85GA Nasjonalbiblioteket avdefinposio

Størrelse: px
Begynne med side:

Download "85GA07918. Nasjonalbiblioteket avdefinposio"

Transkript

1

2 85GA07918 Nasjonalbiblioteket avdefinposio

3 VERDALSBOKA

4 VERDALSBOKA EN BYGDEBOK OM VERDAL VED LEKTOR EINAR MUSUM REDIGERT VED SKOLEINSPEKTØR JOHS. DAHL BIND H A KULTURHISTORIE A/S NIDAROS OG TRONDELAGENS BOKTRYKKERI TRONDHEIM 1956

5 9 fl Nasjonalbiblioteket * avdeling Osb

6 KIRKELIV I VERDAL KIRKESOGNENE Av lektor Einar Musum. I koppskattmanntallet av 1520 har vi opplysninger om de daværende sogns utstrekning. 1. Stiklestad (Stykelstad) sogn innbefattet gårdene på nordsiden av Verdalselven til Ydseelven samt Husan, Husby og Kvam på andre siden av denne og vestsiden av Leksdalsvatnet (Skjørholmen). Østover strakte sognet seg til Ekle, Hegstad, Stiklestad, Forbregd og Vist. På sydsiden av elven hørte to av Rosvoldgårdene (formodentlig store og nordre) til dette sogn, dessuten en Lerfald-gård, en Søraker-gård, By, Baglan og Fæby, Valstad og Vinne, formodentlig også Flåtten. 2. Leklems (Lleklems) sogn innbefattet det, som nå kalles Sjøbygda nordover til og med Gresset, Tokstad og Skjerset, altså alt på nord- og vestsiden av Ydseelva unntagen de tre under Stiklestad sogn nevnte gårder. 3. Lyngs (Lliogz) sogn omfattet Lyng, Mo og Haga på nordsiden av elva og på sydsiden en av Rosvold-gårdene (visstnok søndre), en Lerfalds-gård (formodentlig østre) og videre oppover til og med Gudding. 4. Agla (Agle) sogn innbefattet Hallem, Øgstad, Auglen, Kråg, Eklo, Landfald og Fåren med de nordenfor disse liggende gårder, dessuten Skrovegrenda og hele Leksdalen. 5. Hallan (Halle) sogn innbefattet Kjæran, Berg, en Søraker-gård, Høilo og alle sønnenfor disse liggende gårder, formodentlig også Rein og Risan. 6. Auskin (Skenne) sogn innbefattet på nordsiden av elven gårdene fra og med Volen til og med Breding og på sydsiden fra og med Levring til og med Østnes og Dillan. Rimeligvis hørte også Oppem med til dette sogn; men gården fins ikke nevnt i Hele Inndalen må ha tilhørt samme sogn.

7 10 VERDALSBOKA 7. Vuku (Voke) sogn omfattet hele den øvre del av dalen fra og med Vuku til Elnes, som den gang visstnok var den øverste gården i bygda. KYRKJELEGE TILHØVE I VERDAL Av skoleinspektør Johs. Dahl. Da kristendomen var innført i Noreg, vart det som vedkom kyrkja og gudstenesta fastsett ved lov, kristenretten som han vart kalla. Det var Olav den heilage og biskop Grimkjell som la grunnvollen til denne loven. Denne bispen, som var Olavs håndgangne mann med kristningsarbeidet, var det også som i store trekk organiserte kyrkja. Etter kristenretten skulle det vera minst ei kyrkje i kvart fylke. Denne kyrkja vart soleis kalla fylkeskyrkja og var for alle som budde i fylket. Eit fylke svara da omlag til våre prestegjeld. Fylkeskyrkja for Verdal stod på den gamle kongsgarden Haug, og var vigsla til St. Andreas. Det er vel mest truleg at den fyrste kyrkja som vart reist her, liksom på dei fleste andre stader var ei trekyrkje helst stavkyrkje. Seinare kom so den steinkyrkja som stod der til omlag år 1500 da ho vart øydelagt av elvebrot. Men brått må elva ha teke eit anna laup, for ein stor part av murane stod att. Etter ei gamal segn vart noko av steinen ført oppover til Stiklestad og brukt til å gjera denne kyrkja større, da ho no måtte brukast som fylkes-kyrkje, som ho opphavleg var for lita til. At denne segna var sann, synte seg no ved den siste restaurering av Stiklestad kyrkje. Da kalken vart skråpt av murane i det som var bygt til seinare, synte det seg at det var innlagt i muren som byggefang stykke av portalar, suler og kapitél av kleberstein. Dette er sikkert frå ruinane på Haug, og syner at kyrkja har hatt runde bogar, og i stilen vore mykje lik Stiklestad kyrkje. Ein veit i det heile lite om denne kyrkja, men ho må minst ha vori så stor som Stiklestad kyrkja er no, og å døme etter det som fanst i murane i Stiklestad kyrkja, må ho ha vore mykje forseggjort. Det som stod att av murane på Haug, førde major Kliiwer til Bjartnes og bygde uthus av. Det einaste som no merkjer ut plassen der kyrkja har stått, er morkne bein og kalka stein som kjem opp i dagen når dei pløyer og harvar. I store prestegjeld var det for mange både langt og uvegsamt å koma fram til fylkeskyrkja. Det varde difor ikkje lenge før folket i utkantane tok til å byggje kyrkjor for eiga rekning. Desse, som vart

8 kalla heradskyrkjor, stod frå fyrst av ikkje i noko samband med fyl-keskyrkja, eller hovudkyrkja som ho no vart kalla. I heradskyrkjone kunne dei halde gudsteneste, men alle ministerielle forretningar som dåp, nattverd, konfirmasjon og jordfesting var lagde til hovudkyrkja. Seinare vart desse kyrkjone dregne inn under kyrkjestyret i fylket og lagde under hovudkyrkja som annekskyrkjor. Slike er Vuku og Halle kyrkjor. Kva tid det frå fyrst av var bygt kyrkjor på desse plassane, veit ein ikkje noko visst om. Om Vuku veit ein berre det at den kyrkja som no står der, er vigsla 15/ og reist på same staden der det til den tid hadde stått ei kyrkje. Halle (Hallan) låg i utkanten av soknet, det vart difor bygt ny kyrkje for soknet på Vinne. Ho vart vigsla Den gamle kyrkja på Hallan stod til 1815, da lynelden slo ned i tårnet, og ho brann opp. Hovdingar og storbønder bygde også kyrkjor på gardane sine. Desse vart kalla høgendes-kyrkjor, som var små kapell og var heilt private. Eigaren brukte den prest han ville, og rådde som han sjølv fann for godt både over huset og tenesta der. Av slike kyrkjor var det ikkje mindre enn 4 i prestegjeldet. I Vuku sokn Auskind, der kyrkjetufta skil seg klårt ut som ein avmerkt firkant. I Stiklestad sokn: Lyng, Agle (Auglen), den gamle prestegarden og Leklem. På Lyng og Leklem kan ein av det som finst i jorda, so nokolunde finne ut kor kyrkjone har stått, men på Auglen finst det ikkje noko merke. Truleg er kyrkjetufta attvaksi med skog. Desse kyrkjone vart seinare som heradskyrkjone lagde under hovudkyrkja som anekskyrkjor med kvar sitt sokn. I Verdal prestegjeld var det soleis 7 kyrkjesokn. Men ved overgangen frå katolisismen til den lutherske læra vart det smått med prestar, av di alle katolske prestar som ikkje ville gå over til den nye læra, vart avsette. Det vart soleis vanskeleg å få prestar til alle kyrkjone, og etter vedtak i den «trondhjemske reformats» av 1588 vart alle 4 småkyrkjor i Verdal lagde ned. Det var også ting som gjorde at slike kyrkjor kom i vanry. I ei melding til kong Fredrik den II. om dei kyrkjelege tilhøva i Nidaros bispedøme, seier Kristian Fris, som da var befalingsmann over Trondhjerns len: «Det er dog sædvanlig at der ved sådanne kirker holdes messe og præken udi, og da gjør bønderne ved samme leilighed stort gjestebud så sådanne kirker med al rett kan kaldes ølkirker». Sokna som var lagde til desse kyrkjone, vart no lagde til dei 3 kyrkjone som var att. Auskind til Vuku og dei tri andre til Stiklestad, som no vart hovudkyrkja i prestegjeldet. 11

9 12 VERDALSBOKA STIKLESTAD KYRKJE Av skoleinspektør Johs. Dahl. I Trøndelag er det mange gamle kyrkjor, og millom dei er Stiklestad ei av dei eldste. I stil og byggemåte har ho og likskap med dei andre frå same tid. Men ho skil seg ut frå dei andre med det at mykje av det som er i samband med dette gudshuset, står i den nøyeste samanheng med det beste i soga vår. Ho skil seg også ut i det at ho i motsetnad til dei andre kyrkjor frå den tid ligg så lågt i landskapet. At ho er lagd på det lægste av Stiklestadsletta, må ha ein sers grunn, og denne kan ikkje vera nokon annan enn at ho er reist over den staden der Olav den heilage døydde. Om Olavssoga har det vore mykje strid millom eldre og nyare sogegranskarar. Men det ser ut som alle er samde i at kongen fall der altaret i Stiklestad kyrkje står. Dei som skynar seg på strategi og krigskunst frå den tid, finn det også mykje rimeleg at den hardaste striden må ha stått der kyrkja no står. Om det same vitnar også mange legendariske og historiske forteljingar. Soleis står det i ei gamal norsk homiliebok 1 : «Kirken på Stiklestad står på det hellige sted hvor hans blod var utgydt og han havde faret av denne verden». Og vidare at «selve den sten hvorpå han faldt kommer frem oventil ut av alteret». Eit skrift som dei for ei tid sidan fann i England, omtaler Olavs undergjerninger. I dette skrift som for ein del skal vera skrive av sjølvaste biskop Øystein, heiter det 2 : «Lang tid efter martyrens op-høielse blev der til ære for ham selv opført en kirke på det sted hvor hans blod blev utgydt. Da biskopen kom for at innvie kirken, traff det sig, at der i samme provins var en konge som lå i stor sykdom på grund av et onde i knæet. For at han kunde delta i festen, blev han på båd bragt opover elven henimot kirken og derefter kjørt av sine tjenere på en vogn og lagt i kirken. Efter at høitideligheden var endt, fortalte man kongen om den sten hvorpå den hellige martyr faldt, som endnu viser stenk av hans blod, og hvis øverste del sprang ud fra selve alteret. Han gik derfor hen og la knæet på stenen, og blev straks helbredet». Etter dette og meir til må ein ha lov til å tru at kyrkja verkeleg er reist over staden der Olav døydde, og at ho var vigsla til han. Fleire kunnige, millom dei prof. Johan Meyer, meiner at det ikkje so lang tid etter Olavs fall vart reist ei trekyrkje der. Denne 1 Utgitt av prof. Unger. 2 Nicolaysen: Årsb. fra Fortidsmindeforeningen 1881.

10 KIRKELIV I V ERDAL 13 Stiklestad kyrkje. Etter teikning av Gerhard Schøning i aret stod så omlag 100 år, til ho anten var falleferdig eller likevel måtte vike for å gi plass for den som no står der. Ein veit ikkje noko sikkert årstal for når Stiklestad kyrkje vart bygt; men etter dei kjeldor ein hittil kjenner til, må det vera i siste halvparten av det 12. hundreåret, helst millom 1150 og 80. Soga seier ikkje noko om kven som har bygt Stiklestad kyrkje. Mange har hevda at det må vera erkebiskop Øystein. Og er det så som Henrik Mathiesen meiner at han er fødd og vaksen opp på Rosvoll, som ligg på andre sida elva tvers overfor Stiklestad, så er det vel ikkje tvil om at han som kyrkjefyrste ville reise eit gudshus på den staden som visstnok frå barndomen av hadde gitt nøring til at han vigsla heile sitt liv til teneste for heilag Olavs sak. Det er ei vanleg langkyrkje av gråstein. Murane er «kistemur» 2 murar med millomrom som er fylt med sand og kalk. I den eldste

11 14 VERDALSBOKA del av kyrkja står murane på ein sokkel av kleberstein. Alle hjørna og råmor kring dører og vindauga er av kleberstein. Inn til kyrkja har det opphavleg vore tri døropningar. Den eine millom sakristiet og koret er trong, men mykje forseggjort med ein fin boge og siksakforsiringar. Den vakraste er portalen på langveggen mot sør. Bogen og sidone har siksakforsiringar. Kring bogen er det ein krans av greiner og bladverk. Sulor og kapitel er sers vakre. Ein legg merke til at dei ikkje er par. I dette som i mangt anna minner det om dei eldste delar av Nidarosdomen. Portalen på tvergavlen mot vest er sett saman av to portalar. Den eine hører vel opphavleg til der, men kor den andre er komen frå, er ikkje godt å seia. Mange trur han frå fyrst av har stått millom koret og skipet. Reint utruleg er det heller ikkje at han har stått i den gamle Haug-kyrkja. I seinare tid er det gjort ein utgang på nordveggen til barne-sakristiet, som er eit tilbygg av tre. Koret, som er noko smalare enn skipet, har korskvelv 2 halv-sirkelforma bogar av kleber kryssar kvarandre i toppen og kviler med endane på ei sule i kvart hjørne. Noko som alle legg merke til når dei kjem frammed kyrkja, er to firkanta hol på utvendig sida av koret mot aust. Mange lærde menn har freista å gi ei tyding på kva dei skal ha vore tenkt til, utan å kunne seia noko visst om det. Mykje rimeleg er ei tyding som prost Høyem gav ein gong han var i Stiklestad kyrkje: Utover bygdene var det før i tida mange spedalske og andre med fæle sjukdomar som ikkje fekk koma inn i kyrkja. For at desse skulle få gå til altars, sette dei eit bord utanom veggen, og desse «skåpa» var for å sette frå seg dei heilage kara. I dei gamle steinkyrkjone var det som regel ikkje vindauge mot nord. Det var mange grunnar for dette; millom anna ville dei stengje for demonar og andre vonde makter som helst kom frå nord. I Stiklestad har dei neppe teke slike omsyn, da det visstnok frå fyrst av har vore fleire opningar for vindauge på nordveggen. Eit av desse er det einaste som ikkje har vorte øydelagt ved ombygging og uforstandig modernisering. Over dette er det ein uvanleg rik prydnad. Millom greiner og frodig bladverk buktar seg ein drake og fantastiske dyre-former. Men det merkelegste er ein liten stein på vinstre sida. Der sit det ei kvinne i ei mykje usømeleg stilling, og har på den eine sida ei korg av fint flettverk og på den andre sida ein dall, som på ein prikk er lik dei som til dels enno vert brukt som smørdallar i Trøndelag. Mange lærde menn har freista å tyda dette utan å kunne

12 15 Teikning ar Gerhard Schøning Fra venstre, vestre portal som på den tida var mura att og det var sett eit vindauge midt på. seia noko visst om det. Nokre meiner det er berre fri fantasi ein frodig og glad kunstnar har sloppe seg laus og late det stå til. Andre meiner, og det skulle vera likså truleg, at det er eit innslag frå heidensk symbolikk. Altarbordet er av kleber. Midt på bordet er det eit korsforma hol. I dette låg det heilt til 1869 ei relikvie, som etter det 1 Karl Rygh melder, var 3 små lereftsposar vikla inn i ei blyplate. Til kvar pose var det festa ein pergamentlapp omlag 2 tommar lang, og med innskrift av «minuskler». Ved å løyse opp desse står det på den eine: De ossibus sanctorum in selio (av de helliges bein i Selja). På den andre: De ossibus beati iuonis (av den salige I vons bein). Dette romet er no tomt, relikvia er borte. Og da det ikkje finst i noka samling korkje på Universitetet eller i noko muséum, ligg det nær å 1 Melding 1870.

13 VERDALSBOKA tru at det rett og slett er kasta bort som \ erdlaust skrap under restaureringa i Det einaste som no er att av det opphavlege inventar, er døypefon-ten. Han er av kleber og eit av fotstykka av marmor. Utvendig er han prydd med kraftige liljer, som veks opp av eit gjørmet dynd symbol på menneskelivet, som tøyer seg opp frå dyndet mot sol og dag. Han er uthola, tek vel så omlag 1 hl. vatn og har avlaup i botnen. Det er frå den tid borna vart dukka under når dei vart døypte. Dette heldt dei ved sume stader fram til 1300-talet. Ein vakker sølvdisk omlag 4 tommar i tvermål med eit Kristus-hovud i botnen vart bortstolen i Kring kanten var det ei innskrift i hexameter frå det 13de hundreåret. Ved å løyse det opp kom det til å lyde slik: hostia sacra ihesus animæ fit hie optimus esus. 2 Omkring 1500 talet gjekk det eit jordras frå bakkane nordaust for kyrkja og la eit leirlag over kyrkjegarden og vidare utover. Leirlaget, som gjekk omlag 1 m. opp på veggene, gjorde at kyrkja såg så låg ut, og folk i seinare tid trudde at ho hadde sokke; men dette er ikkje tilfellet. Undergrunnen som kyrkja er fundamentert på, er hard, mo og grus. Heller ikkje ber murane merke etter at dei har teke skade 4v raset. Kva år raset har gått, er uvisst. Men det må vera i erkebiskop Gaute si tid ( ), fordi det syner seg at oppsittaren på Stiklestad da har fått eit jordstykke av Aust-Fåra som vederlag for det han hadde tapt ved utraset. Stiklestad kyrkje har etter den tid fått eit tilbygg mot vest på omlag 9V2 meter. Kva år dette er gjort, er uvisst. Men det må vera etter at raset gjekk, da murane står i leirlag og når ikkje ned til undergrunnen. Sume har meint at denne utvidinga vart turvande, da ho vart hovudkyrkje i staden for Haug; men likså truleg kan det vera at det var da småkyrkjone vart inndregne, og kyrkjelydane som høyrde under dei, vart lagde til Stiklestad. Stiklestad kyrkje må nærast ha vore ci valfartskyrkje heilt til reformasjonen. Utan at ein veit noko nærare om det, er det vel mykje truleg at dei pilegrimar som kom austanfrå på veg til Olavs heilagdom i Nidaros, stansa på Stiklestad. Men om dette seier soga lite. Ymse ting vitnar om at denne kyrkja har vore ansa framom andre. Millom anna er ho nemnd i eit testamente som kong Magnus Erikson og dronning Blanca sette opp. Det er dagsett 15de juli I dette 2 Etter ei gamal teikning av denne har lensmann Jon Suul fått gjort ein ny sølvdisk som han og hans frue Laura gav til Stiklestad kyrkje i 1940.

14 KIRKELIV I V ERDAL 17 Patell som var i Stiklestad kyrkje, men vart stolen bort i Etter teikning av L. D. Kliiwer. er det nemnt ein del kloster og kyrkjor som skal ha større og mindre gåvor, etter at dei begge er døde. Det som vedkjem Stiklestad, lyder slik «Likeså 10 mark sølv til kirkeprydelse». Om kyrkja har fått dette, og om det i såfall er brukt til pryd, veit ein ikkje noko om. Det er lite truleg, då Magnus, som levde lengst, var utfatig da han døydde. I samanheng med dette kjem ein likevel til å tenkje på vegg-dekorasjonane som kom til syne ved den siste restaurering, som etter det kunnige trur, skal vera frå seinmillomalderen. Opphavleg har vel denne kyrkja som dei andre frå den tid ikkje hatt tårn, sakristi eller våpenhus. Klokketårnet stod som regel for seg sjølv attmed kyrkja, slik som det enno er ved mange kyrkjor i

15 18 VERDALSBOKA Jamtland og Herjedalen. Når Stiklestad kyrkje fekk det fyrste tårnet på taket, veit ein ikkje noko om. I ei melding frå ei tilsynsnemnd frå 1649 heiter det m.m.: «Kirchetårnet vill endeligen nedbrydis och aff nye igjenn oppbygges, er stoer farligheed, når med Klocherne Ringis at dett da schall ned fallde, och giørre båede fokk, og Kir-chenn schade». Dette varsku har vel gjort at det i vart bygt nytt tårn av «tårnbygger» Oluf Joensen Hindrum. For arbeidet fekk han 100 Rd. I desember 1653 bles dette tårnet ned av ein fæl storm. Så fekk Oluf Hindrum 60 Rd. for å sette det opp att. Men i 1768 bles også dette tårnet ned, og den daverande kyrkje-eigaren, Sivert Flett, måtte byggje eit nytt tårn. Dette var det vel som i 1818 vart teke ned av frykt for at kyrkja ikkje tolde å bera det. I staden for dette vart det bygt eit åttekanta klokkehus. Dette stod til 1882, da det vart bygt nytt tårn, som er fundamentert frå grunnen. Byggmester var Martin Sevaldsen, Bakenget. Dette tårnet som vindskiene og meir til var bygde etter teikning av arkitekt Christie, men høvde lite til kyrkja, og vart difor ombygde ved restaureringa I 1646 vart det 4 klokkor i tårnet, no er det 2. Den største er omstøypt av Christian Fisknes, Sparbu, 1839, og den minste er støypt av M. Søberg & C. H. Sundt Dei katolske kyrkjone var, som ein veit, prydde både med skulptur og fargar. Altarkar og lysstell av dyrt metall; messeklede av fint ty med gull- og sølvprydnad på. Ettersom denne kyrkja stod i ei serstilling millom dei andre, må ein ha rett til å tru at det var overflod av slike ting, utan at ein no finn noko spor etter det. Det har vel gått her som på dei fleste andre stader, at dei som var sende til landet for å føre inn den lutherske læra, røva med seg alt som hadde verdi. Det var påbod frå kongen om «at aname det aller meste sølv som stander til fanges av alle sognekirker». Bileta vart kasta ut og brende eller på annan måte øydelagde. Og den underbare steinen i altarmuren, som visstnok var noko av det som valde mest forarging, vart sikkert nok teken bort. Det er også grunn til å tru at denne kyrkja som nærast var ei valfartskyrkje, vart meir ribba enn andre. Det fyrste hundreåret etter reformasjonen vart det ikkje gjort noko for å bøte på det som var tapt. Tvert imot; dei lutherske prestane hjelpte ofte til «å utrydde avguderiets levninger i Herrens hus», som dei sa. Det er vel mest truleg at det var da dei vakre dekorasjonane på veggene i Stiklestad kyrkje vart kalka over.

16 KIRKELIV I V ERDAL 19 Daypefonden i Stiklestad kyrkje. Det var ingen som visste at det fanst noko slikt før dei tok til med restaureringa av dei innvendige veggene i Dei vart da var at det var farge under det ytre kalklaget. Da dette vart meldt til riksantikvaren, kravde han at det skulle røkjast nøye etter om det kunne vera noko verdfullt som gøymde seg under kalken. Dette vart gjort av statskonsulent Domenico Erdmann, som med eit par assistentar skala av det ytre kalklaget og festa det som var laust innunder. Det synte seg da at det hadde vore en del bibelske bilete. På nordveggen, der det var minst øydelagt, kunne ein tydeleg sjå at det var scener frå lidingssoga. Det er to rader over kvarandre på begge langveggene i den eldste del av skipet. Felta er innråma over og under med ein svart frise og i millom med vertikale sulor. Det har sikkert vore bibelske bilete på sørveggen og, men der er det mest ingen ting att av dei. Høgt oppå sørveggen er det dessutan eit våpenmerke frå dansketida, og det norske våpenmerket. Det var måla på tørr kalk (secco) og hadde såleis lett for å skalla av.

17 20 VERDALSBOKA Den evangeliske gudstenesta skilde seg mykje ut frå den katolske, m. a. ved at kyrkjelyden, serleg ved salmesongen, tok aktiv del i gudstenesta. Dei ville ha meir lys i romet og større opning millom koret og skipet for å få betre kontakt millom prest og kyrkjelyd. Under den katolske messa, som varde berre ei lita stund, stod folket for det meste, eller låg på kne. Men den lutherske gudstenesta tok lenger tid, og da vart det sett inn stolar, så kyrkjelyden fekk sitja. Det var iser frå midten av det 17de hundreåret at det tok slik fart med restaurering og omgjering av kyrkjone og det som inni var. I 1649 oppmoder futen Niels Andessenn Klåebye 9 edsvorne lagret-tesmenn til saman med han og sorenskriver Marchus Marchussen å «besigtige» kyrkjone i Verdal. I ei melding om dette, dagsett 25/ , heiter det m. a. om Stiklestad kyrkje: «Udi Choerett och på dend sønndre siede i kirchenn er gjortt och indsatt fire nye vinduer och muurene till samme vinduer støerre udhuggett. Huelvingen offuer choersdørren som till forne var lüden och thrang, er nedbrutt och igjenn enn nye breed muuret huelving opsatt». Det syner seg av dette at det er i samband med utviding av korbogen at heile gavlen over han er riven ned. I staden for å mure han opp som han var før, sette dei opp ein trevegg. Ved siste restaurering vart murveggen ført opp til loftet. Veggene vart samstundes kalka over både innvendig og utvendig, og hadde dei gamle veggdekorasjonane vore spara før, så vart sikkert dei og kalka over no. Mykje av det som vart gjort, var vel både turvande og velmeint. Men da det ikkje var kontroll av kunnige folk, vart ikkje alt bra. Ein legg likevel merke til, at det meste er halde i den stilart som rådde til dei ymse tider. Som døme på måten dei bar fram sine gåvor til kyrkja i den tid, finn ein på ei tavle som no heng i våpenhuset der det står: Anno 1688 er Prædikestolens Stafering forbedret, item Prækestolens Opgang med. Kirkestolene og deres Klædning ganske af nye staferet til hvilken bekostning en del Guds Børn af Kjærlighet til Guds Ære og hans huses Prydelse haver frivilligen af egen Formue frembåret og hver med sine foræret penge som findes her nedtegnet hos enhvers nafne. Rasmus Ågesen Rdl. Johan Hoff... 1» Lars Læchlem... 4» Halvar Bjertnes... 1 Rdl. 2 ort Sevald Lein med sin moder... 1»

18 21

19 22 VERDALSBOKA Tomas Fåren... 2 ort Hans Landstad... 2» Olluf Mønsås... 2» Eskil Skrø ven... 1» 8 skil. Elling Fæbie... 2» Hans Pedersen Ovid... 2 Rdl. 1» Nils Brun... 1» Peder Hjermsta... 3» Erich Lund... 1» 2» Oluf Ottusen Sticksta... 2»16» Tørris Øxsta... 2» Hans Ellevsen Echle... 2» Bål Hallom... 2»16» Christen Sticksta... 1» 8» Jens Lyng... 2» Lars Hestegreen... 1 >^ Som ein ser, ville desse «Guds børn» ha namna sine publisert, og da dei ikkje hadde noka avis, måtte det bli på ei tavle i kyrkja. I 1655 fekk Stiklestad kyrkje altertavle, som er bygd av ein frå den tid kjent treskjærar, Johan Bilthugger. Ho er som dei fleste frå den tid i barokk stil. Dei som har skjøn på det, seier at ho ikkje er av dei beste han har bygt. For arbeidet fekk han 80 Rd. Tavla vart måla av Johan Hanssen Contrafeyer for ei godtgjering av 100 Rd. Men dei opphavlege fargane som høvde med stilen, er no gøymde under eit lag kvitmaling med gull. Dette vart gjort i av den svenske målaren Erik Walne, som har fare fram på same måten med fleire altartavlor i Trøndelag og vidare utover. Han har likevel havt så stor pietet for målarstykka i dei opne felta, at han har spara dei, men sett sine eigne laust utanpå dei andre. Dei opphavlege «vengene» tok han også bort og sette i staden noko som slett ikkje høvde. Heldigvis fanst dei gamle på mørkloftet, og er no å sjå i våpenhuset. Omlag på same tid fekk kyrkja 5 pulpiturar, høgstolar som dei og vart kalla. Desse var for lensherren og hans frue, samt for bispen, fogden og presten. Seinare fekk oberst Reichwein på Trones bygt ein stol for eiga rekning på norde vegg. Likeså Rasmus Ågesen Hagen på Maritvold. Enno var det ein privat stol i det sør-vestlege hjørnet. Han hadde serskilt oppgang og vart kalla «Lyngsstolen», da han vart nytta av oberst Schulz på Nord-Lyng. Da han døydde i 1808, vart ikkje oppgangen halden i stand, og vart riven ned i Dei som no ville leige stolen, fekk gå gjennom orgelstolen. Oberst Reichwein var ugift, eigar av Trones gård og noko anna jordgods på ymse stader i Verdal. Om stolen hans i kyrkja står det:

20 KIRKELIV I V ERDAL 23 Tri av dei 30 måla biletfelta på langveggene i kyrkja. «Han lot i Stiklestad kirke bygge på den nordre veg en prektig stol med særskilt opgang fra den nordre side av kirken med den regation at den skulde høre kirken til, og hvo som efter hans dager vilde benytte samme stol, skulde årlig betale til kirken 2 riksdaler (omlag kr. 3,20) og ligeså til Verdals fattige 2 riksdaler.» Reichwein gav også til kyrkja ein messehagel av svart fløyel med eit svært krusifiks av sølv på ryggen, og det Reichweinske våpen: ein pansret arm som held ein drueklase. Denne sølvplata med våpenmerket er ein gong i tida teken av messehagelen og sett på låket av ein sølvdåse til å gøyma altarbrød i. Messehagelen er no restaurert og vert brukt ved høgtidelege høve. Reichwein fekk løyve til å sette opp eit likkapell på nordre sida av koret. Da han døydde i 1717, vart liket hans lagt i ei eikkiste med prydnad av forsølva massing og sett inn i kapellet. I 1768 selde kyrkje-eigaren Sivert Flett kapellet til oberstløytnant L. D. Kliiwer på Bjartnes med «reservation for Reichweins kiste». Da Kliiwer og kona døydde, vart dei og sette inn der. Huset vart etter den tid ikkje halde i stand, og i 1867 var det så falleferdig at det måtte rivast ned. Dei 3 kistene vart gravlagde der huset stod. Over desse gravene er sette minnetavler på murveggen. I 1722 bygde Rasmus Ågesen Hagen eit nytt sakristi, som han gav til kyrkja. Over inngangsdøra til dette står desse bokstavane: RAASH SODN og årstalet Dette er forbokstavane til hans

21 24 VERDALSBOKA eige og kona sitt namn, ho heitte Siri Olsdatter Ness. Dei mange turistar som fer der forbi, prøver utan resultat å få ei meiing ut av dette. Det verste er at mange trur dette årstalet tyder alderen på kyrkja. På begge langveggene er det ei rad med bilete frå bibelsoga, i alt 30 felt. Det er måla på tre, og frå siste halvparten av seksten-hundretalet. Det er mykje truleg, som sume har hevda at dette skulle tene 2 føremål som dekorasjon og for å syne til under katekisasjon og religionsundervisinga, som da gjekk for seg i kyrkja i samband med gudstenesta. Presten eller klokkaren sa føre, og borna tok det opp til dei kunne det. Lærebok hadde dei sjølvsagt ikkje bruk for, da dei ikkje fekk opplæring i å lesa i bok. Som på dei fleste gamle kyrkjor var taket tekt med tjukk furuspon. Men i 1721 var det så falleferdig at det måtte vølast, og da vart det tekt med kromstein. På koret låg det spon under steinen heilt til 1920, da det vart lagt nytt undertak på heile kyrkja. Dette vart lagt på det gamle som er tilskapa med øks og fastgjort med trenaglar. Etter den lange krig med Sverike var Fredrik den IV i stor pengeknipe og måtte sjå seg om etter inntekter til den tome statskasse. Millom andre eigedomar som staten rådde over, var også kyrkjone. Desse vart no med jordegods, tiende og andre rettar selde ved offentleg auksjon. I 1723 vart alle 3 kyrkjone i Verdal selde på denne måten til Rasmus A. Hagen. Med unnatak av Nord-Noreg og byane, gjekk alle kyrkjone ved dette leitet over på private hender. Bispar, prestar, offiserar og proprietærar kjøpte ei eller fleire under føresetnad av at dei skulle gi gode renter for pengane. Men dei fleste vart skuffa, da inntektene i mange høve ikkje vart nok til å halde huset i stand. Kyrkjone kom til å gå i handel frå den eine til den andre, til dei i 1795 vart kjøpte av bøndene i kvart sokn. I 1880-åra vart «kirkekjøpa» innløyste av sokna, som no eig kyrkjone. Stiklestad kyrkje tok soknet over frå 1/ Etter Trondhjerns Adresseavis vart det fyrste orgelet i Stiklestad vigsla Det var bygdt av Gotfried Heinric Gloger, som døydde her 1779, 68 år gml. Han var sikkert også den fyrste organist, da han ved dette leitet er nemnt både som orgelbyggjar og organist. Dette orgelet var opphavleg på 536 stemmer og var for si tid eit godt instrument. I 1814 vart det reparert av orgelbyggjar og børsemakar Jørgen (Jørn) Dahl frå Åsen. Han sette også inn ei ny fløytestemme. Med stadig stemming og vøling var det i bruk til 1907, da det vart bygt nytt orgel på 14 stemmer av Adolf Fosnes. Dette var eit av dei

22 KIRKELIV I V ERDAL 25 Or gel galleriet i Stiklestad kyrkje. fyrste som var bygt etter pneumatisk system som enno var noko urøynt, og heilt bra vart det heller ikkje. Da dei ville ha eit fyrsterangs orgel til den nyrestaurerte kyrkja og til Olsokhøgtida i 1930, vart dette selt, og nytt pneumatisk orgel på 22 stemmer frå Jørgensens orgelfabrikk, Oslo, kom i staden. I 1812 var det på eit hengande hår at Stiklestad kyrkje skulle ha vorte rivi ned. Prost Brandt klagar over at ho er for mørk og «aldeles for liden til at rumme kun den halve del av de kirkesøgende». Da Halle kyrkje var falleferdig, gjer han framlegg om å rive Stiklestad kyrkje og byggje ei ny som er stor nok for begge kyrkjelydane. Det ser ut som dette på det næraste var avgjort før, idet Brandt seier: «For den upartisk dømmende er det innlysende at den både er aldeles ubekvem og upassende til Forsamlingshus og i en Forfatning der skynder på dens Nedbrydelse en Sag hvorom den samtlige Almue en gang var enig, og for hvilken herved findes nedlagt enhver enkelt Mands Tilståelse. Men stemningen har forandret sig, jeg vil ikke sige af Mangel paa at de mestendels indser det rette, eller af Uvilje for den gode Sag. Men deres forandrede Beslutning må søges i Tiidernes Vanskelighed, da man ogsaa i andre Ting faar hjelpe sig som man

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA

LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA LIKNINGA OM DEN VERDIFULLE PERLA TIL LEKSJONEN Fokus: Kjøpmannen og den verdifulle perla. Tekst: Matt 13.45 Likning Kjernepresentasjon MATERIELL: Plassering: Hylle for likningar Deler: Gulleske med kvitt

Detaljer

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer:

Velkomen til. Dette heftet tilhøyrer: Velkomen til Dette heftet tilhøyrer: 1. samling: Kva er Bibelen? Skapinga. Babels tårn Forskaroppgåve 1 På denne samlinga har vi snakka om Bibelen. Det er ei gammal bok som har betydd mykje for mange.

Detaljer

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING

SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Norsk etnologisk gransking Emne nr. 38 Mai 1953 SEREMONIAR OG FESTAR I SAMBAND MED HUSBYGGING Det har i eldre tid vore ymse seremoniar og festar i samband med husbygginga, og er slik ennå. Vi kjenner tolleg

Detaljer

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A

FORBØN. Forbøn ORDNING FOR. for borgarleg inngått ekteskap. 1 Preludium/Inngang. 2 Inngangsord. Anten A FORBØN ORDNING FOR Forbøn for borgarleg inngått ekteskap Under handlinga kan det gjevast rom for medverknad av ulike slag. Det kan vera medverknad frå festfølgjet ved einskilde av dei liturgiske ledda,

Detaljer

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid

EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid EVANGELIE-BØKENE Av Idun og Ingrid Matteus: Tid: Tidleg på 60-talet e.kr. Forfattar: Apostelen Matteus. Adressat: Jødar. Markus: Tid: En gang på 60- talet e.kr. Forfattar: Johannes Markus Adressat: Romarar

Detaljer

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne?

TURKESTOVA. 5. Dersom fleire hadde turkestove saman, var det då faste reglar for bruken, eller retta dei seg etter kvarandre som best dei kunne? Norsk etnologisk gransking Desember 1956 Emne 61 TURKESTOVA 1. Var det vanleg i Dykkar bygd å ha eit hus som dei kalla turkestova, tørrstugu, tørrstua, tørrstoga, trøstogo, tørrstugu, trystugu, trysty,

Detaljer

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7

Den gode gjetaren. Lukas 15:1-7 Den gode gjetaren Lukas 15:1-7 Bakgrunn I denne forteljinga formidlar du noko om kva ei likning er. Difor er delen om gullboksen relativt lang. Det å snakke om dei ulike filtstykka som ligg i boksen, er

Detaljer

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo

Jon Fosse. Kveldsvævd. Forteljing. Oslo Jon Fosse Kveldsvævd Forteljing Oslo 2014 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av BookPartnerMedia, København 2013 ISBN 978-82-521-8585-0 Om denne boka Kveldsvævd er ein frittståande

Detaljer

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min

JAMNE BØLGJER. også dei grøne greinene i jamn rørsle att og fram er som kjærasten min DET MØRKNAR SVEVNENS KJÆRLEIK JAMNE BØLGJER EIT FJELL I DAGEN eg står og ser på dei to hjortane og dei to hjortane står og ser på meg lenge står vi slik eg står urørleg hjortane står urørlege ikkje noko

Detaljer

TIDSUR. Svartedauden. Dei første norske byane vert grunnlagt. Dei første menneske kjem til Noreg. Julius Cæsar

TIDSUR. Svartedauden. Dei første norske byane vert grunnlagt. Dei første menneske kjem til Noreg. Julius Cæsar TIDSUR Dei første norske byane vert grunnlagt Julius Cæsar 10 11 Svartedauden 12 Dei første menneske kjem til Noreg 1 2 9 8 Jordbruk vert innført i Noreg Pyramidane i Egypt vert bygd Skriftspråk vert 7

Detaljer

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA

NAMNET. Av Jon Fosse GUTEN JENTA NAMNET Av Jon Fosse Handlinga følger eit ungt par som dreg heim til hennar foreldre. Jenta er høggravid og dei manglar bustad. Det er eit drama om kor vanskeleg det er å forstå kvarandre og om lengselen

Detaljer

Minnebok. Minnebok NYNORSK

Minnebok. Minnebok NYNORSK Minnebok NYNORSK 1 Minnebok Dette vesle heftet er til dykk som har mista nokon de er glad i. Det handlar om livet og døden, og ein del om korleis vi kjenner det inni oss når nokon dør. Når vi er triste,

Detaljer

Joakim Hunnes. Bøen. noveller

Joakim Hunnes. Bøen. noveller Joakim Hunnes Bøen noveller Preludium Alt er slik det plar vere, kvifor skulle noko vere annleis. Eg sit ved kjøkenvindauget og ser ut. Det snør, det har snødd i dagevis, eg har allereie vore ute og moka.

Detaljer

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring.

Vurdering av Hedalen mølle. I Sør Aurdal. Tilstand og forslag til utbedring. Vurdering av Hedalen mølle I Sør Aurdal Tilstand og forslag til utbedring. Rapporten er utarbeida av bygningsvernrådgjevar ved Valdresmusea Odd Arne Rudi 1 Bakgrunn Det er stiftinga Bautahaugen Samlingar

Detaljer

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år

Til deg som bur i fosterheim. 13-18 år Til deg som bur i fosterheim 13-18 år Forord Om du les denne brosjyren, er det sikkert fordi du skal bu i ein fosterheim i ein periode eller allereie har flytta til ein fosterheim. Det er omtrent 7500

Detaljer

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7

Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet Lukas 18:1-7 Bønn «Han fortalde dei ei likning om at dei alltid skulle be og ikkje mista motet: «I ein by var det ein dommar som ikkje hadde ærefrykt for Gud og ikkje tok omsyn til noko menneske.i same byen var det

Detaljer

APOSTELGJERNINGANE Av Linn og Jonas

APOSTELGJERNINGANE Av Linn og Jonas APOSTELGJERNINGANE Av Linn og Jonas 1,6 Kristi himmelferd: Jesus reiste frå jorda og opp til himmelen. Han skal koma att på same måten som han reiste. 2,1 Anden kjem pinsedagen: Læresveinane vart fylte

Detaljer

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1

LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 LOV 1950-12-08 nr 03: Lov om norsk riksborgarrett 1 -------------------------------------------------------------------------------- DATO: LOV-1950-12-08-3 OPPHEVET DEPARTEMENT: AID (Arbeids- og inkluderingsdepartementet)

Detaljer

Jon Fosse. For seint. Libretto

Jon Fosse. For seint. Libretto Jon Fosse For seint Libretto Personar Eldre kvinne, kring seksti-sytti Middelaldrande kvinne, kring førti Mann, kring femti Fylgje Yngre kvinne, kring tretti Med takk til Du Wei 2 Ei seng fremst, godt

Detaljer

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike

Molde Domkirke 2016. Konfirmasjonspreike Molde Domkirke 2016 Konfirmasjonspreike Så er altså dagen her. Den store dagen. Dagen eg trur mange av dykk har gleda seg til lenge. Og det er lov å kjenne litt sommarfuglar i magen og både glede og grue

Detaljer

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14

3 52 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 52 2014-10-14 15:08:14 5 Sinus 1P Y > Algebra Book Sinus 1P-Y-nyn.indb 5 014-10-14 15:08:14 Algebra MÅL for opplæringa er at eleven skal kunne forenkle fleirledda uttrykk og løyse likningar av første grad og enkle potenslikningar

Detaljer

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10

Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Ordning for dåp Storsamling Nærbø 06.12.10 Velkomsthelsing. Leiar: Forsamlinga skal i dag ta imot dette barnet (bruk gjerne namnet). Vi gjer dette med glede og i bevissthet om det ansvaret dette legg på

Detaljer

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING

GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING NYNORSK INNHALD GRAVFERD I BEDEHUSFORSAMLING... 2 GRAVFERDSORDNING:... 2 1. MENS VI SAMLAST... 2 2. FELLES SALME... 2 3. INNLEIING VED LEIAR... 2 4. BØN... 2 5. MINNEORD...

Detaljer

Unngår kvarandre Irritasjon Det vert stille Alliansar Terror. Brotne relasjonar

Unngår kvarandre Irritasjon Det vert stille Alliansar Terror. Brotne relasjonar Godøya 23.02.2014 Unngår kvarandre Irritasjon Det vert stille Alliansar Terror Brotne relasjonar Vi kan gjere det verre Ignorere Angripe person i staden for sak Manipulere Involvere feil menneske Snakke

Detaljer

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad

GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad GISKE OS øydelagd av orkanen Dagmar. Tekst: Kjell Mork Soot. Foto : Lars Petter Folkestad Først i denne delen om Giske OS står skrive om korleis vi bygde stasjonsbygninga. Der står nemnt at vi rekna med

Detaljer

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen!

Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! Mina kjenner eit lite sug i magen nesten før ho opnar augo. Ho har gledd seg så lenge til denne dagen! 17. mai er annleis enn alle andre dagar. Ein stor bursdag der alle er inviterte, tenkjer Mina, medan

Detaljer

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn

Regnet sit som glanspapir på hender og føter Vinden ser det eg ikkje ser Han som smiler under vindauget. Eg rissar ikkje namn Dans meg Lat meg sjå deg utan andlet, lat meg gå med deg i skogen utan klede. Vis meg dit du aldri før har vore, sei meg det du aldri før har tenkt. Våg meg utan sko og utan pust. Dans meg dit du vil Hudsong

Detaljer

Opplegg for ei samling i kyrkjerommet, gjerne før utdeling av Skatten i Liljedal av Runar Bang

Opplegg for ei samling i kyrkjerommet, gjerne før utdeling av Skatten i Liljedal av Runar Bang Skattejakt for 8-åringar Opplegg for ei samling i kyrkjerommet, gjerne før utdeling av Skatten i Liljedal av Runar Bang Kort sagt Dette opplegget bygger på boka Skatten i Liljedal der dei tre hovudpersonane

Detaljer

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette?

TRESKING II. 3. Er det kjent at nokon har treskt beint frå åkeren? Var det i tilfelle serlege grunnar for dette? Norsk etnologisk gransking Desember 1955 Emne nr. 53 TRESKING II I 1. Kva tid på året var det dei til vanleg tok til å treskja? Var det visse ting dei i så måte tok omsyn til, t. d. om kjølden var komen?

Detaljer

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde

Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Maria Parr Vaffelhjarte Lena og eg i Knert-Mathilde Illustrert av Bo Gaustad Det Norske Samlaget Oslo 2005 Det Norske Samlaget www.samlaget.no Tilrettelagt for ebok av eboknorden 2013 ISBN 978-82-521-8583-6

Detaljer

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd

P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd P.R.O.F.F. Plan for Rekruttering og Oppfølging av Frivillige medarbeidarar i Fjell kyrkjelyd VISJON I arbeidet for og med dei medarbeidarane i Fjell sokn har vi utarbeida ein visjon: I Fjell sokn vil vi

Detaljer

Ordinasjon og innsetjing av forstandar og/eller eldste i same gudsteneste

Ordinasjon og innsetjing av forstandar og/eller eldste i same gudsteneste ORDNING FOR Ordinasjon og innsetjing av forstandar og/eller eldste i same gudsteneste Den Evangelisk Lutherske Frikyrkja Orientering 1. Til tenesta med Ord og sakrament (hyrdingtenesta) kallar og ordinerer

Detaljer

2 Inngangsord. 1 Preludium/Inngang. ORDNING FOR Vigsel. Anten A. L I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande. Eller B

2 Inngangsord. 1 Preludium/Inngang. ORDNING FOR Vigsel. Anten A. L I namnet åt Faderen og Sonen og Den Heilage Ande. Eller B ORDNING FOR Vigsel Under handlinga kan det gjevast rom for medverknad av ulike slag. Det kan vera medverknad frå bryllaupsfølgjet ved einskilde av dei liturgiske ledda, og det kan vera tillegg til handlinga

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2013/2014 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2013/2014 Innleiing Årsmøtet for 2012/13 vart avvikla i grendahuset 28.03.13. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

Notat om historie og kulturlandskap

Notat om historie og kulturlandskap Notat om historie og kulturlandskap på del av g.nr. 40, br.nr. 1 og 13 Hauge i Kvinnherad planlagt regulert til bustadføremål. Tunet 2012 Hatlestrand november 2012 Karin Rabben Vangdal og Svein-Åge Vangdal

Detaljer

Turmål 2009 - Vestre Slidre kommune. 1 Bergstjednet (856 moh)

Turmål 2009 - Vestre Slidre kommune. 1 Bergstjednet (856 moh) 1 Bergstjednet (856 moh) Posten er sett opp ved nordenden av Bergstjednet (856 m.o.h.), som er det einaste tjednet på Slidreåsen/Magistadåsen. Parker ved fylkesvegen over Magistadåsen der skogsbilvegen

Detaljer

BREV I BIBELEN Av Marit og Preben

BREV I BIBELEN Av Marit og Preben BREV I BIBELEN Av Marit og Preben Brev Tid Forfattar Adressat Romarbrevet 56-57. e. kr. Paulus Romarane 1. Korintarane 55 e. kr. Paulus Korintarane 2. Korintarane 56 e. kr. Paulus Korintarane Galatarane

Detaljer

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking

Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Det æ 'kji so lett å gjera eit valg når alt æ på salg Dialektundersøking Mål: Elevane skal kjenne til utbreiinga av hallingmålet i nærmiljøet. Dei skal vita noko om korleis hallingmålet har utvikla seg

Detaljer

Brødsbrytelsen - Nattverden

Brødsbrytelsen - Nattverden Brødsbrytelsen - Nattverden 1.Kor 11:17-34 17 Men når eg gjev dykk desse påboda, kan eg ikkje rosa at de kjem saman til skade, og ikkje til gagn. 18 For det fyrste høyrer eg at det er usemje mellom dykk

Detaljer

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER

ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER ALF KJETIL WALGERMO KJÆRE SØSTER AV ALF KJETIL WALGERMO Mitt bankande hjarte. Ungdomsroman. Cappelen Damm, 2011 Mor og far i himmelen. Illustrert barnebok. Cappelen Damm, 2009 Keegan og sjiraffen. Illustrert

Detaljer

Setring ved Håbakkselet Hareid

Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet. Erling Hovlid og Einar Jacobsen Setring ved Håbakkselet Hareid Håbakkselet Steinar Hovlid (f. 1926) fortel til Leif Arne Grimstad om Håbakkselet i Vikebladet/Vestposten laurdag 22. desember

Detaljer

L Nåde vere med dykk og fred frå Gud vår Far og Herren Jesus Kristus.

L Nåde vere med dykk og fred frå Gud vår Far og Herren Jesus Kristus. ORDNING FOR Gravferd frå kyrkje eller krematorium 1 Klokkeringing Medan det vert ringt saman, tek liturgen plass i koret. 2 Preludium Som preludium kan det framførast høveleg instrumentalmusikk, korsong

Detaljer

Birger og bestefar På bytur til Stavanger

Birger og bestefar På bytur til Stavanger Birger og bestefar På bytur til Stavanger Små skodespel laga for mellomtrinnet Forfattarar: Ola Skiftun og Sigrun Fister Omarbeidd til skodespel av Stavanger Sjøfartsmuseum Denne dagen var heilt spesiell,

Detaljer

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11

På tur med barnehagen. Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 På tur med barnehagen Mars 2015-juni 2015 Fokusområde 11 Standarane, teikn på kvalitet. Desse tre standarane er felles for alle barnehagane i Eid kommune. Dei skal vise veg til korleis vi skal få god kvalitet

Detaljer

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA LEVELD SOKN 2. Gudsteneste utan nattverd

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA LEVELD SOKN 2. Gudsteneste utan nattverd ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA LEVELD SOKN 2. Gudsteneste utan nattverd I. SAMLING Klokkeringing Informasjon om gudstenesta i dag. (Evt. Korte kunngjeringar) Informasjonen blir avslutta med: Lat oss vera

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 2 Nynorsk Opp-ned musene av Roald ahl et var ein gong ein gamal mann på 87 år som heitte Laban. I heile sitt liv hadde han vore ein stille og roleg person.

Detaljer

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no

post@efremforlag.no / www.efremforlag.no tidebøn Efrem Forlag 2009 Rune Richardsen Boka er laga i samarbeid med Svein Arne Myhren (omsetjing) etter mønster av Peter Halldorfs og Per Åkerlunds Tidegärd, Artos 2007. Med løyve. Bibeltekstane er

Detaljer

04.04.2015. 2. Mos.25:23-30, 3.Mos. 24:5-9 Av akasietre. Kledd med gull. Berestenger Fat, skåler, kanner og beger av gull.

04.04.2015. 2. Mos.25:23-30, 3.Mos. 24:5-9 Av akasietre. Kledd med gull. Berestenger Fat, skåler, kanner og beger av gull. Vi kan lese om offer gjennom heile Bibelen. Både Kain og Abel, Noah, Abraham, Isak, Jakob osv. bar fram offer. Seinare vart det gitt særskilte ordningar knytta til ofringa ved heialgdomen / tabernakelet.

Detaljer

VELSIGNING AV HUS OG HEIM

VELSIGNING AV HUS OG HEIM KR 15.4/12 VELSIGNING AV HUS OG HEIM 1 Denne liturgien kan brukast når folk bed presten eller ein annan kyrkjeleg medarbeidar om å koma og velsigna den nye heimen deira. 2 Dersom presten blir beden om

Detaljer

G A M A L E N G K U L T U R

G A M A L E N G K U L T U R Norsk etnologisk gransking Emne nr. 12 Oktober 1948 G A M A L E N G K U L T U R Den gjennomgripande utviklinga i jordbruket dei siste mannsaldrane har ført med seg store omskifte når det gjeld engkulturen.

Detaljer

STRUKTUR FOR FAMILIEGUDSTENESTE TIL INFORMASJON I KYRKJELYDANE IMSLAND, VIKEDAL OG SANDEID

STRUKTUR FOR FAMILIEGUDSTENESTE TIL INFORMASJON I KYRKJELYDANE IMSLAND, VIKEDAL OG SANDEID STRUKTUR FOR FAMILIEGUDSTENESTE TIL INFORMASJON I KYRKJELYDANE IMSLAND, VIKEDAL OG SANDEID I. samling 1 Førebuing Kyrkjerommet kan vera ope ei stund før gudstenesta, med høve til å tenna lys og sitja stille,

Detaljer

mmm...med SMAK på timeplanen

mmm...med SMAK på timeplanen mmm...med SMAK på timeplanen Eit undervisningsopplegg for 6. trinn utvikla av Opplysningskontora i landbruket i samarbeid med Landbruks- og matdepartementet. Smakssansen Grunnsmakane Forsøk 1 Forsøk 2

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR

Norsk etnologisk gransking Februar 1955 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Norsk etnologisk gransking Februar 1955 Emne nr. 48 GRENSER OG GRENSEMERKE MELLOM EIGEDOMAR Med denne lista vil vi freista å få greie på dei nemningane ( benevnelsene ) som bygdemålet frå gamalt nytta

Detaljer

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg.

Me har sett opp eit tankekart og mål for dei ulike intelligensane, dette heng som vedlegg. JANUAR 2015! Ja, i går vart friluftsåret 2015 erklært for opna og me er alle ved godt mot og har store forhåpningar om eit aktivt år. Det gjeld å ha store tankar og arbeida medvite for å gjennomføra dei.

Detaljer

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt

Ser du det? Ved Odd Erling Vik Nordbrønd døveprest i Møre Anne Marie Sødal kateket i døvekirken Nordenfjelske distrikt Ser du det? Hvordan jobbe med trosopplæring og bibelfortellinger med hovedvekt på det visuelle. Vi lever i en mer og mer visuell tid, og dette bør få konsekvenser for hvordan kirken kommuniserer med og

Detaljer

kjærleiken ein har til kyrkja. Denne arven er det som må førast vidare til neste generasjon.

kjærleiken ein har til kyrkja. Denne arven er det som må førast vidare til neste generasjon. Visitasforedrag i Vik 6. mars 2016 Kjære kyrkjelyd! Takk for flotte dagar her i Vik! Det er ei fantastisk vakker bygd. Og det handlar ikkje berre om naturen. Her har forfedrene dykkar bygd dei vakraste

Detaljer

Lov om ansvar for skade som motorvogner gjer (bilansvarslova).

Lov om ansvar for skade som motorvogner gjer (bilansvarslova). Lov om ansvar for skade som motorvogner gjer (bilansvarslova). INNHOLD Lov om ansvar for skade som motorvogner gjer (bilansvarslova). Kapitel I. Kva lova gjeld. Definisjon. 1. (kva lova gjeld). 2. (skade

Detaljer

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014

Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 Spørjeskjema for elevar 4. klasse, haust 2014 (Nynorsk) Du skal IKKJE skrive namnet ditt på nokon av sidene i dette spørjeskjemaet. Vi vil berre vite om du er jente eller gut og kva for klasse du går i.

Detaljer

Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar:

Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar: Norsk etnologisk gransking November 1947 Emne nr. 6 FOLKELIGE MUSIKKINSTRUMENT Denne spørjelista har til føremål å greia ut om våre folkelege musikkinstrument. Den er skift i 4 bolkar: A. Vanlege musikkinstrument,

Detaljer

SUNDAG Morgonbøn (Laudes)

SUNDAG Morgonbøn (Laudes) SUNDAG Morgonbøn (Laudes) Inngang L Herre, lat opp mine lepper! A Så min munn kan lovprisa deg. A no og alltid og i alle Song Sal 93 I Herren råder, * han har kledd seg i høgd. II Herren har kledd seg

Detaljer

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet

Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer. leseser ie Nynorsk. Norsk for barnetrinnet Vidar Kristensen Illustrert av Lars Tothammer leseser ie Nynorsk Julius Cæsar Norsk for barnetrinnet slaget Ved alesia Den mest berømte av motstandarane til Cæsar under gallarkrigen var gallarhovdingen

Detaljer

Kulturhistoriske registreringar

Kulturhistoriske registreringar Kulturhistoriske registreringar Kultur og idrettsavdelinga, seksjon for kulturminnevern og museum Kulturminneregistreringar på Vetlebotn Gnr 272 og 275 Myrkdalen Voss kommune Rapport 7 2004 Rapport om

Detaljer

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS

Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Undervisningsopplegg for filmen VEGAS Samandrag og stikkord om filmen Det er seinsommar i Bergen. Thomas må flytte til gråsonen, ein omplasseringsheim for unge, som av ulike grunnar ikkje har nokon stad

Detaljer

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba.

3 Gjer setningane om til indirekte tale med verba i preteritum. Han fortalde: Ho bur på Cuba. Han fortalde at ho budde på Cuba. LEDDSETNINGAR 1 Gjer setningane om til forteljande leddsetningar. Carmen er kona hans. Luisa går på skule i byen. Leo er tolv år. Ålesund er ein fin by. Huset er raudt. Det snør i dag. Bilen er ny. Arne

Detaljer

FOLKEMEDISIN. 1. Kan De seie at innstillinga til sjukdom og synet på det å vere hardfør har skiftet i manns minne?

FOLKEMEDISIN. 1. Kan De seie at innstillinga til sjukdom og synet på det å vere hardfør har skiftet i manns minne? Norsk etnologisk gransking Juli 1960 Emne nr. 80 FOLKEMEDISIN I. Husgeråd kjerringråd I svar på tidlegare emenlister der det er spørsmål frå dette område blir det iblant sagt at kjerringråd og husråd var

Detaljer

Tor Arve Røssland. Oslo

Tor Arve Røssland. Oslo Tor Arve Røssland Svarte-Mathilda Oslo Om denne boka Ei ung jente blir funnen knivdrepen i heimen sin. Mordet blir aldri oppklart. Leilegheita som var åstaden for mordet, står tom i 20 år. Når Elisabeth

Detaljer

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball.

2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. HEILSETNINGAR 2 Gjenta setningane. Begynn med adverbialet. Leo speler fotball. Kvar onsdag speler Leo fotball. Vi reiser til Cuba. Carmen les ei bok. Arne lagar middag. Luisa er på skulen. Det snør. I

Detaljer

Norsk etnologisk gransking Desember 1953 R E I P O G T A U. R e i p

Norsk etnologisk gransking Desember 1953 R E I P O G T A U. R e i p Norsk etnologisk gransking Desember 1953 Emne nr. 41. R E I P O G T A U R e i p Med spørjelistene nr 41 og 42 vil vi freista få eit oversyn over dei ymse slag tau og reip som har vore nytta på bygdene

Detaljer

FANTASTISK FORTELJING

FANTASTISK FORTELJING FANTASTISK FORTELJING Leiken går ut på at alle som er med, diktar ei fantastisk forteljing. Ein av deltakarane byrjar på ein historie, men stoppar etter ei stund og let nestemann halde fram. Slik går det

Detaljer

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009

ÅRSMELDING. for Rasdalen grendalag 2008/2009 ÅRSMELDING for Rasdalen grendalag 2008/2009 Innleiing Årsmøtet for 2007/08 vart avvikla i grendahuset 20.03.08. På dette årsmøtet vart det vedteke at det sitjande styret skulle halda fram i eitt år til.

Detaljer

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5

TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 TEIKNSETJING... 2 Punktum... 2 Spørjeteikn... 2 Utropsteikn... 3 Kolon... 3 Hermeteikn... 3 Komma... 5 1 TEIKNSETJING Punktum (.) Vi bruker punktum for å lage pausar i teksta. Mellom to punktum må det

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing på norsk 5. trinn Eksempeloppgåve Nynorsk Lundefuglnettene av ruce McMillan Kvart år får den islandske øya Heimaøy besøk av svartkvite fuglar med oransjefarga nebb som kjem for

Detaljer

Forord Ein dag stod eg i stova til ein professor. Han drog fleire tjukke bøker ut av dei velfylte bokhyllene sine og viste meg svære avhandlingar; mange tettskrivne, innhaldsmetta, gjennomtenkte, djuptpløyande

Detaljer

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR

BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR TIME KOMMUNE Arkiv: K1-070, K3-&32 Vår ref (saksnr.): 08/1355-6 JournalpostID: 08/14810 Saksbeh.: Helge Herigstad BRUKARUNDERSØKING 2008 - MOTTAK AV FLYKTNINGAR MOTTAK AV FLYKTNINGAR Saksgang: Utval Saksnummer

Detaljer

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN

RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN SOGN & FJORDANE FYLKESKOMMUNE KULTURAVDELINGA RAPPORT FRÅ OPPFØRING AV KULTURMINNESKILT PÅ ØYA KINN I SAMARBEID MED FLORA HISTORIELAG FLORA KOMMUNE Torleif Reksten og Hermod Seim ved skiltet på rutekaia.

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

liv Livet er ikkje lett å skjøne. Det er høgst underleg.

liv Livet er ikkje lett å skjøne. Det er høgst underleg. Når eg blir større kan eg lese mykje om sånne ting som verdensrommet, om kva vi kan forstå og kva vi ikkje kan forstå, seier pappa. Det vil eg ikkje, seier eg. Då treng du ikkje gjere det heller, seier

Detaljer

Kva seier bibelen om dåp? Ein presentasjon utarbeida av Styret for Holdhus Kristne Forsamling September 2011 www.hkrf.net

Kva seier bibelen om dåp? Ein presentasjon utarbeida av Styret for Holdhus Kristne Forsamling September 2011 www.hkrf.net Kva seier bibelen om dåp? Ein presentasjon utarbeida av Styret for Holdhus Kristne Forsamling September 2011 www.hkrf.net Kommentarar til innhald Presentasjonen er skrive på nynorsk, men bibelsitata er

Detaljer

Norsk etnologisk gransking. April 1949. Emne nr. 15. G J E R D E

Norsk etnologisk gransking. April 1949. Emne nr. 15. G J E R D E Norsk etnologisk gransking April 1949 Emne nr. 15. G J E R D E Føremålet med denne spørjelista er å få eit oversyn over så mange som mogeleg av dei gjerdetypane som har vore i bruk her i landet. Men det

Detaljer

Klage Løyve til bruk av lutzgran på eigedomen gnr. 13, bnr. 1 i Lødingen kommune

Klage Løyve til bruk av lutzgran på eigedomen gnr. 13, bnr. 1 i Lødingen kommune Miljødirektoratet v/fylkesmannen i Nordland fmnopost@fylkesmannen.no 24. mai 2016 Klage Løyve til bruk av lutzgran på eigedomen gnr. 13, bnr. 1 i Lødingen kommune Vi viser til vedtak i sak 2016/2718 den

Detaljer

Kva kompetanse treng bonden i 2014?

Kva kompetanse treng bonden i 2014? Kva kompetanse treng bonden i 2014? Fagleiar Bjørn Gunnar Hansen TINE Rådgjeving Samtalar med 150 mjølkebønder dei siste 6 åra, frå Østfold til Nordland Kompetanse Kunnskap (Fagleg innsikt) Ferdigheiter

Detaljer

Kirkestedet ble opprettet i Skjøtningberg prestegjeld mellom 1668 og 1683. Etter 1720 kalles

Kirkestedet ble opprettet i Skjøtningberg prestegjeld mellom 1668 og 1683. Etter 1720 kalles KJØLLEFJORD Kirkestedet ble opprettet i Skjøtningberg prestegjeld mellom 1668 og 1683. Etter 1720 kalles prestegjeldet Kjøllefjord. Kjøllefjord, med den eldre kirkegården hvor Kjøllefjord 2 ble bygget.

Detaljer

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost

Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Brukarrettleiing E-post lesar www.kvam.no/epost Kvam herad Bruka e-post lesaren til Kvam herad Alle ansatte i Kvam herad har gratis e-post via heradet sine nettsider. LOGGE INN OG UT AV E-POSTLESAREN TIL

Detaljer

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA TORPO SOKN 5. Folkemusikkgudsteneste

ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA TORPO SOKN 5. Folkemusikkgudsteneste ORDNING FOR HOVUDGUDSTENESTA TORPO SOKN 5. Folkemusikkgudsteneste I. SAMLING Klokkeringing Informasjon om gudstenesta i dag. (Evt. Korte kunngjeringar) Informasjonen blir avslutta med: Lat oss vera stille

Detaljer

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER

SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR I MINNETEKST I MINNETALER I DØDSANNONSER SONGAR ALLSONG Blott en dag Bred dina vida vingar Deg være ære Eg veit ei hamn Ein fin liten blome Han er oppstanden Han tek ikkje glansen av livet Hjemme

Detaljer

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger.

Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. PREPOSISJONAR 1 Set inn passande preposisjonar. Sjå biletet på førre side. Nokre må du kanskje bruke fleire gonger. Luisa går på skule i Ålesund. Skulen ligg midt i byen. Klasserommet ligg i tredje etasje

Detaljer

DEN ORTODOKSE KYRKJA. Kap. 2

DEN ORTODOKSE KYRKJA. Kap. 2 DEN ORTODOKSE KYRKJA Kap. 2 s. 44-45 «Ortodoks»: frå gresk, tyder å halde seg til den rette trua og læra. Halde seg til den rette lovprisinga og tilbedinga av Gud. - Ortodokse kristne meiner at dei har

Detaljer

Innleiande ritar. Syndevedkjenninga

Innleiande ritar. Syndevedkjenninga Norsk Den hellige Messe Innledende riter I Faderens og Sønnens og Den Hellige Ånds navn. Vår Herres Jesu Kristi nåde, Guds kjærlighet og Den Hellige Ånds samfunn være med dere alle. Og med din ånd. Nynorsk

Detaljer

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd.

Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Månadsbrev frå oktober, Grøn avd. Oppsummering/ evaluering av oktober Oktobermånad starta me med eit lite epleprosjekt. Inndelt i grupper, fekk alle barna vere med på tur for å hauste eple og plommer.

Detaljer

Det var spådd frå gammal tid at Øyvære skulde gå under. Uti have låg det, og have skulde ta det. Det hadde

Det var spådd frå gammal tid at Øyvære skulde gå under. Uti have låg det, og have skulde ta det. Det hadde Det norske språk- og litteraturselskap 2010. Olav Duun: Menneske og maktene. Utgave ved Bjørg Dale Spørck. ISBN: 978-82-93134-46-6 (digital, bokselskap.no), 978-82- 93134-47-3 (epub), 978-82-93134-48-0

Detaljer

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk

Nasjonale prøver. Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3. Nynorsk Nasjonale prøver Lesing 5. steget Eksempeloppgåve 3 Nynorsk Leite etter mat Her er tre prosjekt som handlar om kva små skapningar et, og korleis dei leiter etter mat. Først må du finne verkelege maur,

Detaljer

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo

Ein farleg klatretur. Tilrettelegging for norsk utgåve: Mette Eid Løvås Norsk omsetjing: Ivar Kimo Ein farleg klatretur Døveskolernes Materialelaboratorium, 1994 2. udgave 1. oplag Forfatter: H. P. Rismark Illustrationer: Henrik Taarnby Thomsen Tilrettelægging, layout, dtp, repro og tryk: Døveskolernes

Detaljer

Teknikk og konsentrasjon viktigast

Teknikk og konsentrasjon viktigast Teknikk og konsentrasjon viktigast Karoline Helgesen frå Bodø er bare 13 år, men hevdar seg likevel godt i bowling der teknikk og konsentrasjon er viktigare enn rein styrke. Ho var ein av dei yngste finalistane

Detaljer

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2

Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen Høyring 2 Rolf Lystad 18.09.14 Oklavegen 4 6155 Ørsta Utdanningsavdelinga v/ståle Solgard Møre og Romsdal fylkeskommune Fylkeshuset, Julsundvegen 9 6404 Molde Om utviklingsplanar for dei vidaregåande skulane i Eiksundregionen

Detaljer

MØTEBOK FOR SAMNANGER SOKNERÅD / SAMNANGER KYRKJESTYRE Onsdag 5. juni

MØTEBOK FOR SAMNANGER SOKNERÅD / SAMNANGER KYRKJESTYRE Onsdag 5. juni MØTEBOK FOR SAMNANGER SOKNERÅD / SAMNANGER KYRKJESTYRE Onsdag 5. juni Desse møtte: Frå soknerådet: Kommunal representant: Frå kyrkjebladnemnda: Skrivar: Forfall: Fungerande leiar Anlaug Røen Hauge, Solvor

Detaljer

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE

FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Side 1 Tingvoll, 21. september 2013 NVE FRÅSEGN MALME OG RØSHOL KRAFTVERK I FRÆNA KOMMUNE Naturvernforbundet har gått langs elva på den planlagde utbyggingsstrekninga 15.9.2013. Vi har ikkje gått traseen

Detaljer

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid)

Pressemelding. Kor mykje tid brukar du på desse media kvar dag? (fritid) Mikkel, Anders og Tim Pressemelding I årets Kvitebjørnprosjekt valde me å samanlikna lesevanane hjå 12-13 åringar (7. og 8.klasse) i forhold til lesevanane til 17-18 åringar (TVN 2. og 3.vgs). Me tenkte

Detaljer

INNKALLING TIL MØTE I SAMNANGER SOKNERÅD / SAMNANGER KYRKJESTYRE Måndag 22. april 2013 kl. 18.30 i kyrkja på Haga.

INNKALLING TIL MØTE I SAMNANGER SOKNERÅD / SAMNANGER KYRKJESTYRE Måndag 22. april 2013 kl. 18.30 i kyrkja på Haga. INNKALLING TIL MØTE I SAMNANGER SOKNERÅD / SAMNANGER KYRKJESTYRE Måndag 22. april 2013 kl. 18.30 i kyrkja på Haga. SAKSLISTE: Sak 12/13 KS Sak 13/13 KS GODKJENNING AV INNKALLING/ MØTEBOK MELDINGAR OG RÅDET

Detaljer

Å dyrke rettferd. Ragnhild Henriksen

Å dyrke rettferd. Ragnhild Henriksen Å dyrke rettferd. Manden kommer gående mot nord. Han bærer en sæk, den første sæk, den indeholder niste og nogen redskaper. ( ) Hvad går han efter? Efter land, efter jord? ( ) Han kom en dag med sin tunge

Detaljer