omm dj var gqtt stlt! i spytq4qann, a by1?,1?,t a brukktn l'nm 8Qmm st tn'bdr. man sava-dj-da lrt i!tapim 8Qmm!ta sdpass V tt attn vaskuq ; at djd~r mdttn la veerra, de'va-ift veert attn (fda/a til'jjn, jqrr di) ko'1?,1?, veerra d mm-sqmm ha-al],l],ri brilk'jqrr spytq ; ;ann l],l?,ta st~mb!tra. de vart-da tatt VarJ-pa Q /t ;rinn, a jo'i],1?,j vart me!!t'a 1II"tnskaps!IskajJJ. sa vartj granskri a saktyl9l9di h!k. de'visst-sj aft;; zia badj jq{kb(!tn a hfstbtl11 sqmm va jrammgrov7jij. attj matt veerra!f '1j-sea o/6kka izel],l9t, ka1?,i],jit f?!utt-s~ te a cit-aft mal9 va utrusta mj spyt. Spy! Q ; ;ann jil9l9s no i aflsaksam!i1ja at vitnskaps llskapj. Kva slags bein det del' kunne vera. var det ingen av oss som hadde nokon forstand pa. Men rart syntest vi no det var. Vi fortsette no med gravinga, og bein kom det fort vekk. Om ei stund kom det fram ein spjutodd, og sa ein til. Det var fal 1 dei for skaftet, men skafta val' opprotna. Det vart ei fin avveksling i arbeidet. Det val' folk fra mange gardar pa vegarbeid den dagen, og aile saman samla seg omkring det rare funnet. Ein av karane ville pr0ve om det val' godt stal i spjutoddane, og begynte a bruke den eine som steinbor. Men sa var det da ein i hopen som hadde sa pass vit at han varskudde at det del' matte han la vera, det var ikkje verdt at han 0ydela tingen, for det kunne vera dei som hadde annan bruk for spjutoddane enn til steinborar. Det vart da teke yare pa oddane, og funnet vart meldt til Vitenskapsselskapet. Sa vart det granska av sakkyndig folic Det viste seg at det var biide folkbein og hestbein som var framgrave. At det matte vera lenge sidan ulykka hen de, kan ein slutte seg til av det at mannen var utrusta med spjut. Spjutoddane finst no i oldsaksamlinga at Vitenskapsselskapet. XVIII

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016

Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 www.stavanger-kulturhus.no Ti tips for betre nynorsk Marita Aksnes Eksamensarrangement på Sølvberget, 23. mai 2016 Eksempel på eksamenssvar 2 1 LES NYNORSK I 30 MINUTT KVAR DAG DEN NESTE VEKA 2 SKRIV PÅ

Detaljer

Utdrag frå boka Ord te gagns

Utdrag frå boka Ord te gagns Utdrag frå boka Ord te gagns Ord og uttrykk frå Surnadal Surnadal Heimbygdlags skrifter nr. 11 Surnadal Heimbygdlag 2010 Bøyingsmønster INNLEIING (Følg med i dette avsnittet når du hører på lydprøvenepå

Detaljer

10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015

10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015 Ivar Aasen 1 www.stavanger-kulturhus.no 10 tips for å skrive betre nynorsk Tips til eksamen i norsk. Marita Aksnes og Åsmund Ådnøy, mai 2015 www.stavanger-kulturhus.no «Eg skriv betre på eit språk som

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv...

1. Fritid og bibliotek... 1. 2. Hos legen... 7. 3. Høgtider... 12. 4. Mattradisjonar... 18. 5. Sunnheit og kosthald... 25. 6. Arbeidsliv... Innhald 1. Fritid og bibliotek... 1 2. Hos legen... 7 3. Høgtider... 12 4. Mattradisjonar... 18 5. Sunnheit og kosthald... 25 6. Arbeidsliv... 30 7. Jobb i sikte... 35 8. Skule og utdanning... 40 9. Familie

Detaljer

Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar:

Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar: Norsk etnologisk gransking November 1947 Emne nr. 6 FOLKELIGE MUSIKKINSTRUMENT Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar: A. Vanlege musikkinstrument,

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Kom skal vi klippe sauen

Kom skal vi klippe sauen Kom skal vi klippe sauen KOM SKAL VI KLIPPE SAUEN Kom skal vi klippe sauen i dag Klippe den bra, ja klippe den bra Så skal vi strikke strømper til far Surr, surr, surr, surr, surr. surr Rokken vår går,

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN

SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN SAMNANGER KOMMUNE MÅLBRUKSPLAN vedteke av kommunestyret 29.01.1998 1. HISTORISK BAKGRUNN Dei første skulekrinsane i Samnanger gjekk over til nynorsk («landsmål») i 1909. Sidan 1938 har nynorsk vore einerådande

Detaljer

HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar...

HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar... HEILSETNINGAR... 2 Ordstilling... 2 Oppsummering av ordstilling... 10 Spørjesetningar... 11 Imperativsetningar... 15 Det-setningar... 16 1 HEILSETNINGAR Ordstilling I ei norsk setning kjem orda i ei bestemt

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Grammatisk ordliste Los geht s!

Grammatisk ordliste Los geht s! Grammatisk ordliste Los geht s! Omegrep Forklaring Døme Adjektiv Adverb Akkusativ Analyse Artikkel Dativ Direkte objekt (DO) Eigennamn Eigedomsord Ord som skildrar eit substantiv (namn på ting, dyr, personar).

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007

NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver. Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 NYNORSK GRAMMATIKK FOR MINORITETSSPRÅKLEGE Forklaring med arbeidsoppgåver Birgitte Fondevik Grimstad og Hilde Osdal Høgskulen i Volda 2007 Revidert i 2012 i samsvar med den nye nynorskrettskrivinga Til

Detaljer

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen.

Spørjegransking. Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule. I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Spørjegransking Om leselyst og lesevanar ved Stranda Ungdomsskule I samband med prosjektet Kvitebjørnen. Anne Grete, Kristin, Elisabet, Jørgen i 10.klasse ved Sunnylven skule 2012/13 1 2 Innhaldsliste

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Norsk etnologisk gransking Februar 1955 Emne nr. 48 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Med denne lista vil vi freista å få greie på dei nemningane ( benevnelsene ) som bygdemålet frå gamalt nytta

Detaljer

Sogndal kommune nyttar nynorsk skulemål og har nynorsk som administrasjonsmål. Kommunen krev nynorsk i skriv frå statlege organ til kommunen.

Sogndal kommune nyttar nynorsk skulemål og har nynorsk som administrasjonsmål. Kommunen krev nynorsk i skriv frå statlege organ til kommunen. Målbruksplan for Sogndal kommune Sogndal kommune nyttar nynorsk skulemål og har nynorsk som administrasjonsmål. Kommunen krev nynorsk i skriv frå statlege organ til kommunen. 1 Språkpolitiske mål Føremålet

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Kva er økologisk matproduksjon?

Kva er økologisk matproduksjon? Nynorsk Arbeidshefte om økologisk landbruk for elevar i grunnskulen Nynorsk Arbeidsheftet er utarbeidd av og utgjeve av Norsk senter for økologisk landbruk med økonomisk støtte frå Fylkesmannens landbruksavdeling

Detaljer

PRONOMEN... 2 Personlege pronomen... 2 Subjektsform... 2 Objektsform... 4 Refleksiv form... 5 Oppsummering av personlege pronomen...

PRONOMEN... 2 Personlege pronomen... 2 Subjektsform... 2 Objektsform... 4 Refleksiv form... 5 Oppsummering av personlege pronomen... PRONOMEN... 2 Personlege pronomen... 2 Subjektsform... 2 Objektsform... 4 Refleksiv form... 5 Oppsummering av personlege pronomen... 7 Gjensidige pronomen... 7 1 PRONOMEN er ord som står i staden for substantiv.

Detaljer

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A FORBØN ORDNING FOR Forbøn for borgarleg inngått ekteskap Under handlinga kan det gjevast rom for medverknad av ulike slag. Det kan vera medverknad frå festfølgjet ved einskilde av dei liturgiske ledda,

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

BESTEMMARORD... 2 Eigedomsord... 3 Peikeord... 8 Mengdeord... 12

BESTEMMARORD... 2 Eigedomsord... 3 Peikeord... 8 Mengdeord... 12 BESTEMMARORD... 2 Eigedomsord... 3 Peikeord... 8 Mengdeord... 12 1 BESTEMMARORD a fortel meir om substantivet. Orda kan fortelje kven som eig det vi snakkar om: stolen vår, gutane mine Orda kan peike på

Detaljer

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3

Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Hjelp og løysingsframlegg til nokre av oppgåvene i kapittel 3 Oppgåver til side 130 Oppgåve B Kommenter forholdet mellom omgrep. a) Morfem, leksikalsk morfem, grammatisk morfem, bøyingsmorfem og avleiingsmorfem.

Detaljer

Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. Eg må kjøpe ei nynorsk ordbok. Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. I tillegg må eg kjøpe ei nynorsk ordbok.

Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. Eg må kjøpe ei nynorsk ordbok. Eg må kjøpe ei ny grammatikkbok. I tillegg må eg kjøpe ei nynorsk ordbok. Å BINDE SAMAN SETNINGAR 1 Kva ordklasse høyrer dei utheva orda til? Då eg var i London, besøkte eg tanta mi. Ein hund beit Leo. Derfor er han redd hundar. Arne går på spanskkurs, for han vil lære spansk.

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

G A M A L E N G K U L T U R

G A M A L E N G K U L T U R Norsk etnologisk gransking Emne nr. 12 Oktober 1948 G A M A L E N G K U L T U R Den gjennomgripande utviklinga i jordbruket dei siste mannsaldrane har ført med seg store omskifte når det gjeld engkulturen.

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

Brødsbrytelsen - Nattverden

Brødsbrytelsen - Nattverden Brødsbrytelsen - Nattverden 1.Kor 11:17-34 17 Men når eg gjev dykk desse påboda, kan eg ikkje rosa at de kjem saman til skade, og ikkje til gagn. 18 For det fyrste høyrer eg at det er usemje mellom dykk

Detaljer

Setring ved Håbakkselet Hareid

Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet. Erling Hovlid og Einar Jacobsen Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet Steinar Hovlid (f. 1926) fortel til Leif Arne Grimstad om Håbakkselet i Vikebladet/Vestposten laurdag 22. desember

Detaljer

Arna. 1. Kommune og bygder

Arna. 1. Kommune og bygder Arna 0. Disposisjon 1. Kommune og bygder 2. Lytt på dialekten 3. Nokre særdrag 4. Ein liten grammatikk 4.1. Lydverket a. Lydane b. Lydmønster 4.2. Bøyingsverket a. Substantiv b. Verb c. Adjektiv d. Pronomen

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

6. trinn. Målark Chapter 1 Bokmål. Kan godt. Kan litt. Kan ganske godt. Read and listen. Jeg kan lytte til en tekst og forstå hvor handlingen foregår.

6. trinn. Målark Chapter 1 Bokmål. Kan godt. Kan litt. Kan ganske godt. Read and listen. Jeg kan lytte til en tekst og forstå hvor handlingen foregår. Målark Chapter 1 Bokmål Jeg kan lytte til en tekst og forstå hvor handlingen foregår. Jeg kan lytte til en tekst og kan si hvilke personer eller figurer teksten handler om. Jeg kan lytte til en tekst og

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Ord som skildrar eit verb. Adverbet seier noko om korleis handlinga er.

Ord som skildrar eit verb. Adverbet seier noko om korleis handlinga er. Grammatisk ordliste Omgrep Forklaring Eksempel Adjektiv Adverb Akkusativ Analyse Ord som skildrar eit substantiv form, farge, eigenskapar osv. Ord som skildrar eit verb. Adverbet seier noko om korleis

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Kvifor er bokmål (BM) og nynorsk (NN) ulike målformer, og kva er det som skil dei?

Kvifor er bokmål (BM) og nynorsk (NN) ulike målformer, og kva er det som skil dei? Kvifor er bokmål (BM) og nynorsk (NN) ulike målformer, og kva er det som skil dei? 1. Innleiing BM byggjer opphavleg på det danske skriftmålet som var i bruk her i landet i fleire hundre år (jf. språkhistoria),

Detaljer

Lov om ansvar for skade som motorvogner gjer (bilansvarslova).

Lov om ansvar for skade som motorvogner gjer (bilansvarslova). Lov om ansvar for skade som motorvogner gjer (bilansvarslova). INNHOLD Lov om ansvar for skade som motorvogner gjer (bilansvarslova). Kapitel I. Kva lova gjeld. Definisjon. 1. (kva lova gjeld). 2. (skade

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman

Carl Frode Tiller Innsirkling 3. Roman Carl Frode Tiller Innsirkling 3 Roman OM FORFATTEREN: Carl Frode Tiller (f. 1970) er ein av dei fremste forfattarane i norsk samtidslitteratur. For dei fire romanane Skråninga (2001), Bipersonar (2003),

Detaljer

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar

Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar «Alt kveg bør ut å beite i utmarka», skriv Torbjørn Tufte. Foto: Mariann Tvete Far min sa ein gong at ein må velje sine kampar Jordbruksnæringa no må samle seg og velje kva kampar dei vil ta til fulle,

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

Kokebok i nynorsk. Eg lige ikkje nynorsk, eg! (Er siddisar dumme?) Spørsmål: Kor mange dialektar brukar jeg og ikke?

Kokebok i nynorsk. Eg lige ikkje nynorsk, eg! (Er siddisar dumme?) Spørsmål: Kor mange dialektar brukar jeg og ikke? Kokebok i nynorsk Eg lige ikkje nynorsk, eg! (Er siddisar dumme?) Spørsmål: Kor mange dialektar brukar jeg og ikke? Ivar Aasen (1813-96) Mellom bakkar og berg Millom bakkar og berg Hitler får att nynorskstilen

Detaljer

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5

Noteringshefte. N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte N Y N O R S K Trinn 3 5 Noteringshefte Personalia: Testpersonens namn:... Fødselsdato:... Norm:.. Skule/Institusjon:... Klasse:.... Testleiar:... Dato:.. Merknadar: 1. Leseflyt og leseforståing

Detaljer

liv Livet er ikkje lett å skjøne. Det er høgst underleg.

liv Livet er ikkje lett å skjøne. Det er høgst underleg. Når eg blir større kan eg lese mykje om sånne ting som verdensrommet, om kva vi kan forstå og kva vi ikkje kan forstå, seier pappa. Det vil eg ikkje, seier eg. Då treng du ikkje gjere det heller, seier

Detaljer

Bjerkreim kyrkje 175 år. Takksemd. Tekster av Trygve Bjerkrheim Musikk av Tim Rishton

Bjerkreim kyrkje 175 år. Takksemd. Tekster av Trygve Bjerkrheim Musikk av Tim Rishton Bjerkreim kyrkje 175 år Takksemd Tekster av Trygve Bjerkrheim Musikk av Tim Rishton Takk for det liv du gav oss, Gud 5 5 Takk for det liv du gav oss, Gud, Hi-mlen som hvel - ver seg 5 5 9 9 o - ver! Takk

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

I N N H O L D. Forord

I N N H O L D. Forord BOKVENNEN 2012 I N N H O L D Forord Annlaug Selstø «Aläng» Ero Karlsen «Slutten på nysgjerrighet» Kjersti Kollbotn «Rom null-trettiåtte: Trøyst» Kristian Bjørkelo «Spegelen» Siri Katinka Valdez «Alle er

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no. Omslagsillustrasjon: Christian Fjeldbu Omslagsdesign: Laila Mjøs

Det Norske Samlaget 2015 www.samlaget.no. Omslagsillustrasjon: Christian Fjeldbu Omslagsdesign: Laila Mjøs Om denne boka kvar sommar reiser Ea og mora til campingplassen Frøppeldunk for å fiske, bade og ikkje minst treffe alle dei andre feriegjestane igjen. Men denne sommaren skjer det noko uventa: fargane

Detaljer

Mors friluftsliv - nyttig og naturleg

Mors friluftsliv - nyttig og naturleg 5. JANUAR 2016 Mors friluftsliv - nyttig og naturleg Friluftslivsseminar Sogndal 5. januar 2016 Inger Marie Vingdal, HIOA Livslangt liv i natur Kvinne født 1927 Gardbrukar og budeie til1994 Enke, pensjonist

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

APPENDIKS D Geminittisk språk/grammatikk

APPENDIKS D Geminittisk språk/grammatikk 1 APPENDIKS D Geminittisk språk/grammatikk Jeg har latt overskriften på dette appendikset bli sående i sin opprinnelige form, selv om jeg kun har maktet å gi et nokså usystematisk og mangelfullt innblikk

Detaljer

Begrep Forklaring Eksempel

Begrep Forklaring Eksempel Adjektiv Adverb Akkusativ Ord som beskriver et substantiv (navn på ting, dyr, personer). Ord som beskriver et verb (det noen gjør eller det som hender). Adverbet sier noe mer om handlingen. Som på norsk

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 8. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Ei gruppe elevar gjennomførte eit prosjekt om energibruk og miljøpåverknad. Som ei avslutning på prosjektet skulle dei skrive lesarbrev

Detaljer

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09

3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 3. og 4 klasse på Straumøy Gard måndag 29.09.09 Då ungdomsskulebussen stoppa i Straumøykrysset kom 3. og 4. klasse veltande ut av bussen, klar til ein ny dag på Straumøy Gard. Marta, Marie og Janna var

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule 10. september var Anne Brit og Mari frå Leikanger kommune på besøk hjå 9. trinn på Leikanger ungdomsskule. Tema for samlinga var lokaldemokrati,

Detaljer

Tale, Ivar Aasen-stemnet 29.6.14

Tale, Ivar Aasen-stemnet 29.6.14 Tale, Ivar Aasen-stemnet 29.6.14 «Gode stemnelyd!», kunne eg valt å innleia denne talen med. Eit «Signe dagen» kunne også vore på sin plass. Det vakre «freden god», blant anna brukt i Trondenes, kunne

Detaljer

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette?

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette? Norsk etnologisk gransking Desember 1955 Emne nr. 53 TRESKING II I 1. Kva tid på året var det dei til vanleg tok til å treskja? Var det visse ting dei i så måte tok omsyn til, t. d. om kjølden var komen?

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

6. trinn. Veke 24 Navn:

6. trinn. Veke 24 Navn: 6. trinn Veke 24 Navn: Takk for ei fantastisk fin førestilling i går! Det var veldig kjekt å sjå dykk, både på formiddagen og på ettermiddagen. Eg vart veldig stolt! No må vi få rydda opp og pakka litt

Detaljer

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

SPRÅKRÅDET REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006. Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet SPRÅKRÅDET Utdanningsdirektoratet Postboks 2924 Tøyen 0608 OSLO REF. VÅR REF. DATO 200200633-2 JG/SIG/ER 13.1.2006 Endringar i forskrift til opplæringslova 28. juni 1999 nr. 722 Fråsegn frå Språkrådet

Detaljer

Oppgåver til kapittel 3

Oppgåver til kapittel 3 Oppgåver til kapittel 3 Oppgåver til side 130 Definer og gje døme på dei følgjande sentrale omgrepa: a) Morfem b) Leksikalsk morfem c) Grammatisk morfem d) Leksem e) Rot f) Stamme g) Bøyingsmorfem h) Avleiingsmorfem

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne?

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne? Norsk etnologisk gransking Desember 1956 Emne 61 TURKESTOVA 1. Var det vanleg i Dykkar bygd å ha eit hus som dei kalla turkestova, tørrstugu, tørrstua, tørrstoga, trøstogo, tørrstugu, trystugu, trysty,

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

ARBEIDSPRØVEN Nynorsk ELEVHEFTE

ARBEIDSPRØVEN Nynorsk ELEVHEFTE ARBEIDSPRØVEN Nynorsk ELEVHEFTE LESEKORT 1 A D Å B O V N F G I P L Y Ø U M S T Æ R E H J K a d å b o v N f g i p l y ø U m s t æ r e h J k LESEKORT 2 sa Vi ål du ør våt dyr syl klo båt lys tak Hest føle

Detaljer

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering

ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016. Tid Kompetansemål Delmål Arbeidsmåte Vurdering ÅRSPLAN I NORSK 2. TRINN 2015 2016 Hovudområda i norsk er munnleg kommunikasjon, skriftleg kommunikasjon og språk, litteratur og kultur. Kvart av kompetansemåla er brotne ned i mindre einingar. Vi sett

Detaljer

Tor Arve Røssland. Oslo

Tor Arve Røssland. Oslo Tor Arve Røssland Svarte-Mathilda Oslo Om denne boka Ei ung jente blir funnen knivdrepen i heimen sin. Mordet blir aldri oppklart. Leilegheita som var åstaden for mordet, står tom i 20 år. Når Elisabeth

Detaljer

Jon Fosse. Lilla. Skodespel

Jon Fosse. Lilla. Skodespel Jon Fosse Lilla Skodespel Personar BASSISTEN 2 Ei uvanleg brei jerndør opnar seg og Guten kjem inn, held døra open, og Jenta kjem inn etter han, og han let døra att, det er ein lysbrytar til høgre for

Detaljer

Del 1 Ordklasser. Leo skriv. Luisa les. Prikken et. Carmen og Arne dansar.

Del 1 Ordklasser. Leo skriv. Luisa les. Prikken et. Carmen og Arne dansar. VERB... 2 Infinitiv... 3 bøying i presens... 4 Bruk av presens... 8 bøying i preteritum... 9 Bruk av preteritum... 12 Perfektum partisipp... 14 Sterke verb i perfektum partisipp... 15 Uregelrette verb...

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016

Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Årsplan i norsk for 5. og 6. klasse 2015-2016 Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin språkbok 6 og arbeidsbok Læreverk: Dagny Holm og Bjørg Gilleberg Løkken: Zeppelin lesebok 6 og arbeidsbok

Detaljer