Reisande Sein på avtrekker n?

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "Reisande Sein på avtrekker n?"

Transkript

1 INFORMASJON FYLKESMAGASINET for MØRE OG ROMSDAL Nr Må M an hoppe over bekken etter vann? foto: scanpix Vi er med er du? Vi syns det er flott at kundene Våre er nysgjerrige og stiller krav. slikt liker Vi! det holder oss på tå hev Vår målsetting er nemlig at du alltid skal finne det beste strømtilbudet hos tafjord, din lokale strømleverandør. hva kan du egentlig spare ved å bytte strømleverandør? overraskende lite. ofte skiller det ikke mer enn et par øre for kwh mellom det beste og det dårligste tilbudet. i beste fall utgjør dette noen hundrelapper i året. men det går an å spare penger likevel. som din lokale strømleverandør er vi også din personlige strømrådgiver. tenker du for eksempel over strømvanene dine? har du det riktige strømproduktet for dine behov? står varmekablene på hele året? og vet du egentlig hvor mye du kan hente ved å installere en varmepumpe? slikt vet vi, og vi deler det gladelig med deg. Ved å være en lokal aktør kan vi tillate oss å gjøre slikt konkurrentene våre ikke kan; nemlig å tenke kun på sunnmøringen. for vi kjenner dere og dere kjenner oss. Reisande Sein på avtrekker n? Med energi for fremtiden i kultur

2 SPOR Fylkesmagasin for Møre og Romsdal Nr Hæla i taket i 40 år s. 4 6 Kulturfylket Ansvarleg utgivar: Møre og Romsdal fylke Ansvarleg redaktør: Fylkesdirektør Ottar Brage Guttelvik Redaksjonsgruppe: Svein Magne Harnes, Terje Heggem, Per Vidar Kjølmoen, Ingrid Kvande, Vidar Ryther Myklebust, Ove Rødal, Jens Petter Straumsheim, Høgskolen i Molde, Per Arne Brandal, Høgskulen i Volda, Ellen Susanne Grimstad Torset, Høgskolen i Ålesund. Grafisk utforming: TIBE Reklamebyrå AS Annonsar: Livet mellom fjellet og havet s Leseglede s Fy fela s Kva skal bygda heite? s Velsigna brubyggjar s Ingen pengefest s Digitalt kulturminneatlas s Kulturaktivitet og kulturoppleving er ein berebjelke for lokal identitet, trivsel og utvikling. Kultur er viktig for å skape attraktive lokalsamfunn, sikre verdiskaping og gje regional utvikling. Kultur gir nemleg meirverdi innafor viktige område som trivsel, bulyst, helse, rekruttering, nyskaping. Det er eit mål at Møre og Romsdal skal vere ein levande kulturregion, der tradisjon, mangfald, nyskaping og verdiskaping går hand i hand, og der kultur er tilgjengeleg for alle. Kulturlivet i Møre og Romsdal er sterkt prega av stor frivillig innsats og engasjement. Dette engasjementet og denne innsatsen blir i for stor grad teken for gitt. Det er ei utfordring for det offentlege å leggje til rette for gode rammevilkår for det som er sjølve føresetnaden for fylket sitt kulturliv. Vi må utvikle ein endå meir offensiv og medviten frivilligpolitikk, der samspelet mellom kommunal sektor og frivillige organisasjonar står sentralt. Kommunane må derfor ha ei nøkkelrolle i ei fornya kultursatsing, både som kulturaktør, samspelpart og tilretteleggjar. Dei kommunale kulturskolane kan i denne samanhengen få sentrale utviklingsoppgåver. Deltaking og oppleving i perspektiv av likeverd og inkludering er stikkorda. Skal vi lukkast med dette er vi avhengige av at Møre og Romsdal fylke saman med alle dei 36 kommunane klarer å auke innsatsen på kulturområdet saman og samtidig. Dette kan vi greie ved å: styrkje og vidareutvikle det samarbeidet som kommunal sektor har med frivillig verksemd og kulturinstitusjonane lokalt, særleg med fokus på vidareutvikling av kulturskolane til å bli kommunen sitt ressurs- og kompetansesenter på kulturområdet. Styrkje samarbeidet kommunane imellom og mellom kommunane og Møre og Romsdal fylke. I dette nummeret av SPOR viser vi noko av mangfaldet i kulturlivet i fylket: Leseombod som på frivillig basis les høgt for andre; digitalt kulturminneatlas for fylket; samarbeid om fleire og betre merka turmål over heile fylket; kultursekk frå barnehage til vgs; Vi møter Prots, SKRUK-dirigent og ein institusjon i musikklivet og vi vitjar bygda Flø, som har trekt til seg mange innbyggjarar med kreative yrke. Ottar Brage Guttelvik Fylkesdirektør MediaPartner AS Tlf Fleire turmål s Barnehage-jubel for kultursekken s Trykk: Mediatrykk Visste du at Møre og Romsdal fylke For 100 år sidan Opplag: eks Foto framside: Peder Songedal Framside motiv: Per Oddvar Hildre Kontakt: SPOR på nett: Hæla i taket i 40 år Livet mellom fjellet og havet Fy fela Ingen pengefest Kort sagt Leseglede Kva skal bygda heite? Kort sagt Digitalt kulturminneatlas Fleire turmål Spaltist: Inga Dalsegg Barnehagane tek på kultursekken har eit omfattande engasjement innan kulturområdet. Arbeidet blir gjort i nært samarbeid med kommunane, organisasjonar og institusjonar. Fylkeskulturutvalet har det politiske sektoransvaret medan fylkeskultursjefen har det faglege og administrative ansvaret. fram til 2013 skal investere over 1,683 milliardar kroner til m.a. ulike vegføremål, vidaregåande utdanning og tannhelse i 2010 vil starte opp Fylkesakademiet; ein arena for sektorovergripande internopplæring på arbeidsgjevar- og organisasjonsområdet. Tilbodet skal m.a. inkludere eit overordna introduksjonsprogram for alle nye medarbeidarar og leiarar, leiarutviklingsprogram, modulbasert arbeidsmiljøopplæring og livsfase-/seniorkurs. Romsdals Amtsting gjekk frå kvarandre etter 14 dagars forhandlingar i Då hadde Amtstinget handsama 102 ulike saker knytt til m.a. fiskeri, jakt, landbruk, veg, skole, stamhingstar, amtssykehus og jarnbane: Amtmanden uttalte derpaa, at tingets gjerning nu var endt (for denne gang og trodde han, man med tilfredshet kunde se tilbake paa sit arbeide. Der var iaar fattet flere store beslutninger som var tegn paa gode fremskridt. Personlig vilde han bringe amtstingets medlemmer sin bedste tak for den levende vilje og kollegiale aand som var vist indbyrdes og mot ham. Grønningsæter takkede paa amtstingets vegne amtmanden for den greie dygtige og humane maate hvorpaa han hadde ledet forhandlingerne og for den heldige og grundige forberedelse sakerne hadde faat. Han vilde uttale de bedste ønsker for amtmanden og haapede næste aar at se ham frisk og rask administrere amtstinget. Paa forsamlingens vegne vilde han bringe amtmanden de bedste ønsker og tak. (Forsamlingen sluttede sig hertil ved at reise sig.) MILJØMERKET Velsigna brubyggjar Rocka alternativ Ærlig talt: Edita Gudeleviciené Hjernetrim Tr ykksak ISSN

3 tullprat: Det blir tid til gode historier før start. Pynt: Litt hårstyling på bakrommet. livsstil: Bjørns Orkester har spilt til dans i 40 år. Fra venstre: Mathias Kalvatsvik, Bjørn Kalvatsvik, Jan Erik Bang Småge, Roger Tverfjell og Johnny Kalvatsvik. Tekst og foto: Erik Hattrem Hæla i taket i 40 år De har alle kriteriene som skal til: En buss som kan være kjøpt fra et nedlagt tivoli, like dresser og ustanselig godt humør. Vi ble med bak fasaden hos Bjørns Orkester. Det første som blir fortalt når vi stiger om bord i bussen til Bjørns Orkester, er ikke som forventet. Det var egentlig ventet en lang utbrodering om bussens innsats i den etter hvert legendariske Ikea-reklamen orkesteret laget. Én gang i tiden var dette turnebussen til Rune Rudberg, forteller Mathias Kalvatsvik og setter opp et ironisk ansiktsuttrykk som lyser av at samtlige seter har vært på rens siden den gang. 40 år Mathias og Johnny Kalvatsvik er brødre. Faren Bjørn er bandets grunnlegger, og med seg på laget har de Jan Erik Bang Småge og dansebandlegenden Roger Tverfjell. Tverfjell kom med for to og Jan Erik for fem år siden. Det er 40 år siden 1969, da jeg startet Bjørns Duo som ble til trio og deretter band før orkesterbetegnelsen kom på plass, forteller Bjørn Kalvatsvik. En lørdag i november er det klart for dans på Lyngstad i Eide kommune. Litt over klokken sju på kvelden kommer orkesterets buss svingende inn på grusplassen foran festlokalet. I det svisjlyden av trykkluftdørene har lagt seg, kommer latterkulene. Det er ikke den ting eller hendelse som kan seile forbi uten å kommenteres av brødrene Kalvatsvik. Lenger bak kommer en ny versjon av kommentaren med Roger Tverfjells tilgjorte stemme og helt bakerst står Bjørn selv med bussens smarteste smil og ler oppgitt av det hele. Bussen blir sprettet åpen bak og ut blir alt av instrumenter, lys og lydutstyr lempet ut. Vi har ikke noen lempegutter og fikser dette selv. Nå gjelder det å få ting på plass, gjennomføre en lydsjekk og komme oss i rett antrekk. Jeg regner med at alt er ferdigrigget i løpet av én times tid, hevder Johnny Kalvatsvik når klokken er kvart over sju. Tre kvarter senere, er alt på plass og lydsjekken i gang. I løpet av den tiden har Roger Tverfjell rukket flere røykepauser, Jan Erik Bang Småge har fortalt om trekkspillets opphav, Johnny og Mathias har gitt en oppdatering på gode historier. Bjørn har stort sett ignorert alt tullpratet og konsentrert seg om å rigge utstyr. Derfor kan han nå rusle bakerst i salen hvor øl og pølseutsalget er lokalisert. Lydsjekk Der tar han i bruk ører med 40 års erfaring i lydsjekk. Gjengen er samkjørt og bruker ikke særlig 4 5

4 Vitenskapelig høgskole i logistikk Vi har rykket opp i eliteserien! mye mer enn 20 minutter på det hele. Nå er det halvannen time til konsertstart. Plenty med tid til enda mer tullprat og historieleksjoner fra Roger Tverfjells liv på veien. Noen av historiene burde vært gjengitt her, men siden det er 25 års foreldelsesfrist i Norge, lar vi det være. Med 40-års erfaring som danseband har mange helger gått med til spilling på lokalet, men det var travlere før. På 80-tallet var det kø helt fra Lucullus og rundt Dahlhjørnet på tirsdager. Det var smekkfullt i Alexkjelleren på søndager. Det var andre tider, det var mer folk og enkelte band spilte fire ganger, kanskje fem i uken. Nå er det langt lavere frekvens på lokale bands opptredener, fastslår Tverfjell. Høgskolen i Molde har rykket opp i landets øverste utdanningsdivisjon og blitt godkjent som vitenskapelig høgskole. Vi spiller nå i samme divisjon som Norges Handelshøyskole, Norges Idrettshøgskole og Handelshøyskolen BI. Vi er faktisk landets eneste statlige høgskole som har kommet gjennom nåløyet som kvalifiserer for status som vitenskaplig høgskole. Vi har blitt analysert og vurdert grundig av internasjonalt anerkjente professorer, som har konkludert med at vår faglige kvalitet kvalifiserer til opprykk. Med vår nye status i hånden, står vi nå enda bedre rustet til forsvare vår visjon som er: annerledes og bedre. Les mer om oss på ELITESERIEN Arkitektur- og designhøgskolen Handelshøyskolen BI Høgskolen i Molde (NY) Misjonshøgskolen i Stavanger Norges Handelshøyskole Norges Idrettshøgskole Norges musikkhøgskole Norges Veterinærhøgskole Det teologiske menighetsfakultet NTNU Universitetet for miljø og biovitenskap Universitetet i Agder Universitetet i Bergen Universitetet i Oslo Universitetet i Stavanger Universitetet i Tromsø På med antrekket Det eneste privilegiet bandet forlanger bak scenen, er at det faktisk finnes et slags rom bak det som helst bør ligne på en scene. Her finnes ingen popstjerne-raider (alt som stjerner krever i garderoben). Her går det i medbrakt drikke og garderoben består av plastposer og ryggsekker. Men bandets blå skjorter og mørke dresser kommer på uansett hvor trangt rommet er. Bare Bjørn trekker ned i kjelleren for å skifte i fred. Ikke fordi han er bandleder, men fordi det er trangt om plassen. Humørfylt Noen minutter over ti bestemmer et samlet orkester seg for å entre scenen. Selv om det er kommet lite publikum så tidlig, skal ingen straffes for å være tidlig ute. Hallo, du er på plass, ja, roper Mathias til en enslig kvinnelig fan som omtrent har klatret opp på scenen. Den kvinnelige skikkelsen er iført både genser og jakke med orkesterets navn og logo. Noen få dansende sjeler beveger seg ut på golvet når orkester fyr løs med sine selvlagede låter. Og det skulle bare mangle at også låtene er like fulle av humør og humor som de som fremfører dem. Fire timer på scenen Første settet på tre kvarter består av 90 % selvlagde låter, bare noen få coverlåter finnes verdige. Under den første pausen bevilger bandet seg et lite måltid med smørbrød som de skyller ned med pilsner øl. Så er det på scenen nok én gang. Tre sett til skal spilles før klokken er blitt natt til søndag. Bare i løpet av den første pausen har antallet festglade publikummere doblet seg. Og når kvelden var omme, var brakka stinn og publikum støle. God buss: Turnébussen har tilhørt Rune Rudberg. Blues: Mathias Kalvatsvik kler på seg. Blå skjorte er fast antrekk. Julegavetips Gavekort Til... Gjelder:... Fra... Gavekort på årskort, halvårskort, klippekort eller selvvalgt beløp. Se priser på Kortet kjøpes på Servicetorget (Torget 2), åpent mandag - fredag litt ferie hver dag Moldebadet åpner april

5 Flø på Sunnmøre har ca. 160 innbyggjarar, og bygda trekkjer til seg spesielle folk. Hit har det flytta både fotografar, komikarar og arkitektar. Kva i alle dagar er det med Flø? Vi tok turen. BYGUT PÅ BYGDA: Fotografen Hugo Opdal har opna galleri og butikk på Flø. Utanfor galleriet har han ein traktor! Livet mellom fjellet og havet Flystyrke: Bjarne Haagensen Vigra entusiasten som i nesten 15 år har jobbet for å styrke flytilbudet. Tekst og foto: Ingrid Kvande Gallerieigaren Vi var her ein søndag, og kjøpte tomt veka etterpå. Eg vart forelska i staden med ein gong. Det er ein utruleg energi her, og sjølv om det er på bygda så er verda nær, seier Hugo Opdal. Han er fotograf, og for to år sidan opna han fotoatelier og galleri i den nedlagte skolen på Flø. Frå skole til galleri Opdal kjem opphavleg frå Overhalla i Nord Trøndelag, og vart introdusert for Flø gjennom kona, som kjem frå Hareid. Det fins ikkje liknande andre stader, seier Opdal og ser utover havet. Det er kjempedyrt å ha galleri her, veit du, men det er idealisme som driv meg. Store stjerner Galleriet er fullbooka ut neste år, og det er pågang heile tida. Akkurat no er det smykkedesignar Camilla Prytz og billedkunstnar Unni Askeland som har utstilling, og tidlegare har t. d. kunstnarar som Magne Furuholmen og fotografen Knut Bry stilt ut. Opdal fortel at det heile toppa seg då den engelske kunstnaren Damien Hirst hadde utstilling her i fjor. Då var galleriet fullt av skodelystne gjestar, og det var lang kø utanfor. Neste sommar skal vi på nytt samarbeide med Damien Hirst. Magne Furuholmen er også med på prosjektet, som vi kallar Go with the Flø. Vi har fått vanvittig merksemd for galleriet, og Magne Furuholmen seier dei stadig snakkar om Flø i kunstnarmiljøet i New York. Eg trur det er kontrastane som gjer det. Når ei stjerne som Furuholmen kan sitje på grendehuset på Flø og ete svele den eine helga, og spele saman med gruppa Coldplay i storbyen Barcelona helga etter, gir det perspektiv. Åttande i verda Tidlegare i år opna klesmerket Moods of Norway frå Sogn og Fjordane butikk på Flø. Det var deira åttande såkalla Brand Store i verda, og det skjedde om lag ti år etter at den siste butikken på Flø stengde dørene. Butikken ligg i same lokale som galleriet, og er open i helgene. Opdal trur det berre er Moods som kunne ha opna butikk her. Dei gjer dette av begeistring for livet og for Norge. Vanlegvis er Moodsbutikkane både i Norge og i utlandet innreidd med tradisjonelle norske materialer, dei er gjerne pynta med artiklar ein helst finn i fjøset og er dekorert med store naturbilete av Norge på veggane. I butikken her på Flø er veggane heilt kvite. Dekoren ser ein ved å kike ut vindauga, så det var ikkje nødvendig med noko meir, seier Opdal. Glad i byen Ein skulle tru at dei som flyttar til Flø berre trivest på bygda. Noko overraskande fortel Opdal at han er svært glad i byen. Før eg flytta hit budde eg 13 år i Oslo. Så lenge eg enkelt kan reise til New York eller andre plassar, er det fint for meg å bu her. Flyavgangar og breiband har gjort det annleis å bu på bygda. Det viktigaste er uansett å vere tilstades der ein er, å ikkje lengte vekk. Høyrer og ser årstidene Sjølv om Opdal seier han trivest mange plassar, er Flø den plassen han saknar først. Det er eit eller anna med å bu så nært havet, ein både ser og høyrer årstidene. Eg gler meg kvar dag til å stå opp for å finne ut korleis lyset er. Det er fint å kunne sjå så langt. Men det er utruleg vêrhardt her. I fjor reiv eg av døra på bilen då eg opna ho i sterk vind. No har eg lært at eg må passe på, seier gallerieigaren. 8 9

6 Varaordføraren Flø er eit eksotisk bygdesamfunn. Det har ei ekstraordinær plassering, der det ligg der heilt ute ved havet. Naturen er urørt, og det er eit spesielt landskap, seier varaordførar i Ulstein kommune, Olav Sæter, når han skal forklare kva som er så attraktivt med bygda. Det er også svært enkelt å kome seg dit, det er køyreveg heilt ut til ytste Flø. Ein kan ta hurtigbåten frå Ålesund til Hareid, og etter at Eiksundsambandet opna er det landfast frå Ørsta og Volda, fortel varaordføraren. Arkitektane Rett over vegen for Hugo Opdal bur André Klevberg og Åse Stensvaag. Her kan ein plante tre i midten av november, seier Klevberg og tørkar molda av hendene. Vi var dei første av dei nye. Vi kjøpte det gamle samvirkelaget på Flø allereie i 1996, medan vi var arkitektstudentar i Bergen. Vi arbeidde med diplomoppgåvene våre her året etter, fortel Klevberg. Han kjem frå Ulsteinvik, medan sambuaren vart med på flyttelasset frå Bergen. Fascinasjon Vi vart fascinert av Flø. Av lyset, dei grå skyene som speglar seg i havet, bygda som klorar seg fast, av lyden av vinden og havet. Det er også litt fjellfølelse det ligg massivt i bakkant og går rett i havet. Flø er langt vekk, men samtidig sentralt. Her ser vi både Hurtigruta og flytrafikken, så vi føler at vi er med i den moderne kommunikasjonen. Vi har nyleg fått breiband, og no er også mobildekninga betre. Vi kan ikkje lenger seie at vi er utilgjengelege, smiler Klevberg. FØRST UTE: Arkitektane Åse Stensvaag og André Klevberg kjøpte det gamle samvirkelaget på Flø i Jobbar i Ålesund Åse Stenvaag fortel at det gir fridomsfølelse å kome heim til Flø på kvelden. Flø er rekreasjon, det er deileg og avslappande vi får ein kombinasjon av by og land. Paret driv arkitektkontor, møbelbutikk og kaffebar i Ålesund. Dei meiner det er godt å forlate marknaden kvar dag, men samstundes bu så nær at dei rekk å opne kaffebaren i Ålesund kl kvar morgon. Inn til byen tek dei gjerne hurtigbåten frå Hareid. Arkitektur Arkitektane har sjølvsagt teikna huset sitt sjølv. Det gamle samvirkelaget var naturleg nok vendt mot gata, ettersom det var der kundane kom inn. No har vi gjort om på det meste, og vendt huset ut mot havet, med store vindauge rett ut. Vi tykkjer det er viktig at bygga er tilpassa landskapet. Vi har også teikna huset til komikaren Fredrik Steen litt lenger ut på Flø, seier Klevberg. Når det gjeld arkitektverksemda har dei ikkje noko kall om å ta massane, men Klevberg er likevel litt spent på korleis det går med dei nye retningane innan møbel, form og interiør. I Oslo opplever dei store tilbakeslag når det gjeld form og interiør, med 3 4 kraftige konkursar i det siste. Mellom anna har Norway Says lagt ned. Kreative yrke Det har flytta ein del utøvarar av kreative yrka hit no, som designarar, fotografar etc. Dette er folk som er ganske synlege i samfunnet. Dei opplever det nok på same måte som oss, dei kjenner roa i naturen. Eg trur også Flø blir opplevd som ein rekreasjonsstad for dei kjente kunstnarane som kjem hit og har utstilling på galleriet. Difor kjem dei gjerne attende, seier Stensvaag. Det har vore mykje fokus på dei som har flytta til bygda, men arktitektparet meiner det er viktig å ikkje gløyme dei som har vore her i alle dei år. Ta berre drivarane av campingplassen i bygda. Camp-ingen har internasjonale gjestar, og hit kjem faste camparar attende år etter år. Det er mange unge menneske som vel å feriere her fast. Trygt på bygda Forutan den flotte naturen tykkjer paret også det er fint å høyre til eit lite samfunn, dei meiner det er trygt å vite at nokon bryr seg. Sjølv om skolen og samvirkelaget er nedlagt er det framleis aktivitet i grendehuset Vonheim. Det var ein hærskare av bygdefolk som hjelpte oss då vi begynte å arbeide med huset. Tidlegare gjorde tomteproblematikken at bygda var prega av fråflytting og forgubbing. Det har heldigvis løyst seg, og no har det skjedd eit naturleg generasjonsskifte, og det er ein god miks av tilflyttarar og ungdom frå bygda. Mange syntes det var sært av oss å ville bu på Flø. Når ein har budd i byen og har lyst på noko anna, passar ikkje byggefelt for alle. Mange flyttar til Moaområdet, vi valde å flytte litt lenger. Vi var unge og forelska og syntes det var veldig fint her, seier Stensvaag. VONHEIM: På grendahuset på Flø har både Magne Furuholmen og andre kosa seg med svele og kaffe. Utflyttaren STOLT: Norunn Roppen Asøy har sjølv flytta til Bergen, men er stolt over det som skjer i bygda. Norunn Roppen Asøy voks opp på Roppane på Flø. Bygda består av indre Flø, midtre Flø, ytre Flø og Roppane, forklarar Norunn. Det var lite nybygging då vi vaks opp. Flø var ei jordbruksbygd, og det var svært få tomter tilgjengeleg. Det var odelsgutane som fekk byggje seg hus, ingen andre. Det var 3 4 ungar i dei fleste heimane, og vi snakka mykje om dette. Det var problematisk, og det er godt at det har løyst seg, slik at det er lettare å busetje seg her. Sjølv bur ho no i Bergen, men er heime og POPULÆRT: Campingen på Flø tiltrekkjer seg dei same gjestane år etter år. besøkjer familie på Flø 3 4 gonger i året. Eg er svært kry og stolt over det som skjer her, heile øya støttar dei som kjem hit. Flø Lita bygd på Sunnmøre, Ulstein kommune Ligg cirka 8 kilometer frå Ulsteinvik sentrum Cirka 160 innbyggjarar Ligg vêrhardt til, rett ut mot havgapet Dei siste åra har utøvarar av såkalla kreative yrke flytta hit, som komikar, fotograf, designar og arktitekt. Flø betyr flaten mellom fjellet og havet. Der bor det noen folk i noen hus på den grønne sletten. De fleste bor langs veien som snor seg smal, grå På nedsiden av veien ligger sandstranden med skjell og tang. Bakover gresser sauer i kulturlandskapet Bak der igjen stiger fjellet bratt. Mot vest forsvinner havet i horisonten. Noen ganger nesten blikkstille, men ofte med brølende dønninger og vill vind. (Sitatet er hentet fra NYTT ROM nr 12.) FINT INNE OG UTE: Fotograf og gallerieigar Hugo Opdal i galleriet

7 Spelemannslaget Folkemusikken fekk ei oppblomstring i Herøy for snart 20 år sidan, då Andrine Longva Kopperstad frå folkemusikkbygda Tresfjord i Romsdal fann kjærleiken ute på Nerlandsøy. Den nye fiolinlæraren ved kulturskolen i Herøy i 1991 såg tidleg behovet for eit samspeltilbod for barna, og fekk full støtte av rektor Robert Skeide. Det resulterte i etableringa av Havella same året, oppkalla etter den vakre anda havelle. Sjeldan har ei satsing på folkemusikk i kulturskoleregi vore meir vellukka! Spelemannslaget er blitt eit kulturelt flaggskip i Herøy kommune. Musikalsk leiar Andrine Longva Kopperstad har den same gløden no som då ho starta opp i 1991, sjølv om reumatisme gjer at ikkje alle oppgåver går like lett som før. Alle fire ungane i familien i alderen 8 til 19 år er med i Havella. På streng: Glad kvartett med sine yndlingsinstrument: Øyvind Magnus (12) og Torine (9), mamma Andrine (39) og Jørgen (16). Fekk kulturpris: Havella er blitt ein livsstil for Andrine Longva Kopperstad, her saman med heile gjengen! Spelemannslaget er tildelt Herøy kommunen sin kulturpris. Foto: Privat. Tekst og foto: Ove Rødal Det sosiale nettverket i familien Longva Kopperstad er prega av miljøet rundt spelemannslaget Havella. Dei er del av ein storfamilie. Dagane er hektiske, og det blir mykje køyring til og frå øvingar og speleoppdrag, fortel Andrine Longva Kopperstad. Men langtidsplanlegging med innplotting av øvingstimar til kvar enkelt og annan logistikk ligg på eit høgt nivå. Familien er veldig samkøyrt. I ein travel kvardag er det faktisk stabilitet og rutinar som pregar heimen vår. Vi bruker mykje tid rundt kjøkkenbordet, og felles måltid er meir vanleg enn uvanleg. Med ettermiddagsjobbing er det folk i huset når ungane kjem heim frå skolen. Men leksene må gjerast med ein gong. For kl. 16 og Fy fela Dei spelar på mange strengar, bles i det meste, men har full kontroll! For familien Longva Kopperstad på Nerlandsøy i Herøy er musikken ein grunnstein i livet; fele, gitar, piano, kornett, korps, band og spelemannslaget Havella. utover er det full fart, seier Andrine! Frå kjøkenvindauget på Nerlandsøy er det flott utsikt over fjorden mot eit førjulsopplyst Moltustranda. Dei to yngste skal på svømming om eit par timar, og Andrine ventar mannen heim frå forskingsskipet Jan Mayen utpå kvelden. I mellomtida diskar ho opp med deilig bakverk og smørbrød og tek seg tid til ein god prat. Starta tidleg Som femåring starta feleeventyret for Andrine. Då møtte ho Henry Vike på Vikebukt i Vestnes. Han kan det meste om felespel. Seinare kom også folkemusikk-legenda Olav P. Hjelvik inn som ein god læremeister. Ekstra kjekt var det at bestevenninna Sandra Ida Beate Moen hadde same hobby. Dei fekk spele saman med gubbane i Romsdal Spelemannslag, og i eit juniorlag i Vestnes som tok namnet Dåm & Drag. I 1987 gjekk juniorlaget til topps på Landskappleiken i Sogndal. Eit minne for livet for Andrine. Foreldrane mine spela ikkje noko sjølve, men dei var veldig aktive medhjelparar, fortel Andrine, yngst av fem søsken. Ho elska å opptre, og fikk vere med på mange turar til kappleikar og orkesterseminar. Det blei tid til både folkemusikk og meir tradisjonelt fiolinspel med klassiske svisker. Korpsmusikk var ho med på i nokre år. Men det var ikkje så kjekt med klarinett som med fele. Avgjerande for var at eg heldt fram med folkemusikken var at det ga meir merksemd. Dette er noko eg har har tatt med meg til Havella ; at ungane må få respons og tilbakemelding på det dei gjer og at det vi held på med må visast att! Her kjem langtidsplanlegginga inn. Vi må ha høgdepunkt å sjå fram til i kvart semeister. Ungane trivst med å opptre, seier Andrine og trur ein slik aktivitetsprofil er ei av årsakene til at barna held fram med felespelinga i mange år. Eit anna viktig grep for å inspirere dei eldste, samstundes som dei minste fekk eit samspeltilbod, var å etablere eit rekruttlag til Havella. Foreldra har ei sentral oppgåve i drifta av spelemannslaget. Det er viktig å involvere dei vaksne. I Havella er vi nesten som ein einaste stor familie i dag! Andrine meiner det også er viktig å jobbe med anna enn folkemusikk.1. desember gjennomførte kulturskolen ein spennande konsert, der alle fiolin-elevane fekk opptre i lag med pianoakkompagnement. Eg synest det er viktig å spele anna enn folkemusikk. Då vert ikkje dei så fort lei. Vi spelar nesten aldri folkemusikk i den individuelle timen. På denne konserten hadde vi med oss kunstklassa som laga vinterstemning med bilda sine. Ulike samarbeid tilførar konsertane det lille ekstra som gir ei ny oppleving, meiner Andrine. Kulturpris Havella -oppstarten i 1991 fekk fart i interessa for felespel i Herøy. Første året hadde Andrine 12 elevar, året etter 24, med gutar og jenter i ei god blanding. Spelemannslaget meldte seg inn i Landslaget for spelemenn, og etterkvart har det blitt ein del kappleikar i tillegg til mange speleoppdrag lokalt og regionalt. Innsatsen på 90-talet blei mellom anna krona med Herøy kommune sin kulturpris for ti år sidan. Sist vinter arrangerte Havella ein særs vellukka fylkeskappleik. På det meste har spelemannslaget hatt rundt 40 medlemmer. I dag er det 30, i aldersgruppa 6 til 25 år. Lager eigen vri på stoff Havella bruker det lokale folkemusikk-stoffet dei kjem over. Mellom anna står fleire springarar frå Tjørvåg (Stafseth-samlinga) på programmet. Når det dukkar opp interessant stoff, lager vi vår eigen vri på det, som å blande springar med kyrkjeorgel. Vi får aldri nei når vi spør kantoren vår om hjelp, smiler Andrine. Ho ønskjer seg endå meir samarbeid i framtida, og kan tenkje seg prosjekt saman med kor. Meir dans og vokal folkemusikk står også på ønskelista. Grunnlaget er godt. Rundt ti jenter frå kommunen var med på folkedansprosjektet Havella med CD I desse dagar kjem spelemannslaget Havella ut med sin første CD! Vi har arbeidd med CD-en sidan våren Dette er ekte vare og ein fin måte å dokumentere det vi driv med, seier Andrine Longva Kopperstad med stor entusiasme. Det er til saman 19 melodiar på CD-en; springarar, også ein frå Herøy, fleire folketonar, ei vise frå Færøyane og gamle, gode reinlendarar frå andre delar av fylket. Vi er veldig nøgd med CD-en, konkluderar Andrine! 12 13

8 Snu nordvest og fekk lære seg mange artige folkedansar. Dinamo Retail Livsstil Andrine trur det er fristundene med tid til refleksjon som gjer at ho etter nesten 20 år ikkje er blitt ei utbrent eldsjel. Det har blitt ein livsstil, fastslår 39-åringen. Ho stortrivst både med undervisninga i skolen og den musikalske leiaroppgåva, men sett også stor pris på at ho gjennom jobben kan reise ut og få nye impulsar på seminar og kurs. Like viktig både for Andrine og medlemmane i Havella er å sjå den gleda spelinga gir tilhøyrarane. For dei som ligg sjuke og einsame på institusjon er musikk behandling betre enn noko anna! Musikk har ein utruleg verknad i til dømes smertelindring, både mentalt og fysisk, seier Andrine. Eit lukketreff Far Oddmun får skryt for sin innsats av dei andre i familien, seinast under Sjokoladekappleiken, der heile 28 barn stilte frå Herøy! Han er så snill og tolmodig, fastslår både mor og barn. Og mor sjølv får god attest som felelærar for barna: Eg er nøgd med mamma. Ho er ikkje streng, seier Øyvind Magnus, med ein liten snert av ordspel, og søster Torine nikkar samtykkande. Andrine er ikkje tvil om at flyttinga til Nerlandsøy og stiftinga av Havella vart eit lukketreff. Eg har fått draumen min oppfylt, saman med ein stor familie! Samling: Familien Longva Kopperstad samla på eitt brett. Torine (9 år): Spelar fele, syng i barnekor, spelar kornett (akkurat kome inn i det lokale korpset), dansar ballett og hip-hop og går også på svømming og friidrett. Jørgen (16 år): Han har spelt gitar sidan han var 5 år og er rytmegitarist i Havella. Han spelte basstrombone i korps i 8 år, spelar piano, tek songtimar, er med i band og gospelkor og er aktiv i styret i ungdomsklubb i kyrkja. Øyvind Magnus (12 år): Spelar fele i Havella, og kornett i Kvalsvik og Nerlandsøy Musikkkorps. Han elskar svømmetreninga som han går på, er med på friidrett og drøymer om å bli proffsyklist i Tour de France. Linn-Eli (19 år): Går på folkehøgskole i Telemark. Ho har sidan ho var åtte år vore med i Havella. Ho spelar framleis fele, og tek timar i Sauherad no. Ho har spelt kornett i ti år, dansar folkedans, jazzdans, kreativ dans og moderne dans. Møbler skapt for å gi inspirasjon! Menneskene lever ikke av funksjonalitet alene. Selv om vi legger masse arbeid, testing og forskning for å oppnå best mulig funksjonalitet, er vi alltid opptatt av at designen skal gi møblene stil og et tidsmessig preg. Vi vet nemlig at det visuelle uttrykket har mye å si når det gjelder trivsel på arbeidsplassen. Uansett om det gjelder et kontor, et sentralbord, en helseinstitusjon, en skole eller en barnehage. Derfor utfordrer vi hele tiden våre designere til å komme opp med den optimale kombi nasjonen av design og funksjon. Resultatet vil komme til å glede mange

9 Tekst: Ingrid Kvande Illustrasjon: Benjamin Westerfjell Event: Kjetil Haugen ved Høgskolen i Molde vil ha nytt studium. Foto: Høgskolen i Molde Kjetil Haugen, professor i logistikk i avdeling for økonomi, informatikk og samfunnsfag ved Høgskolen i Molde vil tilby utdanning i Event Management. Studiet skal gå over to år, og byggjer på bachelorgrad i til dømes økonomi/administrasjon eller Sports Management. Fylkeskulturprisvinnar Arild Hoksnes (fylkeskulturprisen 2005) foreslo alt i sin takketale at fylket burde få i gang eit utdanningstilbod knytt til event management. Møre og Romsdal fylke tok imot innspelet, og hadde fleire møte med høgskolane i Molde og i Volda for å leggje til rette for eit slikt studium. Må selje seg sjølv Det er relativt få, om nokre tilbod på mastergradsnivå, og det er det behov for. Ved bortfall av tradisjonell industri, tvingar det seg fram ein marknad der folk må selje seg sjølv. Vi ser at underhaldningsindustrien blir viktigare og viktigare. Det blir tilsett fleire innan den sjangeren, det kan vere alt frå aktørar som lagar profesjonelle dataspel til arrangørar av olympiske leikar. For oss er det difor viktig å vere tidleg ute med å tilby eit utdanningsløp som dekkjer behova, seier Haugen. Vi legg vekt på det tradisjonelle kulturomgrepet, som arrangørar av konsertar og Mastergrad gir påfyll festivalar, teater og film, men studiet passar også for dei som vil jobbe innan idrett. Etter planen skal studiet starte til hausten, og Haugen har tru på at det skal lukkast. Interessa har vore stor så langt, og vi har godt håp om å få det til. Det viser seg at folk gjerne vil jobbe med personar som er meir eller mindre berømt, og dei treff ein gjerne i kulturbransjen, smiler Haugen, som understrekar at dette studiet er solid fagleg fundert. Spenstig og tradisjonelt Ved Høgskolen i Molde har dei eit svært solid logistikkmiljø, og det vil dei tilby i dette fagtilbodet også. Det vil vere større innslag av logistikk i Event Management enn andre utdanningstilbod vi kan samanlikne oss med. Vi meiner dette er viktig, for vi veit jo at det er enorme logistikkutfordringar i samband med arrangement. Sviktar logistikken kan det vere nok til å velte det økonomiske resultatet. Generell økonomisk teori vil også ha ein sentral plass i studiet, men vi skal likevel vere temmeleg spenstige. Vi ser for oss å reise rundt på internasjonale arrangement, som til dømes utforrenn i Kitzbühel, og fotballkampar i Europa. Slik kan vi møte store eventarrangørar og høyre om erfaringane deira. Internasjonalt Haugen fortel at dei har knytt til seg eit nettverk av internasjonale professorar, noko som gjer at studentane kan vere litt fleksibel geografisk. Med rådgivarar rundt omkring i Europa, kan studentane vere litt i Molde og litt andre stader. Ved eit vanleg masterstudium er om lag halvparten av studentane frå utlandet, men vi har ikkje lagt slike restriksjonar på dette studiet foreløpig, seier Haugen. Svært bra idé! Festivalsjef i Moldejazz, Jan Ole Otnes, er positiv til eit studie i Event Management. Vi har ikkje noko kulturutdanning på det nivået i Norge, og det er kjempebra om vi kjem i gong. Dei fleste i alle fall i min generasjon har ein annan fagleg bakgrunn. Sjølv har eg samfunnsvitskapeleg utdanning, og har hamna i kulturbransjen på grunn av interesse for området. Og slik er det for mange, så behovet er der heilt klart! Moldejazz er den eldste jazzfestivalen i Europa, og blir neste sommar arrangert for 50. gong. Festivalen leverer gode resultat, og har klart å foreine det kunstnarlege og det økonomiske. I år blei det seld om lag billettar, og festivalen nådde resultatmålet på kroner med god margin. Tok kontakt Vi tok faktisk initiativ overfor Høgskolen i Molde når det gjeld bachelorgrad i Event Management, som var det studiet ein hadde i tankane først. Vi meiner vi har gode øvingsarenaer i fylket vårt. Både Moldejazz, Teatret Vårt og Operaen i Kristiansund er store kulturverksemder som kan vere praksisarenaer for studentar, fortel Otnes. Praksis Festivalsjefen meiner det er viktig å ikkje berre lære seg teoretiske modellar, men sjå korleis det fungerer i det verke lege livet. Gjennom praksisordningar kan studentane og vi som jobbar ved kultur institusjonane utveksle erfaringar og kunnskap og lære av kvarandre, meiner Otnes. Ingen pengefest Aldri har det vore arrangert så mange festivalar som no. Stadig fleire opplever dessverre også å gå konkurs. No skal Høgskolen i Molde lære studentane kunsten å foreine det kulturelle med det økonomiske. Tove Berget, marknads og mediakonsulent ved Molde Fotball AS er i ferd med å bli master i opplevelsesøkonomi ved Roskilde universitet. Ho tek studiet ved sidan av jobben, og meiner faget er svært relevant for henne. Eg har bachelor i marknadsføring, og følte at eg trengte litt påfyll etter å ha jobba nokre år både for eigen del og for klubben sin del. Eg veit at eg har hamna på rett hylle, og ville difor spesialisere meg meir innanfor det. For meg har det vore svært nyttig å få innspel og synspunkt frå andre bedrifter og andre liknande bransjar og høyre korleis dei tenkjer og jobbar. Hardare konkurranse til publikum blir hardare og hardare. Tilboda blir fleire og fleire, og for å hevde oss i denne konkurransen må vi ta tak. Fotballen har merka dette godt i år, ved at publikumstala har gått ned. Dersom vi skal trekkje publikum må vi etterkvart tilby noko meir enn berre fotballkampen. Vi konkurrerer med TV, der du kan sitje i di eiga varme stove, du kan ta pause i kampen når du skal på do, du kan byte kanal og sjå litt på andre kampar som går samtidig det er klart at vi får ein tøffare og tøffare kvardag, seier Berget. Nyttig for alle leiarar Berget meinar utdanninga er relevant for alle leiarar, spesielt dei som har marknadsførings tru det også gjeld for det nye Event Management studiet ved Høgskolen i Molde er bruksområdet mykje vidare enn det ein i utgangspunktet ser for seg. Utdanninga er retta mot leiarar innan opplevingsverksemder som turisme, kultur, sport, reklame, kommunikasjon og media, men er også relevant for leiarar innan alle servicenæringar. Opplevingselementet blir stadig viktigare for å tilfredstille kundane. Sjølv innanfor industrien blir service og opplevingar i aukande grad ein del av produktet, meiner Berget. Berget fortel at konkurransen om merksemda og strategifunksjonar. I studiet mitt og eg vil

10 VI SMELTER KUNNSKAP Foto: Ken A. Jenssen Foto: Bjørn Hansen Visjonen Grand Park har potensial til å bli et lokomotiv for hele Molderegionen. Et viktig element her er Teknopark Molde, et industrielt og teknologidrevet miljø integrert med boliger. Nært tilknyttet vil vi finne det nye ultramoderne støperiet til Oshaug Metall, sammen med en rekke større bedrifter med stor ingeniørandel og annen høykompetent arbeidskraft. Oshaug Metall presterer godt og gjennomgår omfattende utvikling for å vinne morgendagens marked. Vi leverer kvalitetspremiert støpegods til verdens fremste propellprodusenter. Vårt nye støperi under planlegging vil sette standard for fremtidens støperier. Samtidig arbeider vi med å utvikle et sentralt byområde for teknologi og ingeniørfag. Julegaven til den som har alt! Tlf Molde Foto: Per Kvalvik La årets julegave bli en opplevelse GAVEKORT ELLER BILLETTER Gir du et gavekort fra Operaen i Kristiansund varer julemagien til langt inn i det nye året! Vi har forestillinger for enhver smak og aldersgruppe, fra Operafestukene i februar, til familiemusikalen Sundbåten Syver og Leketyvene og den ramsalte klippfiskoperaen Donna Bacalao på sensommeren. For fullstendig program se Foto: Bjørn Hansen Operaens hovedsponsorer: Barn og unges hovedsponsor:

11 Kort sagt Grøn energi tema på Mørekonferansen Grøn energi var stikkordet for årets Mørekonferanse, som vart halden i Ålesund i slutten av november. Dette er eit område der norsk leverandørindustri, og maritim sektor i Møre og Romsdal, har store mulegheiter til å vekse og utvikle seg gjennom ny miljøteknologi, både på teneste- og produktsida. Mellom innleiarane var Inge Furre, sjeføkonom i Sparebanken Møre; Åslaug Haga, prosjektleiar Norsk Industri; Tone Knudsen, energirådgiver i Bellona; Eli Aamot, direktør for Ny Energi og Nye ideer i Statoil- Hydro og Sverre Gotaas, innovasjonsdirektør i Statkraft. Fylkeskulturprisen 2009 til Knut Ødegård Eg er takksam for å bli heidra av mitt eige folk, det betyr noko ekstra, seier diktaren Knut Ødegård, som vart tildelt Fylkeskulturprisen Ødegård fekk prisen for sin omfattande litterære produksjon. Han er den nolevande norske lyrikaren som er omsett til flest språk, og har fått glimrande omtale i både norske og utanlandske media. Fylkeskulturutvalet la i si tildeling også stor vekt på Ødegård sitt engasjement i høve minoritetar, samt hans arbeide med å starte Bjørnsonfestivalen i Einskapsfylket i Møre og Romsdal blir avvikla frå 2010 Møre og Romsdal skal organiserast på same måte som dei andre fylka i landet frå Det vert ikkje nytt forsøk med einskapsfylke og fleire oppgåver. No er ikkje tida for å setja i gong med nye forsøk med einskapsfylke og oppgåvedifferensiering. No skal forvaltningsreforma iverksetjast og vi skal hausta erfaring frå dei endringane reforma fører med seg, seier kommunal- og regionalminister Magnhild Meltveit Kleppa. Sjølv om Møre og Romsdal frå 2010 skal organiserast som dei andre fylka i landet, vonar eg at både dei fylkeskommunale og statlege tilsette i fylket byggjer vidare på dei gode erfaringane som einskapsfylket har ført med seg, innanfor rammene som forvaltningsreforma medfører, seier Kleppa. Styrkt samarbeid mellom fylkesråda for likestilling av funksjonshemma Råda for likestilling av funksjonshemma i vestlandsfylka styrkjer samarbeidet. Det er etablert eit koordinerande samarbeidsforum, ein skal møtast oftare og samarbeide nærare om sentrale utviklingsoppgåver. Vi må styrkje samarbeidet for å sikre at råda får gjort ein best mogleg jobb for dei funksjonshemma, seier rådgivar knytt til fylkesrådet i Møre og Romsdal; Åse E.B. Slatlem. Vi står alltid sterkare samla, og dette er spesielt viktig når vi jobbar for ei så sentral sak som universell utforming av Noreg. Hovudstaden fekk smaken av Møre og Romsdal! Møre og Romsdal markerte seg kraftig i hovudstaden cupfinalehelga Ved sidan av sjølve hovudsaka; ein spennande cupfinale mellom Molde og Ålesund, markerte dei to laga seg kraftig i bybildet og farga byen oransje og blå! Også Møre og Romsdal fylke tok aktivt del i markeringa: Med hovudsiktemål å rekruttere nye innbyggjarar representerte fylket seg i eige cupfinaletelt på Aker Brygge. Her fikk besøkande ein smakebit av alt det fantastiske Møre og Romsdal har å by på: Kvalitetsmat frå Møre og Romsdal, møte med kjendisar frå fylket, topp musikalsk underhaldning frå D Sound og presentasjonar frå fylket på storskjerm. Fylket delte også ut ei spesialutgåve av fylkesmagasinet; Cupfinale-Spor. Her vart det unike ved Møre og Romsdal presentert. - Fylkesstatistikk avdekkjer rekordhøg folketilvekst Det årlege statistikkheftet for Møre og Romsdal fylke omfattar fleire område som er sentrale for samfunnsutviklinga i fylket. Årets statistikk viser m.a rekordhøg folketilvekst, stor tilflytting frå utlandet, vekst i sysselsettinga, at eksporten held stand tross finanskrisa og høgt utdanningsnivå blant unge kvinner. Fylkesstatistikken er meint som eit vertøy for kommunane og næringslivet og media, samt andre som har behov for oppdatert statistikk i sitt arbeid. Statistikken er presentert med omtale, analyse og grafiske framstillingar, og er dermed ein oversiktleg og lettlesen presentasjon av sentrale utviklingstrekk i Møre og Romsdal. Grøn energi i konjunkturbarometeret TEMP 2009 Forseinka finanskrise, nye marknader ny vekst, kronekurs og eksportnæringane, og store variasjonar i økonomiske resultat mellom næringane i fylket. Dette var nokre hovudpunkt i konjunkturbarometeret TEMP 2009, som var lagt fram i november. Barometeret viste til analyser som antyda forseinka finanskrise og ordresvikt i 2011 og Samstundes peika det på moglege nye marknader og ny vekst innan grøn energi, som kan vere eit framtidig satsingsområde for dei maritime næringane i fylket. Konjunkturbarometeret omtala også korleis kronekursen kan påverke eksportnæringane her i fylket samt at ein registrerer store variasjonar i økonomiske resultat mellom næringane i fylket. Nettverksdag skal rekruttere kompetansearbeidskraft Også i år blir det arrangert Nettverksdag i Kristiansund (22. desember). Nettverksdagen er eit årlig arrangement i regi av Kom Trainee, og målet med arrangementet er å skape ein møteplass for unge med høgare utdanning og bedriftene i Kristiansund og omegn. Fjorårets arrangement hadde 100 deltakarar og 21 bedrifter. Vi ser at fleire og fleire unge som har flytta frå regionen for å studere, får augene opp for heimstaden og den utviklinga som har vore i arbeidsmarknaden på Nordmøre dei siste åra, seier trainee Therese Eikrem

12 Leseglede ELDST: Elfrida Morsund(97) er den eldste i Sandøy. Ho meiner lesestunda er ei forandring i kvardagen. LYTTAR: Inger Hames, Elbjørg Bjørnerem og Johanne Mali Morsund lyttar til høgtlesinga. LESEOMBOD: Frå venstre: Åshild Gangstad, Åsrunn Hjelle og Anna Kjerstad er tre av ni leseombod i Sandøy. Ved Sandøyheimen er det høgtlesing ein time ein gong i veka. Frivillige leseombod kjem og les for bebuarane, til stor glede både for lesar og lyttar. LES HØGT: Åshild Gangstad har vore leseombod i to år. KONSENTRASJON: Val av bøker kan vere ei utfordring, for dei skal treffe publikum. Nils Husøy følgjer med. Tekst og foto: Ingrid Kvande Leseombodsordninga er ei frivillig ordning, der nokon les høgt for andre, fortel biblioteksjef ved Sandøy bibliotek Jorunn Skjelten. I Møre og Romsdal er leseombodsordninga til no sett i gang i Sandøy, Ålesund, Fræna, Sula, Stordal og Skodje. Det er i stor grad pensjonistar som les, men alle som vil kan bli leseombod. Det viktigaste er at ein kan tenkje seg å gi andre ei god oppleving. Vi ser at om ein ikkje lenger klarer å lese sjølv, likar ein godt at andre les høgt for ein. Det handlar om livskvalitet, fortel Skjelten. Ni leseombod i Sandøy I Møre og Romsdal er det leseombod i seks kommunar, og i Sandøy kommune er det heile ni personar som har teke på seg eit slikt verv. Tre av dei er Åshild Gangstad (75), Åsrunn Hjelle (77) og Anna Kjerstad (76). Dei les på Sandøyheimen, sjukeheimen i Sandøy kommune, annankvar tysdag mellom kl. 12 og 13. Heimen ligg på Harøya. Vi starta med dette i august for to år sidan, og eg har vore med sidan starten, fortel Åsrunn Hjelle. Vi er tre og tre som les annankvar veke. Det mest krevjande er å velje ut bøker, for vi kan ikkje lese noko tungt og langt, eller noko som uroar bebuarane. Samstundes er det artig om vi klarer å engasjere dei. Difor blir det mykje lokalt stoff. Sjølv har eg lese mykje historier frå den tida då kyrkja vart bygd. Når vi verkeleg klarer å fange interessa blir det som roser langs vegen, det er ikkje alltid så mange av dei, men dei er fine å ta med, billedgjer Hjelle. Kjekt å lese Anna Kjerstad var den første som vart med i leseombodsordninga. Eg tykkjer det er så kjekt å kunne delta på dette. Grunnen til at eg meldte meg på, er at eg likar godt å lese bøker. Eg tenkjer også, at den dagen eg ikkje kan lese sjølv, er det fint om nokon kan lese for meg, seier Kjerstad. Åshild Gangstad er også veteran som leseombod i Sandøy. Eg tykkjer det er så fint når vi får bebuarane ved sjukeheimen til å snakke om noko. Ein gong hadde vi ein lang samtale om kva vi hadde til konfirmasjonsklede, minnest Gangstad. Minna frå barndom og oppvekst er gjerne sterke sjølv om ein har kome godt opp i åra. Humring Når klokka nærmar seg 12 kjem folk trillande og gåande inn i stua ved Sandøyheimen for å delta på høgtlesing. 15 bebuarar er samla i stua idet Åsrunn ringer med bjølla: eit teikn på at det er klart for lesestund. I dag blir det lese frå Gammel dame med rødvin, Mitt skattkammer, Dynamittpus og fleire historier frå naturtelefonen og frå eit hefte med lokale historier frå Ona. Enkelte avsnitt vekkjer humring blant deltakarane. Det verkar som om leseomboda trefte godt med litteraturen i dag. Eldst i Sandøy Elfrida Morsund har budd på Sandøyheimen i mange år, og ho likar godt å vere med på lesestunda. Det er ei fin forandring frå kvardagen. Veit du forresten kor gamal eg er?, spør Morsund. Det er aldri lett å tippe alderen på folk, der skal ein vere varsam. 80, tippar eg forsiktig. Nei, du må opp. Etter å tippa både 82, 85, 87 og 90 kjem det fram at Elfrida er 97 år og den eldste personen i heile kommunen. Imponerande. At alle bebuarane held seg så godt meiner dei sjølv er fordi Sandøy er den beste kommunen å bu i! Avsluttar med song Leseomboda Åshild Gangstad, Åsrunn Hjelle og Anna Kjerstad innleiar og avsluttar lesestunda med song. I dag er det Martin Finnøy som får bestemme avslutningssong, og han vel den han ofte gjer. Vi kan nå ta den Mellom bakkar og berg, foreslår Martin. Ja, det kan vi. Den kan vi, seier Åsrunn. Heile fem vers kjem på rams utan stopp og nøling. Publikummarar som ikkje var like deltakande under lesestunda blomstar opp når det blir sett tonar til orda. Planlegg neste lesing Etter lesinga er middag neste punkt på programmet for bebuarane, medan leseomboda legg planer for neste høgtlesing. Val av litteratur er eit tilbakevendande tema. Dei lurar på om det er tid for eventyr neste gong, og Piken med svovelstikkene er høgaktuell. Det aller beste er korte historier frå gamle dagar. Vi kan ikkje ha noko som fortset neste gong. Heldigvis er det slik at dersom vi kjem over bøker som vi trur kan passe til lesestund, får vi lov til å kjøpe dei. Då får vi att pengar med bibliotekaren, fortel Kjerstad. Leseombodsordninga: Eit landsomfattande nettverk frå samanslutninga Leser søker bok Leseomboda les på frivillig basis høgt for andre som ikkje greier eller orkar å lese sjølve Leseomboda er organisert via dei lokale folkebiblioteka med oppfølging frå ein fast kontaktperson Fylkesbiblioteket har koordinerande oppgåver i sitt fylke, og arrangerer årlege inspirasjonssamlingar Leseomboda i Møre og Romsdal får ei fin og praktisk veske, sponsa av God helsesatsinga i fylket Ta kontakt med ditt lokale bibliotek eller direkte med Møre og Romsdal fylkesbibliotek dersom du har lyst til å bli leseombod 22 23

13 Velsigna Tekst: Ingrid Kvande Foto: Peder Songedal brubyggjar Prots meiner kultur er så viktig for folk at det burde vore på blå resept. I snart 30 år har han jobba freelance innan kultur, så han veit kva han snakkar om. Per Oddvar Hildre (59) alias Prots er dirigent og korpedagog. Mest kjent er han kanskje som dirigent for koret SKRUK. Dei som ikkje kjenner namnet hans, har sikkert sett bilete av mannen med det frodige skjegget som smilande og engasjert dirigerer koret sitt, anten det er SKRUK, Sunnivakoret eller kor som oppstår meir ad hoc på seminar eller på kultursamlingar utanlands. Starta i studietida Det karakteristiske skjegget har han hatt sidan studietida i No kan eg ikkje ta det vekk, det har blitt eit varemerke, seier Prots om ansiktspryden. Nesten like gamalt som skjegget er koret SKRUK. Det er i år 36 år sidan koret vart etablert, og på desse åra har det hausta gode kritikkar og spela inn 24 plater og CD-ar. Men korleis starta eigentleg det heile? Då eg gjekk på lærarskolen i Volda dirigerte eg eit kor med jamnaldrande, og det var svært givande. Det var så morosamt at vi syntes det var synd å slutte. På den tida fantest Sunnmøre kristelege mannskor, det hadde då eksistert i 30 år. Koret hadde treff to gonger i året, og vi bestemte oss for å satse på noko liknande. Difor etablerte vi Sunnmøre Kristelege Ungdomskor, forkorta SKRUK, og håpet var å kunne møtast eit par gonger årleg. Sidan har ungdommen blitt eldre, og folk frå heile landet er med, ikkje berre sunnmøringar. Vi har til og med ein frå Amsterdam. Men vi har beholdt namnet SKRUK, og vi møtest no 5-6 gonger i året. Drivkrafta 36 år er lang tid, og mange har peika på SKRUK sin evne til å fornye seg. Kva er det som gjer at ein kan halde det høge nivået gjennom så mange år? I starten tenkte vi at dersom koret varer i tre år, skal vi hoppe i taket og vere glade. Det har det jammen gjort. Vi har heile tida teke eit steg om gongen, og så lenge det er morosamt og meiningsfylt fortset vi. Eg er velsigna med å jobba med dei tre tinga eg likar best: som lærar, med folk og med korsong. Med desse elementa på plass kan det ikkje bli betre. Sidan eg har topp motiverte elevar, kan eg bruke all energien på det kreative. Og når det kreative blomstrar, smittar det tilbake på meg, smiler Prots. Eit av dei mange prosjekta den fargerike sunnmøringen er oppteken av, er noko han kallar Kulturmix. Det er eit tur-konsept for reise og musikkinteresserte og for folk som likar å synge. Turdestinasjonane er gjerne litt eksotiske, og eit av måla er at det skal skapast eit kor i løpet av turen med deltakarar frå den norske delegasjonen og folk frå det landet ein besøker. I følgje kommentarane i gjesteboka på Prots si nettside er dette noko som verkeleg fell i smak blant deltakarane. Det heile begynte med at eg og ein kamerat var på ein fem vekers tur i USA tidleg på 80-talet. Dette var ein ordentleg gutetur der vi reiste rundt på konsertar, og snusa rundt på forskjellig musikk. Det var ei flott oppleving, og året etter merka eg kva dette hadde betydd for meg inspirasjons-messig. Eg fann ut at dette var noko eg burde gjere meir i alle fall annankvart år. Reiseleiar Men det å reise rundt er jo dyrt, så då fann eg ut at eg heller skulle arrangere turar og vere reiseleiar for andre. Eg har ein god del musikalske kontaktar, ettersom eg har reist mykje rundt i forskjellige land. Slik vart det, og første turen for Kulturmix gjekk til New Orleans i Turane blir marknadsført ved at Prots sender ut e-post, og no er det 2000 namn på e-postlista over folk som har vore med, eller er interessert i å vere med på Kulturmix. Vi reiser inntil fire gonger i året. Vi brukar i alle fall å reise i haustferien og vinterferien, neste år blir det tre turar. Musikk som brubyggjar Prots fortel at det har vore mange minnerike reiser. På dei første turane var opplegget nytt, og det er kanskje det som festar seg best til minnet. Men det å sjå skandinavar sitje og jobbe og sveitte saman med ungdommar frå Madagaskar eller Kina, der dei skal lære kvarandre songar, er fantastisk. Eg har nokre fine bilete på netthinna av dette. Trass språkbarrierar, hudfarge og ulik kulturbakgrunn skal ein løyse oppgåver saman, og i eit slikt jobbfellesskap merkar vi kor like vi eigentleg er. Du har jobba med kultur i heile ditt liv. Kva meiner du kultur betyr for folk? Dei fleste vil gjerne ha ein jobb der ein tener godt, slik at ein får råd til å kjøpe seg opplevingar som t.d. reiser. Kultur er eigentleg svaret på ein stor del av det vi søkjer, sjølv om vi kan leite andre stader. Dette ser ein i kor, men også i andre kulturformer som til dømes bildande kunst og teater, fortel Prots. Helsebot Når ein møtest om ei felles interesse på tvers av kulturelle syn, religiøse og politiske grenser, opnar det opp. Ein lærer seg sjølv betre å kjenne og blir tryggare i møte med andre kulturar. Det blir faktisk sagt at dei som har kulturopplevingar har betre mental helse og lever lenger. Eg trur at om ein ikkje berre er konsument av kultur, men også er produsent, så verkar det sjølutviklande og positivt for kommunikasjonsevne og sjølvbilde. Det er godt for sjølvbildet i den forstand at ein blir tryggarae på seg sjølv, ein kommuniserer lettare og det blir lettare å leve. Kultur burde vore på blå resept? Ja, det burde det. Skulle roe ned I eit intervju for ti år sidan sa Prots at han skulle roe ned og bli lærar i Ørsta. Det var ein periode då eg hadde reist mykje åleine i mange år. Eg følte at nettverket rotna, sidan eg var ute og reiste når andre hadde fri. På seminar var det litt touch and go med stor aktivitet, men lite kontinuitet. Eg sakna etterkvart eit kollegium, og var så heldig å få jobb på folkehøgskole i Ørsta. Eg var lærar der i 5-6 år, og har framleis ei samling med dei ei veke kvart år. 200 reisedøgn Roa ned har han så visst ikkje. Prots er stadig på farten innanlands og utanlands. Oppsummert blir det ca. 200 reisedøgn i året. No er det slik at eg kallar meg pendlar. Eg er gjerne fire dagar heime og tre dagar borte. I tida fram til jul står konsertar med SKRUK på timeplaner, likeins besøk til Kanariøyane, der han skal delta på seminar med nordmenn busett der. Dette blir arrangert i samarbeid med Den Norske klubben og Sjømannskyrkja. Det er første gongen eg skal besøke dei, seier Prots. Aktiv heile livet og med stadig noko nytt på programmet. musikkliv: Per Oddvar Hildre har vore dirigent for SKRUK i 36 år. Per Oddvar Hildre (Prots) Kjem frå Hildrestranda i Haram, bur i Volda. Freelance sidan 1980 Utdanna lærar i Volda og spesialisert innan musikk i Bergen 24 plate/og CD-innspelingar med SKRUK. 7 plate/og CD-innspelingar med Det Norske Kammerkor Har motteke ulike prisar, mellom anna Spelemannsprisen 24 25

14 ærlig talt Vi snakker med en innflyttet møre og romsdaling. Lønnsom digital kommunikasjon? Rådgivning Grafisk design Publiseringsverktøy Innholdsutvikling Webhotell og epost Søkemotoroptimalisering Statistikk og Analyse Ofret studiene for Norge Jeg flyttet fra Litauen til Molde for 2,5 år siden. Kjæresten min var ferdig med sine it-studier og vi bestemte oss for at det var riktig tidspunkt å flytte til Norge. Selv var jeg i gang med et femårig farmasistudie, men jeg avbrøt dette etter tre år for å flytte. Kanskje tar jeg igjen studiene om noen år. molde ålesund Kontakt Molde: Tlf Kontakt Ålesund: Tlf Grunnen til at vi valgte å flytte til Norge og Møre og Romsdal var at foreldrene til kjæresten min nå mannen min bodde og jobbet her allerede. De likte seg veldig godt, og hadde mye godt å fortelle om Norge og om Romsdal. Vi hadde også vært på besøk en gang selv, og vi hadde lyst til å flytte etter. Min mor bor fremdeles hjemme i Litauen, i byen Alytus som ligger ti mil fra hovedstaden Vilnius. Vi pleier å reise hjem på besøk to ganger i året. Søsteren min bor også i Litauen, mens broren min har flyttet til Irland. Så vi har spredt oss litt. I Litauen er landskapet helt flatt, så jeg liker naturen her bedre. Det er fint at det er litt fjell. Temperaturmessig er det ganske likt, men i Litauen er det litt mer av alt det er noe kaldere om vinteren og litt varmere om sommeren. SESONGKORT NYTT I MOLDE! PANTONE 7461C VIDAREGÅANDE OPPLÆRING FOR VAKSNE Vaksne som har fullført grunnskolen eller tilsvarende, men som ikkje har fullført vidaregåande opplæring, har rett til vidaregåande opplæring frå og med det året dei fyller 25 år. Edita Gudeleviciené (25) Foto: Ingrid Kvande Fordelen for oss med å flytte hit var rett og slett bedre økonomi og at det er tryggere her. Nå har vi kjøpt oss et hus med flere leiligheter som vi leier ut for å få ekstrainntekt. Etter at jeg kom til Norge har jeg jobbet på kafé, først i Fræna deretter i Molde. Det var på jobb jeg lærte meg språket. Jeg gikk to uker på norskkurs da jeg kom, men jeg syntes det var en kjedelig og litt vanskelig måte å lære språket på. For meg passet det bedre å lære språket gjennom å praktisere det på jobb, og heller pugge gloser på fritiden. Å se på norsk tv er også lærerikt. JulEGavEN SOM varer hele ÅRET Foto: Per Tormod Nilsen Årets julegave fra Molde Fotballklubb gir deg og dine kjære mange flotte opplevelser sammen i Priser fra kr. 490,- for barn og kr. 990,- voksne. Åpent salg starter på moldefk.no mandag 14. desember kl Åpner januar 2010 Bedriftsavtale? Kontakt Arild Bakke, tlf Kva tyder dette for deg? Du har rett til informasjon og rettleiing om vidaregåande opplæring. Du har rett til å få din realkompetanse (samla kompetanse frå utdanning og praksis) vurdert og godkjend. Du har rett til avkorta opplæring tilpassa ditt behov når det gjeld tid og stad for opplæringa. Du kan få opplæring med sikte på generell studiekompetanse (allmennfag) eller yrkeskompetanse (til dømes fageller sveinebrev). Ta kontakt med næraste vidaregåande skole/ressurssenter for fleire opplysingar. Edita Gudeleviciené (25) Fra Alytus i Litauen, bodd i Molde i 2,5 år, Jobber på kafé i Molde Nå jobber jeg på kafé på et kjøpesenter. Der serverer jeg mat, og er også litt med på matlagingen. Jeg gjør masse forskjellig egentlig. Norsk mat er litt annerledes en den hjemme i Litauen. Jeg liker ikke norsk julemat, det er for fett, men I elske potetball, det er kjempegodt! I Litauen spiser vi ikke kjøtt på julaften, det sparer vi til 1. juledag. På julaften holder vi oss til fisk eller sild, og som tilbehør drikker vi enten vann, saft eller vin. Øl passer ikke til den maten, det er ihvertfall ikke vanlig. Når vi er hjemme i Litauen er det en ting vi bestandig kjøper med oss hit igjen. Det er chalva! Chalva er et spesialgodteri som består av nøtter og karamell, og er formet som en sjokolade. Mmm, nå fikk jeg litt hjemlengsel! Julsundvegen 12, ved Rica Seilet. Meir info på våre heimesider: Sjå under vidaregåande opplæring/ vaksenopplæring 26 27

15 Kva skal bygda heite? Stadnamnet er ein del av identiteten til dei som bur på stad, og måten ein skriv og uttalar et stadnamn vekkjer sterke kjensler. Tekst: Ingrid Kvande Dette viste seg tydeleg då vi fekk stadnamnlova av 18. mars 1990, som tredde i kraft 1. juli sommaren etter. Lova seier at namna skal ha ei skriftform som er praktisk og tenleg, samstundes som ein skal ta vare på stadnamn som kulturminne, og ho var starten på eit stort arbeid for statens namnekonsulentar og representantar frå Statens Kartverk. Stor aktivitet Så langt har stadnamn fått fastsett skrivemåte her i fylket. At dei har fått fastsett skrivemåte vil seie at namna heretter skal skrivast slik. Det er stadnamn totalt i Møre og Romsdal. Ettersom over ti tusen har fått fastsett skrivemåte har det vore ei ganske aktiv verksemd når det gjeld namnesaker, seier Nils Jørgen Gaasvik ved Statens Kartverk. Berre ein skrivemåte Tidlegare kunne ein plass ei bygd eller grend ha ulike namn eller variantar av namnet på kart, vegskilt og i ulike dokument. Når ein skrivemåte er fastsett skal det heretter vere berre ein skrivemåte. Foto: Ingrid Kvande Foto: Per Tormod Nilsen VARIANTAR: Bygda Hoset på Averøya og Magne frå Averøya med familienamnet Hoseth. Døme på at familienamn og stadnamn ikkje blir skrive på nøyaktig same måte. På somme plassar har det vore gjort tilpassingar for å få eit likelydande namn, og det folk spesielt har merka seg er når namnet som står på skilta ved vegen har blitt endra. Her har det vore nokre konfliktsaker, fortel Gaasvik. Konfliktsaker Han har ikkje noka oversikt over alle konfliktsakene, men det er likevel nokre han hugsar. I Surnadal kommune hadde vi saka om Kvanne som vi ville skulle skrivast Kvenna, og likeins Røkkum på motsatt side av fjorden, der vi foreslo Rykkjem. Innbyggjarane var ikkje samd i dette. Også i Eide kommune har det vore stor debatt, der vi meiner Vasskord er det riktige namnet på ei av bygdene, medan bebuarane vil behalde Vassgård. Gaasvik meiner det eigentleg ikkje har vore mange protestar, men at dei som har vore, har vore tydelege. Teiknar over vegskilta Det hender at folk tek saka i eigne hender og endrar på vegskilta dersom dei ikkje er nøgde. Sporadisk er det slik, seier Ivar Hol ved Statens vegvesen. Vi er lite glade for at folk driv og endrar på skilta det er det same som om ein endrar 60-skilt til 90-skilt. Ein burde teke det opp tenes- teveg i staden for å begynne slik. Det er stygt når skilta blir klussa på, meiner Hol. Bygdenamn og familienamn Noreg er spesielt, ettersom vi truleg er det landet i verda som har flest gardsnamn til etternamn eller slektsnamn. Gaasvik ved Statens Kartverk meiner konfliktane kjem når gamle familienamn og stadnamn ikkje lenger blir heilt like. Det kan vere eit familienamn som har eksistert sidan talet, og har ein skrivemåte som var naturleg på den tida. I dag er det lov å skrive på ein norskare måte. Når familienamnet har gamal skrivemåte, og stadnamnet får nyare skriftform, kan det blir konflikt. Haukabøen Nyleg vart vegen mellom Molde og Aukra utbetra. Tidlegare snirkla vegen seg gjennom gardstunet til familien Haukebø. I staden er det kome ein tunnel gjennom bøen, og etter at den vart opna, er det kome opp nye vegskilt, og her står det Haukabø med a. Stadnamnet Haukabøen har tidlegare stått på kart, og no er det overført til Foto: Ingrid Kvande UT AV TUNNELEN: Folk er glade for tunnel i staden for veg gjennom tunet til familien Haukebø, men enkelte meiner det riktige namnet ikkje er Haukabøen. vegskilt. Det luktar konflikt, og ganske riktig. Folk ville gjerne ha tunnel, men ikkje Haukabøtunnelen gjennom Haukabøen. Dei uttrykkjer seg no ved å teikne over vegskilta. Gaasvik bekreftar at det har vore ein konflikt her på grunn av at familienamnet og stadnamnet Stadnamnlova Tok til å gjelde 1. juli 1991, med endring gjeldande frå 1. august 2006 Siktemålet til lova er at eitt og same stadnamn på ein og same staden skal ha ei offisiell form, som skal brukast av alle offentlege etatar (kommunane, Vegvesenet, Posten, NSB, Statens kartverk osv.). Denne offisielle forma skal førast inn i Sentralt stadnamnregister (SSR) Som hovudregel skal det takast utgangspunkt i den nedervde lokale uttalen ved fastsetjing av skrivemåten av stadnamn To eller fleire skriftformer av same namn på same namneobjekt kan fastsetjast som sidestilte dersom det til dømes er sterk lokal interesse for to eller fleire av formene Det er stadnamn totalt i Møre og Romsdal stadnamn har fått fastsett skrivemåte no har ulik skrivemåte. I somme tilfelle kan det også vere fleire variantar av familienamn, og då er ikkje svaret like enkelt. Familienamn med og utan H er eit døme på at skriving av familienamn ikkje treng å vere eintydig, meiner Gaasvik. Søkbar namnedatabase Peter Halleråker ved Høgskulen i Volda var ansvarleg for innsamling av stadnamn i perioden Dette resulterte i ei stadnamnsamling for heile fylke på nærare namn. Arbeidet var finansiert av Møre og Romsdal fylkeskommune og Kartverket. Ein sit i dag på ein digitalt stadnamndatabase for Møre og Romsdal som er ein unik kulturhistorisk kjelde til bruk både for privatpersonar, forskarar, kommunar, fylke og stat. Samlinga er unik fordi det var mykje eldre personar som vart intervjua i innsamlingsarbeidet og desse er i dag borte. Utan innsamlinga ville denne kulturhistoriske skatten gått tapt

16 Kvanne eller Kvenna? Bygda Kvanne på Nordmøre er ein plass der det har vore namnekonflikt. Her ville Statens Kartverk endre skrivemåten frå Kvanne til Kvenna, fordi dei meinte det passa betre til den lokale talemåten, og den nye skriftforma vart fastsett i Saka vart teke opp på nytt i 1997, etter ein aksjon som samla 779 lokale underskrifter for skrivemåten Kvanne. Eit nytt vedtak frå Statens Kartverk i 1998 sa igjen Kvenna. Identitet Lokalbefolkninga hadde no fått blod på tann, og ville kjempe mot namnekonsulentane for å gjere om på vedtaket. Ein som engasjerte seg svært sterkt i denne saka var Einar Kvande, som køyrde saka på vegne av Kvanne Grendalag. Kvifor var dette arbeidet så viktig? Det handlar om identitet. Kvanne er eit godt innarbeid namn som vi har vakse opp med. Forslaget Kvenna var ei heilt ny skriftform, og heilt framandt for oss. Det skar i augene då vi såg det på skilt. Vi uttaler namnet Kveinna (med palatalisering), derfor vil ikkje Kvenna vere riktig i forhold til uttale. Det vil ikkje bli rett utan at vi tek i bruk lydskrift. Eg tykkjer det er rart at ein skal skrive stadnamna på dialekt. Vi skriv anten nynorsk eller bokmål, vi skriv då ikkje på dialekt? Opp i Klagenemnda Då saka kom opp i Klagenemnda for stadnamnsaker den 30. juni 2000, vart namnet fastsett til Kvanne på bygda, og Kvennaåsen og Kvennaneset i samansett form. Vi trudde nesten ikkje det var sant då vi fekk vete at vi hadde vunne saka. Vi var utruleg letta det var ei bør som datt av skuldrene. Det var ei sterk oppleving, vi tok nesten til tårene, fortel Kvande. Stort engasjement I løpet av kampen var det samla inn 779 underskrifter, fleire enn talet på personar i bygda. Det vart forfatta flammande innlegg i lokalavisa, og det var aktiv kontakt med både lokalpolitikarar, språkforskarar og folk i departement. Det vitnar vel om at det går an å køyre sak om ein står saman? Det går an, men det er jammen ikkje lett. Det krev svært mykje energi og kampvilje om ein skal nå gjennom. På mindre stader er det lettare å endre namnet med eit pennestrøk, folk orkar ikkje engasjere seg. Store plassar slepp unna antakeleg fordi ei namneendring ville møtt for stor motstand. Vi var svært heldige som klarte det, eg meiner å hugse at det var leiaren i Klagenemnda si dobbelstemme som avgjorde, seier Kvande. Eg hadde ikkje gjort det ein gong til, det tok på. JUBEL: Bygdefolket på Kvanne var lukkelege då dei vann kampen og fekk behalde stadnamnet Kvanne. Kartverket måtte endre karta, og Fjord1 kunne korrigere ferjeruta. Ruta heiter nok ein gong rute 46: Kvanne Røkk Rykkjem. Einat Kvande i midten. Foto: Birger Løfaldli/Driva Hvilken krise? Når alle snakker om krise er det behov for smarte løsninger som effektiviserer forretningsdriften. ØkonomiBistand er rådgiver og forhandler av programvare innen regnskap, logistikk, CRM og lønn. Våre erfarne medarbeidere tenker helhetlig, og evner å identifisere og løse de problemer som kan oppstå, både ved implementering og drift. ØkonomiBistand ser deg utenfra men arbeider innenfra. Det er slik vi gjør deg bedre. Din totale samarbeidspartner innen regnskap, logistikk, CRM og lønn Sandveien 9, 6413 Molde Tlf Fax e-post:

17 Kort sagt Høgskolen i Ålesund med siger i Idecup 2009 Idecup 2009 er ein konkurranse for Høgskolar og Universitet om beste forretningsidé på heile Vestlandet. Finalen gjekk av stabelen i Bergen. Studentbedrifta Aquaranch frå Høgskolen i Ålesund vann 1. premien på , kr. for eit nytt teknisk konsept som kan gi betydelege lågare driftskostnader og betre sikkerheit for rømming og miljøgevinstar for oppdrett av laks, torsk, kveite og piggvar. Produktet har eit betydeleg internasjonalt potensial. Studentbedrifta Eureka frå Høgskolen i Ålesund vann 2. premien på kr. for ein idé som kan forbetre kommunikasjonen for døve og hørslehemma. Senter for kunstproduksjon SEANSE ved Høgskulen i Volda og er ein arena for kompetanse og utvikling av samarbeid mellom barnehage, skule og kunstfeltet. SEANSE set i verk nasjonale og internasjonale møtepunkt i spennet mellom kunst og utdanning. SEANSE inviterer til arbeidsopphald for kunstnarar, crossoverprosjekt, forsking, konferansar, seminar, kurs og workshops. SEANSE inkluderer alle kunstformer og har som mål å skape kvalitetsproduksjonar for barn og unge. SEANSE stimulerer til nye møte mellom utdanning og kunstnarleg praksis. I samarbeid med Høgskulen i Volda tilbyr SEANSE kompetansegivande studieemne. Kulturhistorisk perspektiv Førsteamanuensis Hans Jacob Orning ved Historisk institutt i ved Høgskulen i Volda skal vere redaktør og forfattar for den nye Noregshistoria frå Aschehougs forlag. Både Hans Jacob Orning, Njåstad og Nielsen er alle i 40- åra, og har vakse opp med historieforteljing i eit postmodernistisk og kulturhistorisk perspektiv. Vi vil freiste å formidle denne ballasten i den nye Noregshistoria. Det inneber mellom anna fokus på menneska som kulturelle vesen som lever i ulike fellesskap. Satsar på kulturfag Avdeling for kulturfag ved Høgskulen i Volda har det største fagmiljøet innafor kultur- og idrettsfag utanom storbyane i Noreg. Studietilboda femner om media og design, digital kompetanse i i læring, kunst og handverk, drama, musikk og kroppsøving/friluftsliv. Avdelinga samarbeider tett med Møre og Romsdal fylkeskommune om kulturformidling og kulturproduksjon gjennom Seanse, senter for kunstproduksjon. Avdelinga samarbeider med universitet i Tyrkia, Storbritannia, Baltikum m.m. og har stor internasjonal utveksling av studentar. Studentambassadørane klare for å representere Høgskolen i Ålesund 14 studentar frå forskjellige studieprogram ved Høgskolen i Ålesund er no klare for å reise landet rundt og presentere høgskolen og studietilboda. Dei skal representere høgskolen ved nasjonale messer i Bergen, Trondheim, Oslo, Lillestrøm og Ålesund, i tillegg til å reise rundt på vidaregåande skolar og halde presentasjonar. Årets ambassadørar har vore gjennom eit opplæringsprogram som inneber salstrening og presentasjonsteknikk, så dei er godt førebudd på å auke talet på søkjarar til neste års opptak. Ærefullt oppdrag til Høgskolen i Ålesund Webjørn Rekdalsbakken og Ottar Osen ved Automatiseringsutdanninga til Høgskolen i Ålesund har fått det ærefulle oppdraget å arrangere det sokalla Servomøtet neste år. Servomøtet er den desidert viktigaste møteplassen for automasjons- og kybernetikkmiljøet i Norge. Servomøtet blir arrangert kvart år, og har ein tradisjon som går heilt tilbake til I år deltok over 150 forskarar og industrirepresentantar på møtet, som blei halde på Statoil- Hydro sitt forskningssenter på Rotvoll. Rekdalsbakken og Osen ser fram til arrangementet, og reknar med at lokale bedrifter og forskningsmiljø nyttar dette gyldne høvet til å presentere seg sjølv for det fremste automasjonsforumet i landet. Etablering av eit senter for logistikk og innovasjon Høgskolen i Molde arbeider no med å etablere eit senter for logistikk og innovasjon saman med næringslivet, med planlagt oppstart i første halvår Hovudhensikta med senteret er å samle og vidareutvikle næringslivsengasjementet ved HiMolde, Møreforsking Molde og Molde Kunnskapspark AS. Frå Venstre Bjørnar Aas, Roar Lervik og Hans Fredrik Nordhaug. Knoppskyting med utspring frå logistikkmiljøet ved HiMolde Det siste halve året er det etablert tre bedrifter med basis i logistikkfagmiljøet ved HiMolde. Alle er etablert og har tilhald på Molde Kunnskapspark AS. X2X Maritime AS jobbar med utvikling av eit avansert logistikkstyringssystem for offshorebransjen. MIL Innovations AS løyser avanserte logistikkutfordringar for de fleste bransjar, medan Effector GSCM AS har fokus på verdikjedeeffektivisering. Kø av bedrifter som ønskjer studentar utplassert Takka vere eit godt og nært samarbeid med næringslivet i regionen etterspør bedriftene fleire studentar enn Høgskolen i Molde kan tilby. Faget Utplassering i bedrift kor studentane jobbar eit halvt år ute i ei bedrift har blitt ein kjempesuksess, seier avdelingsleiar Roar Lervik (bildet) ved HiMolde. Her oppnår studentane god læring gjennom å få jobbe med konkrete logistikk utfordringar midt i studiet

18 Smøla: Ein av kandidatane til Årets kulturminnekommune har rike torvtradisjonar. 7 kommunar kandidatar til kulturvernkommune Oversikt: Atlaset skal innhalde opplysningar om gamle bygningar og andre kulturminne. Bildet viser Bygata ved Romsdalsmuseet i Molde. Digitalt kulturminneatlas Kulturminna i Møre og Romsdal skal samlast på ein plass på internett. Som første fylke i landet er Møre og Romsdal klar med eit felles, digitalt kulturminneatlas! I åra framover skal atlaset fyllast med informasjon av høg kvalitet til glede for mange aktørar. Tekst og foto: Ove Rødal Kulturminneatlaset får fleire viktige funksjonar: Kommunane treng ei samla oversikt over viktige kulturminne for å ta gode avgjerder med omsyn til planlegging og vern. Kunnskapen som ligg i atlaset blir eit godt grunnlag for bruk i undervisning, og reiselivet har bruk for kvalitetssikra data i si formidling. For journalistar vil atlaset ha stor nytte. Sist, men ikkje minst, vil alle innbyggarane lære meir om si eiga lokalhistorie ved bruk av atlaset. Heilskapleg kulturhistorie Atlaset skal innehalde kulturminne og kulturmiljø som innbyggarane meiner er viktige, frå store samanhengande kulturmiljø til små enkeltminne, frå bymiljø, bygningar, kulturlandskap og tekniske kulturminne til samferdelsminne som Klare: Kvartett klar med kulturminneatlas for Møre og Romsdal fylke: Frå venstre rådgivar Brit Hansen, koordinator Øyvind Takøy Naas, rådgivar Randi Ida N. Rønning og rådgivar Knut Sindre Vale. vegar og bruer. Ein vil også at alle kulturminne med nasjonal og regional verdi kjem med. På enkelte område er det tidlegare gjort få registreringar, og for å få ei meir heilskapeleg kulturhistorie, er det ønskjeleg å få registrert fleire bygningar bygde etter 1900 og andre kulturminne enn hus, frå etter Mange kommunar er veldig engasjerte og har venta lenge på ein felles database for kulturminneatlaset, seier rådgivar Brit Hansen ved kulturavdelinga i Møre og Romsdal fylke. Databasen var klar til bruk i oktober Hansen karakteriserer interessa for atlaset som overveldande, og samarbeidet med kommunane i heile oppstartsfasen har vore god. I løpet av 2010 reknar ho med at alle kommunane i fylket vil bruke verktyet og legge ut opplysningar og historier om lokale kulturminne på databasen Dette er eit atlas som kjem til å bli betre og betre med åra, etter kvart som stoff blir lagt inn, seier Hansen. Fylket har jobba med prosjektet dei siste to åra, i samarbeid med kommunane. Nyleg vart det første kurset halde i Hareid på søre Sunnmøre, og fleire kurs vil bli arrangerte framover, for å førebu kommunane på arbeidet med innhaldet i atlaset. Brukarvenleg Koordinatorane Knut Sindre Vale og Øyvind Takøy Naas frå Møre og Romsdal fylke har hatt ansvaret for den tekniske utforminga av kulturminneatlaset, og har lagt vekt på at det skal vere brukarvenleg. Stoff som har nyhende i seg, vil automatisk bli ruta til kommunane sine heimesider og andre aktuelle heimesider. Rammeverket for atlaset er så enkelt som mogleg, slik at det er lett for kommunane og sogelaga å legge inn nytt stoff, anten det gjeld tekst, bilde, kart, lyd eller film, seier Vale og Naas. Fylket vil ha ei god oppfølging på prosjektet, gjennom kurs og kontakt med kommunane og dei som legg inn stoffet. Kvar kommune skal ha ein person med overoppsyn med det lokale stoffet. Andre, mellom anna folk i sogelaga, blir viktige brikkar for å få det gode kulturminne-stoffet på plass i atlaset. Ein jury har i haust arbeidd hardt for å finne fram til den beste kulturvernkommunen i Møre og Romsdals i 2009, som ein lekk i markeringa av Kulturminneåret. Juryen tok si avgjerd 10. desember. Nasjonalt blir det lagt vekt på digitale satsingar i kulturminneåret, men juryen let også fysisk ivaretaking av kulturminne vege tungt i kåringa av beste kulturvernkommune i fylket, seier rådgivar og fylkeskontakt for Kulturminneåret 2009, Randi Ida N. Rønning. Andre moment er gode opplegg for kulturminneløyper i kommunen. Smøla var blant dei kommunane som fekk nasjonale pilotmidler til dette, og var først i heile landet til å legge ut løype på nettstaden loype.kulturminneaaret2009.no. Seinare har fleire andre kommunar kome etter. Samarbeid mellom kommunen og det frivillige, gode bevaringsplanar, arrangement/prosjekt, medieomtale og gode artiklar på nettstaden (Digitalt fortalt) tel også i vurderinga til juryen. Dei sju kommunane som er med i kåringa, er Aukra, Aure, Averøy, Norddal, Smøla, Sula og Tingvoll. Stoffet du finn på nettstaden der alle kan bidra med stoff, fortel om eit fylke med store kulturelle ressursar. Vi er heilt på landstoppen i talet på historier, seier Rønning. Ho skulle likevel ønskje at endå fleire brukte nettstaden, som er ein fantastisk database med forteljingar, bilde, film og lydopptak. Den vil bli ståande og fortsette å vekse etter at kulturminneåret er over

19 Fleire turmål Møre og Romsdal fylke vil ha endå fleire ut på tur. Oppskrifta er fleire godt merka turløyper. BESØKSAUKE: Turstien rundt Kleivvatnet opna i september besøkande hadde notert seg inn i turboka i fjor. Så langt i år er talet Foto: Kleivvatnets venner. turbok: Marita Ekroll og Marte Ekroll Hove skriv seg inn i boka ved Kvamebrua i Stordal. (Foto: Hallgeir Hove) Tekst: Ingrid Kvande gjarane, Erna Aasen, hadde heile tre turar pr dag i perioden. I turbøkene er det også dokumentert at 89 år gamle Martin Storheim hadde 11 turar opp den bratte oppstiginga til Mosætra. Spreke folk! Aktivt turlag Vi har ei eineståande dugnadsånd i Stordal, og her fekk vi trigga den ånda, fortel Hove. Vi innrømmer gjerne at kroner var ei fin gulrot for oss, og vi var dyktige til å motivere folk til å gå på tur. Pengane vi vann har vi mellom anna brukt til innkjøp av lavvo, gapahuk, gps apparat og andre tiltak til tur og trimgruppa, fortel Hove. At premien vart nytta til å gjere det enda trivelegare å vere på tur er det dermed ingen tvil om. Vi var mykje på tur denne perioden, og vi har halde fram også etterpå. Stordal turlag gjer ein kjempejobb i å arrangere turar, understrekar Hove. turen kring Kleivvatnet. Opp til Skihytta i Molde er traseen no endra. Den er slakare, slik at det er mogleg å rulle opp med barnevogn og dermed lettare for småbarnsforeldre å ta med heile familien på tur. I tillegg har Friluftsråda gjort ein kjempejobb med turportalen og Rauma har utvikla Romsdal.com. Det er mange gode døme, og vi vil ha enda fleire. Vi tenkjer enkelt: Jo fleire tilrettelagte mål, jo fleire kjem seg ut, seier Neerland. Arbeid med turmål Med utgangspunkt i fylkesplanen for Møre og Romsdal er det igangsett kartlegging og tilrettelegging av 10 turmål i kvar kommune i fylket og utgreiing om samanhengande turnett VARDE: Ved Møre og Romsdal fylke meiner ein at tilrettelagte turmål gir meir folkerørsle. (Foto: Ingrid Kvande) Tekst: Ingrid Kvande Det å legge til rette for friluftsliv er ein del av friluftssatsinga i den nye fylkesplanen, seier seksjonsleiar Svein Neerland i Møre og Romsdal fylke si folkehelsesatsing. For å få fleire folk i aktivitet, vil vi at dei mange turmåla i fylket skal bli betre skilta. Vi vil kartlegge flest mogleg turmål og bruke ei felles gradering. Til dømes raud, grøn og blå. Kanskje er gul løype 1,5 km, raud løype 3 km, blå løype 5 km og så vidare. I tillegg vil vi gradere vanskelegheitsgrad i ter-renget med symbol. Når ein veit kor lang og krevjande turen er, blir det enklare å velje den utfordringa som passar (best). Neerland legg til at turmåla er der i dag, men dei er gjerne dårleg skilta og det er litt tilfeldig kven som veit om dei. No må vi gjere ein jobb saman med kommunar og organisasjonar, slik at turmåla blir løfta fram og standarden blir heva. Starta med friluftslivets år Prosjektet skal gå over tre år, og bakgrunnen for det heile kom under Friluftslivets år for fire år sidan. Då ville vi finne på noko, og sette difor i gong ein konkurranse der kvar kommune skulle plukke ut ti turmål, der minimum tre var barnevenlege og minimum to var tilgjengelege for rørslehemma. Det er ikkje ofte vi får slik respons av å sende ut eit brev til kommunane, men her var alle i fyr og flamme, fortel Neerland. Når kommunane hadde plukka ut turmåla, gjekk konkurransen ut på at innbyggarane skulle registrere at dei brukte turmåla ved å skrive namnet sitt i ei bok. Den kommunen som klarte å få flest namn inn i turbøkene fekk ein premie på kroner. Enkle turmål mest populære Det som overraska oss litt, var at det var dei turmåla som var tilrettelagt for rørslehemma som faktisk var best besøkt totalt sett. Vi trudde at folk helst ville klyve til fjells, men det viser seg at dei korte turmåla er vel så populære. I ein hektisk kvardag er det kanskje trettiminutters turane som er lettast å gi seg i kast med, og ut i frå ein helseperspektiv er dette bra nok om ein tek turen ofte, seier Neerland. Stordal årets turkommune I Stordal klarte dei verkeleg å få folk opp av sofaen. Kulturkonsulent i Stordal kommune, Hallgeir Hove, fortel at dei hadde registrerte turar frå 1. mai til 30. september det året. Sett i forhold til at det er 1000 innbyggjarar i kommunen skulle ein tru at stordalingane ikkje gjorde anna enn å gå på tur desse sommarmånadane. Turkonkurransen freista både store og små. Ein av innbyg- Tilrettelegging må til Erfaringa frå denne konkurransen viser at dei kommunane som fekk flest folk ut på tur var dei som var dyktige til å motivere og informere, og som har jobba med å legge til rette for turvegar, turstiar og friluftsområde for innbyggjarane sine, seier Neerland. Godt i gang I prosjektet vi skal i gang med no, hadde vi i utgangspunktet tenkt at kvar kommune skulle plukke ut ti turmål som dei skal jobbe vidare med dei neste tre åra. Tre av måla skal vere tilrettelagt for rørslehemma, og to skal vere omkring eit kulturminne. Men vi veit at dei i Rauma allereie har plukka ut 20 turmål. I det heile har mange kommunar kome langt. I Vestnes kommune er Kråkvika eit godt døme på område som er godt tilrettelagt, og på Kleive har vi den flotte rund- Minimum tre av desse er universelt utforma, minimum 3 knytt opp til kulturminne og minimum 1 er rundløype, med start og mål på samme plass og med gode parkeringstilhøve. Ansvar og samarbeidspartar er Møre og Romsdal fylke, kommunane, frivillige organisasjonar, reiselivet og friluftsråda. Det er også igangsett arbeid med å leggje ein strategi for felles skilting av vegar, løyper og turmål. Ansvar og samarbeidspartar er Møre og Romsdal fylke, friluftsråda og kommunane. Ansvarleg: Prosjektleiar Vegar Bellingmo

20 med penn og pensel Inga Dalsegg er kunstnar, busett i Rindal for små grupper med store oppgaver 15 dobbeltrom Stuer Spa-avdeling Konferanseavdeling/auditorium/ kino for 30 personer Totalt 980 m² Atmosfære i alle detaljer Venner Bjorli Låve er en høy standard opplevelse uten at det koster mer enn hva du betaler på et hotell. Egner seg til store og mindre grupper, bedrifter og organisasjoner venner og private feiringer. Men først og fremst til alle som synes det er bedre med mye hygge for få enn litt hygge for mange! BJORLI LÅVE, 2669 BJORLI Telefon: E-post: Noen har mange venner, andre har få. Jeg er av typen som har få nære venner, men de jeg har setter jeg desto større pris på. Jeg fikk en invitasjon til en nyttårsfest for noen år siden, den startet med å fortelle at i år inviterer vi 70 av våre nærmeste venner 70 NÆRE venner tenkte jeg, er det mulig da??? Slik jeg ser det så er en vennekrets bygd opp av forskjellige typer venner: Man har man noen få utvalgte nære venner eller bestevenner dette er personer man kan fortelle alt til og virkelig stole på, personer man vet stiller opp for deg uansett hva som skjer og hvor vanskelig det blir. Det er ikke mange personer jeg vet jeg kan ringe til bare for å gråte, men de få beste vennene jeg har er slike. I tillegg har man naturligvis vanlige venner, de er folk man har det gøy sammen med, alt fra å gå på kino til shopping, konserter, drikke kaffe sammen med og slikt noe, men man betror ikke alle sine innerste hemmeligheter til disse vennene. Og så har man bekjente, de er enda et hakk lengre ut, dette er personer man snakker med når man møter de, man har det gøy sammen når man tilfeldigvis treffes ett sted, dette er folk man møter i enkelte sosiale sammenhenger, og kanskje bare har kontakt med på den måten, eller det kan være kolleger som man kun har kontakt med på jobb men aldri ellers. Familien sin kan man ikke velge, noen har et tett og nært forhold til familien sin, andre har ikke så god kontakt, og atter andre har rett og slett et så dårlig forhold at de velger å ha minst mulig kontakt med familien sin. Venner derimot, de velger vi selv, og vi kan selv velge hvor gode venner vi ønsker å være. Ønsker du å være en venn som prioriterer å ta deg tid til å snakke med noen hele kvelden når de har det vanskelig selv om du egentlig har mye du føler du skulle ha gjort, eller velger du motsatt? Hvordan og hvor mye ønsker du at dine venner skal stille opp for deg når du trenger dem? Gode og ekte bestevenner er de som fremdeles står igjen og er der når livet ikke bare er smil og latter lenger, de er der og hjelper deg gjennom de vanskelige periodene. En av mine gode venner i England oppdaget hvor få nære venner han hadde da han gikk konkurs og mistet alt. Han som tidligere hadde vært midtpunktet i en stor gjeng og alltid spandert drinker på alle hele kvelden, stod igjen på bar bakke uten penger, jobb og hus da var han plutselig ikke så populær lenger, og han stod igjen med kun to venner... Selv hadde jeg et veldig stort behov for gode nære venner da tvillingsøsteren min ble drept, og min venninne Unni var da den som måtte holde ut med at jeg ringte til alle døgnets tider, gråt, snufset og trengte trøst. Hvis Unni ikke var hjemme så la jeg igjen så lange beskjeder på telefonsvareren hennes at kassetten på svareren hennes ble full. Telefonregningen min i denne perioden var enorm, jeg bodde i England og ringte til Norge støtt og stadig, men jeg var heldig som hadde noen jeg kunne ringe til for trøst, støtte og oppmuntring når jeg trengte det. Jeg mener en venn er en du alltid kan søke råd hos, prate om alt med, få oppmuntring hos, gråte hos eller le sammen med. Og ikke minst er en venn en som lytter med både hjerte og hode, og som er ærlig, selv når sannheten ikke er det du ønsker å høre. For en god venn bør være helt ærlig og kunne si ting som at den kjæresten din er helt feil for deg, vær så snill og tenk deg om, ikke gift deg med ham!. En venn kjenner dine innerste tanker og drømmer, og er også der og støtter deg og tror på deg selv de gangene du er oppgitt over deg selv og er langt nede. Og skal man oppfylle alle de kriteriene, så kan jeg ikke forstå hvordan man skal ha mulighet til å ha 70 slike nære venner, men andre definerer muligens gode venner på andre måter enn meg? Inga Dalsegg 38 39

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 1 Rolf Lystad 12.05.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Nynorsk Institutt for lærerutdanning og skoleutvikling Universitetet i Oslo Hovudtest Elevspørjeskjema 8. klasse Rettleiing I dette heftet vil du finne spørsmål om deg sjølv. Nokre spørsmål dreier seg

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv.

Alle svar er anonyme og vil bli tatt vare på ved Norsk Folkemuseum kor vi held til. Ikkje nemn andre personar med namn når du skriv. Særemne 3-100 år med stemmerett I 2013 er det hundre år sidan alle fekk stemmerett i Noreg. På Norsk Folkemuseum arbeider vi i desse dagar med ei utstilling som skal opne i høve jubileet. I 2010 sendte

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes

Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes Arbeidsnotat til bymøtet 7. mai 2007, tiltaket Tilflytting 2017 Av Heidi-Iren Wedlog Olsen og Severin Aarsnes Anne og Thomas på flyttefot Flyttemønster blant ungdom/unge vaksne i Møre og Romsdal, 1980

Detaljer

Spørjeundersøking om sentrumsområde

Spørjeundersøking om sentrumsområde Spørjeundersøking om sentrumsområde Befolkningsundersøking i Hordaland 2013 AUD-rapport nr. 1 2013 Bakgrunn og metode Undersøkinga er utført på oppdrag frå, og i samarbeid med Planseksjonen i Hordaland

Detaljer

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Kompetanse for ei kunnskapsintensiv framtid

Kompetanse for ei kunnskapsintensiv framtid Kompetanse for ei kunnskapsintensiv framtid Finn Ove Båtevik Else Ragni Yttredal Marthe Hanche-Olsen Presentasjon VRI Forskersamling, 6.-7. mai 2013 Kva påverkar attraktiviteten til arbeidsplassar i marine

Detaljer

Page 1 of 7 Forside Elevundersøkinga er ei nettbasert spørjeundersøking der du som elev skal få seie di meining om forhold som er viktige for å lære og trivast på skolen. Det er frivillig å svare på undersøkinga,

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08

Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Eleven i ein lærande organisasjon vurderingsarbeid i skulen. Presentasjon av eit dr.gradsarbeid Astrid Øydvin 19.09.08 Alternative titlar: Vurderingsarbeid: Arbeid med kvalitet i skolen i spenning mellom

Detaljer

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK

Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK Tenk på det! Informasjon om Humanistisk konfirmasjon NYNORSK FRIDOM TIL Å TENKJE OG MEINE KVA DU VIL ER EIN MENNESKERETT Fordi vi alle er ein del av ein større heilskap, er evna og viljen til å vise toleranse

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-)

Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Kjære føresette. Nok ein månad er snart over! Tida går veldig fort, spesielt når vi har det kjekt. Og det er akkurat det vi har på SFO:-) Alle borna i 1 klasse byrjar å bli trygge i sine nye omgivelser.

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9

SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 SETNINGSLEDD... 2 Verbal... 2 Subjekt... 2 Objekt... 5 Indirekte objekt... 6 Predikativ... 8 Adverbial... 9 1 SETNINGSLEDD Verbal (V) Eit verbal fortel kva som skjer i ei setning. Verbalet er alltid laga

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Informasjon til elevane

Informasjon til elevane Informasjon til elevane Skulen din er vald ut til å vere med i undersøkinga RESPEKT. Elevar ved fleire skular deltek i undersøkinga, som vert gjennomført av Læringsmiljøsenteret ved Universitetet i Stavanger.

Detaljer

Månadsbrev for Rosa september 2014

Månadsbrev for Rosa september 2014 Månadsbrev for Rosa september 2014 Oppsummering/ evaluering av september Språkutvikling Omsorg Ser at borna no stort sett er trygge både på rutinane, dei andre barna og dei vaksne på avdelinga. Dette fører

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten.

Desse punkta markerar utdrag frå kommentarfeltet i undersøkinga som me har lima inn i rapporten. Rapport. Innbyggjarundersøkinga 2015 Ulvik herad. Generelt om spørsmåla: Spørsmåla kunne graderast på ein skala frå 1-6, kor 1 var dårlegast. Eit gjennomsnitt på 3,5 vil seie ein vurderingsscore midt på

Detaljer

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE

PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE PLAN FOR BRUK AV NYNORSK I NISSEDAL KOMMUNE Vedteke av kommunestyret 2. oktober 2014, sak 67/14 1 Innhold 1. Kvifor plan for bruk av nynorsk i Nissedal kommune?... 3 1.1 Bruk av nynorsk internt i organisasjonen

Detaljer

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor»

Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Til deg som er ny i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss i Maurtuå Barnehage. Dette heftet med informasjon håpar me kan være til hjelp for deg når du skal være vikar.

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii

KoønnWEK. v/sidgr.1- or 11(0I: &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. iii KoønnWEK v/sidgr.1- or 11(0I: iii &oluttd,oryvrytidiar inkm32rin3 (stuck:0. Opplysningar om søkjaren: Namn:Jorun Larsen Adresse: Seimsvegen 73 Postnr./stad: 5472 SEIMSFOSS Telefon: 91398512 Organisasjonsnr:

Detaljer

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv

Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Gründercamp Samarbeid skule næringsliv Kva er gründercamp? Treningsleir i kreativitet og nyskaping Elevane får eit reelt oppdrag med ei definert problemstilling Skal presentere ei løysing innanfor eit

Detaljer

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll

for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll for leiarar og medarbeidarar innan handel og service i Askvoll Etablere felles standard innan service og kundehandsaming i Askvoll Guiden tek for seg grunnleggande og enkle reglar - enkelte vil hevde at

Detaljer

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE

INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE INFORMASJONSHEFTE FOR STUDENTAR I LYEFJELL BARNEHAGE Alle vaksne i Lyefjell barnehage arbeider for at det enkelte barn opplever at: Du er aktiv og tydelig for meg Du veit at leik og venner er viktige for

Detaljer

Månadsbrev for ROSA mars 2015

Månadsbrev for ROSA mars 2015 Månadsbrev for ROSA mars 2015 Oppsummering/ evaluering av mars Mars har vore ein lunefull månad med tanke på veret, men vi gledar oss over mange fine dagar med sol og vårleg varme. Har vore mykje ute og

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman

Olaug Nilssen. Få meg på, for faen. Roman Olaug Nilssen Få meg på, for faen Roman 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2012 ISBN 978-82-521-8231-6 Om denne boka Ein humorstisk roman om trongen

Detaljer

Her starta det. Og her feira dei grunnlova sist helg

Her starta det. Og her feira dei grunnlova sist helg Rundt 1000 var samla på Gulatinget for å feire Grunnlova. Foto: Anne Hovland Her starta det. Og her feira dei grunnlova sist helg Anne Hopland http://www.firda.no/nyhende/article7453154.ece Publisert 01.07.2014

Detaljer

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår?

Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Kvifor vèl folk å busetje seg i kommuna vår? Innlevert av 7B ved Bergsøy skule (Herøy, Møre og Romsdal) Årets nysgjerrigper 2015 Vi i klasse 7B har mange ulike ting vi lurer på, og synes det høyrdes spanande

Detaljer

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge

Når sjøhesten sviktar. KPI-Notat 4/2006. Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge KPI-Notat 4/2006 Når sjøhesten sviktar Av Anne-Sofie Egset, rådgjevar KPI, Helse Midt-Norge En notatserie fra Kompetansesenter for pasientinformasjon og pasientopplæring Side 1 Sjøhesten (eller hippocampus)

Detaljer

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak.

sekstiåring. Vi er sjølvsagt positive til prioriteringa av ungdom, og har allereie utfordra statsråden til å invitere oss med på utforminga av tiltak. Vi takkar for mulegheita til å vere til stades og kommentere nye og spennande tal. For oss som interesseorganisasjon er det naturleg å gå rett på operasjonalisering av ny kunnskap. Bør funna vi har fått

Detaljer

Bli verande eller reise vidare? avgjerande faktorar når høgt utdanna vel å bu og arbeide i distrikta

Bli verande eller reise vidare? avgjerande faktorar når høgt utdanna vel å bu og arbeide i distrikta Bli verande eller reise vidare? avgjerande faktorar når høgt utdanna vel å bu og arbeide i distrikta Bygdeforskingdagen, Trondheim 5. november 2013 Finn Ove Båtevik Ein studie av bedrifter og tilsette

Detaljer

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage

Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Referat frå foreldremøte 06.05.14. Tjødnalio barnehage Tilstade: Personalet, foreldre og Nina Helle. Kva er BTI: Stord kommune er ein av 8 kommunar som deltek i eit prosjekt som skal utarbeide ein modell

Detaljer

Månadsplan for Hare November

Månadsplan for Hare November Månadsplan for Hare November tlf: 51 78 60 20 VEKE MÅNDAG TYSDAG ONSDAG TORSDAG FREDAG 45 Barn, kropp og berøring 2. 3. 4. 5. 6. «barn, kropp og berøring» 46 Barn, kropp og berøring 9. 10. 11. 12. Åsmund

Detaljer

Maritimt Møre i møte med ei kunnskapsintensiv framtid

Maritimt Møre i møte med ei kunnskapsintensiv framtid Maritimt Møre i møte med ei kunnskapsintensiv framtid Forskingsdagane 2013, Quality Hotel Ulstein, Ulsteinvik 23. september 2013 Finn Ove Båtevik Else Ragni Yttredal Marthe Hanche-Olsen Viktige faktorar

Detaljer

Rådgjevarkonferansen 2009

Rådgjevarkonferansen 2009 Rådgjevarkonferansen 2009 Dei neste 15 min. Tørre facts om HSF Utfordringar for HSF HSF - ein attraktiv høgskule? Utdanningar ved HSF og spennande planar Ta med elevane på besøk til HSF! Tørre facts Høgskulen

Detaljer

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1

Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013. Vårkonferanse Mandal 1 Serviceskyssen - eit inkluderande tilbod 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 1 Gaular, ein flott kommune i vakre Sogn og Fjordane. 30.04.2013 Vårkonferanse Mandal 2 Gaular, med dei tre ruteområda (2.923 innbyggjarar

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

I N N H O L D. Forord

I N N H O L D. Forord BOKVENNEN 2012 I N N H O L D Forord Annlaug Selstø «Aläng» Ero Karlsen «Slutten på nysgjerrighet» Kjersti Kollbotn «Rom null-trettiåtte: Trøyst» Kristian Bjørkelo «Spegelen» Siri Katinka Valdez «Alle er

Detaljer

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn

Jobbskygging. Innhald. Jobbskygging side 1. ELEVARK 10. trinn Jobbskygging side 1 Jobbskygging Innhald Handverk, industri og primærnæring Omgrepa handverk, industri og primærnæring. Kva betyr omgrepa? Lokalt næringsliv etter 1945 Korleis har lokalt næringsliv utvikla

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist

Telenor Xtra Hødd. Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Søknadsfrist Telenor Xtra Hødd Hødd Fotballfritidsordning ønskjer å inkludere ALLE i eit utviklingsorientert og godt miljø. Telenor Xtra FFO er eit samarbeid mellom Telenor og Norges Fotballforbund. Tilbodet gjeld

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Dobbelt så mange moglegheiter

Dobbelt så mange moglegheiter Til: Skolefagleg ansvarleg i kommunane i Møre og Romsdal Skolar med elevar på 10. trinn i Møre og Romsdal (til rektor, kontaktlærarar på 10. trinn og rådgivarar) Invitasjon og påmelding til karrieredagane

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

EVALUERINGSRAPPORT FRAMTIDSFYLKET KARRIEREMESSER 2015

EVALUERINGSRAPPORT FRAMTIDSFYLKET KARRIEREMESSER 2015 EVALUERINGSRAPPORT FRAMTIDSFYLKET KARRIEREMESSER 215 Evaluering av spørjeundersøkinga blant gjestar på Framtidsfylket Karrieremesser 215 i, og Framtidsfylket AS Postboks 6 684 Førde Tlf. 91321392 post@framtidsfylket.no

Detaljer

Vurdering av allianse og alternativ

Vurdering av allianse og alternativ Leiinga Høgskulen i Volda Kunnskapsdepartementet Postboks 8119 Dep 0032 OSLO Postboks 500 6101 Volda Telefon: 70 07 50 00 Besøksadresse: Joplassvegen 11 6103 Volda postmottak@hivolda.no www.hivolda.no

Detaljer

DU SKULLE BERRE VISST KVA BARNA DINE OPPLEVER PÅ SKULEN

DU SKULLE BERRE VISST KVA BARNA DINE OPPLEVER PÅ SKULEN DU SKULLE BERRE VISST KVA BARNA DINE OPPLEVER PÅ SKULEN DEN KULTURELLE SKULESEKKEN Den kulturelle skulesekken er ei nasjonal satsing, og er eit samarbeid mellom Kulturdepartementet og Kunnskapsdepartementet.

Detaljer

MØTEBOK BREMNES SOKNERÅD

MØTEBOK BREMNES SOKNERÅD DEN NORSKE KYRKJA Bremnes sokneråd MØTEBOK BREMNES SOKNERÅD Møtestad: Rådhuset Tid: Tysdag 26.11.2013 kl. 19.30-22.00 Desse møtte: Berit Hallaråker, Asbjørn Gundersen, Bjarte Aartun, Karl Mæland, Elin

Detaljer

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014

Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Månadsbrev for GRØN mars/april 2014 Oppsummering/ evaluering av mars/april Mål og innhald april I mars har me hatt fokus på språk. Me har hatt språksamlingar saman med Rosa kvar veke, der har me sett på

Detaljer

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa

Ungdom i klubb. Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa Ungdom i klubb Geir Thomas Espe https://www.youtube.com/watch?v=1zryggrwesa CASE - FORGUBBING SSFK hadde i lengre tid merka ei «forgubbing» i trenar, leiar og dommarstanden i SFFK. Etter fleire rundar

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing

Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Hovudutval for plan og næring Side 1 av 5 Evaluering og framtidig engasjement i Nor-Fishing Fylkesdirektøren rår Hovudutval for plan og næring til å gjere slikt vedtak: 1 Fylkeskommunen vil ikkje engasjere

Detaljer

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011

Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011. Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 Ungdom og regional utvikling i Nordhordland Spørjeundersøking 2011 Analyse, utgreiing og dokumentasjon (AUD) AUD-rapport nr 7 2011 1 2 Metode Undersøkinga er utført av Analyse, utgreiing og dokumentasjon

Detaljer

Samansette tekster og Sjanger og stil

Samansette tekster og Sjanger og stil MAPPEOPPGÅVE 5 Samansette tekster og Sjanger og stil Skreve av Kristiane, Renate, Espen og Marthe Glu 5-10, vår 2011 I denne oppgåva skal me først forklare kva ein samansett tekst er, og kvifor samansette

Detaljer

Universitetet Møre kan det bli ein realitet? NORDMØRSKONFERANSEN 2008 Fylkesdirektør Ottar Brage Guttelvik

Universitetet Møre kan det bli ein realitet? NORDMØRSKONFERANSEN 2008 Fylkesdirektør Ottar Brage Guttelvik Universitetet Møre kan det bli ein realitet? NORDMØRSKONFERANSEN 2008 Fylkesdirektør Ottar Brage Guttelvik DISPOSISJON Bakgrunn Høgskulane si rolle i Møre og Romsdal Initiativet Universitetet Møre Stjernø-utvalet

Detaljer

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule

Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule Innspel frå elevane på 9. trinn på Leikanger ungdomsskule 10. september var Anne Brit og Mari frå Leikanger kommune på besøk hjå 9. trinn på Leikanger ungdomsskule. Tema for samlinga var lokaldemokrati,

Detaljer

Med tre spesialitetar i kofferten

Med tre spesialitetar i kofferten Med tre spesialitetar i kofferten Av Eli Gunnvor Grønsdal Doktor Dorota Malgorzata Wojcik nøgde seg ikkje med å vere spesialist i eitt fag. Ho tok like godt tre. No brukar ho kunnskapen sin, ikkje berre

Detaljer

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen

Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Kort om føresetnadene for folketalsprognosen Folketalsutviklinga i PANDA vert bestemt av fødselsoverskotet (fødde minus døde) + nettoflyttinga (innflytting minus utflytting). Fødselsfrekvensar og dødsratar

Detaljer

6. trinn. Veke 24 Navn:

6. trinn. Veke 24 Navn: 6. trinn Veke 24 Navn: Takk for ei fantastisk fin førestilling i går! Det var veldig kjekt å sjå dykk, både på formiddagen og på ettermiddagen. Eg vart veldig stolt! No må vi få rydda opp og pakka litt

Detaljer

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose

Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Vil forbetre diagnostiseringa av tuberkulose Av Eli Gunnvor Grønsdal Då Tehmina Mustafa kom til Noreg, som nyutdanna lege, fekk ho melding om å ta utdanninga på nytt. Ho nekta. I dag er ho professor i

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol

Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Bruk av læringsvenn ved Månen som ville lyse som ei sol Månen som ville lyse som ei sol (2012) av Elin Grimstad - og bruk av læringsvenn på 1. trinn PRESENTASJON AV BOKA: Kvifor er eg ikkje meir som sola?

Detaljer

NIURI EN INTERKULTURELL MØTE-OG KURSPLASS FOR KVINNER I INDRE SOGN.

NIURI EN INTERKULTURELL MØTE-OG KURSPLASS FOR KVINNER I INDRE SOGN. PEDAGOGISK UTVIKLINGSARBEID. RAPPORT. SOGNDAL FOLKEHØGSKULE 2003. NIURI EN INTERKULTURELL MØTE-OG KURSPLASS FOR KVINNER I INDRE SOGN. Bakgrunn. Sogndal kommune har i de seinare åra teke i mot mange flyktningar

Detaljer

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice

mlmtoo much medicine in Norwegian general practice mlmtoo much medicine in Norwegian general practice For mykje medisin i norsk allmennpraksis Nidaroskongressen 2015 Per Øystein Opdal, Stefán Hjörleifsson, Eivind Meland For mykje medisin i norsk allmennpraksis

Detaljer

«Ny Giv» med gjetarhund

«Ny Giv» med gjetarhund «Ny Giv» med gjetarhund Gjetarhundnemda har frå prosjektleiinga i «NY GIV I SAUEHOLDET» som HSG står bak, fått ansvar for prosjektet «KORLEIS STARTA MED GJETARHUND FOR FØRSTE GANG». Prosjektet går ut på

Detaljer

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking

Innhold. Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders. rjeundersøking Bjørn og Rovdyr Innhold Fakta om bjørn Bilete og video av bjørn Spørjeunders rjeundersøking For eller imot bjørn i Jostedalen? Intervju med nokre ikkje-bønder i dalen Intervju med nokre bønder i dalen

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing

Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet. Samtaleguide om lesing Til bruk i utviklingssamtale på 8. trinnet Samtaleguide om lesing Innleiing Samtaleguiden er meint som ei støtte for opne samtalar mellom lærar, elev og foreldre. Merksemda blir retta mot lesevanar, lesaridentitet

Detaljer

Volda ei internasjonal distriktskommune

Volda ei internasjonal distriktskommune Volda ei internasjonal distriktskommune BUSETTING OG INTEGRERING I VOLDA Busettingskonferansen, Gardermoen 22.01.12 Arild Iversen ordførar Innvandring og innvandrarar Volda kommune 8700 innbyggjarar 650

Detaljer

Saksgang Møtedato Saksnr Kultur- og oppvekstutvalet 15.05.2012 020/12 Bystyret 07.06.2012 060/12

Saksgang Møtedato Saksnr Kultur- og oppvekstutvalet 15.05.2012 020/12 Bystyret 07.06.2012 060/12 FLORA KOMMUNE Saksgang Møtedato Saksnr Kultur- og oppvekstutvalet 15.05.2012 020/12 Bystyret 07.06.2012 060/12 Sakshandsamar: Margit Drivenes Kløvfjell Arkiv: K2-C00, K2-A10 Objekt: Arkivsaknr 12/848 KULTURPROGRAM

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage!

Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Til deg som er student i Maurtuå Barnehage! Barnehagens visjon: «Saman set me spor» Velkommen til oss! Dette heftet er ei samling av ulik informasjon som me håper kan være grei for deg når du skal vær

Detaljer

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015

Sakspapir. Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Sakspapir Saksbehandlar Arkiv ArkivsakID Ingvild Hjelmtveit FE - 002 15/709 Saksnr Utvalg Type Dato 24/2015 Kommunestyret PS 25.03.2015 Kommunestruktur - oppstart reelle drøftingar Vedlegg: Etablering

Detaljer

Plassebakken Barnehage

Plassebakken Barnehage Plassebakken Barnehage Plassebakken Post Austigard Februar 2012 www.plassebakken.no Hei alle sammen! Plassebakken Barnehage BA I januar har vi nytta oss av det fine veret å vøre mykje ute! Sjølv om det

Detaljer

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09

TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE. Sist redigert 15.06.09 TENESTEOMTALE FOR STORD KULTURSKULE Sist redigert 15.06.09 VISJON TILTAK Stord kulturskule skal vera eit synleg og aktivt kunstfagleg ressurssenter for Stord kommune, og ein føregangsskule for kunstfagleg

Detaljer

resultat Innovasjon Noreg Akersgata 13 Postboks 448 Sentrum 0104 Oslo T: 22 00 25 00 F: 22 00 25 01 post@innovasjonnorge.no www.innovasjonnorge.

resultat Innovasjon Noreg Akersgata 13 Postboks 448 Sentrum 0104 Oslo T: 22 00 25 00 F: 22 00 25 01 post@innovasjonnorge.no www.innovasjonnorge. Innovasjon Noreg Akersgata 13 Postboks 448 Sentrum 0104 Oslo T: 22 00 25 00 F: 22 00 25 01 post@innovasjonnorge.no www.innovasjonnorge.no 09viktige resultat Design og layout: Creuna Foto: Bjørn Jørgensen/Samfoto

Detaljer

Utviklingsplan 2015-2017 for Ørsta frikyrkje

Utviklingsplan 2015-2017 for Ørsta frikyrkje Utviklingsplan 2015-2017 for Ørsta frikyrkje Visjon: Å gjere Jesus synleg I perioden 2015-2017 skal visjonen synleggjerast gjennom fire utvalde satsingar. Gudstenester, offerdagar, misjonsmesse og andre

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Frå novelle til teikneserie

Frå novelle til teikneserie Frå novelle til teikneserie Å arbeide umarkert med nynorsk som sidemål Undervisningsopplegget Mykje av inspirasjonen til arbeidet med novella, er henta frå i praksis: nynorsk sidemål i grunnskule 1 (2008).

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer